# خدي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خدي

: ( ى ( *!خَدَى البَعيرُ والفَرَسُ ) *!يَخْدِي ( *!خَدْياً ) ؛ بفتحٍ فسكونٍ ، ( *!وخَدَياناً ) ، محرّكةً : ( أَسْرَعَ وزَجَّ بقَوائِمِهِ ) ، فهو *!خادٍ ، مثْل وَخَدَ وخَوَّدَ كلّه بمعْنىً واحِدٍ ؛ وأَنْشَدَ الجَوهرِيُّ للرَّاعي :
حتَّى غَدَتْ في بَياضِ الصُّبْحِ طَيِّبَةً
رِيحَ المَبَاءَةِ *!تَخْدِي والثَّرَى عَمِدُ ( أَو هو ضَرْبٌ من سيْرِهِما ) لم يُحَدَّ .
وقالَ اللَّيْثُ : الوَخْدُ سَعَةُ الخَطْوةِ في المَشْيِ ، ومِثْله *!الخَدْيُ لُغتانِ .
( أَو هو عَدْوُ الحِمارِ ما بينَ آرِيِّهِ ومُتَمَرَّغِهِ ) ؛ نَقَلَهُ الأَصْمعيُّ عن أعْرابيَ .
( *!والخَدَا ) ، مَقْصوراً : ( دُودٌ يَخْرُج مَعَ رَوْثِ الدَّابَّةِ ) ، واحِدَتهُ *!خَدَاةٌ ؛ عن كُراعٍ .
( و ) *!الخَدَاءُ ، ( بالمدِّ : ع ) .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما قَضَيْنا بأنَّ هَمْزَته ياءٌ لأنَّ اللامَ ياءٌ أَكْثَر منها واواً مَعَ وُجُودِ خدي ، وعَدَم خدو .
( *!وأَخْدَى ) الرَّجُلُ : ( مَشَى قليلاً قليلاً ) ؛ نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .

### Türkçe

: ( ى ( **خَدَى البَعيرُ والفَرَسُ** ) **يَخْدِي** ( **خَدْياً** )؛ fetha ile sonra sükûn ile, ( **وخَدَياناً** ), harekeli: ( hızlandı ve ayaklarıyla sevk etti ), o hâlde o **خادٍ**’dır; **وَخَدَ** ve **خَوَّدَ** gibi; hepsi tek bir mânâdadır. el-Cevherî, er-Râ‘î’ye ait olarak şu beyti inşâd etti:
حتَّى غَدَتْ في بَياضِ الصُّبْحِ طَيِّبَةً
رِيحَ المَبَاءَةِ **تَخْدِي** والثَّرَى عَمِدُ
( yahut o, ikisinin yürüyüşünden bir türdür ); sınırlandırılmadı.

el-Leys dedi: **الوَخْدُ** yürüyüşte adımın genişliğidir; onun benzeri **الخَدْيُ**; iki lugattır.

( yahut o, eşeğin, ahırı ile yuvarlandığı yer arasındaki koşuşudur ); el-Asma‘î onu bir a‘râbîden nakletti.

( **والخَدَا** ), maksûr olarak: ( binek hayvanının dışkısıyla birlikte çıkan kurtçuk ); onun bir tanesi **خَدَاةٌ**’dır; Kurâ‘dan.

( ve ) **الخَدَاءُ**, ( med ile: ع ).

İbn Sîde dedi: Biz onun hemzesinin yâ olduğuna ancak şu sebeple hükmettik: çünkü lâm yâ olmak, **خدي**’nin bulunması ve **خدو**’nun bulunmamasıyla birlikte, vâv olmaktan daha çoktur.

( **وأَخْدَى** ) adam: ( azar azar yürüdü ); es-Sâgânî onu nakletti.
