# خدف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خدف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خدف

الخدف، هكذا هو مكتوب بالأحمر، مع أن الجوهري ذكره هنا، ولذا لم يقل صاحب التكملة هنا: أهمله الجوهري على عادته، وكأن الجوهري لما لم يذكر في هذا التركيب غير الخندفة، وخندف، ولم يذكر من معاني الخدف شيئا، جعله مهملا عنده، وجعل نون الخندفة، وخندف، أصلية، وهذا غريب من المصنف، فإن ابن الأعرابي صرح بأن الخندفة مشتق من الخدف، وهو الاختلاس، قال ابن سيده: فإن صح ذلك فالخندفة ثلاثية، فالأولى كتبه بالسواد، فإنه ليس بمهمل عند الجوهري، وسيأتي البحث فيما بعد.
 قال ابن دريد: الخدف: سرعة المشي وتقارب الخطو، وفي اللسان الخطا. قلت: ومنه قولهم: خندف الرجل: إذا أسرع، ومن هنا قال الجوهري في هذا التركيب: الخندفة، كالهرولة، ومنه سميت زعموا خندف، كما سيأتي.
 والخدف: سكان السفينة، عن أبي عمرو، هكذا في العباب، والذي في اللسان، والتكملة: الذي للسفينة، فتأمل. وخدف فلان في الخصب، يخدف، خدفا: إذا تنعم، وتوسع.

  وخدفت السماء بالثلج: رمت به، هكذا نقله الصاغاني، وقد تقدم عن أبي المقدام السلمي أنه: جدفت، بالجيم والدال، والذال لغة فيه، فإذن الخاء تصحيف من الصاغاني، فتنبه لذلك.
 وقال ابن الأعرابي: امتعده، وامتشقه، واختدفه، واختواه واختاته، وتخوته، وامتشنه: إذا اختطفه، ونقل عن غيره: اختدفه: اختلسه، وسيأتي أن ابن الأعرابي جعل خندفة مشتقا من خدف، وقال: هو الاختلاس، فإذن القولان لابن الأعرابي، واختدف الثوب: قطعه، كخدف يخدفه خدفا، وهذا عن ابن الأعرابي.
 والخدف، كعنب:خرق القميص قبل أن يؤلف، واحدتها خدفة بالكسر، وهي الكسف أيضا، قاله أبو عمرو.
 ومما يستدرك عليه: خدفت الشيء: قطعته، كما في اللسان، وهو قول ابن الأعرابي، وكذلك الخذف، كما سيأتي. والخدفة، بالكسر: القطعة من الشيء. ويقال: كنا في خدفة من الناس: أي جماعة. وخدفة من الليل: أي ساعة منه، كما في العباب.

### Türkçe

**الخدف**، işte böyle kırmızıyla yazılmıştır; hâlbuki el-Cevherî onu burada zikretmiştir; bundan dolayı tekmilenin sahibi burada “el-Cevherî onu âdeti üzere ihmal etti” dememiştir. Sanki el-Cevherî bu terkîbde **الخندفة** ve **خندف**’ten başka bir şey zikretmediği ve **الخدف**’in mânalarından hiçbir şey zikretmediği için, onu kendi katında ihmal edilmiş kılmış; ve **الخندفة** ile **خندف**’in **نون**’unu aslî kılmıştır; bu, musanniften gariptir. Zira İbnü’l-A‘râbî, **الخندفة**’nin **الخدف**’ten türemiş olduğunu açıkça söylemiştir; o da **الاختلاس**’tır. İbn Sîde dedi ki: Eğer bu sahih olursa, **الخندفة** üç harflidir; o hâlde onu siyahla yazmak daha evlâdır; çünkü o, el-Cevherî katında ihmal edilmiş değildir; ve araştırma daha sonra gelecektir.

İbn Düreyd dedi ki: **الخدف**: yürüyüşün sürati ve adımın birbirine yaklaşmasıdır; Lisân’da: adımlar. Dedim ki: Ondandır onların sözü: **خندف الرجل**: süratlendiği zaman. Ve buradan el-Cevherî bu terkîbde dedi: **الخندفة**; **كالهرولة**. Ve ondan, zannettiklerine göre, **خندف** isimlendirilmiştir; geleceği üzere.

Ve **الخدف**: geminin sakinleri; Ebû Amr’dan. İşte böyle **العباب**’da. Lisân ve Tekmile’de olan ise: gemiye ait olan; öyleyse düşün. Ve falan kimse bollukta **خدف** etti; **يخدف**; **خدفا**: nimetlendiği ve genişlediği zaman.

Ve gök **خدفت** etti karla: onunla attı; es-Sâğânî onu işte böyle nakletti. Ebû’l-Mikdâm es-Sülemî’den daha önce geçti ki o: **جدفت**; **بالجيم والدال**; ve **الذال** onda bir lehçedir. Öyleyse **الخاء** es-Sâğânî’den bir tashîftir; buna dikkat et.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **امتعده** ve **امتشقه** ve **اختدفه** ve **اختواه** ve **اختاته** ve **تخوته** ve **امتشنه**: onu kapıp aldığı zaman. Başkasından nakledildi: **اختدفه**: onu **اختلسه** etti. Ve gelecektir ki İbnü’l-A‘râbî **خندفة**’yi **خدف**’ten türemiş kıldı ve dedi ki: o **الاختلاس**’tır. Öyleyse iki söz de İbnü’l-A‘râbî’nindir. Ve **اختدف الثوب**: onu kesti; **كخدف يخدفه خدفا**; ve bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir.

Ve **الخدف**; **كعنب**: gömleğin, birleştirilmeden önceki yırtığıdır; onun bir tanesi kesre ile **خدفة**’dir; ve o, **الكسف** dedir. Ebû Amr söyledi.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **خدفت الشيء**: onu kestim; Lisân’da olduğu gibi; ve o, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür. Ve yine **الخذف**; geleceği üzere. Ve **الخدفة**; kesre ile: şeyden bir parçadır. Ve denilir: insanların bir **خدفة**’sinde idik: yani bir cemaat. Ve geceden bir **خدفة**: yani ondan bir saat; **العباب**’da olduğu gibi.
