# خدع — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B9/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D8%B9/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B9.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: خدع

- الخداع: إنزال الغير عما هو بصدده بأمر يبديه على خلاف ما يخفيه، قال تعالى: ﴿يخادعون الله﴾ [البقرة/9]، أي: يخادعون رسوله وأولياءه، ونسب ذلك إلى الله تعالى من حيث إن معاملة الرسول كمعاملته، ولذلك قال تعالى: ﴿إن الذين يبايعونك إنما يبايعون الله﴾ [الفتح/10]، وجعل ذلك خداعا تفظيعا لفعلهم، وتنبيها على عظم الرسول وعظم أوليائه. وقول أهل اللغة: إن هذا على حذف المضاف، وإقامة المضاف إليه مقامه، فيجب أن يعلم أن المقصود بمثله في الحذف لا يحصل لو أتي بالمضاف المحذوف لما ذكرنا من التنبيه على أمرين: أحدهما: فظاعة فعلهم فيما تحروه من الخديعة، وأنهم بمخادعتهم إياه يخادعون الله، والثاني: التنبيه على عظم المقصود بالخداع، وأن معاملته كمعاملة الله، كما نبه عليه بقوله تعالى: ﴿إن الذين يبايعونك...﴾ الآية [الفتح/10]، وقوله تعالى: ﴿وهو خادعهم﴾ [النساء/142]، قيل معناه: مجازيهم بالخداع، وقيل: على وجه آخر مذكور في قوله تعالى: ﴿ومكروا ومكر الله﴾ [آل عمران/54] (أي: هذا من باب المشاكلة في اللفظ)، وقيل: خدع الضب أي استتر في حجره واستعمال ذلك في الضب أنه يعد عقربا تلدغ من يدخل يديه في جحره، حتى قيل: العقرب بواب الضب وحاجبه (انظر: البصائر 2/530؛ وعمدة الحفاظ: خدع)، ولاعتقاد الخديعة فيه قيل: أخدع من ضب (انظر الأمثال ص 364)، وطريق خادع وخيدع: مضل، كأنه سالكه. والمخدع: بيت في بيت كأن بانيه جعله خادعا لمن رام تناول ما فيه، وخدع الريق: إذا قل (انظر: المجمل 2/279)، متصورا منه هذا المعنى، والأخدعان (هما عرقان خفيان في موضع الحجامة من العنق) تصور منهما الخداع لاستتارهما تارة، وظهورهما تارة، يقال: خدعته: قطعت أخدعه، وفي الحديث: (بين يدي الساعة سنون خداعة) (الحديث عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (قبل الساعة سنون خداعة يكذب فيها الصادق، ويصدق فيها الكاذب، ويخون فيها الأمين، ويؤتمن الخائن، وينطق
بها الرويبضة) ويروي عن أنس عن النبي: (إن أمام الدجال سنين خداعة)... إلخ. قال ابن كثير: هذا إسناد قوي جيد. انظر: مسند أحمد 2/338؛ والفتن والملاحم لابن كثير 1/57؛ والدر المنثور 7/475) أي: محتالة لتلونها بالجدب مرة، وبالخصب مرة.

### Türkçe

- **الخداع**: Başkasını, kendisinin yöneldiği şeyden, kendisinin gizlediğine aykırı olarak ortaya koyduğu bir iş ile indirmektir; Yüce Allah dedi ki: ﴿يخادعون الله﴾ [البقرة/9], yani: O’nun resulünü ve velîlerini aldatırlar; bu, Yüce Allah’a, resule muamelenin O’na muamele gibi olması bakımından nispet edilmiştir; bunun için Yüce Allah dedi ki: ﴿إن الذين يبايعونك إنما يبايعون الله﴾ [الفتح/10]; bunu, onların fiilini çirkin göstermek için bir aldatma kıldı ve resulün büyüklüğüne ve velîlerinin büyüklüğüne dikkat çekti. Dil ehlinin sözü: Şüphesiz bu, muzâfın hazfi ve muzâfun ileyhin onun makamına ikamesi üzerinedir; o hâlde bilinmesi gerekir ki, hazifte bunun gibisiyle kastedilen, hazfedilmiş muzâf getirilseydi elde olmazdı; zikrettiğimizden dolayı, iki şeye dikkat çekmek için: birincisi: aldatmadan gözetledikleri şeyde fiillerinin çirkinliği ve onu aldatmalarıyla Allah’ı aldatıyor olmaları; ikincisi: aldatma ile kastedilenin büyüklüğüne dikkat çekmek ve ona muamelenin Allah’a muamele gibi olması; nitekim Yüce Allah’ın sözüyle buna dikkat çekti: ﴿إن الذين يبايعونك...﴾ âyet [الفتح/10]. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿وهو خادعهم﴾ [النساء/142]; denildi ki manası: onları aldatma ile cezalandırandır; ve denildi ki: ﴿ومكروا ومكر الله﴾ [آل عمران/54] Yüce Allah’ın sözünde zikredilen başka bir vecih üzeredir (yani: bu, lafızda müşâkele babındandır). Ve denildi ki: **خدع الضب** yani: deliğinde gizlendi; bunun **الضب** hakkında kullanımı, onun deliğine ellerini sokanı sokan bir akrep barındırdığı sayılmasındandır; hatta denildi ki: akrep, **الضب**’ın kapıcısı ve hâcibidir (bak: البصائر 2/530؛ وعمدة الحفاظ: خدع). Ve onda aldatma inancı sebebiyle denildi ki: **أخدع من ضب** (bak: الأمثال ص 364). Ve **طريق خادع وخيدع**: saptırıcıdır; sanki onun yolcusudur. Ve **المخدع**: ev içinde bir evdir; sanki onu yapan, içindekini almaya yeltenen kimse için onu aldatıcı kılmıştır. Ve **خدع الريق**: azaldığı zaman (bak: المجمل 2/279); bu manadan tasavvur edilerek. Ve **الأخدعان** (ikisi, boyunda hacamat yerinde iki gizli damardır) onlardan aldatma, bazen gizlenmeleri ve bazen görünmeleri sebebiyle tasavvur edilmiştir; denilir: **خدعته**: onun **أخدعه**’unu kestim. Ve hadiste: (بين يدي الساعة سنون خداعة) (hadis Ebû Hureyre’den: dedi ki: Allah’ın resulü صلى الله عليه وسلم dedi ki: (Kıyametten önce aldatıcı yıllar vardır; onda doğru söyleyen yalanlanır, yalancı doğrulanır, emin kimse hainlik eder, hain emin sayılır, ve **الرويبضة** onunla konuşur) ve Enes’ten nebîden rivayet edilir: (Deccâlin önünde aldatıcı yıllar vardır)... إلخ. İbn Kesîr dedi ki: bu isnad kuvvetli iyidir. Bak: مسند أحمد 2/338؛ والفتن والملاحم لابن كثير 1/57؛ والدر المنثور 7/475) yani: bir defa kıtlık ile, bir defa bolluk ile renklenmesi sebebiyle hileli.
