# خدع — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B9/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D8%B9/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B9.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: خدع

خ د ع
خدعه وخادعه واختدعه وخـدع وتخدعـه وتخادعـوا وهـو لا ينخـدع وفلـان خـداع وخدعـة وخيدع وهذه خدعة منه وخديعة وخدع وخدائع وتخادع لي فلان إذا قبل منك الخديعة وهو يعلمها‏.‏
وخبأ الشيء في المخدع وهو المخزن من الإخداع بمعنى الإخفاء‏.‏
ومن المجاز‏:‏ طريق خادع‏:‏ مخالف المقصد حائد عن وجهه لا يفطـن لـه‏.‏
وغرهـم الخيـدع أي السراب أو الغول وذئب خيدع‏.‏
وسوقهم خادعة‏:‏ متلونة تقوم تارة وتكسد أخرى‏.‏
وخـدع الدهـر‏:‏ تلـون‏.‏
وفلـان خـادع الـرأي والخلـق‏.‏
وخـدع المطر‏:‏ قل‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ يكون قبل الدجال سنـون خداعـة ‏"‏ وخدعـت عيـن الشمـس‏:‏ غـارت مـن خـدع الضـب إذا أمعـن فـي جحره وجعل في ذنابته عقرباً يمتنع بها من الحارش وهي خديعة منه وضب خادع وخدع‏.‏
وخدع خير فلان‏.‏
ورجل خادع‏:‏ نكد‏.‏
وخدع الريق في الفم‏:‏ قل وجف‏.‏
وما خدعت في عيني نعسة‏.‏
قال راشد بن شهاب‏:‏ أرقت فلم تخدع بعينـي نعسـة ووالله ما دهري بعشق ولا سقم ولوى فلان أخدعه‏:‏ أعرض وتكبر‏.‏
وسوّى أخدعه‏:‏ ترك الكبر‏.‏
قال جرير‏:‏ وكنـا إذا الجبار صعر خده ضربناه حتى تستقيم الأخادع

### Türkçe

خ د ع
**خدعه**: onu aldattı; **وخادعه**: onunla aldatıştı; **واختدعه**: onu kandırdı; **وخـدع**: aldattı; **وتخدعـه**: onu aldatmaya çalıştı; **وتخادعـوا**: birbirlerini aldattılar; **وهـو لا ينخـدع**: o aldanmaz; **وفلـان خـداع**: falan çok aldatan; **وخدعـة**: bir aldatma; **وخيدع**: (bir tür) aldatıcı; **وهذه خدعة منه**: bu, ondan bir aldatmadır; **وخديعة**: bir hile; **وخدع**: aldatmalar; **وخدائع**: hileler; **وتخادع لي فلان إذا قبل منك الخديعة وهو يعلمها**: falan, hileyi bildiği hâlde senden onu kabul ettiğinde benim için aldatışır.

**وخبأ الشيء في المخدع**: şeyi **المخدع** içinde sakladı; **وهو المخزن**: o, depodur; **من الإخداع بمعنى الإخفاء**: gizleme anlamındaki **الإخداع**’dandır.

**ومن المجاز**: mecazdandır: **طريق خادع**: hedefe aykırı, yönünden sapmış, kendisine dikkat edilmeyen yol.

**وغرهـم الخيـدع**: onları **الخيـدع** aldattı; yani serap veya gulyabani; **وذئب خيدع**: aldatıcı kurt.

**وسوقهم خادعة**: onların pazarı aldatıcıdır; renk renk değişen; bir defa canlanır, başka bir defa durgunlaşır.

**وخـدع الدهـر**: zamanın değişkenliği; renk değiştirmesi.

**وفلـان خـادع الـرأي والخلـق**: falan, görüşü ve huyu aldatan (kimsedir).

**وخـدع المطر**: yağmur azaldı.

Hadiste: “**يكون قبل الدجال سنـون خداعـة**” (Deccal’den önce aldatıcı yıllar olur). **وخدعـت عيـن الشمـس**: güneşin gözü çöktü/battı; **غـارت**: çöktü; **مـن خـدع الضـب إذا أمعـن فـي جحره**: kelerin, deliğinde iyice derinleştiğinde yaptığı **خـدع**’dan; **وجعل في ذنابته عقرباً يمتنع بها من الحارش**: kuyruğunda bir akrep yapar; onunla, onu eşeleyenden korunur; **وهي خديعة منه**: bu, ondan bir hiledir; **وضب خادع وخدع**: aldatıcı ve hilekâr keler.

**وخدع خير فلان**: falanın hayrı azaldı.

**ورجل خادع**: huysuz (adam).

**وخدع الريق في الفم**: ağızdaki tükürük azaldı ve kurudu.

**وما خدعت في عيني نعسة**: gözümde bir uyuklama bile olmadı.

Raşid b. Şihâb dedi:
**أرقت فلم تخدع بعينـي نعسـة**
Uykusuz kaldım da gözümde bir uyuklama bile olmadı;
**ووالله ما دهري بعشق ولا سقم**
Allah’a yemin olsun ki zamanım ne aşkla ne de hastalıkla (geçiyor).

**ولوى فلان أخدعه**: falan, **أخدعه**’ünü büktü; yüz çevirdi ve kibirlendi.

**وسوّى أخدعه**: **أخدعه**’ünü düzeltti; kibri bıraktı.

Cerîr dedi:
**وكنـا إذا الجبار صعر خده**
Zorba yanağını eğip büktüğünde,
**ضربناه حتى تستقيم الأخادع**
onu döverdik de **الأخادع** doğruluncaya kadar.
