# خذرف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D8%B1%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B0%D8%B1%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خذرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D8%B1%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خذرف

خذْرَفَ: زَجَّ بقوائمِه، وقيل: الخَذْرَفةُ اسْتِدارةُ
القوائِمِ.والخُذْرُوفُ: السريعُ المشي، وقيل: السَّريعُ في جَرْيِه، والخُذْرُوفُ: عُوَيْدٌ مَشْقُوقٌ في وسطه يُشَدُّ بخيط ويُمَدّ فَيُسْمع له حَنِينٌ، وهو الذي يسمى الخَرَّارة، وقيل: الخُذْروف شيءٌ يُدوِّرُه الصبي بخيط في يده فيُسْمَع له دَويّ؛ قال امرؤ القيس يصف فرساً:
دَرِيرٍ، كخُذْرُوفِ الوَلِيدِ أَمَرَّه
تَتابُعُ كَفَّيْه بِخَيْطٍ مُوَصَّلِ
والجمع الخَذاريف. وفي ترجمة رمع: اليَرْمَعُ الخَرَّارةُ التي يَلْعَبُ بها الصّبيان وهي الخُذْروف. التهذيب: والخُذْرُوف عُودٌ أَو قصَبَة مَشْقوقة يُفْرَض في وسَطه ثم يُشَدُّ بخيط، فإذا أُمِرَّ دارَ وسمعت له حفيفاً، يلعب به الصبيان ويُوصَفُ به الفرس لسُرْعَتِه، تقول: هو يُخَذْرِفُ بقوائمه؛ وقول ذي الرمة:
وإنْ سَحَّ سَحّاً خَذْرَفَتْ بالأَكارِع
قال بعضهم: الخَذْرَفَةُ ما تَرْمِي الإبلُ بأَخْفافِها من الحصى إذا أَسرعت. وكلُّ شيء منتشر من شيء، فهو خُذْروفٌ؛ وأَنشد:
خَذارِيفُ مِن قَيْضِ النَّعامِ التَّرائكِ
وقال مُدْرِكٌ القَيْسِيُّ: تَخَذْرَفَتِ النَّوى فُلاناً وتَخَذْرَمَتْه إذا قَذَفَتْه ورحَلَتْ به. والخُذروف: العُود الذي يوضع في خَرْقِ الرَّحى العُليا، وقد خَذْرَف الرَّحى. والخُذْرُوفُ: طِين شَبِيهٌ بالسُّكَّرِ يُلْعَبُ به.
والخِذْرافُ: ضَرْبٌ من الحَمْضِ، الواحدةُ خِذْرافةٌ، وقيل: هو نَبْت رَبيعيّ إذا أَحَسَّ الصَّيْفَ يَبِسَ. وقال أَبو حنيفة: الخِذْرافُ من الحَمْض له وُرَيقة صَغيرةٌ تَرْتَفِعُ قدر الذِّراعِ، فإذا جَفَّ شاكَهَ البَياضَ؛ قال الشاعر:
تَوائِمُ أَشْباهٌ بأَرْضٍ مَريضةٍ،
يَلُذْنَ بِخِذْرافِ المِتانِ وبالغَرْبِ
قال أَبو منصور: الصحيح أَن الخِذْرافَ من الحَمْض وليس من بُقول الرّبيع؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
فَتَذَكَّرَتْ نَجْداً وبَرْدَ مِياهِها،
ومَنابتَ الحَمَصِيض والخِذْرافِ
ورجُل مُتَخَذْرِفٌ: طَيِّبُ الخُلُقِ. وخَذْرَفَ الإناءَ: مَلأَه. والخَذْرَفَةُ: القِطْعة من الثوب. وتَخَذْرَفَ الثوب: تَخَرَّقَ، واللّه أَعلم.

### Türkçe

**خذْرَفَ**: ayaklarıyla itti; ve denildi ki: **الخَذْرَفةُ** ayakların dönmesi/yuvarlanmasıdır. Ve **الخُذْرُوفُ**: yürüyüşü hızlı olan; ve denildi ki: koşuşunda hızlı olan. Ve **الخُذْرُوفُ**: ortası yarılmış küçük bir çubuktur; bir iple bağlanır ve çekilip uzatılır da onun için bir iniltisi/ezgisi işitilir; ve o, **الخَرَّارة** diye adlandırılandır. Ve denildi ki: **الخُذْروف** çocuğun elindeki bir iple döndürdüğü bir şeydir; onun için bir uğultu işitilir; İmru’ul-Kays bir atı vasfederek dedi:
دَرِيرٍ، كخُذْرُوفِ الوَلِيدِ أَمَرَّه
تَتابُعُ كَفَّيْه بِخَيْطٍ مُوَصَّلِ
Çoğulu **الخَذاريف**’dir. Ve **رمع** tercümesinde: **اليَرْمَعُ** çocukların onunla oynadığı **الخَرَّارة**’dır; ve o **الخُذْروف**’tur. **التهذيب**: ve **الخُذْرُوف** bir çubuk yahut yarılmış bir kamıştır; ortasında bir yarık açılır, sonra bir iple bağlanır; eğer döndürülürse döner ve onun için bir hışırtı işitirsin; çocuklar onunla oynar ve sürati için at onunla vasfedilir; dersin ki: o, ayaklarıyla **يُخَذْرِفُ**; ve Zü’r-Rumme’nin sözü:
وإنْ سَحَّ سَحّاً خَذْرَفَتْ بالأَكارِع
Bazıları dedi ki: **الخَذْرَفَةُ** develerin, hızlandıkları zaman toynaklarıyla çakıldan fırlattıkları şeydir. Ve bir şeyden yayılmış/her yana saçılmış olan her şey, o **خُذْروفٌ**’tur; ve şu beyit okundu:
خَذارِيفُ مِن قَيْضِ النَّعامِ التَّرائكِ
Ve Müdrik el-Kaysî dedi ki: **تَخَذْرَفَتِ النَّوى** falanı ve **تَخَذْرَمَتْه**: onu fırlattığı ve onunla göçüp gittiği zaman. Ve **الخُذروف**: üst değirmenin deliğine konulan çubuktur; ve değirmeni **خَذْرَف** etti. Ve **الخُذْرُوفُ**: şeker benzeri bir çamurdur; onunla oynanır.
Ve **الخِذْرافُ**: **الحَمْض**’dan bir türdür; teki **خِذْرافةٌ**’dır. Ve denildi ki: o, yazı hissedince kuruyan baharlık bir bitkidir. Ebû Hanîfe dedi ki: **الخِذْرافُ** **الحَمْض**’dandır; onun küçük bir yaprakçığı vardır; bir arşın miktarı yükselir; kuruduğu zaman beyazlığa benzer; şair dedi ki:
تَوائِمُ أَشْباهٌ بأَرْضٍ مَريضةٍ،
يَلُذْنَ بِخِذْرافِ المِتانِ وبالغَرْبِ
Ebû Mansûr dedi ki: doğru olan, **الخِذْرافَ**’ın **الحَمْض**’dan olmasıdır; bahar otlarından değildir; ve İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:
فَتَذَكَّرَتْ نَجْداً وبَرْدَ مِياهِها،
ومَنابتَ الحَمَصِيض والخِذْرافِ
Ve **رَجُل مُتَخَذْرِفٌ**: huyu güzel olan. Ve **خَذْرَفَ الإناءَ**: onu doldurdu. Ve **الخَذْرَفَةُ**: kumaştan parça. Ve **تَخَذْرَفَ الثوب**: yırtılıp delindi; ve Allah daha iyi bilir.
