# خدن (خ-د-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Gizli dost demektir

- Harfler: خ - د - ن
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَخْدَانٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8D.md) | أَفْعَالٍ | Gizli eşler | 2 | 2 | [4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/ayet/4:25.md) |

## Mücavir kökler — 39 mücavir (54 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 31 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
2. [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 25 · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
3. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
4. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
5. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
6. [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Sıkıntıya düştünüz
7. [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Yarısı
8. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
9. [طول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
10. [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
11. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kepçe, kefe demektir
12. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Nikah
13. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
14. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
15. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
16. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yiyecek demektir
17. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
18. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İyi
19. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
20. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tanınan ile
21. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sağ yandır
22. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
23. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kulak demektir
24. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Granit taş demektir
25. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
26. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hilal yeni ay demektir
27. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hayr : At sürüsü demektir
28. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
29. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
30. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Uhur ense demektir
31. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
32. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Önce
33. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
34. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
35. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su yosunudur
36. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
37. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir
38. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
39. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خدن |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md), [خلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%84.md), [ولى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kimseyle mahrem, gizli ve içli dışlı yoldaşlık veya arkadaşlık kurma |
| Çekirdek Özet 2 | Kamusal ve hukuki meşruiyeti olmayan gizli cinsel-duygusal dostlukların reddi |
| Çekirdek Özet 3 | Toplumsal sözleşmeye dayanmayan kapalı ve örtük ilişkilerin hukuki geçersizliği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir arkadaşlık veya sadece açık zina kalıbıyla bir tutup gizli dostluk boyutunu gözden kaçırma riski |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خد | Yüzeyi yarma, iz bırakma, örtülü veya çukur bir hat oluşturma (örnek: [خدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AF.md) çukur veya hendek açmak; [خدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B9.md) bir şeyi gizleyip hileyle saklamak) | ن | Çukurlaşma ve gizlenme hareketine süreklilik, içselleşme ve insan ilişkilerinde mahrem bir sırdaşlık veya gizli beraberlik boyutu katmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar imgesinin ses yoğunlaşması (türetme imge); korunaklı, kapalı veya dışarıdan yalıtılmış alan | Dış dünyaya karşı sınır çekilmiş, mahrem ve kapalı bir birliktelik zeminini gösterir |
| د | Kapı; giriş, geçiş ve yakınlaşma | İçeriye ancak belirli bir kişinin geçebildiği özel ve mahrem bir kapıyı simgeler |
| ن | Filiz veya balık; süreklilik, içsel canlılık ve akış | Kurulan bu gizli bağın zamana yayılan, canlı tutulan ve alışkanlığa dönüşen doğasını ifade eder |
| خدن | Kapalı bir kapıdan geçerek mahrem bir bağ kurup bunu sürekli kılma | Toplumdan yalıtılmış, kapalı kapılar ardında sürdürülen gizli ve sürekli dostluk veya beraberlik hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin her işinde, hem zahirinde hem batınında yanında bulunan, baş başa verip fısıldaşan içli dışlı sırdaş ve yol arkadaşı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde bir kadının toplumdan gizli olarak baş başa kaldığı, sohbet ettiği ve aralarında duygusal-cinsel bağ bulunan özel dostu anlamında yaygındır; bu ilişki açık zina sayılmayıp hoş görülürken Kur'an tarafından yasaklanmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be'nin şiirinde dost edinen kimseyi nitelemek üzere geçmektedir: وانصعن أخدانا لذالك الأخدن |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça خدن kökü, temel Sami dillerinde doğrudan yaygın bir leksikal kök olarak izlenmekten ziyade, Güney Sami / Arap sahasında içselleşmiş ve biliteral خد kökünün fonosemantik açılımıyla belirginleşmiş bir yapı sergiler. İbranice ve Süryanicede doğrudan خ-د-ن ses dizilişiyle örtüşen bağımsız bir dostluk terimi tespit edilmemekte; buna karşılık içsel sırdaşlık, gizli meclis kurma ve örtülü yoldaşlık anlamları daha çok odada gizlenme veya sırdaş olma kökleriyle (örneğin İbranice cheder חֶדֶר 'iç oda, mahrem yer') anlamsal bir paralellik taşımaktadır. Arapçada kök, somut olarak kişinin sırlarını paylaştığı, zahir ve batın her haline tanık olan iç dostu karşılarken, zamanla özellikle karşı cinsler arasındaki gizli metreslik veya nikahsız örtük beraberlik anlamında özelleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خدن kökünden türeyen خِدْن ve خَدِين kelimeleri | Kişiyle mahrem bir bağ kurarak sırlarına ortak olan, gizli işlerde eşlik eden dost ve arkadaş anlamında türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חֶדֶר (cheder) köküyle anlamsal örtüşme | Doğrudan ses denkliği sınırlı olmakla birlikte, mahrem odaya çekilme ve gizlilik bağı kurma nosyonu semantik olarak yakın bir zemin sunar | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir bir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خدن | Anlamlı | Mahrem dostluk kurmak | Gizli arkadaş, metres veya sırdaş edinmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خند | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [دخن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%86.md) | Anlamlı | Duman tütmek, kararmak | Dumanın yükselmesi, rengin duman rengine dönmesi veya fitne dumanı | Kur'an'da geçer; örtme ve karartma bağı vardır |
| [دنخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D8%AE.md) | Anlamlı | Başını eğmek, zelil olmak | Boyun eğip başı öne düşürmek veya zayıflamak | Kur'an'da geçmez |
| نخد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [ندخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AE.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خدن | Merkez | Mahrem ve gizli dostluk | Sırdaşlık ve özellikle gizlenmiş, kamusal ilanı olmayan karşı cins ilişkisi | Toplumdan saklanan duygusal veya cinsel arkadaşlık |
| [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) | Komşu | Genel arkadaşlık ve yoldaşlık | Zaman ve mekanda fiziksel olarak birlikte bulunmayı ifade eder; gizlilik şartı taşımaz | Günlük hayatta beraber yol alan veya yaşayan kimse |
| [خلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%84.md) | Komşu | Derin ve içten dostluk | Sevginin ruhun aralıklarına nüfuz etmesini anlatır; olumlu ve saygın bir yakınlıktır | İnsanın içine işleyen samimi dost |
| [ولى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) | Komşu | Hukuki ve velayet bağı | Karşılıklı destek, sadakat ve hukuki sorumluluk taşır | Kamusal ve ilahi meşruiyete dayanan koruyucu bağ |
| [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) | Zıt | Düşmanlık ve hasımlık | Sınırı aşarak zarar verme, karşı tarafa cephe alma | Sevgi ve beraberliğin tam karşıtı olan ayrışma ve hasımlık |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خدن | Gizli dost, metres, sırdaş | Kamusal ilanı bulunmayan, gizlilik esasına dayalı karşı cins arkadaşlığı | Kesin |
| Latince | concubina, amasius | Nikahsız gizli eş, aşık | Evlilik bağı dışında tutulan gayrimeşru veya yarı meşru partneri karşılar; sırdaşlık yönünü eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | paramour, secret lover, concubine | Gizli sevgili, metres | Gizli tutulan romantik veya cinsel partneri tam karşılar; salt arkadaşlık boyutunu dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | Geliebte(r), heimlicher Partner | Gizli sevgili, gayriresmi partner | Evlilik dışı gizli ilişkiyi karşılar; kökün taşıdığı Cahiliye dönemi sohbet arkadaşlığı nüansını tam vermez | Güçlü |
| Fransızca | amant secret, concubin | Gizli aşık, nikahsız partner | Gizlilik içinde yürütülen birlikteliği ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أخدان (Kadınlar için) | Evlilik bağı dışında gizlice tutulan erkek dostlar veya sevgililer | Cariye veya hür kadınların evlilik şartları bağlamında, iffetli kalıp gizli dost tutmamaları emredilir (Nisâ [4:25](https://lisan.digital/tr/ayet/4:25.md)) |
| أخدان (Erkekler için) | Evlilik akdi olmaksızın gizlice edinilen kadın partnerler veya metresler | Erkeklerin mehirlerini vererek meşru evlilik yapmaları, zinadan ve gizli dost tutmaktan kaçınmaları istenir (Mâide [5:5](https://lisan.digital/tr/ayet/5:5.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fısk ve ahlaki sorumluluk | Gizli günahların imana etkisi ve kamusal alanda bilinmeyen haramların uhrevi sorumluluğu | Bireyin içsel ve gizli eylemlerinde ilahi murakabeyi ihlal etmesi |
| Fıkıh | Nikah ve ceza hukuku | Açık zina ile gizli dost edinme arasındaki hukuki fark ve nikahın aleniyet şartı | Gizli ittifakların nikah sayılmayıp butlan veya fesat oluşturması; aleniyetin meşruiyet şartı oluşu |
| Tefsir | Cahiliye adetlerinin tasfiyesi | Cahiliyenin açık zinayı ayıp sayıp gizli dostluğu meşru görme çifte standardının iptali | İlişkide aleniyet, mehir ve veli rızası gibi kamusal kriterlerin zorunluluğu |
| Hadis | Sosyal ahlak ve kadın-erkek ilişkileri | Halvet yasağı ve yabancı kadınla gizli sohbet veya dostluk kurmanın sınırları | Fitneye kapı aralayan baş başa kalışların ve gizli bağların nehyedilmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İffet ve takva nizamı | İlahi denetimden bağımsız alan yanılsamasının reddi | İnsanın gizli hallerinde de ilahi gözetim altında olduğunu tescil etme | Dini hayatta ikiyüzlülüğü engelleyerek açık ve dürüst bir ahlaki kimlik inşa eder | Kesin |
| İlmi | Sosyolojik ve antropolojik analiz | Kurumsallaşmamış örtük sosyal ağlar | Formel ve enformel insan ilişkileri arasındaki gerilimi açıklama | Toplumsal normların dışında kalan kapalı ve kayıtsız ilişkilerin analizine imkan verir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve kamusal alan | Yeraltı veya kayıt dışı ittifaklar | Kamusal şeffaflığı ve hesap verebilirliği koruma | Siyasi yapıda gizli klikleşmelerin ve illegal sadakat bağlarının meşru otoriteyi aşındırmasını önler | Güçlü |
| İktisadi | Aile hukuku ve mülkiyet intikali | Miras ve nesep güvenliğinin korunması | Hak sahipliğini netleştirerek mülkiyet uyuşmazlıklarını engelleme | Gizli ilişkilerden doğacak çocukların nesep ve miras haklarının zayi olmasını önler | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gizli veya şifreli kanal üzerinden doğrulamasız veri transferi | Ağ teorisinde genel ağ protokolüne bildirilmeyen, merkezi sunucu tarafından yetkilendirilmemiş ve kaydı tutulmayan kaçak bağlantı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kayıt dışı veya enformel sosyal sözleşme | Hukuk ve sosyolojide kamusal tescili, tanığı ve bağlayıcı yaptırımı olmayan örtük partnerlik ilişkisi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca bir fuhuş türü sayarak günümüzdeki flört, metreslik veya nikahsız birlikte yaşama biçimlerini bu kapsamın dışında tutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da açık zina ile gizli dost edinme yan yana zikredilerek kamusal tescili bulunmayan her türlü örtük ve gayrimeşru ilişki biçimi dışlanmıştır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Gizli yürütülen ve fuhuş kastı taşımadığı iddia edilen gayrimeşru duygusal-cinsel beraberliklerin dini meşruiyete sahip olduğu zannı doğar |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam'ın aile ve cinsellik ahlakında ikiyüzlülüğü, gizli çifte hayatları ve kayıt dışı ilişkileri tamamen geçersiz kılıp aleniyet ve sorumluluk ilkesini getirdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Evlilik hukukunu, cariyelerle evlenme şartlarını ve mümin erkek ile kadınların iffet standartlarını düzenleyen ahkam ayetlerinde belirleyicidir (Nisâ [4:25](https://lisan.digital/tr/ayet/4:25.md), Mâide [5:5](https://lisan.digital/tr/ayet/5:5.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Açık fuhuş yapılmadığı sürece karşı cinsle kapalı kapılar ardında nikahsız ve sorumluluksuz dostluklar sürdürmenin İslam fıtratına uygun olduğu yanılgısını kökten düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kimseyle mahrem, kapalı ve başkalarından gizlenen sırdaşlık veya yoldaşlık bağı kurmak.
- Soyut anlam: Toplumsal, ahlaki ve hukuki tescilden yoksun, gizlilik temeline dayalı kayıt dışı beraberlik.
- Sistematik karşılık: Kamusal meşruiyet ve aleniyet denetiminden kaçan örtük ilişkilerin iptali ve hukuki geçersizliği.
- LaTeX modeli: $$R \cap P = \emptyset \implies L(R) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ iki birey arasındaki mahrem ilişkiyi, $P$ kamusal tanınırlık ve tescil alanını temsil eder. İki kümenin kesişiminin boş küme olması ($R \cap P = \emptyset$), ilişkinin toplumdan gizlendiğini gösterir. Bu durumun sonucu olarak $L(R) = 0$ ifadesi, bahse konu ilişkinin şer'i ve hukuki geçerlilik değerinin sıfır olduğunu simgeler.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/ayet/4:25.md) — أَخْدَانٍ

وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/ayet/5:5.md) — أَخْدَانٍ

الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Bugün, size, iyi ve temiz olanlar helal kılındı. Kitab verilmiş olanların yemeği size helaldir, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. Mü’min kadınlardan iffetli olanlar ve sizden önce kitab verilenlerdenb iffetli kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın ve mehirlerini verdiğinizde size helaldir. Kim de imanı inkar ederse; yaptıkları boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Gizli dost demektir.
خدر aslanın ini, kuytu yer ve bir şeyi kapatmak için kullanılan perdeye denmektedir. Buradaki ر  ن a dönüşmüştür. خدن gizlenmiş, saklanmış cariye veya kadın demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والدال والنون معهما
خ د ن، د خ ن، د ن خ مستعملات خدن: خِدْنُ الجارية: محدثها، وكانوا لا يمتنعون من خِدْنُ يُحَدِّثُها فهدمه الإسلام، قال: "ولا مُتَّخِذَاتِ أخدان" .
والخِدانُ والخَدينُ: مُخادِنُكَ يكون معك في ظاهر أمرك وباطنه.
دخن: دَخَنَ الدُّخَانُ دُخْونا: سطع.
والداخِنةُ: كوى فيها إرْدَبَاتٌ تُتَّخَدُ على المقالي والأتونات، قال:
كمثل الدَّواخِن فوق الإرينا
ودَخَنَ الغبار أي سطع، قال:
أَهْوَجُ مِحضيرٌ إذا النَّقْعُ دَخَنْ
والدُّخْنَةُ: بخور يُدَّخَنُ به.
والدُّخْنُ: الجاورس، والحبة منه دُخْنة.
والدُّخْنَةُ من لون الأَدْخَنِ، وهو كدرة في سوادٍ كالدُّخان.
وشاة دَخْناءُ، وكبش أَدْخَنُ، قال:
مرت كظهر الصرصران الأَدْخَنِ
ومرت أي مستوٍ، والصرصران: سمك بحري.
وفي الحديث: "هدنة على دَخَنٍ" أي صلح واستقرار على أمورٍ مكروهةٍ. وليلة دَخْنانةٌ: كأنما يغشاها دُخان من شدة حرها وغمها.
ويوم دَخْنانٌ سخنانٌ.
والدُّخانُ يقال له الدَّخُّ.
وطعام دَخِنٌ: فاسد.
ندخ: رجل مُنَذَّخٌ أي: لا يبالي منا قال وما قيل له من الفحش.
دنخ: التَّدْنيخ: خضوع وذلة وتنكيس الرأس، ويقال: لما رآني دَنَّخَ.
والتَّدنيخ في البِطْيخة والقرعة أن يكون قد انهزم بعضها.
وخرجَ بعضها. ورجل مُدَنَّخ الرأس إذا كان يه ارتفاع وانخفاض في رأسه. ودَنْخَتْ ذفراه أي أشرفت قمحدوته عليها، ودَخَلَتِ الذفرى خلف الخششاوين فهو مُدَنَّحٌ.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الدال** ve **النون** bunlarla birlikte

خ د ن، د خ ن، د ن خ kullanımdadır. **خدن**: **خِدْنُ** câriyenin: onun konuştuğu (kimse)dir; ve onlar, onunla konuşan bir **خِدْنُ**’dan çekinmezlerdi; sonra İslâm onu yıktı; dedi ki: “ve **أخدان** edinenler (değil)” .
Ve **الخِدانُ** ve **الخَدينُ**: senin **مُخادِنُكَ**’ın; seninle işinin zahirinde ve batınında birlikte olur.

**دخن**: **دَخَنَ** **الدُّخَانُ** **دُخْونا**: yükseldi.
Ve **الداخِنةُ**: içinde **إرْدَبَاتٌ** bulunan; tavalar ve fırınlar üzerine alınan (şeyler)dir, dedi ki:
كمثل الدَّواخِن فوق الإرينا
Ve **دَخَنَ** toz; yani yükseldi, dedi ki:
أَهْوَجُ مِحضيرٌ إذا النَّقْعُ دَخَنْ
Ve **الدُّخْنَةُ**: onunla tütsü yapılan bir buhur.
Ve **الدُّخْنُ**: darı; ondan bir tane ise **دُخْنة**.
Ve **الدُّخْنَةُ**, **الأَدْخَنِ** rengindendir; o, siyahlık içinde bir bulanıklıktır; duman gibi.
Ve **شاة دَخْناءُ**; ve **كبش أَدْخَنُ**; dedi ki:
مرت كظهر الصرصران الأَدْخَنِ
Ve “**مرت**” yani düz (olan); ve **الصرصران**: deniz balığıdır.
Ve hadiste: “**هدنة على دَخَنٍ**” yani hoş görülmeyen işler üzerine sulh ve istikrar. Ve **ليلة دَخْنانةٌ**: sanki şiddetli sıcağı ve boğuculuğundan dolayı onu bir duman bürür.
Ve **يوم دَخْنانٌ** **سخنانٌ**.
Ve **الدُّخانُ**’a **الدَّخُّ** denir.
Ve **طعام دَخِنٌ**: bozuk.

**ندخ**: **رجل مُنَذَّخٌ** yani: bizden (olana) aldırmaz; ve ona çirkin sözden ne denildiyse (aldırmaz).

**دنخ**: **التَّدْنيخ**: boyun eğme ve zillet ve başı aşağı eğme; ve denir ki: beni görünce **دَنَّخَ**.
Ve **التَّدنيخ** karpuzda ve kabağın (bir türünde) şudur: onun bir kısmının ezilmiş olması,
ve bir kısmının çıkması. Ve **رجل مُدَنَّخ الرأس**: başında yükselme ve alçalma olduğunda. Ve **دَنْخَتْ ذفراه** yani: onun **قمحدوته**’si onun üzerine yükseldi; ve **الذفرى** iki **الخششاوين**’in arkasına girdi; artık o **مُدَنَّحٌ**’tır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخِدْنُ والخَدينُ: الصديق. يقال: خادَنْتُ الرجل. ومنه خِدْنث الجارية. قال الله تعالى: "وَلا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ". ورجلٌ خَدَنَةٌ: يُخادِنُ الناس كثيراً.

##### Türkçe

**الخِدْنُ** ve **الخَدينُ**: dost.

Denilir: **خادَنْتُ الرجل**. Ve ondan: **خِدْنث الجارية**.

Allah Teâlâ dedi: "**وَلا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ**".

Ve **رجلٌ خَدَنَةٌ**: insanlarla çokça **يُخادِنُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ د ن
خدن ، دخن ، دنخ : مستعملة .
خدن : قال اللَّيثُ : الْخِدْنُ والْخَدِينُ : الذِي
يُخَادِنُكَ . . يكون معك في كلِّ أمرٍ ظاهر
وباطن .
وخِدْنُ الجارية : مُحَدِّثُها .
قال : وكانوا في الجاهليَّة لا يمتنعون من
خِدْنٍ يُحَدِّث الجاريةَ ، فجاء الإسلامُ
بهَدْمِهِ .
قال الله جلّ وعزّ : ( محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان ( [ النِّساء : 25 ] .
يعني أَنْ يتَّخِذْن أَصْدِقاءَ .
دخن : قال أبو عبيد : دَخَنَتِ النَّارُ تَدْخِنُ _ إذا
ارتفع دُخانُها ، ودَخِنَتْ تَدْخَنُ _ إذا ألقَيْتَ
عليها حَطَباً فأفسدْتَها حتَّى يَهيجَ لذلك
دُخان يشتَدُّ .
وكذلك : دَخِنَ الطَّعامُ . . يَدْخَنُ .
وقال الليث : دَخَنَ النَّارُ والدُّخَانُ دُخُوناً _
إذا سَطَعَ .
قال : والدَّاخِنَةُ : كُوًى فيها إِرْدَبَّاتٌ تُتَّخَذُ
على الْمَقَاليِ والأَتُونَاتِ .
وأنشد :
كمثْل الدَّوَاخِنِ فَوْقَ الإرِينَا
ويقال : دَخَنَ الْغُبَارُ _ أي : ارْتَفَعَ وسَطَعَ .
ومنه قولُه :
اسْتَلْحَمَ الوَحْشَ عَلَى أكْسائِهَا
أَهْوَجُ مِحْضيرٌ إِذَا النَّقْعُ دَخَنْ
أي : سطع .
قال : والدُّخْنَةُ بَخُورٌ يَدَخَّنُ به الثُّوْبُ أو
البيتُ .
والدُخْنُ : الْجَاوَرْسُ _ والحبَّةُ منه دُخْنةٌ .
والدُّخْنَةُ منْ لَوْنِ الأَدْخَنِ ، وهو كُدْرَةٌ في
سَوَادٍ _ كالدُّخَانِ .
شاةٌ دَخْنَاءُ ، وكَبْشٌ أَدْخَنٌ
)
وقال رؤبة :
مَرْتٌ كظَهْرِ الصَّرْصَرَانِ الأَدْخَنِ )
قال : الصَّرْصَرانُ سمكٌ بحريٌّ . وليلةٌ
دَخْنَانَةٌ ، كأنما تغَشَّاها دُخَانٌ من شِدَّة
حرِّها .
ويومٌ دَخْناَنٌ سَخْنَانٌ .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين ذَكَرَ الفتَنَ فقيل
له : أبَعْدَ ذلك خَيرٌ ؟ فقال : ) ( هُدْنَةٌ عَلَى
دَخَنٍ ، وَجَمَاعَةٌ عَلَى أَقْذَاءٍ ) ( .
قال أبو عبيد : في قوله : ) ( هُدْنَةٌ عَلَى
دَخَنٍ ) ( _ تفسيرُه في الحديث : لا تَرْجِعُ
قُلُوبُ قَوْمٍ على ما كَانتْ عليه .
قال : وأصل الدَّخَنِ : أن يكونَ في لون
الدَّابَّةِ أو الثُّوب : كُدْرةٌ إلى سوادٍ .
وقال الْمُعَطَّلُ الْهُذَلِيُّ يصف سيفاً :
لَيْنٌ حُسَامٌ لا يَلِيقُ ضَريبةً
في مَتْنِهِ دَخَنٌ وَإِثْرٌ أحْلَسُ
قوله ) ( دَخَنٌ ) ( : يعني كُدُورَةً إلى السواد ،
ولا أحْسِبُهُ أخذ إلا من الدُّخَان .
وهذا شبِيهٌ بلون الحَديد .
قال : فَوَجْهُه ، أَنه يقول : تكون القُلوبُ
هكذا ، لا يصفو بعضُها إلى بعض
ولا يَنْصَعُ حُبُّها كما كانت ، وإِنْ لم تَكُنْ
فيهم فِتْنَةٌ .
وجمع الدُّخَانِ : دَوَاخِنُ ، عَلَى غير قياس .
وقيل : ) ( الدَّخَنُ ) ( : فِرِنْدُ السَّيفِ في قول
الْهُذَلِيِّ .
وقال شمر : يقال للرجل _ إذ كان خبيث
الخُلُقِ _ : إنَّهُ لَدَخِنُ الْخُلُقِ ، وقد دَخِنَ
خُلُقُهُ دَخَناً _ إذا خَبُثَ وفَسَدَ .
وقال قَعْنَبٌ :
وَقَدْ عَلمْتُ عَلَى أَنِّي أَعَاشِرُهُمْ
لاَ نَفْتَأُ الدَّهْرَ إلاَّ بَيْنَنَا دَخَنُ
ودخِنَ الطَّعامُ واللَّحْمُ _ إذا شُوِيَ فأصابه
الدخَانُ حتى غَلَبَ عَلَى طعمه .
وشرابٌ دَخِنٌ : متغيِّرَ الرائحة .
وقال لَبِيدٌ :
وَفِتْيَانِ صِدْقٍ قَدْ غَدوْتُ عَلَيهِمُو
بِلاَ دَخِنٍ وَلاَ رَجيعٍ مُجنِّبِ
ويروى مُجَنَّبِ .
فالمجَنَّبُ : الذي جَنَبَهُ الناس _ والمجَنِّبُ :
الذي بَات في البَاطِيَةِ .
وقول الله جلّ وعزّ : ( يوم تأتي السماء بدخان مبين ( [ الدّخان : 10 ] _ أي : بِجَدْبٍ
بيِّن .
يقال : إن الجائعَ كان يرى بينه وبين
السماء دُخَاناً من شِدَّة الجُوع .
ويقال : بل قيل للجوع : دُخانٌ ، لِيُبس
الأرض في الْجَدْب وارتفاعِ الغُبار . . فَشَبَّهَ
غُبْرَتَها بالدُّخانِ .
ومنه قيل لِسَنَةِ الْمجَاعةِ : غَبْرَاءُ _ وجُوعٌ
أَغْبَرُ .
وربما وضعت العَرَبُ الدُّخانَ موضع الشَّرِّ
إذا علا ، فيقولون : كان بيننا أمرٌ ارتفع له
دُخَانٌ .
وقد قيل إن الدُّخَانَ قد مضى .
ومِثْلُ دُخانٍ ، ودَوَاخِنَ : عُثَانٌ ، وعواثنُ .
والعَرَبُ تَقُول لغَنيٍّ وَباهِلَةَ : بنو دُخَانٍ .
قال الطِّرمَّاحُ :
يَا عَجَباً ليَشْكُرَ إِذْ أَعَدَّتْ
لِتَنْصرَهُمْ رُوَاةَ بَنِي دُخَانِ
دنخ : قال الليث : التَّدْنيخُ : خضوعٌ ، وذِلَّةٌ
وتنكيس للرأس .
يقال : لمَّا رآني دَنَّخَ .
قال : والتَّدْنِيخُ في الْبِطِّيخَةِ : أن ينهزم
بعضُها ويَخْرَجَ بَعْضُها .
ورجلٌ مُدَنِّخُ الرأْس _ إذا كان فيه ارتفاعٌ
وانخفاضٌ .
ويقال : دَنَّخَتْ ذِفْرَاهُ _ إذا أَشْرَفَتْ
قَمَحْدُوَتُهُ عليها ، ودخلتِ الذِّفْرَى خَلْفَ
الْخُشَشَاوَيْنِ .
أبو عبيد _ عن الأصمعي _ : دَنَّخَ الرجل
_ إذا طأْطَأَ ظَهْرَه .
وقال اللحياني : يقال للرَّجُل _ إذا لم يبرحْ
بَيْتَه : قد دنَّخَ الرَّجُل في بيته .

##### Türkçe

خ د ن
**خدن** , **دخن** , **دنخ** : kullanımdadır.

**خدن** : el-Leys dedi ki: **الْخِدْنُ** ve **الْخَدِينُ** : sana dostluk eden kimsedir... seninle her işte, açıkta ve gizlide birlikte olur.
Ve cariyenin **خِدْنُ**’u: onunla konuşan (muhatabı)dır.
Dedi ki: Câhiliye’de cariyeye konuşan bir **خِدْن**’dan çekinmezlerdi; sonra İslâm onu yıkmakla geldi.
Allah, azîz ve celîl, dedi ki: ( **محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان** ) [en-Nisâ: 25].
Yani: dostlar edinmeleri.

**دخن** : Ebû Ubeyd dedi ki: Ateş **دَخَنَتِ** **تَدْخِنُ** — dumanı yükseldiği zaman; ve **دَخِنَتْ** **تَدْخَنُ** — üzerine odun attığın zaman, onu bozarsın; bunun için şiddetlenen bir duman kabarır.
Ve aynı şekilde: yemek **دَخِنَ**... **يَدْخَنُ**.
Ve el-Leys dedi ki: Ateş ve duman **دَخَنَ** **دُخُوناً** — parladığı/yükseldiği zaman.
Dedi ki: **الدَّاخِنَةُ**: içinde **إِرْدَبَّاتٌ** bulunan deliklerdir; **الْمَقَاليِ** ve **الأَتُونَاتِ** üzerinde yapılır.
Ve şu beyit okundu:
كمثْل الدَّوَاخِنِ فَوْقَ الإرِينَا

Ve denir: toz **دَخَنَ** — yani: yükseldi ve parladı.
Ve ondan onun sözü:
اسْتَلْحَمَ الوَحْشَ عَلَى أكْسائِهَا
أَهْوَجُ مِحْضيرٌ إِذَا النَّقْعُ دَخَنْ
yani: parladı.

Dedi ki: **الدُّخْنَةُ**: elbise veya evin onunla tütsülendiği bir buhurdur.
Ve **الدُخْنُ**: **الْجَاوَرْسُ**’tur; ondan bir tanecik **دُخْنةٌ**’dir.
Ve **الدُّخْنَةُ** **الأَدْخَنِ** rengindendir; o, siyahlık içinde bir bulanıklıktır — duman gibi.
**شاةٌ دَخْنَاءُ** , ve **كَبْشٌ أَدْخَنٌ**
)
Ve Ru’be dedi ki:
مَرْتٌ كظَهْرِ الصَّرْصَرَانِ الأَدْخَنِ
)
Dedi ki: **الصَّرْصَرانُ** deniz balığıdır. Ve **ليلةٌ دَخْنَانَةٌ**: sanki şiddetli sıcağından onu bir duman bürümüş gibidir.
Ve **يومٌ دَخْناَنٌ سَخْنَانٌ**.

Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) fitneleri zikrettiği hadiste; ona: “Bundan sonra hayır var mı?” denildi; o da dedi ki: ( ( **هُدْنَةٌ عَلَى دَخَنٍ ، وَجَمَاعَةٌ عَلَى أَقْذَاءٍ** ) ).
Ebû Ubeyd dedi ki: onun sözü: ( ( **هُدْنَةٌ عَلَى دَخَنٍ** ) ) — onun tefsiri hadistedir: bir kavmin kalpleri, üzerinde bulundukları şeye geri dönmez.
Dedi ki: **الدَّخَنِ**’in aslı: binek hayvanın veya elbisenin renginde siyahlığa doğru bir bulanıklık olmasıdır.

Ve el-Mu’attal el-Huzelî bir kılıcı vasfederek dedi ki:
لَيْنٌ حُسَامٌ لا يَلِيقُ ضَريبةً
في مَتْنِهِ دَخَنٌ وَإِثْرٌ أحْلَسُ
Onun sözü ( ( **دَخَنٌ** ) ): siyahlığa doğru bir bulanıklık demektir; onu ancak dumandan aldığını sanmıyorum.
Ve bu, demirin rengine benzer.
Dedi ki: bunun yönü şudur: kalpler böyle olur; bir kısmı diğerine karşı saflaşmaz ve sevgisi eskisi gibi parlamaz; onlarda bir fitne olmasa bile.

Ve **الدُّخَانِ**’ın çoğulu: **دَوَاخِنُ**’dir; kıyasa göre değildir.
Ve denildi: ( ( **الدَّخَنُ** ) ): el-Huzelî’nin sözünde kılıcın **فِرِنْدُ**’udur.

Ve Şemmer dedi ki: adama — kötü huylu olduğu zaman — denir ki: o, **لَدَخِنُ الْخُلُقِ**’tur; ve onun huyu **دَخِنَ** **دَخَناً** — kötüleştiği ve bozulduğu zaman.
Ve Ka’neb dedi ki:
وَقَدْ عَلمْتُ عَلَى أَنِّي أَعَاشِرُهُمْ
لاَ نَفْتَأُ الدَّهْرَ إلاَّ بَيْنَنَا دَخَنُ

Ve yemek ve et **دخِنَ** — pişirilip de ona duman isabet ettiği, ta ki tadına galip geldiği zaman.
Ve **شرابٌ دَخِنٌ**: kokusu değişmiş.

Ve Lebîd dedi ki:
وَفِتْيَانِ صِدْقٍ قَدْ غَدوْتُ عَلَيهِمُو
بِلاَ دَخِنٍ وَلاَ رَجيعٍ مُجنِّبِ
Ve **مُجَنَّبِ** diye rivayet edilir.
O hâlde **المجَنَّبُ**: insanların kendisinden uzak durduğu kimsedir; **المجَنِّبُ**: **البَاطِيَةِ**’de geceleyen kimsedir.

Ve Allah, azîz ve celîl, sözü: ( **يوم تأتي السماء بدخان مبين** ) [ed-Duhân: 10] — yani: apaçık bir kıtlık ile.
Denir ki: aç olan, şiddetli açlıktan, kendisi ile gök arasında bir duman görürdü.
Ve denir ki: bilakis açlığa **دُخانٌ** denildi; kıtlıkta yerin kuruluğu ve tozun yükselmesi sebebiyle... onun tozluluğunu dumana benzetti.
Ve ondan, kıtlık yılına **غَبْرَاءُ** denildi; ve açlık: **أَغْبَرُ**.
Ve bazen Araplar, yükseldiği zaman, dumanı şerrin yerine koyarlar; derler ki: aramızda, onun için dumanı yükselen bir iş oldu.
Ve denilmiştir ki: duman geçmiştir.
Ve **دُخانٍ** ve **دَوَاخِنَ** benzeri: **عُثَانٌ** ve **عواثنُ**.
Ve Araplar, Ganî ve Bâhile’ye: **بنو دُخَانٍ** der.
Et-Tırimmâh dedi ki:
يَا عَجَباً ليَشْكُرَ إِذْ أَعَدَّتْ
لِتَنْصرَهُمْ رُوَاةَ بَنِي دُخَانِ

**دنخ** : el-Leys dedi ki: **التَّدْنيخُ**: boyun eğme, zillet ve başı aşağı eğmedir.
Denir: beni görünce **دَنَّخَ**.
Dedi ki: **التَّدْنِيخُ**’un karpuzda olması: bir kısmının ezilip dağılması ve bir kısmının dışarı çıkmasıdır.
Ve **رجلٌ مُدَنِّخُ الرأْس**: onda yükselme ve alçalma olduğu zaman.
Ve denir: onun **ذِفْرَاهُ** **دَنَّخَتْ** — onun **قَمَحْدُوَتُهُ**’u ona yükseldiği zaman; ve **الذِّفْرَى** iki **الْخُشَشَاوَيْنِ**’in arkasına girer.
Ebû Ubeyd — el-Asma’î’den —: adam **دَنَّخَ** — sırtını eğdiği zaman.
Ve el-Lihyânî dedi ki: adama — evinden ayrılmadığı zaman — denir: adam evinde **دنَّخَ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والدال وما يثلثهما)
  (خدر) الخاء والدال والراء أصلان: الظُّلْمة والسَّتر، والبطء والإقامة.
  فالأولُ الخُدَارِيّ الليلُ المُظلِم. والخُدَاريَّة: العُقابُ، لِلونها. قال:
خُدَارِيَّةٍ فَتْخاءَ ألْثَقَ ريشَها *** سَحابةُ يومٍ ذي أهاضيبَ مَاطِرِ([1])  ويقال اليومُ خَدِرٌ. والليلة الخَدِرة: المظلِمة الماطرة وقد أَخْدَرْنا، إذا أظَلَّنا المطر. قال:
فيهِنَّ بَهْكَنَةٌ كأنّ جَبِينَها *** شَمْسُ النَّهار ألاحَها الإخْدارُ([2])  وقال:
  * ويَسْتُرُونَ النَّار من غير خَدَرْ([3]) *
  ومثله أو قريبٌ منه قول طرفة:
  * كالمَخَاض الجُرْبِ في اليَومِ الخَدِرْ([4]) *
  ومن الباب الخِدْرُ خِدر المرأة. وأسَدٌ خادر، لأنَّ الأجمةَ له خِدْرٌ.
  والأصل الثاني: أخْدَرَ فلانٌ في أهلِه: أقام فيهم. قال:
كأنَّ تحتِي بازِياً رَكَّاضا *** أَخْدَرَ خَمْساً لم يَذُقْ عَضَاضا([5])  ومن الباب خَدَرَ الظَّبْيُ: تخلَّف عن السِّرب([6]). ويقال الخادر المتحيِّر.
ومن الباب خَدِرت رِجْلُه. وخَدِر الرّجُل، وذلك مِن امْذِلالٍ يعتريه([7]).
قال طرفة:
جازَتِ اللَّيلَ إلى أرحُلِنا *** آخِرَ اللَّيل بيَعْفُورٍ خَدِرْ([8])  يقول: كأنَّه ناعِسٌ. ويقال للحُمُر بَنَاتُ أخدَرَ، وهي منسوبةٌ إليه، ولهذا تسمَّى الأخدريَّة.
  (خدش) الخاء والدال والشين أصلٌ واحد، وهو خَدْشُ الشيءِ للشيء. يقال خَدَشْتُ الشيءَ خدشاً؛ وجمع الخَدْش خُدُوش. ويقال لأطراف السَّفَا الخادشَة؛ لأنّها تَخْدِش. ويقال لكاهل البعير [مِخْدَش([9])]؛ لقلّة لحمِه، وتخديشِه فَمَ مُتَعرِّقِه.
  (خدع) الخاء والدال والعين أصلٌ واحد، ذكر الخليلُ قياسَه. قال الخليل. الإخداع إخفاءُ الشَّيء. قال: وبذلك سُمِّيت الخِزانة المُِخْدع. وعلى هذا الذي ذكر الخليلُ يجري البابُ. فمنه خَدَعْتُ الرَّجُلَ خَتَلْتُه. ومنه: "الحرب خُدَعَةٌ" و"خُدْعَةٌ"([10]). ويقال خَدَع الرِّيقُ في الفم، وذلك أنَّه يَخْفَى في الحَلْق وَيغِيب. قال:
  * طيِّبَ الرِّيق إذا الرِّيقُ خَدَعْ([11]) *
  ويقال: "ما خَدَعَتْ بِعَيْنَيْ نَعْسَةٌ"، أي لم يدخل المنامُ في عيني. قال:
أرِقْتُ فلم تَخْدَع بعينَيَّ نعْسةٌ *** ومن يَلْق ما لاقيتُ لابدَّ يأرَقِ([12])  والأخدع: عِرْقٌ في سالفة العُنُق. وهو خفيّ. ورجل مخدوعٌ: قُطع أخدَعُه. ولفلان خُلُقٌ خادِعٌ، إذا تخلَّق بغير خُلُقه. وهو من الباب؛ لأنه يُخفِي خلاف ما يُظهره. ويقال: إنَّ الخُدَعَة الدّهرُ، في قوله:
  * يا قوم مَنْ عاذِرِي مِن الخُدعَهْ([13]) *
  وهذا على معنى التَّمثيل، كأنّه يغَرّ ويَخدَع. ويقال: غُولٌ خَيْدَعٌ، كأنها تَغتال وتَخدع. وزعم ناسٌ أنّهم يقولون: دينارٌ خادع، أي ناقص الوزْن. فإنه كان كذا فكأنَّه أرَى التَّمامَ وأخفى النُّقصانَ حتَّى أظهره الوزنُ. ومن الباب الخَيْدَعُ، وهو السَّراب([14])، والقياس واحد.
  (خدف) الخاء والدال والفاء أصلٌ واحد. قال ابن دريد([15]): "الخَدْف السُّرْعة في المشْي، ومنه اشتقاق خِنْدِفَ".
  (خدل) الخاء والدال واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الدِّقَّة واللِّين. يقال امرأة خَدْلَةٌ، أي دقيقةُ العِظام وفي لحمها امتلاء، وهي بَيِّنَة الخَدَل والْخَدَالة. وذُكر عن السِّجستاني عِنَبَة خَدْلةٌ، أي ضَئِيلة([16]).
  (خدم) الخاء والدال والميم أصلٌ واحدٌ منقاس، وهو إطافة الشَّيء بالشيء. فالخَدَم *الخلاخيل، الواحد خَدَمة. قال:
  * يَبْحَثْنَ بَحْثَاً كمُضِلاَّتِ الخَدَمْ([17]) *
  والخَدْماء: الشَّاةُ تبيضُّ أوظِفَتُها. والمُخَدَّم: موضع الْخِدام من السَّاق. وفرسٌ مخدَّم، إذا كان تحجيلُه مستديراً فوق أَشاعِرِهِ. قال الخليل: الخَدَمةُ سيْرٌ محْكَم مثل الحَلقْة، تُشَدُّ في رُسْغ البعير ثم تشدُّ إليه سَرِيحة النّعْل. قال: وسمِّي الخلخال خَدَمَةً بذلك. والوَعِل الأرَحُّ المُخَدَّم: الواسع الأظلاف الذي أحاط البياضُ بأوظِفته. قال:
  * تُعيي الأرَحَّ المخدَّما([18]) *
  ومن هذا الباب الخِدْمة. ومنه اشتقاق [الخادم]؛ لأنَّ الخادمَ يُطيف بمخدومه.
  (خدن) الخاء والدال والنون أصلٌ واحد، وهو المصاحَبَة. فالخِدْن: الصّاحب. يقال: خادنْتُ الرّجُلَ مخادنَةً. وخِدْنُ الجارية محدِّثُها.
  قال أبو زيد: خادنت الرّجلَ صادقته. ورجل خُدَنةٌ: كثير الأخْدان.
  (خدب) الخاء والدال والباء أصلان: أحدهما اضطرابٌ في الشيء ولِينٌ، والآخَر شقٌّ في الشيء.
  فالأوّل الخَدَب وهو الهَوَج، وفي أخبار العرب: "كان بنَعامَةَ خَدَب([19])" أي هَوَج؛ ولعلَّ ذلك في حروبه، ويدلُّ على ما ذكرناه. ومنه بَعِيرٌ خِدَبٌّ، يكون ذلك في كثرةِ لَحمٍ وإذا كثُر اللَّحْمُ لان واضطرَبَ.
ويقال من الأوّل رجلٌ أخْدَبُ وامرأةٌ خَدْباء. وقال الأصمعيّ: دِرْعٌ خَدْباء: ليِّنة. قال:
  * خَدْباءُ يحْفِزُها نِجَادُ مُهنَّدٍ([20]) *
  ويقال خَدَبَ، إذا كَذَب؛ وذلك أنَّ في الكذِبِ اضطراباً، إذْ كان غيرَ مستقيم. وشيخ خِدَبٌّ، وُصِفَ بما وُصِفَ به البعير. قال بعضُهم: إنَّ في لسانه خَدَباً، أي طولا.
  وأمّا الأصل الآخر فالخَدْبُ بالنّاب: شقُّ الجِلْد مع اللحم. ويقال ضربة خَدْباء، إذا هَجَمَت على الجوف. والخَدْب: الحَلْب الشَّديد، كأنَّه يريد شقَّ الضَّرع بشدّة حَلْبه.
  ومما شذّ عن هذا الباب قولهم: "أَقْبِلْ على خَيْدَبتِك" أي طريقك الأوّل. قال الشيبانيّ: الخَيدب الطَّريق الواضح. وإن صحّ هذا فقد عاد إلى القياس؛ لأنّ الطريق يشق الأرض.
  (خدج) الخاء والدال والجيم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على النقصان. يقال خَدَجَت الناقة، إذا ألقَتْ ولدَها قبل النِّتاج. فإنْ ألقَتْه ناقصَ الخَلْق ولِتمام الحَمْل فقد أخْدَجَت. قال ابنُ الأعرابيّ: أخْدَجَت الصَّيْفَةُ: قَلَّ مطرُها. وفي الحديث: "كلُّ صلاة لم يُقْرَأ فيها بفاتحة الكتاب فهي خِدَاجٌ".
---------------------------------------------------------------
([1]) البيت لسلمة بن الخرشب الأنماري، من قصيدة في المفضليات (1: 34-36).
([2]) البيت لعمارة، كما في اللسان (خدر 314). وفيه "أكلها الإخدار"، أي أبرزها. وقد روي عجزه في اللسان (خدر 313) برواية "ألاحها الإخدار" كما هنا.
([3]) في الأصل: "ويشترون"، صوابه في المجمل واللسان (خدر).
([4]) البيت في ديوانه 66 واللسان (خدر، عضض).
([5]) الرجز في المجمل واللسان (خدر).
([6]) في الأصل: "الترب".
([7]) الامذلال: الفترة والخدر.
([8]) ديوان طرفة 63 واللسان (خدر). وسيعيده في ص 372.
([9]) التكملة من اللسان.
([10]) ويقال أيضاً "خدعة" بالفتح.
([11]) لسويد بن أبي كاهل في المفضليات (1: 189) واللسان (خدع). وصدره:
* أبيض اللون لذيذاً طعمه *
([12]) هو أول قصيدة للممزق العبدي في الأصمعيات 47، وهو في اللسان (خدع).
([13]) صدر بيت للأضبط بن قريع، في المعمرين 8. وعجزه فيه:
* والمسى والصبح لا فلاح معه *
    وجعله في الخزانة ( 4: 579) نقلاً عن أمالي القالي ( 1: 108)، وكذا أمالي ثعلب 480 واللسان (خدع)، عجزاً لبيت للأضبط . وصدره في هذه المصادر:
* أذود عن حوضه ويدفعني *
([14]) في الأصل: "التراب" تحريف.
([15]) في الجمهرة (2: 201).
([16]) ذكر في القاموس ولم يرد في اللسان.
([17]) أضللن الخدم أي فقدنها. وقد سبق إنشاد البيت في ( بحث).
([18]) قطعة من بيت للأعشى في ديوانه 203 واللسان (خدم). وهو بتمامه:
ولو أن عز الناس في رأس صخرة *** ململمة تعيي الأرح المخدما([19]) نعامة: لقب بيهس الفزاري، أحد محمقي الحرب. انظر الحيوان (4: 413) والأغاني (21: 122) والخزانة (3: 272) والميداني في: "ثكل أرأمها ولدا".
([20]) لكعب بن مالك الأنصاري. وعجزه كما في اللسان (خدب):
* صافي الحديدة صارم ذي رونق *
ـ

##### Türkçe

(خâ ve **الدال** ve ikisini üçleyen(ler) bâbı)
  (**خدر**) **الخاء** ve **الدال** ve **الراء** iki asıldır: karanlık ve örtme; ve yavaşlık ve ikamet.
  Birincisi: **الخُدَارِيّ** karanlık gecedir. Ve **الخُدَاريَّة**: rengi sebebiyle kartaldır. Dedi ki:
خُدَارِيَّةٍ فَتْخاءَ ألْثَقَ ريشَها *** سَحابةُ يومٍ ذي أهاضيبَ مَاطِرِ([1])  Ve denir: gün **خَدِرٌ**. Ve **الخَدِرة** gece: karanlık, yağmurlu olandır; ve **أَخْدَرْنا** (olduk), yağmur bizi gölgelediği zaman. Dedi ki:
فيهِنَّ بَهْكَنَةٌ كأنّ جَبِينَها *** شَمْسُ النَّهار ألاحَها الإخْدارُ([2])  Ve dedi ki:
  * ويَسْتُرُونَ النَّار من غير خَدَرْ([3]) *
  Ve bunun benzeri yahut ona yakın olan, Tarafa’nın sözü:
  * كالمَخَاض الجُرْبِ في اليَومِ الخَدِرْ([4]) *
  Ve bâbdandır: **الخِدْرُ** kadının **خِدر**’i. Ve **خادر** bir aslan; çünkü çalılık onun için bir **خِدْر**’dir.
  İkinci asıl: falan kimse ehli içinde **أخْدَرَ**: onların içinde ikamet etti. Dedi ki:
كأنَّ تحتِي بازِياً رَكَّاضا *** أَخْدَرَ خَمْساً لم يَذُقْ عَضَاضا([5])  Ve bâbdandır: **خَدَرَ الظَّبْيُ**: sürüden geri kaldı([6]). Ve denir: şaşkın olan **الخادر**.
Ve bâbdandır: ayağı **خَدِرت**. Ve adam **خَدِر**; bu, ona arız olan bir **امْذِلال**’dandır([7]).
Tarafa dedi ki:
جازَتِ اللَّيلَ إلى أرحُلِنا *** آخِرَ اللَّيل بيَعْفُورٍ خَدِرْ([8])  Der ki: sanki o uykuludur. Ve eşeklere **بَنَاتُ أخدَرَ** denir; ona nispetlidir; ve bu yüzden **الأخدريَّة** diye adlandırılır.

  (**خدش**) **الخاء** ve **الدال** ve **الشين** tek bir asıldır; o da bir şeyin bir şeyi çizmesidir. Denir: şeyi **خَدَشْتُ** çizme olarak; ve **الخَدْش**’in çoğulu **خُدُوش**’tur. Ve **السَّفَا**’nın uçlarına **الخادشَة** denir; çünkü o çizer. Ve devenin kürek kemiğine [**مِخْدَش**([9])] denir; etinin azlığı ve terleyeninin ağzını çizmesi sebebiyle.

  (**خدع**) **الخاء** ve **الدال** ve **العين** tek bir asıldır; Halîl onun kıyasını zikretti. Halîl dedi: **الإخداع** şeyin gizlenmesidir. Dedi: ve bununla hazineye **المُِخْدع** adı verildi. Halîl’in zikrettiği üzere bâb yürür. Ondandır: adamı **خَدَعْتُ**: onu aldattım. Ondandır: “**الحرب خُدَعَةٌ**” ve “**خُدْعَةٌ**”([10]). Ve denir: ağızda tükürük **خَدَع**; bu, onun boğazda gizlenmesi ve kaybolmasıdır. Dedi ki:
  * طيِّبَ الرِّيق إذا الرِّيقُ خَدَعْ([11]) *
  Ve denir: “**ما خَدَعَتْ بِعَيْنَيْ نَعْسَةٌ**”, yani uyku gözümün içine girmedi. Dedi ki:
أرِقْتُ فلم تَخْدَع بعينَيَّ نعْسةٌ *** ومن يَلْق ما لاقيتُ لابدَّ يأرَقِ([12])  Ve **الأخدع**: boynun ön tarafında bir damardır. Ve o gizlidir. Ve **مخدوع** bir adam: **أخدَع**’ı kesilmiş olandır. Ve falan kimse için **خادِع** bir huy vardır; kendi huyundan başka bir huyla huylandığı zaman. Ve o bâbdandır; çünkü gösterdiğinin tersini gizler. Ve denir: **الخُدَعَة** dehrdir, şu sözünde:
  * يا قوم مَنْ عاذِرِي مِن الخُدعَهْ([13]) *
  Ve bu, temsil manası üzeredir; sanki o aldatır ve kandırır. Ve denir: **غُولٌ خَيْدَعٌ**; sanki o pusu kurar ve aldatır. Ve bir topluluk, onların şöyle dediklerini iddia etti: **دينارٌ خادع**; yani eksik tartılı. Şayet öyle ise, sanki tamlığı gösterdi ve eksikliği gizledi; ta ki tartı onu ortaya çıkarıncaya kadar. Ve bâbdandır: **الخَيْدَعُ**; o **السَّراب**’dır([14]); ve kıyas birdir.

  (**خدف**) **الخاء** ve **الدال** ve **الفاء** tek bir asıldır. İbn Düreyd([15]) dedi: “**الخَدْف** yürüyüşte sürattir; ve ondan **خِنْدِفَ**’in iştikakı.”

  (**خدل**) **الخاء** ve **الدال** ve **اللام** tek bir asıldır; inceliğe ve yumuşaklığa delalet eder. Denir: **خَدْلَةٌ** bir kadın; yani kemikleri ince, etinde dolgunluk vardır; ve **الخَدَل** ve **الْخَدَالة**’si açıktır. Sîcistânî’den **عِنَبَة خَدْلةٌ** zikredildi; yani küçük([16]).

  (**خدم**) **الخاء** ve **الدال** ve **الميم** kıyaslı tek bir asıldır; o da bir şeyi bir şeyle kuşatmaktır. O halde **الخَدَم**: halhallardır; teki **خَدَمة**. Dedi ki:
  * يَبْحَثْنَ بَحْثَاً كمُضِلاَّتِ الخَدَمْ([17]) *
  Ve **الخَدْماء**: ayak bilekleri beyazlayan koyundur. Ve **المُخَدَّم**: bacakta **الْخِدام**’ın yeri. Ve **مخدَّم** bir at: eğer onun sekisi, kıllarının üstünde yuvarlakça ise. Halîl dedi: **الخَدَمة** halka gibi sağlam bir kayıştır; devenin bileğine bağlanır, sonra ona nalın kayışı bağlanır. Dedi: ve halhala bununla **خَدَمَة** adı verildi. Ve **الوَعِل الأرَحُّ المُخَدَّم**: ayak tırnakları geniş olan, beyazlığın ayak bileklerini kuşattığı olandır. Dedi ki:
  * تُعيي الأرَحَّ المخدَّما([18]) *
  Ve bu bâbdandır: **الخِدْمة**. Ve ondan [**الخادم**]’in iştikakı; çünkü hizmetçi, hizmet edileni kuşatır.

  (**خدن**) **الخاء** ve **الدال** ve **النون** tek bir asıldır; o da arkadaşlıktır. O halde **الخِدْن**: arkadaştır. Denir: adamla **خادنْتُ**: **مخادنَةً** olarak. Ve cariyenin **خِدْنُ**’u: onunla konuşandır.
  Ebû Zeyd dedi: adamla **خادنت**: onunla dostlaştım. Ve **خُدَنةٌ** bir adam: **الأخْدان**’ı çok olan.

  (**خدب**) **الخاء** ve **الدال** ve **الباء** iki asıldır: birisi şeyde çalkantı ve yumuşaklık; diğeri şeyde yarıktır.
  Birincisi: **الخَدَب**; ve o **الهَوَج**’dur. Ve Arapların haberlerinde: “**كان بنَعامَةَ خَدَب**([19])” yani **هَوَج**; ve belki bu onun savaşlarındadır; ve zikrettiğimize delalet eder. Ve ondan: **خِدَبٌّ** bir deve; bu, etin çokluğunda olur; et çoğaldığı zaman yumuşar ve çalkalanır.
Ve birinciden denir: **أخْدَبُ** bir adam ve **خَدْباء** bir kadın. Asmaî dedi: **خَدْباء** bir zırh: yumuşak. Dedi ki:
  * خَدْباءُ يحْفِزُها نِجَادُ مُهنَّدٍ([20]) *
  Ve denir: **خَدَبَ**, yalan söylediği zaman; çünkü yalanın içinde çalkantı vardır; zira o düzgün değildir. Ve **خِدَبٌّ** bir ihtiyar; deve ile vasfedildiğiyle vasfedildi. Bazıları dedi: onun dilinde **خَدَب** vardır; yani uzunluk.
  Diğer asla gelince: **الخَدْبُ** azı dişiyle: etle birlikte deriyi yarmaktır. Ve **خَدْباء** bir darbe denir; iç boşluğa saldırdığı zaman. Ve **الخَدْب**: şiddetli sağmadır; sanki sağmasının şiddetiyle memeyi yarmak ister.
  Ve bu bâbdan şâz olan sözleri: “**أَقْبِلْ على خَيْدَبتِك**” yani ilk yolun. Şeybânî dedi: **الخَيدب** açık yoldur. Eğer bu sahihse, kıyasa dönmüştür; çünkü yol, yeri yarar.

  (**خدج**) **الخاء** ve **الدال** ve **الجيم** tek bir asıldır; eksilmeye delalet eder. Denir: deve **خَدَجَت**; doğumdan önce yavrusunu attığı zaman. Şayet onu yaratılışı eksik olarak ve hamlin tamamı için atarsa, **أخْدَجَت** olur. İbnü’l-A‘râbî dedi: **أخْدَجَت الصَّيْفَةُ**: yağmuru az oldu. Ve hadiste: “**كلُّ صلاة لم يُقْرَأ فيها بفاتحة الكتاب فهي خِدَاجٌ**”.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال الله تعالى: ﴿ولا متخذات أخدان﴾ [النساء/25]، جمع خدن، أي المصاحب، وأكثر ذلك يستعمل فيمن يصاحب بشهوة، يقال: خدن المرأة وخدينها، وقول الشاعر:
*خدين العلى*
(هو في عمدة الحفاظ (خدن) )
فاستعارة، كقولهم: يعشق العلى، ويشبب بالندى وينسب بالمكارم.

##### Türkçe

- Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**ولا متخذات أخدان**﴾ [en-Nisâ/25]; **خدن**’in çoğuludur; yani yoldaş. Bunun çoğu, şehvetle yoldaşlık edene dair kullanılır. Denir ki: **خدن المرأة** ve **خدينها**. Şairin sözü:

* **خدين العلى**

(“Umdetü’l-Huffâz”da (**خدن**) maddesinde o vardır.)

Bu, bir istiâredir; onların “**يعشق العلى**” demeleri gibi; ve “**يشبب بالندى**” ve “**ينسب بالمكارم**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ د ن
خادنته‏:‏ صاحبته وهو خدني وخديني وهم إخواني وأخداني‏:‏ وهو خدنها أي حدثها وهي خدنـه ‏"‏ ولا متخـذات أخـدان ‏"‏ ‏"‏ ولا متخـذي أخـدان ‏"‏ وهو يخادن أخدان سوء وأخدان صدق وبينهما مخادنة ومخاضنة وهي المغاضة والمكاسرة بالعينين‏.‏

##### Türkçe

خ د ن
**خادنته**: Ona arkadaşlık ettim; ve o benim **خدني**’mdir ve **خديني**’mdir; ve onlar benim **إخواني**’mdir; ve **أخداني**: o, onun **خدنها**’sıdır; yani onunla konuştu; ve o da onun **خدنـه**’sidir: “ve **متخـذات أخـدان** olmayanlar” “ve **متخـذي أخـدان** olmayanlar”. Ve o, kötü **أخدان** ve doğru **أخدان** ile **يخادن**; ve ikisi arasında **مخادنة** ve **مخاضنة** vardır; ve o, **المغاضة** ve gözlerle **المكاسرة**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخِدْنُ والخَدِين: الصديقُ، وفي المحكم: الصاحبُ الْمُحدِّثُ، والجمع أَخْدانٌ وخُدَناء. والخِدْنُ والخَدِينُ: الذي يُخَادِنُك فيكون معك في كل أَمر ظاهر وباطن. وخِدْنُ الجارية: مُحَدِّثُها، وكانوا في الجاهلية لا يمتنعون من خِدْنٍ يُحَدِّثُ الجارية فجاء الإسلامُ بهدمه. والمُخادَنة: المُصاحبة، يقال: خادَنْتُ الرجلَ. وفي حديث عليّ، عليه السلام: إن احْتاجَ إلى مَعُونتهم فشَرُّ خليلٍ وأَلأَمُ خَدِينٍ؛ الخِدْنُ والخَدِينُ: الصديق. والأَخْدَنُ: ذو الأَخْدانِ؛ قال رؤبة: وانْصَعْنَ أَخْداناً لذاكَ الأَخْدَنِ.
ومن ذلك خِدْنُ الجارية. وفي التنزيل العزيز: مُحْصَناتٍ غيرَ مُسافحاتٍ ولا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ؛ يعني أَن يَتِّخِذْنَ أَصدقاء. ورجل خُدَنةٌ: يُخادِنُ الناسَ كثيراً.

##### Türkçe

**الخِدْنُ** ve **الخَدِين**: dost; ve **المحكم**’de: sohbet eden yoldaş,

çoğulu **أَخْدانٌ** ve **خُدَناء**’dır. **الخِدْنُ** ve **الخَدِينُ**: sana **يُخَادِنُك** olan, böylece seninle

her işte, açıkta ve gizlide birlikte olan kimsedir. Cariyenin **خِدْنُ**’u: onun sohbet edenidir; ve onlar

cahiliye döneminde, cariyeyle sohbet eden bir **خِدْنٍ**’den sakınmazlardı; derken İslâm onu yıkmakla geldi.

**المُخادَنة**: arkadaşlık; denir ki: **خادَنْتُ** adamı. Ali’nin hadîsinde, عليه السلام: Eğer

onların yardımına muhtaç olursa, o hâlde (o) en kötü dost ve en alçak **خَدِينٍ**’dir; **الخِدْنُ**

ve **الخَدِينُ**: dost. **الأَخْدَنُ**: **الأَخْدانِ** sahibi olan; Rü’be dedi ki:

وانْصَعْنَ أَخْداناً لذاكَ الأَخْدَنِ.

Bundan da cariyenin **خِدْنُ**’u (vardır). Aziz tenzilde: **مُحْصَناتٍ** gayri **مُسافحاتٍ**

ve **مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ**; yani, dostlar edinmeleridir. Ve **خُدَنةٌ** bir adam:

insanlarla çokça **يُخادِنُ** olur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ د ن * * الخِدْنُ * و * الخَدِينُ * الصديق ومنه قوله تعالى ﴿ولا متخذات أخدان﴾

##### Türkçe

* خ د ن * * **الخِدْنُ** * ve * **الخَدِينُ** *: dost; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿ve gizli dostlar edinenler olmayanlar﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

) ( الخِدْنُ ، بالكسْرِ ، وكأميرٍ : الصَّاحِبُ ) المُحدِّثُ ؛ كما في المُحْكَمِ .
وفي الصِّحاحِ : الصَّدِيقُ ؛ والجمْعُ أَخْدانٌ وخُدَناءُ ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿ولا مُتَّخِذاتِ أَخْدَانٍ﴾ :
وقالَ الرَّاغبُ : أَكْثر ذلك يُسْتَعْملُ فيمَنْ بصاحِبُ بشَهْوةٍ نَفْسانِيَّةٍ .
وأَمَّا قوْلُ الشاعِرِ : خَدينُ العُلا فاسْتِعارَةٌ كقَوْلِهم : عَشِيقُ العُلا .
( و ) الخَدِينُ : ( مَن ( يُخادِنُكَ ) فيكونُ مَعَك ( في كلِّ أَمْرٍ ظاهِرٍ وباطِنٍ .
( و ) الخُدَنَةُ ، ( كهُمَزَةٍ : مَنْ يُخادِنُ النَّاسَ كثيراً ) ؛ نَقَلَه الجوْهرِيُّ .
( وكشَدَّادٍ : خَدَّانُ بنُ عامِرِ ) بنِ مالِكِ بنِ الحَارِثِ بنِ سعْدِ بنِ ثعْلَبَةَ بنِ دودَانَ بَطْنٌ ( في أَسَدِ بنِ خُزَيْمَةَ ) ؛ كذا لابنِ الكلْبيّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
المُخادَنَةُ : المُصاحَبَةُ .
والأَخْدَنُ : ذو الأَخْدانِ ؛ قالَ رُؤْبَةُ :
وانْصَعْنَ أَخْداناً لذاكَ الأَخْدَنِ والمُخادَنَةُ : المُكاسَرةُ بالعَيْنَيْن .

> (

##### Türkçe

) ( **الخِدْنُ** , kesre ile, ve **أمير** gibi: **الصَّاحِبُ** ) muhaddis; **المُحْكَم**’de olduğu gibi.
Ve **الصِّحاح**’ta: **الصَّدِيقُ**; çoğulu **أَخْدانٌ** ve **خُدَناءُ**; ondandır O’nun (Allah’ın) sözü, yüce: ﴿**ولا مُتَّخِذاتِ أَخْدَانٍ**﴾ :
Ve **الرَّاغبُ** dedi: bunun çoğu, nefsânî bir şehvetle kendisine **الصَّاحِبُ** olunan kimse hakkında kullanılır.
Şairin sözüne gelince: **خَدينُ العُلا**; o, onların sözü gibi bir istiâredir: **عَشِيقُ العُلا**.

( ve ) **الخَدِينُ**: ( kim ( **يُخادِنُكَ** ) böylece seninle olur ( her işte, zahir ve batın.

( ve ) **الخُدَنَةُ** , ( **هُمَزَةٍ** gibi: insanlarla çokça **يُخادِنُ** olan kimse ); onu **الجوْهرِيُّ** nakletti.

( ve **شَدَّادٍ** gibi: **خَدَّانُ بنُ عامِرِ** ) **مالِكِ بنِ الحَارِثِ بنِ سعْدِ بنِ ثعْلَبَةَ بنِ دودَانَ**’ın oğlu; bir batın ( **أَسَدِ بنِ خُزَيْمَةَ** içinde ); **ابنِ الكلْبيّ**’ye göre böyle.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**المُخادَنَةُ**: **المُصاحَبَةُ**.
Ve **الأَخْدَنُ**: **أَخْدانِ** sahibi; **رُؤْبَةُ** dedi:
وانْصَعْنَ أَخْداناً لذاكَ الأَخْدَنِ
Ve **المُخادَنَةُ**: iki gözle **المُكاسَرةُ**.

> (

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خادنهُ
3 خادنهُ خادن خادنه خادننه خادنة , (S, K,) inf. n. مُخَادَنَةٌ, (Mgh, TA,) He was, or became, his خِدْن [or friend; or his secret, or private, friend; &c.]: (JK, S, K, TA:) he associated, or kept company, with him as a friend: (Mgh:) or [simply] he associated, or kept company, with him. (TA.) ― -b2- مُخَادَنَةٌ also signifies The contracting of the eyes (Mgh, JM, TA) in holding amatory and enticing talk, or conversation, with another, the latter doing the same. (Mgh, JM.) ― -b3- The saying of certain of the lawyers, (JM,) لَا يَجُوزُ شَهَادَةَ صَاحِب الغِنَآءِ الَّذِى يُخَادِنُ عَلَيْهِ means The testimony of the singer who has made singing to be his habitual occupation, or means of subsistence, and thereby associates as a خِدْن with people, and collects them to him, is not allowable. (Mgh, JM.)

خِدْنٌ
خِدْنٌ خدن (S, Mgh, Msb, K, &c.) and ↓ خَدِينٌ (S, K) A friend: (S, TA:) or a secret, or private, friend; a friend in secrecy or privacy: (Mgh, Msb, and Ksh and Bd in iv. 29:) or a companion, or an associate, who converses, or talks, with one: (M, TA:) or [simply] a companion, or an associate: (K:) but accord. to Er-Rلghib, mostly used as meaning an amorous companion or associate; a companion, or an associate, affected with sensual appetency: (TA:) the former is applied alike to the male and the female: (Ksh and Bd in v. 7:) and ↓ the latter signifies also one who is thy friend, &c., (مَنْ يُخَادِنُكَ, K,) and who is with thee, (TA,) in every affair, or case, open and secret: (K:) pl. (of the former, S, Mgh, Msb) أَخْدَانٌ (S, Mgh, Msb, TA) and [of the latter] خُدَنَآءُ. (TA.) Hence, خِدْنُ الجَارِيَةِ [The friend, &c., of the girl]: (S:) or he who converses, or talks, with the girl. (JK.) It is said in the Kur [iv. 29], وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ, (S,) meaning [Nor taking to themselves] friends [or associates] to commit fornication with them in secret. (Jel.) العُلَى ↓ خَدِينُ is a metaphorical expression, used by a poet, [meaning (tropical:) Lover of eminence,] like عَشِيقُ العُلَى. (TA.)

خُدَنَةٌ
خُدَنَةٌ خدن خدنه خدنة One who associates with men as their خِدْن [or friend, or secret friend, &c.,] (يُخَادِنُ النَّاسَ) much. (S, K.)

خَدِينٌ
خَدِينٌ خد خدين : see خِدْنٌ, in three places.

أَخْدَنُ
أَخْدَنُ ذ Having أَخْدَان [or friends, or secret friends, &c.]. (TA.)

##### Türkçe

**خادنهُ**
3 **خادنهُ** **خادن** **خادنه** **خادننه** **خادنة** , (S, K,) mastar ismi **مُخَادَنَةٌ**, (Mgh, TA,) o, onun **خِدْن**’i [yahut dostu; yahut onun gizli, yahut hususî, dostu; vb.] idi, yahut oldu: (JK, S, K, TA:) onunla bir dost olarak ünsiyet etti, yahut arkadaşlık etti: (Mgh:) yahut [sadece] onunla ünsiyet etti, yahut arkadaşlık etti. (TA.) ― -b2- **مُخَادَنَةٌ** ayrıca, bir başkasıyla sevişmeye dair ve ayartıcı söz, yahut konuşma, yaparken gözleri kısma (Mgh, JM, TA) mânâsına gelir; öteki de aynı şeyi yapar. (Mgh, JM.) ― -b3- Fakihlerden bazılarının sözü, (JM,) لَا يَجُوزُ شَهَادَةَ صَاحِب الغِنَآءِ الَّذِى يُخَادِنُ عَلَيْهِ, şu mânâya gelir: Şarkıcılığı kendisine sürekli meşgale, yahut geçim vasıtası, edinmiş olan ve bununla insanlar ile bir **خِدْن** olarak ünsiyet eden ve onları kendisine toplayan şarkıcının şahitliği câiz değildir. (Mgh, JM.)

**خِدْنٌ**
**خِدْنٌ** **خدن** (S, Mgh, Msb, K, &c.) ve ↓ **خَدِينٌ** (S, K) Bir dost: (S, TA:) yahut gizli, yahut hususî, bir dost; gizlilikte yahut hususîlikte bir dost: (Mgh, Msb, and Ksh and Bd in iv. 29:) yahut biriyle konuşan, yahut söyleşen, bir yoldaş, yahut bir ünsiyet eden: (M, TA:) yahut [sadece] bir yoldaş, yahut bir ünsiyet eden: (K:) lâkin Er-Râghib’e göre, çoğunlukla şehvetli bir yoldaş yahut ünsiyet eden; duyusal iştiha ile nitelenmiş bir yoldaş, yahut bir ünsiyet eden, mânâsında kullanılır: (TA:) birincisi erkeğe de dişiye de eşit olarak uygulanır: (Ksh and Bd in v. 7:) ve ↓ ikincisi ayrıca, senin dostun vb. olan kimseyi, (**مَنْ يُخَادِنُكَ**, K,) ve seninle beraber olanı, (TA,) her işte, yahut durumda, açık ve gizli, ifade eder: (K:) cem‘ (birincinin, S, Mgh, Msb) **أَخْدَانٌ** (S, Mgh, Msb, TA) ve [ikincinin] **خُدَنَآءُ**. (TA.) Bundan dolayı, **خِدْنُ الجَارِيَةِ** [kızın dostu vb.]: (S:) yahut kızla konuşan, yahut söyleşen, kimse. (JK.) Kur’ân’da [iv. 29], **وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ**, (S,) denilmiştir; mânâsı: [Gizlice] onlarla zina etmek için kendilerine dostlar [yahut ünsiyet edenler] edinmeyenler. (Jel.) **العُلَى** ↓ **خَدِينُ** bir şairin kullandığı mecazî bir ifadedir; [mânâsı (mecazen:) yücelik âşığı,] **عَشِيقُ العُلَى** gibi. (TA.)

**خُدَنَةٌ**
**خُدَنَةٌ** **خدن** **خدنه** **خدنة** Erkeklerle onların **خِدْن**’i [yahut dostu, yahut gizli dostu, vb.] olarak (يُخَادِنُ النَّاسَ) çokça ünsiyet eden kimse. (S, K.)

**خَدِينٌ**
**خَدِينٌ** **خد** **خدين** : üç yerde **خِدْنٌ**’e bak.

**أَخْدَنُ**
**أَخْدَنُ** ذ **أَخْدَان**’lara [yahut dostlara, yahut gizli dostlara, vb.] sahip olan. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَدَنَ
خَدَنَ خَاْدَنَ III ,
a.  Was the friend, companion, comrade. of.

خِدْن
خِدْن 2 , ( pl. أَخْدَاْن 38 ),  خَدِيْن 25 , ( pl. خَدْنَاْ٤ 48 ),
a.  Friend, companion, comrade.

##### Türkçe

خَدَنَ
**خَدَنَ** **خَاْدَنَ** III ,
a. -in dostu, arkadaşı, yoldaşı idi.

خِدْن
**خِدْن** 2 , (çoğ. **أَخْدَاْن** 38 ), **خَدِيْن** 25 , (çoğ. **خَدْنَاْ٤** 48 ),
a. Dost, arkadaş, yoldaş.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خدن
خَدَنَ - يَخْدِنُ - خِدْن - أَخْدان
خَدَنَ - يَخْدِنُ + كائن + كائناً: صحبه بود، لأجل المحادثة والسمر والغزل والمتعة
خِدْن: على وزن "فـِعل": اسم فعل بمعنى مفعول من " خَدَنَ - يَخْدِنُ ": الصاحب لأجل المحادثة والسمر والمغازلة والمتعة: وخاصة المصاحب لفرد من الجنس الآخر بهدف الشهوة، وهو يطلق على الذكر والأنثى، فالخدن الذكر boy friend: صاحب المرأة للشهوة  والخدن الأنثى girl friend: صاحبة الرجل للشهوة
والمخادنة ليس فيها زنا أو جماع، فإن كان ذلك فيسمى فاعلها زاني أو زانية
أَخْدان: جمع " خِدْن "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللزوم والمصاحبة والصداقة والمرافقة بحب وتفاهم" وهي:
عَشَرَ - يَعْشُرُ، رَفِقَ- يَرْفَق، صَحَبَ - يَصْحَبُ، حَفَدَ - يَحْفِدُ، خَدَنَ - يَخدِنُ، نَدَا - يَنْدُو
أخدان :
متخذات أخدان متخذي أخدان	﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء ﴿اليوم أحل لكم الطيبات وطعام الذين أوتوا الكتاب حل لكم وطعامكم حل لهموالمحصنات من المؤمنات والمحصنات من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم إذا آتيتموهن أجورهن محصنين غير مسافحين ولا متخذي أخدان ومن يكفر بالإيمان فقد حبط عمله وهو في الآخرة من الخاسرين(5)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [خدن] خ د ن: الخِدْنُ و الخَدِينُ الصديق ومنه قوله تعالى ﴿ولا متخذات أخدان﴾
الراغب
خدن
- قال الله تعالى: }ولا متخذات أخدان{ [النساء/25]، جمع خدن، أي المصاحب، وأكثر ذلك يستعمل فيمن يصاحب بشهوة، يقال: خدن المرأة وخدينها، وقول الشاعر:  - 135 - خدين العلى
(هو في عمدة الحفاظ (خدن) )   فاستعارة، كقولهم: يعشق العلى، ويشبب بالندى وينسب بالمكارم.
ملخص اللسان
1.     الخِدْنُ والخَدِين: الصديقُ،
2.     والخِدْنُ والخَدِينُ: الذي يُخَادِنُك فيكون معك في كل أَمر ظاهر وباطن. الصاحبُ المُحدِّثُ،والجمع أَخْدانٌ وخُدَناء.
3.     وخِدْنُ الجارية: مُحَدِّثُها، وكانوا في الجاهلية لا يمتنعون من خِدْنٍ يُحَدِّثُ الجارية فجاء الإسلامُ بهدمه.
4. والمُخادَنة: المُصاحبة،
5.     والأَخْدَنُ: ذو الأَخْدانِ
لسان العرب
● - خدن: الخِدْنُ والخَدِين: الصديقُ، وفي المحكم: الصاحبُ المُحدِّثُ،       والجمع أَخْدانٌ وخُدَناء. والخِدْنُ والخَدِينُ: الذي يُخَادِنُك فيكون معك       في كل أَمر ظاهر وباطن. وخِدْنُ الجارية: مُحَدِّثُها، وكانوا في       الجاهلية لا يمتنعون من خِدْنٍ يُحَدِّثُ الجارية فجاء الإسلامُ بهدمه.       والمُخادَنة: المُصاحبة، يقال: خادَنْتُ الرجلَ. وفي حديث عليّ، عليه السلام: إن       احْتاجَ إلى مَعُونتهم فشَرُّ خليلٍ وأَلأَمُ خَدِينٍ؛ الخِدْنُ       والخَدِينُ: الصديق. والأَخْدَنُ: ذو الأَخْدانِ؛ قال رؤبة:       وانْصَعْنَ أَخْداناً لذاكَ الأَخْدَنِ.       ومن ذلك خِدْنُ الجارية. وفي التنزيل العزيز: مُحْصَناتٍ غيرَ مُسافحاتٍ       ولا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ؛ يعني أَن يَتِّخِذْنَ أَصدقاء. ورجل خُدَنةٌ:       يُخادِنُ الناسَ كثيراً.
مقاييس اللغة:
(خدن) الخاء والدال والنون أصلٌ واحد، وهو المصاحَبَة. فالخِدْن: الصّاحب. يقال: خادنْتُ الرّجُلَ مخادنَةً. وخِدْنُ الجارية محدِّثُها.
قال أبو زيد: خادنت الرّجلَ صادقته. ورجل خُدَنةٌ: كثير الأخْدان.
القاموس المحيط:
الخِدْنُ، بالكسر وكأَميرٍ الصاحِبُ، ومَن يُخادِنُكَ في كلِّ أمْرٍ ظاهِرٍ وباطِنٍ. وكهُمَزَةٍ مَنْ يُخادِنُ الناسَ كثيراً. وكشَدَّادٍ خَدَّانُ بنُ عامِرٍ في أسَدِ بنِ خُزَيْمَةَ.
تاج العروس:
( الخدن بالكسر وكامير الصاحب ) المحدث كما في المحكم وفى الصحاح الصديق والجمع اخدان وخدناء منه قوله تعالى ولا متخذات أخدان وقال الراغب أكثر ذلك يستعمل فيمن يصاحب بشهوة نفسانية وأما قول الشاعر خدين العلا فاستعارة كقولهم عشيق العلا ( و ) الخدين ( من يخادنك ) فيكون معك ( في كل أمر ظاهر وباطن و ) الخدنة ( كهمزة من يخادن الناس كثيرا ) نقله الجوهرى ( وكشداد خدان ابن عامر ) بن مالك بن الحرث بن سعد بن ثعلبة بن دودان بطن ( في أسد بن خزيمة ) كذا لابن الكلبى * ومما يستدرك عليه المخادنة المصاحبة والاخدان ذو الاخدان قال رؤبة * وانصعن أخدانا لذاك الاخدن * والمخادنة المكاسرة بالعينين

##### Türkçe

خدن
**خَدَنَ - يَخْدِنُ - خِدْن - أَخْدان**
**خَدَنَ - يَخْدِنُ** + bir varlık + bir varlığı: onu arkadaş edindi idi; konuşma, gece sohbeti, flört ve haz için.

**خِدْن**: "فـِعل" vezni üzere: **خَدَنَ - يَخْدِنُ**’den mef‘ûl manasında fiil ismi: konuşma, gece sohbeti, flörtleşme ve haz için arkadaş: özellikle şehvet amacıyla karşı cinsten bir fertle arkadaşlık eden; ve erkek ve dişiye ıtlak olunur; böylece erkek **الخدن** boy friend: kadının şehvet için arkadaşı; ve dişi **الخدن** girl friend: erkeğin şehvet için arkadaşı.

Ve **المخادنة**’de zina veya cinsel birleşme yoktur; eğer bu olursa, onu yapanına **زاني** veya **زانية** denilir.

**أَخْدان**: **خِدْن**’in çoğulu.

Ve lafız, "**اللزوم والمصاحبة والصداقة والمرافقة بحب وتفاهم**" lafızları grubuna mensuptur; ve onlar şunlardır:
**عَشَرَ - يَعْشُرُ**، **رَفِقَ- يَرْفَق**، **صَحَبَ - يَصْحَبُ**، **حَفَدَ - يَحْفِدُ**، **خَدَنَ - يَخدِنُ**، **نَدَا - يَنْدُو**

أخدان :
**متخذات أخدان متخذي أخدان**	﴿Ve sizden kim, mümin iffetli kadınlarla evlenmeye güç yetiremezse, o halde sağ ellerinizin malik olduğu mümin genç kızlarınızdan (evlensin); ve Allah, imanınızı daha iyi bilendir; bazınız bazınızdandır; öyleyse onları, ehlinin izniyle nikâhlayın ve ücretlerini (mehirlerini) örfe göre verin; iffetli olarak, fuhuş yapanlar olmayarak ve **أخدان** edinenler olmayarak. Sonra iffetli kılındıkları vakit, eğer bir fuhuş getirirlerse, onlara, iffetli kadınlar üzerine olan azabın yarısı vardır. Bu, sizden sıkıntıya düşmekten korkan kimse içindir; ve sabretmeniz sizin için daha hayırlıdır; ve Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (25)﴾ النساء ﴿Bugün size temiz şeyler helal kılındı; ve kendilerine kitap verilenlerin yemeği size helaldir, sizin yemeğiniz de onlara helaldir; ve müminlerden iffetli kadınlar ve sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar, onlara ücretlerini (mehirlerini) verdiğiniz vakit, iffetli olarak, fuhuş yapanlar olmayarak ve **أخدان** edinenler olmayarak (helaldir). Ve kim imanı inkâr ederse, ameli boşa gitmiştir; ve o, ahirette ziyan edenlerdendir (5)﴾ المائدة

مختار الصحاح
● [**خدن**] خ د ن: **الخِدْنُ** ve **الخَدِينُ** dosttur; ve ondan, O’nun sözü: ﴿ve **أخدان** edinenler olmayarak﴾.

الراغب
خدن
- Allah Teâlâ dedi: }ve **أخدان** edinenler olmayarak{ [النساء/25]; **خدن**’in çoğuludur; yani arkadaş; ve bunun çoğu, şehvetle arkadaşlık eden hakkında kullanılır; denilir: kadının **خدن**’i ve onun **خدين**’i; ve şairin sözü:  - 135 - **خدين العلى**
(“عمدة الحفاظ”ta (**خدن**) içindedir)   o halde bir istiâredir; onların sözleri gibi: **يعشق العلى** (yüceliğe âşık olur), ve **يشبب بالندى** (cömertlikle teşbîb eder), ve **ينسب بالمكارم** (keremlere nisbet eder).

ملخص اللسان
1.     **الخِدْنُ** ve **الخَدِين**: dost,
2.     ve **الخِدْنُ** ve **الخَدِينُ**: sana **يُخَادِنُك** olan, böylece her zahir ve batın işte seninle olan. konuşan arkadaş; ve çoğulu **أَخْدانٌ** ve **خُدَناء**.
3.     **خِدْنُ الجارية**: onunla konuşan; ve onlar cahiliyede, cariye ile konuşan bir **خِدْن**’den çekinmezlerdi; böylece İslâm onu yıkmakla geldi.
4. **المُخادَنة**: arkadaşlık,
5.     **الأَخْدَنُ**: **الأَخْدانِ** sahibi.

لسان العرب
● - **خدن**: **الخِدْنُ** ve **الخَدِين**: dost; ve “المحكم”de: konuşan arkadaş; ve çoğulu **أَخْدانٌ** ve **خُدَناء**. Ve **الخِدْنُ** ve **الخَدِينُ**: sana **يُخَادِنُك** olan, böylece her zahir ve batın işte seninle olan. Ve **خِدْنُ الجارية**: onunla konuşan; ve onlar cahiliyede, cariye ile konuşan bir **خِدْن**’den çekinmezlerdi; böylece İslâm onu yıkmakla geldi. Ve **المُخادَنة**: arkadaşlık; denilir: **خادَنْتُ الرجلَ**. Ve Ali’nin hadîsinde, عليه السلام: “Eğer onların yardımına muhtaç olursa, ne kötü dost ve ne aşağı **خَدِين**!”; **الخِدْنُ** ve **الخَدِينُ**: dost. Ve **الأَخْدَنُ**: **الأَخْدانِ** sahibi; Rü’be dedi:
       **وانْصَعْنَ أَخْداناً لذاكَ الأَخْدَنِ**.
       Ve bundan, **خِدْنُ الجارية**. Ve aziz tenzilde: **مُحْصَناتٍ** olarak, **غيرَ مُسافحاتٍ** ve **ولا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ**; yani, arkadaşlar edinmeleri. Ve **رجل خُدَنةٌ**: insanlarla çokça **يُخادِنُ** olan.

مقاييس اللغة:
(**خدن**) **الخاء** ve **الدال** ve **النون** tek bir asıldır; ve o, arkadaşlıktır. Böylece **الخِدْن**: arkadaştır. Denilir: **خادنْتُ الرّجُلَ مخادنَةً**. Ve **خِدْنُ الجارية**: onunla konuşan.
Ebu Zeyd dedi: **خادنت الرّجلَ**: onunla dostlaştım. Ve **رجل خُدَنةٌ**: **الأخْدان**’ı çok olan.

القاموس المحيط:
**الخِدْنُ**, kesre ile ve **كأَميرٍ**: arkadaş; ve her zahir ve batın işte sana **يُخادِنُكَ** olan. Ve **كهُمَزَةٍ**: insanlarla çokça **يُخادِنُ** olan. Ve **وكشَدَّادٍ**: Esed b. Huzeyme’de, **خَدَّانُ بنُ عامِرٍ**.

تاج العروس:
(**الخدن** kesre ile ve **كامير**: arkadaş) “المحكم”de olduğu üzere konuşan; ve “الصحاح”ta dost; ve çoğulu **اخدان** ve **خدناء**; ondan O’nun sözü: **ولا متخذات أخدان**. Ve Râgıb dedi: bunun çoğu, nefsânî şehvetle arkadaşlık eden hakkında kullanılır. Amma şairin sözü **خدين العلا** ise, bir istiâredir; onların sözleri gibi: **عشيق العلا**. (Ve) **الخدين**: sana **يخادنك** olan; böylece her zahir ve batın işte seninle olan. (Ve) **الخدنة** (**كهمزة**): insanlarla çokça **يخادن** olan; Cevherî nakletti. (Ve **وكشداد خدان ابن عامر**) b. Mâlik b. el-Hâris b. Sa‘d b. Sa‘lebe b. Dûdân, bir batın; (Esed b. Huzeyme’de); İbnü’l-Kelbî’ye göre böyledir. * Ve ona istidrâk olunanlardan: **المخادنة** arkadaşlıktır; ve **الاخدان** **ذو الاخدان**’dır; Rü’be dedi:
* **وانصعن أخدانا لذاك الاخدن**
* ve **والمخادنة**: gözlerle karşılıklı kırıştırma.
