# خذرف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D8%B1%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B0%D8%B1%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خذرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D8%B1%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خذرف

الخذروف، كعصفور: شيء يدوره الصبي بخيط في يديه، فيسمع له دوي، قال امرؤ القيس، يصف فرسا:
  درير كخذروف الوليد أمره                      تتابع كفيه بخيط موصـل وقال عمير بن الجعد بن القهد:
  وإذا أرى شخصا أمامي خلته                      رجلا فملت كميلة الخذروف وقال الليث: الخذروف: عويد، أو قصبة مشقوفة، يفرض في وسطه، ثم يشد بخيط، فإذا مد دار، وسمعت له حفيفا، يلعب به الصبيان، ويسمى الخرارة، وبه يوصف الفرس لخفة سرعته.
 قال: والخذروف: السريع في جريه، وقال غيره: هو السريع المشي.
 والخذروف: القطيع من الإبل المنقطع عنها، والبرق اللامع في السحاب المنقطع منه، وقال غيره: الخذروف: طين يعجن، ويعمل شبيها بالسكر، يلعب به الصبيان، وكل شيء منتشر من شيء فهو خذروف، كما في اللسان، والعباب، قال ذو الرمة:
  سعى وارتضخن المرو حتى كأنهخذاريف من قيض النعام الترائك ويقال: تركت السيوف رأسه خذاريف، أي: قطعا، كل قطعة كالخذروف، كما في العباب، وقال ابن عباد: خذاريف الهودج: سقائف يربع بها الهودج.
 وقال الليث: الخذراف، بالكسر: نبات ربعي، إذا أحس بالصيف يبس، الواحدة بهاء، أو ضرب من الحمض، له وريقة صغيرة يرتفع قدر الذراع، قاله أبو حنيفة، وأنشد:
  توائشم أشباه بأرض مـريضة                      يلذن بخذراف المتان وبالغرب وصوبه الأزهري، وأنكر ما قاله الليث، وأنشد ابن الأعرابي:
  فتذكرت نجدا وبرد مياهـهـا                      ومنابت الحمصيص والخذراف وخذرف خذرفة: أسرع، يقال: خذرفت الأتان: أي أسرعت، ورمت بقوائمها، قال ذو الرمة:
  إذا واضخ التقريب واضخن مثلهوإن سح سحا خذرفت بالأكارع وخذرف الإناء: ملأه، نقله ابن عباد. وخذرف السيف: حدده، قال ابن مقبل يصف بقرة:
  تذري الخزامى بأظلاف مخذرفة                      وقوعهن إذا وقعن تـحـلـيل

  وخذرف فلانا بالسيف: إذا قطع أطرافه. وقال بعضهم: خذرفت الإبل: رمت الحصى بأخفافها الإبل: رمت الحصى بأخفافها سرعة، وقال مدرك القيسي: تخذرفته النوى، وتخذرمته: إذا قذفته، ورمت به، وفي اللسان: ورحلت به.
 ومما يستدرك عليه: الخذرفة: استدارة القوائم. والخذروف، بالضم: العود الذي يوضع في خرق الرحى العليا. ورجل متخذرف: طيب الخلق. والخذرفة: القطعة من الثوب. وتخذرف الثوب: تخرق.

### Türkçe

**الخذروف**، **كعصفور**: Çocuğun ellerinde bir ip ile döndürdüğü bir şeydir; onun için bir uğultu işitilir. İmru’ul-Kays dedi, bir atı vasfederken:
  “Bir oğlanın **خذروف**’u gibi gürültülü;                      iki avucunun, bağlanmış bir ip ile ardı ardına gelişi.”
Umeyr b. el-Ca‘d b. el-Kahd dedi:
  “Ve önümde bir şahıs gördüğümde onu                      bir adam sandım; derken **الخذروف**’un meyli gibi meylettim.”
Leys dedi: **الخذروف**: bir küçük çubuktur; yahut yarık bir kamıştır; ortasında bir delik açılır; sonra bir ip ile bağlanır; çekildiğinde döner ve onun için bir hışırtı işitilir; çocuklar onunla oynar; **الخرارة** diye adlandırılır; ve onunla, süratinin hafifliği sebebiyle at vasfedilir.
Dedi: ve **الخذروف**: koşusunda hızlı olandır. Başkası dedi: o, yürüyüşte hızlı olandır.
Ve **الخذروف**: develerden, ondan kopmuş olan sürüdür; ve buluttan kopmuş olan parıltılı şimşektir. Başkası dedi: **الخذروف**: yoğrulan bir çamurdur; şekere benzer bir şey yapılır; çocuklar onunla oynar. Ve bir şeyden yayılmış olan her şey **خذروف**’tur; **اللسان**’da ve **العباب**’da olduğu gibi. Zü’r-Rumme dedi:
  “Koştu; ve çakıl taşını çiğnediler; ta ki sanki o,                      devekuşunun yumurtasının kabuğundan **خذاريف** (parçalar) olan, üst üste yığılmışlardır.”
Ve denilir: Kılıçlar onun başını **خذاريف** bıraktı; yani: parçalar; her parça **الخذروف** gibidir; **العباب**’da olduğu gibi. İbn ‘Abbâd dedi: **خذاريف الهودج**: hevdicin onunla dört köşe yapıldığı saçaklardır.
Leys dedi: **الخذراف** (kesre ile): dört mevsimlik bir bitkidir; yazı hissettiğinde kurur; tekili, **هاء** iledir; yahut **الحمض**’dan bir türdür; küçük bir yaprağı vardır; bir arşın miktarı yükselir. Bunu Ebû Hanîfe söyledi; ve şu beyti okudu:
  “Hastalıklı bir yerde benzerler olan ikizler;                      sağlam yerin **خذراف**’ına ve **الغرب**’a sığınırlar.”
Ezherî onu tashih etti; Leys’in söylediğini inkâr etti. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  “Necd’i ve sularının serinliğini hatırladım;                      ve **الحمصيص**’in ve **الخذراف**’ın bitiş yerlerini.”
**خذرف خذرفة**: hızlandı. Denilir: **خذرفت الأتان**: yani hızlandı ve ayaklarıyla attı. Zü’r-Rumme dedi:
  “Yaklaştırmayı hızlandırdığında, onun benzerini de hızlandırırlar;                      ve eğer sürüklenişle sürüklenirse, **الأكارع** ile **خذرفت** (hızlandı).”
**خذرف الإناء**: onu doldurdu; İbn ‘Abbâd nakletti. **خذرف السيف**: onu keskinleştirdi. İbn Mukbil, bir ineği vasfederken dedi:
  “**مخذرفة** tırnaklarla **الخزامى**’yı savurur;                      onların düşüşü, düştüklerinde, bir çözülmedir.”

Ve **خذرف فلانا بالسيف**: onun uçlarını kestiği zaman. Bazıları dedi: **خذرفت الإبل**: develer, süratle ayaklarıyla çakıl taşını attı. Medrek el-Kaysî dedi: **تخذرفته النوى، وتخذرمته**: onu fırlattığı ve onunla attığı zaman. **اللسان**’da: ve onunla göçtü.
Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الخذرفة**: ayakların yuvarlaklığı. Ve **الخذروف** (damme ile): üst değirmen taşının deliğine konulan çubuktur. Ve **رجل متخذرف**: huyu güzel (olan). Ve **الخذرفة**: kumaştan bir parçadır. Ve **تخذرف الثوب**: kumaş delindi.
