# خدود (خ-د-و-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%88%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D9%88%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - د - و - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: خْدود

## Sözlükler (1)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%88%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

#### Madde başı: خْدود

الحفرة تحفرها في الأَرض مستطيلة. والخُدَّة، بالضم: الحفرة؛ قال الفرزدق:
وبِهِنَّ نَدْفَع كَرْب كلِّ مُثَوِّب،
وترى لها خُدَداً بكُلِّ مَجَال
المثوِّب: الذي يدعو مستغيثاً مرة بعد مرة. التهذيب: الخَدّ جَعْلُكَ أُخْدُوداً في الأَرض تَحْفِره مستطيلاً؛ يقال: خَدَّ خَدّاً، والجمع أَخاديد؛ وأَنشد:
رَكِبْنَ مِن فَلْجٍ طَريقاً ذا قُحَمْ،
ضاحِي الأَخاديدِ إِذا الليلُ ادْلَهَمْ
أَراد بالأَخاديد شَرَك الطريق، وكذلك أَخاديد السياط في الظهر: ما شقت منه.
والخَدُّ والأُخْدود: شقان في الأَرض غامضان مستطيلان؛ قال ابن دريد: وبه فسر أَبو عبيد قوله تعالى: قُتل أَصحاب الأُخدود؛ وكانوا قوماً يعبدون صنماً، وكان معهم قوم يعبدون الله عز وجل ويوحدونه ويكتمون إِيمانهم، فعلموا بهم فَخَدُّوا لهم أُخْدوداً وملأُوه ناراً وقذفوا بهم في تلك النار، فتقحموها ولم يرتدُّوا عن دينهم ثبوتاً على الإِسلام، ويقيناً أَنهم يصيرون إِلى الجنة، فجاء في التفسير أَن آخر من أُلقي في النار منهم امرأَة معها صبي رضيع، فلما رأَت النار صدّت بوجهها وأَعرضت فقال لها: يا أُمَّتاه قِفي ولا تُنافقي وقيل: إِنه قال لها ما هي إِلا غُمَيْضَة فصبرت، فأُلقيت في النار، فكان النبي، صلى الله عليه وسلم، إِذا ذكر أَصحاب الأُخدود تعوّذ بالله من جَهْد البلاء؛ وقيل: كان أَصحاب الأُخدود خَدُّوا في الأَرض أَخاديدَ وأَوقدوا عليها النيران حتى حميت ثم عرضوا الكفر على الناس فمن امتنع أَلقَوْه فيها حتى يحترق. والأُخدود: شق في الأَرض مستطيل. قال ابن سيده: والخَدُّ والخُدة الأُخدود، وقد خدَّها يَخُدُّها خَدّاً. وأَخاديدُ الأَرْشية في البئر: تأْثير جرّها فيه.
وخَدَّ السيل في الأَرض إِذا شقها بجريه. وفي حديث مسروق: أَنهار الجنة تجري في غير أُخْدود أَي في غير شق في الأَرض.
والخد: الجدول، والجمع أَخدّة على غير قياس والكثير خِداد وخِدَّان. والمِخَدَّة: حديدة تُخَدُّ بها الأَرض أَي تُشق.
وخَدَّ الدمع في خده: أَثَّر. وخَدَّ الفرس الأَرضَ بحوافره: أَثر فيها. وأَخاديد السياط: آثارها. وضربة أُخدودٌ أَي خَدَّت في الجِلد. وخَدَّدَ لحمُه وتَخَدَّدَ: هُزل ونقص؛ وقيل: التَّخَدُّد أَن يضطرب اللحم من الهزال. والتخديدُ من تخديد اللحم إِذا ضُمِّرَتِ الدواب؛ قال جرير يصف خيلاً هزلت:
أَجْرى قَلائِدَها وخَدَّدَ لحمَها،
أَن لا يَذُقنَ مع الشكائم عُودا
والمُتَخَدِّدُ: المهزول. رجل مُتَخَدِّد وامرأَة مُتَخَدِّدة: مهزول قليل اللحم. وقد خَدَّد لحمُه وتَخَدَّد أَي تَشَنَّج. وامرأَة مُتَخَدِّدة إِذا نقص جسمها وهي سمينة. والخَدُّ: الجمع من الناس. ومضى خَدٌّ من الناس أَي قَرْن. ورأَيت خدّاً من الناس أَي طبقاً وطائفة. وقتلهم خَدّاً فخدّاً أَي طبقة بعد طبقة؛ قال الجعدي:
شَراحِيلُ، إِذ لا يَمنعون نساءَهم،
وأَفناهُمُ خَدّاً فخدّاً تَنَقُّلا
ويقال: تخدد القوم إِذا صاروا فرقاً. وخَدَدُ الطريق: شَرَكُه، قاله أَبو زيد.
والمِخَدَّان: النابان؛ قال:
بَيْنَ مِخَدَّيْ قَطِمٍ تَقَطَّما
وإِذا شق الجمل بنابه شيئاً قيل: خدَّه؛ وأَنشد:
قَدّاً بِخَدَّادٍ وهذّاً شَرْعَبا
ابن الأَعرابي: أَخَدَّه فَخَدَّه إِذا قطعه؛ وأَنشد:
وعَضُّ مَضَّاغٍ مُخِدٍّ مَعْذِمُه
أَي قاطع. وقال: ضربةٌ أُخْدُودٌ شديدة قد خَدَّتْ فيه.
والخِدادُ: مِيسَم في الخد والبعير مَخْدود.
والخُدْخُود: دوَيْبَّة. ابن الأَعرابي: الخد الطريق.

##### Türkçe

Çukuru: onu yerde uzunlamasına kazarsın. Ve **الخُدَّة**, zamme ile: çukur;
el-Ferazdak dedi:
Ve onlarla her **مُثَوِّب**’in bütün kederini defederiz,
Ve onun için her meydanda **خُدَداً** görürsün
**المثوِّب**: bir defadan sonra bir defa daha imdat isteyerek çağıran kimsedir. **التهذيب**: **الخَدّ** senin
yerde uzunlamasına onu kazdığın bir **أُخْدُود** yapmandır; denir: **خَدَّ** **خَدّاً**; çoğulu
**أَخاديد**; ve inşad etti:
**فَلْج**’den bir yolu bindiler, sarp geçitli,
**الأَخاديد**’i açıkta; gece karardığı vakit
**الأَخاديد** ile yolun tuzaklarını kastetti; aynı şekilde sırtta kamçıların **أَخاديد**’i: ondan yarıp açtığı şeydir.
Ve **الخَدُّ** ve **الأُخْدود**: yerde iki belirsiz uzunlamasına yarıktır; İbn Düreyd dedi:
Ve onunla Ebû Ubeyd, Yüce Allah’ın sözü olan: **قُتل أَصحاب الأُخدود**’u tefsir etti; onlar bir kavimdi, bir puta tapıyorlardı; ve onlarla beraber bir kavim vardı, Allah عز وجل’e tapıyorlar ve O’nu birliyorlar ve imanlarını gizliyorlardı; derken onları öğrendiler de onlar için bir **أُخْدود** kazdılar ve onu ateşle doldurdular ve onları o ateşe attılar; böylece ona atıldılar ve dinlerinden dönmediler; İslâm üzere sebat olarak ve onların cennete varacaklarına yakîn olarak; böylece tefsirde geldi ki onlardan ateşe atılanların sonuncusu, yanında süt emen bir çocuk bulunan bir kadındı; ateşi görünce yüzüyle geri döndü ve yüz çevirdi; ona dedi ki: ey anneciğim, dur ve münafıklık etme; ve denildi: ona dedi ki: o ancak bir göz kırpmasıdır; böylece sabretti, sonra ateşe atıldı; Peygamber, صلى الله عليه وسلم, **أَصحاب الأُخدود**’u andığı zaman belânın şiddetinden Allah’a sığınırdı; ve denildi: **أَصحاب الأُخدود** yerde **أَخاديد** kazdılar ve üzerlerinde ateşleri yaktılar, ta ki kızıştı; sonra küfrü insanlara arz ettiler; kim kaçınırsa onu içine attılar, ta ki yansın. Ve **الأُخدود**: yerde uzunlamasına bir yarıktır.
İbn Sîde dedi: ve **الخَدُّ** ve **الخُدة** **الأُخدود**’dur; ve onu **خدَّها يَخُدُّها خَدّاً**.
Ve kuyuda iplerin **أَخاديدُ الأَرْشية**’si: onun içinde çekilmelerinin izi.
Ve sel, yerde **خَدَّ** etti; onu akışıyla yardığı zaman. Mesrûk hadîsinde: cennet ırmakları **أُخْدود** olmaksızın akar; yani yerde bir yarık olmaksızın.
Ve **الخد**: ark; çoğulu kıyasa aykırı olarak **أَخدّة**’dir; çoğu **خِداد** ve **خِدَّان**’dır.
Ve **المِخَدَّة**: onunla yerin **تُخَدُّ** edildiği, yani yarıldığı bir demirdir.
Ve gözyaşı yanağında **خَدَّ** etti: iz bıraktı. Ve at, toynaklarıyla yeri **خَدَّ** etti: onda iz bıraktı.
Ve kamçıların **أَخاديد**’i: izleridir. Ve bir darbe **أُخدودٌ**’dur; yani deride **خَدَّت**.
Ve eti **خَدَّدَ** ve **تَخَدَّدَ**: zayıfladı ve eksildi; ve denildi: **التَّخَدُّد** etin zayıflıktan titremesidir. Ve **التخديدُ**, hayvanlar zayıflatıldığı zaman etin **تخديد**’indendir; Cerîr, zayıflamış atları vasfederek dedi:
Onun gerdanlıklarını koşturdu ve etini **خَدَّدَ** etti,
Ki gemlerle birlikte bir dal tatmasınlar
Ve **المُتَخَدِّدُ**: zayıf olan. **رجل مُتَخَدِّد** ve **امرأَة مُتَخَدِّدة**: zayıf, eti az. Ve eti **خَدَّد** etti ve **تَخَدَّد**; yani kasıldı. Ve **امرأَة مُتَخَدِّدة**: bedeni eksildiği zaman, hâlbuki semizdir. Ve **الخَدُّ**: insanlardan bir topluluktur. İnsanlardan bir **خَدٌّ** geçti; yani bir nesil. İnsanlardan bir **خدّاً** gördüm; yani bir tabaka ve bir taife. Ve onları **خَدّاً فخدّاً** öldürdü; yani tabaka ardından tabaka; el-Ca‘dî dedi:
Şerâhîl; kadınlarını korumadıkları vakit,
Ve onları **خَدّاً فخدّاً** yok etti; yer değiştirerek
Ve denilir: **تخدد القوم**; fırkalar hâline geldikleri zaman. Ve yolun **خَدَدُ**’u: tuzaklarıdır; Ebû Zeyd söyledi.
Ve **المِخَدَّان**: iki azı dişidir; dedi ki:
Bir **قَطِم**’in iki **مِخَدَّيْ**’i arasında, parçalayarak parçaladı
Ve deve dişiyle bir şeyi yardığı zaman: onu **خدَّه** etti denir; ve inşad etti:
Boydan boya, bir **خَدَّاد** ile; ve yüksek bir yolu hızla
İbnü’l-A‘râbî: **أَخَدَّه فَخَدَّه**; onu kestiği zaman; ve inşad etti:
Bir çiğneyenin ısırması; kesen, azı dişi keskin
Yani kesici. Ve dedi: **ضربةٌ أُخْدُودٌ**: şiddetli bir darbedir; onda **خَدَّتْ** etmiştir.
Ve **الخِدادُ**: yanakta bir dağdır; ve deve **مَخْدود**’dur.
Ve **الخُدْخُود**: küçük bir canlıdır. İbnü’l-A‘râbî: **الخد** yoldur.
