# خدش — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B4/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D8%B4/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خدش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B4.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خدش

خَدَشَ جلده ووجهَه يَخْدِشُه خَدْشاً: مزقه.
والخَدْشُ: مزْقُ الجلد، قلّ أَو كثر. قال أَبو منصور: وجاء في الحديث: من سأَلَ وهو غني جاءت مسأَلته يوم القيامة خُدُوشاً أَو خُمُوشاً في وجهه. والخُدُوش: الآثار والكُدوحُ وهو من ذلك. قال أَبو منصور: الخَدْشُ والخَمْشُ بالأَظافرِ. يقال: خدَشَت المرأَة وجهها عند المصيبة وخَمَشَتْ إِذا ظفَّرَتْ في أَعالي حُرِّ وجهها، فأَدْمته أَو لم تُدْمه. وخدْشُ الجلد: قشره بعود أَو نحوه، والخُدُوشُ جمعه لأَنه سمي به الأَثر، وإِن كان مصدراً.
وخَدَّشَه: شُدِّدَ للمبالغة أَو للكثرة. وخادَشْتُ الرجل إِذا خدَشْتَ وجهه وخدَشَ هو وجهَك، ومنه سمي الرجل خِداشاً، والهرُّ يسمى مُخادِشاً. والمِخْدَشُ: كاهلُ البعير
(* قوله «والمخدش كاهل إلخ» هو كمنبر ومحدّث
ومعظم؛ الأخيرة للزمخشري.)؛ قال الأَزهري: كان أَهل الجاهلية يسمون كاهلَ البعير مُخَدِّشاً لأَنه يَخْدِشُ الفم إِذا أُكِل بقلَّة لحمه. ويقال: شدّ فلانٌ الرحل على مِخْدَشِ بعيره. وابْنا مُخَدِّشٍ: طَرَفا الكتفين كذلك أَيضا. والمُخدِّشُ: مَقْطَعُ العُنُق من الإِنسان والخفّ والظِّلْفِ والحافِر.
والخادِشَةُ: من مسايل المياه اسم كالعافيةِ والعاقبةِ. وخادشَةُ السَّفا: أَطرافُه من سُنْبُلِ البُرِّ أَو الشعير أَو البُهْمى وهو شوكه وكله من الخَدْشِ.
وخِداشٌ ومُخادشٌ: اسمان. خِداش بن زهير
(* قوله «خداش بن زهير» عبارة
القاموس وككتاب ابن سلامة أَو أَبو سلامة صحابي وابن زهير وابن حميد وابن بشر شعراء.).
ابن الأَعرابي: الخَدُوشُ الذباب، والخَدُوش البُرْغُوث، والخَمُوشُ البق.

### Türkçe

**خَدَشَ** derisini ve yüzünü, onu **يَخْدِشُه** **خَدْشاً**: onu yırttı.

**والخَدْشُ**: derinin yırtılmasıdır; az olsun çok olsun. Ebû Mansûr dedi: Hadiste geldi:
“Kim zengin olduğu hâlde isterse, onun isteği kıyamet günü yüzünde **خُدُوشاً** yahut **خُمُوشاً** olarak gelir.” **والخُدُوش**: izlerdir; **والكُدوحُ** da odur ve bu(ndan)dır. Ebû Mansûr dedi: **الخَدْشُ** ve **الخَمْشُ** tırnaklarla(dır). Denir: Musibet anında kadın yüzünü **خدَشَت** ve **خَمَشَتْ**; **إِذا ظفَّرَتْ** yüzünün hararetli üst kısımlarında (tırnak geçirdiğinde), onu kanattı yahut kanatmadı. Derinin **وخدْشُ الجلد**: onu bir çubuk yahut benzeriyle soymaktır; **والخُدُوشُ** onun çoğuludur; çünkü onunla iz adlandırıldı, her ne kadar mastar olsa da.

**وخَدَّشَه**: mübalağa yahut çokluk için şeddelendi. **وخادَشْتُ** adamı: yüzünü **خدَشْتَ** ve o da senin yüzünü **خدَشَ** ettiğinde; bundan dolayı adama **خِداشاً** adı verildi; kediye de **مُخادِشاً** denir.

**والمِخْدَشُ**: devenin omuz başıdır
(* “**والمخدش كاهل إلخ**” sözü, **منبر** ve **محدّث** ve **معظم** gibidir; sonuncusu Zemahşerî’nindir.)؛ Ezherî dedi: Câhiliye ehli devenin omuz başını **مُخَدِّشاً** diye adlandırırdı; çünkü eti azlığından dolayı yenildiğinde ağzı **يَخْدِشُ** eder. Denir: Falan, devenin **مِخْدَشِ**i üzerine semeri sıktı. **وابْنا مُخَدِّشٍ**: iki omuzun iki ucu; yine aynı şekilde, yani. **والمُخدِّشُ**: insanda, toynakta ve tırnakta ve nalda boynun kesim yeridir.

**والخادِشَةُ**: su akıntılarından; **العافيةِ** ve **العاقبةِ** gibi bir isimdir. **وخادشَةُ السَّفا**: onun uçlarıdır; buğdayın yahut arpanın yahut **البُهْمى**’nın başağından; o onun dikenidir; hepsi **الخَدْشِ**tendir.

**وخِداشٌ** ve **مُخادشٌ**: iki isimdir. **خِداش بن زهير**
(* “**خداش بن زهير**” sözü: Kâmûs’un ibaresidir; ve İbn Selâme’nin kitabı gibi: yahut Ebû Selâme sahâbîdir; ve İbn Züheyr ve İbn Humeyd ve İbn Bişr şairlerdir.).

İbnü’l-A‘râbî: **الخَدُوشُ** sinektir; **والخَدُوش** piredir; **والخَمُوشُ** tahtakurusu(dur).
