# خدر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خدر

باب الخاء والدال والراء معهما
خ د ر، د خ ر، خ ر د، ر د خ مستعملات خدر: الخِدرُ: ستر يمد للجارية في ناحية البيت، وكذلك ينصب لها خشبات فوق قتب البعير، مستور بثوب، وهو الهودج المخدُور، والجميع: أخدار وأخادير، قال:
حتى تغامز ربات الأخادير
وخَدَّرْتُ الجارية فَتَخَدَّرَتْ، وأَخْدَرْتُ لها كأخدار الظَّبية خِشْفَها في هَبطةٍ من الأرض.
وأسَدٌ خادر مُخْدِر كثير الخُدور، خَدِرٌ في عرينه، وأخْدَرَه عرينه.
والخادِر: المتحير، وكل شيء منع بصرا فقد أخْدَرَه، والليل مُخدر، قال العجاج:
ومُخِدر الأبصار أخدريُّ
والأخدَريُّ من نعت حمار الوحش.
وليل خُداريٌّ: شديد الظلمة.
والخُداريُّ: الأسود الشعر حتى العقاب، والخُداريُّ: الشِّعْر، وكذلك الجارية الخُداريَةُ، بالهاء.
والخَدَرُ: امذلال يغشى اليد والرجل والجسد، والفعل خدرت.
والخَدَرُ من الشراب والدواء: ما يضعف صاحبه.
وقوله: "بيعفور خَدِرْ" أي كأنه ناعس من سجو طرفه وضعفه.
ويوم خَدِرٌ أي: ماطر، ويوم خَدِر: شديد الحر أيضا، قال طرفة:
ومـكـان زعـل ظـلـمـانـه		كالمخاض الجرب في اليوم الخَدِر
وخَدِرَ النهارُ: إذا لم يتحرك فيه الريح، ولا يوجد فيه روح.
دخر: الدَاخِرُ: الصاغر، دَخَرَ يَدْخَر دُخُورا أي صَغُر يَصْغُرُ صَغارا، وهو أن يفعل ما تأمره كرها على صِغَرٍ ودُخُور.
خرد: جارية خَريدةٌ أي: بِكْرٌ لم تمسس، والجميع: خَرائدُ وخُرَّدٌ. وجارية خَرودةٌ: خَفِرةٌ حَيِيَّةٌ، جاوزت الإعصار ولم تبلغ التعنيس.
ردخ: الرَّدْخ: الشَّدْخ، والرَّدْخ يقال له: الرَّدْغ.

### Türkçe

باب **الخاء** و**الدال** و**الراء** معهما
خ د ر، د خ ر، خ ر د، ر د خ مستعملات خدر: **الخِدرُ**: evin bir tarafında cariye için gerilen örtü; yine onun için devenin semerinin üstüne tahtalar dikilir, bir bezle örtülü; o, örtülü hedeçtir; hepsinin çoğulu: **أخدار** ve **أخادير**. Dedi ki:
حتى تغامز ربات **الأخادير**

Ve **خَدَّرْتُ** cariyeyi, böylece **فَتَخَدَّرَتْ**; ve ona, ceylanın yavrusu için yerin bir çöküntüsünde olan **خِشْفَها**’nın **أخدار**’ı gibi **أَخْدَرْتُ**.

Ve **أسدٌ خادر مُخْدِر**: çok **الخُدور** sahibi; ininde **خَدِرٌ**; ve ini onu **أخْدَرَه**.

Ve **الخادِر**: şaşkın/tereddüt eden; ve her şey ki görmeyi engelledi, onu **أخْدَرَه**; ve gece **مُخدر**’dir. **العجاج** dedi:
ومُخِدر الأبصار **أخدريُّ**

Ve **الأخدَريُّ**, yaban eşeğinin sıfatındandır.

Ve **ليل خُداريٌّ**: karanlığı şiddetli.

Ve **الخُداريُّ**: saç bakımından siyah, ta **العقاب**’a kadar; ve **الخُداريُّ**: saçtır; yine **الجارية الخُداريَةُ** da böyledir, **الهاء** ile.

Ve **الخَدَرُ**: ele, ayağa ve bedene çöken bir uyuşma/gevşeklik; fiil: **خدرت**.

Ve içkiden ve ilaçtan **الخَدَرُ**: sahibini zayıflatan şey.

Ve onun sözü: "بيعفور **خَدِرْ**" yani, göz kapağının sükûnu ve zayıflığından dolayı sanki uykulu.

Ve **يوم خَدِرٌ** yani: yağmurlu; ve **يوم خَدِر**: şiddetli sıcak da. **طرفة** dedi:
ومـكـان زعـل ظـلـمـانـه		كالمخاض الجرب في اليوم **الخَدِر**

Ve **خَدِرَ النهارُ**: onda rüzgâr hareket etmediği ve onda bir esinti bulunmadığı zaman.

دخر: **الدَاخِرُ**: zelil/aşağı; **دَخَرَ يَدْخَر دُخُورا** yani **صَغُر يَصْغُرُ صَغارا**; ve o, küçük düşmüşlük ve zelillik üzere, istemeyerek sana emrettiğini yapmasıdır.

خرد: **جارية خَريدةٌ** yani: dokunulmamış bakire; hepsinin çoğulu: **خَرائدُ** ve **خُرَّدٌ**. Ve **جارية خَرودةٌ**: iffetli, hayâlı; **الإعصار**’ı geçmiş, **التعنيس**’e ulaşmamış.

ردخ: **الرَّدْخ**: **الشَّدْخ**; ve **الرَّدْخ**’a **الرَّدْغ** denir.
