# خذف (خ-ذ-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B0%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ذ - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والذال والفاء معهما
خ ذ ف، ف خ ذ يستعملان فقط حذف: الخَذْفُ: رميك بحصاة أو نواةٍ تأخذها بين سبابتيك وتَخْذِفُ بها أي ترمي. والمِخْذَفة من خشبٍ ترمي بها بين إبهامك والسبابة.
وناقةٌ خَذوفٌ: سريعة.
والخَذَفان: ضربٌ من السير للإبل.
فخذ: الفَخِذُ: وصل ما بين الورك والساق، ويخفف فيقال: فِخْذٌ في لغة سفلى مضر، وهي مؤنثة، وكسرت الفاء على أعقاب كسرة الخاء حيث اسكنت، ومن فتحها مع سكون الخاء تركها على ما كانت، كما قالوا في العقب عقب فلزموا الفتحة، وفي الكتف كتف فلزموا الكسرة.
وفُخِذَ الرجل فهو مفخوذ أي كسرت فَخِذُه.
وفَخِذُ الرجل، نفره من حيه الذين هم أقرب عشيرته إليه.
وهي أفخاذ العرب يذكر وإذا أفرد قبل: هذا فَخِذٌ أي: هذا حي.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الذال** و**الفاء** معهما
**خ ذ ف**، **ف خ ذ** yalnızca kullanılır.

**حذف**: **الخَذْفُ**: iki işaret parmağın arasına aldığın bir çakıl taşıyla veya bir çekirdekle atmandır; onunla **تَخْذِفُ** yani atarsın. **المِخْذَفة** ise ağaçtandır; onunla başparmağın ile işaret parmağın arasından atarsın.

Ve **ناقةٌ خَذوفٌ**: hızlıdır.
Ve **الخَذَفان**: develer için yürüyüşün bir türüdür.

**فخذ**: **الفَخِذُ**: kalça ile bacak arasını birleştiren kısımdır; hafifletilir de şöyle denir: **فِخْذٌ**; Süflâ Mudar’ın dilinde; ve o müennestir. **الخاء**’ın kesresi üzerine, o sükûnlandırıldığı yerde, **الفاء** kırıldı. Onu **الخاء**’ın sükûnu ile birlikte fetha ile açan kimse, onu olduğu hâl üzere bıraktı; nitekim **العقب** hakkında **عقب** dediler de fethaya bağlı kaldılar; ve **الكتف** hakkında **كتف** (dediler) de kesreye bağlı kaldılar.

Ve **فُخِذَ** adam; o hâlde o **مفخوذ**dur; yani onun **فَخِذُه** kırıldı.

Ve **فَخِذُ** adam: mahallesinden, ona en yakın aşireti olan kimselerdir.

Ve o, Arapların **أفخاذ**’ıdır; müzekker olarak zikredilir. Tekil kılındığında denir: bu **فَخِذٌ**dür; yani: bu bir mahalledir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخَذْفُ بالحصى: الرميُ به بالأصابع. والمِخْذَفَةُ: المِقلاعُ أو شيءٌ يُرْمى به. والخَذوفُ: الأتانُ تَخْذِفُ مِن سرعتها الحصى، أي ترميه.

##### Türkçe

**الخَذْفُ** çakıl taşlarıyla: parmaklarla onunla atmadır. Ve **المِخْذَفَةُ**: sapan yahut onunla atılan bir şeydir. Ve **الخَذوفُ**: dişi merkep; hızından dolayı çakıl taşlarını **تَخْذِفُ**, yani onu atar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ذ ف
خذف ، فخذ ، فذخ
استعمل من وجوهه : خذف ، فخذ ، فذخ .
خذف : قال الليث : الْخَذْفُ : رَمْيُكَ بِحَصاةٍ أو
نَواةٍ تَأْخُذُها بين سَبِّابَتَيْكَ أو تجعَلُ مِخْذَفَةً
من خَشَبَةٍ ترمِي بها بين الإبْهامِ والسَّبَّابة .
ونَهَى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن الْخَذْفِ بالْحَصَى
وقال : ) ( إِنَّهُ لاَ يَنكِي عَدُواً ، وَلاَ يَصِيدُ
صَيْداً ، وَرُبَّما فَقَأ العين ) ( .
والْخَذْفُ رَمْيُك الحَصى بطرفِ إصبعين ،
وتُرْمَى الجِمَارُ بمنىً بمثل حَصَى الْخَذْفِ .
والْمِخْذَفَةُ هي القَذَّافةُ _ تُرْمَى بها
الحِجارةُ .
وقال الليث : الْخَذُوفُ : يوصفُ به
الدَّوَابُّ السريعة .
قالَ : والْخَذَفَانُ ضَربٌ مِنْ سَيْر الإبل .
وقال الأصمعي : أَتَانٌ خَذُوفٌ . . وهي
التي تدنو سُرَّتُها من الأرض من السِّمَنِ .
وقال الرَّاعي يصف عَيْراً وأُتُنَهُ :
نَفَى بِالْعِرَاكِ حَوَالِيَّهَا
فخَفَّتْ له خُذُفٌ ضُمَّرُ
وقال ابن الأعرابي : الْخَذُوفُ : الأَتَانُ
السَّمِينَةُ .
والقولُ في ) ( الْخَذُوفِ ) ( : ما قاله الأصمعيُّ
وابنُ الأعرابيّ .
فخذ : قال الليث : الفَخِذُ : وَصْلُ ما بين
الوَرِكِ والساق _ ويقال : فِخْذٌ . . وهي
مؤنَّثة .
وبعضُهُم يقول : فَخْذٌ .
قال : ويقال فُخِذَ الرَّجُل . . فهوَ مَفْخُوذ
_ إذا أصيب فَخِذَهُ .
قال : وفَخِذُ الرَّجُل : نَفَرُه من حَيِّهِ الذين
هم أقْرَب عَشيرته إليه وهو أقرب إليه من
الْبَطْنِ .
وقال غيرُه : فَخَّذَ الرّجُل بني فلانٍ إذا
دَعَاهُم فَخِذاً .
وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما أَنْزَلَ الله
جلّ وعزّ ) وأنذر عشيرتك الأقربين (
[ الشُّعَرَاء : 214 ] ، بَاتَ يُفَخِّذُ عَشِيرَتَهُ .
وروى أبو عبيد _ عن ابن الكلبيِّ _ أنه
قال : الشَّعْبُ أَكْبَرُ من الْقَبِيلَةِ ثمَّ القبيلةُ ،
ثم العِمَارَةُ ، ثم البَطْنُ ، ثم الْفَخِذ .
قلتُ : والفَصِيلَة أقربُ من الْفَخِذِ وهي
القِطْعة من أعضاء الجَسَدِ .
وكان العبَّاسُ فصيلَةَ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) .
ويقال : فَخَذْتُ القومَ عن فُلاَنٍ _ أي :
خَذَّلْتهُم .
وفَخَّذْتُ بينهم _ أي : فَرَّقْتُ وخَذَّلْتُ .

##### Türkçe

خ ذ ف
**خذف** , **فخذ** , **فذخ**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **خذف** , **فخذ** , **فذخ** .

**خذف** : el-Leys dedi: **الْخَذْفُ**: senin, bir çakıl taşıyla yahut bir çekirdekle atmandır; onu iki **سَبِّابَتَيْكَ** (işaret parmağın) arasında alırsın; yahut bir tahta parçasından bir **مِخْذَفَةً** yaparsın; onunla **الإبْهامِ** (başparmak) ile **السَّبَّابة** (işaret parmağı) arasında atarsın.
Ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) çakıl ile **الْخَذْفِ**’i yasakladı ve dedi ki: “Şüphesiz o, bir düşmanı yaralamaz, bir avı avlamaz, ve belki gözü patlatır.”
Ve **الْخَذْفُ**: senin, iki parmağın ucuyla çakıl taşını atmandır; ve Mina’da **الجِمَارُ**, **الْخَذْفِ** çakılı gibi çakıl ile atılır.
Ve **الْمِخْذَفَةُ**: o, **القَذَّافةُ**’dır; onunla taşlar atılır.
El-Leys dedi: **الْخَذُوفُ**: onunla hızlı binek hayvanları vasfedilir.
Dedi: ve **الْخَذَفَانُ** develerin yürüyüşünden bir türdür.
El-Asma‘î dedi: **أَتَانٌ خَذُوفٌ** . . ve o, semizlikten göbeği yere yaklaşan dişi merkebtir.
Er-Râ‘î, bir yaban eşeğini ve dişi merkeblerini vasfederek dedi:
نَفَى بِالْعِرَاكِ حَوَالِيَّهَا
فخَفَّتْ له خُذُفٌ ضُمَّرُ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الْخَذُوفُ**: semiz dişi merkebtir.
Ve **الْخَذُوفِ** hakkında söz: el-Asma‘î’nin ve İbnü’l-A‘râbî’nin söylediğidir.

**فخذ** : el-Leys dedi: **الفَخِذُ**: kalça ile bacak arasındaki şeyin birleşimidir; ve **فِخْذٌ** denilir . . ve o müennestir.
Ve onların bazısı **فَخْذٌ** der.
Dedi: ve “**فُخِذَ** adam” denilir . . o hâlde o **مَفْخُوذ**’dur; uyluğu yaralandığı zaman.
Dedi: ve **فَخِذُ** adam: onun kavminden olan, ona en yakın aşireti olan kimselerdir; ve o, ona **الْبَطْنِ**’den daha yakındır.
Başkası dedi: adam, falan oğullarını **فَخَّذَ** etti; onları bir **فَخِذاً** olarak çağırdığı zaman.
Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ), Allah جلّ وعزّ “( وأنذر عشيرتك الأقربين )” [ الشُّعَرَاء : 214 ] indirdiği vakit, gecelerdi ki aşiretini **يُفَخِّذُ** ediyordu.
Ebû ‘Ubeyd, İbnü’l-Kelbî’den rivayet etti: o dedi ki: **الشَّعْبُ** **الْقَبِيلَةِ**’den daha büyüktür; sonra kabile, sonra **العِمَارَةُ** , sonra **البَطْنُ** , sonra **الْفَخِذ** .
Dedim: ve **الفَصِيلَة** **الْفَخِذِ**’den daha yakındır; ve o, bedenin uzuvlarından bir parçadır.
Ve el-‘Abbâs, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) **فصيلَةَ**’si idi.
Ve denilir: “**فَخَذْتُ** kavmi falandan” yani: onları yüzüstü bıraktım.
Ve “**وفَخَّذْتُ** aralarında” yani: ayırdım ve yüzüstü bıraktım.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والذال وما يثلثهما)
  (خذع) الخاء والذال والعين يدلُّ على قَطْع الشيء؛ يقال خَذَّعَهُ بالسَّيف، إذا ضربَه. ورُوِي بيتُ أبي ذؤيب:
  * وكِلاهُما بَطَلُ الِّلقاءِ مُخَذَّعُ([1]) *
  أي كأنه قد ضُرِب بالسَّيف مِراراً. ويقال نباتٌ مخذَّعٌ، إذا أُكِل أعلاه. وصَحَّفهُ ناس فقالوا مُجدَّع. وليس بشيءٍ.
   (خذف)  الخاء والذال والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الرمْي. يقال خَذَفْت بالحصاة، إذا رميتَها من بين سَبَّابَتَيْك. قال:
كأنَّ الحَصَى مِن خَلْفِها وأَمامِها *** إذا نجَلَتْهُ رجلُها خَذْفُ أَعْسَرَا([2])  والمِخْذَفة، هي التي يُقال لها المِقْلاع. ويقال أتانٌ خَذُوفٌ، أي سمينة. قال أبو حاتم: قال الأصمعيّ: يُراد بذلك أنّها لو خُذِفَتْ بحَصاة لدخَلَتْ في بطنها من كثرة الشَّحم. وهذا الذي يحكيه عن هؤلاء الأئمّة وإن قلّ فهو يدلُّ على صحّة ما نَذهب إليه من هذه المقايَسات، كالذي ذكرناه آنفاً عن الخليل في باب الإخدَاع، وكما قاله الأصمعيُّ في الأتانِ الخَذوف.
  والخَذَفَانُ: ضربٌ من [سير] الإبل([3]) وهو بِتَرَامٍ قليل.
  (خذق)  الخاء والذال والقاف ليس أصلاً، وإنّما فيه كلمةٌ من باب الإبدال. يقال خَذَق الطّائر، إذا ذَرَقَ. وأراه *خَزَق، فأُبدِلت الزاءُ ذالاً.
  (خذل)  الخاء والذال واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تَرْك الشَّيء والقُعود عنه. فالخِذْلان: تَرك المَعُونة. ويقال خَذَلَتِ الوحْشيَّةُ: أقامَتْ على وَلَدِها؛  وهي خَذُول. قال:
خَذُولٌ تُراعِي رَبْرَباً بخَميلةٍ *** تَنَاوَلُ أَطرافَ البَريرِ وترتَدِي([4])  ومن الباب تخاذَلَتْ رِجلاه: ضَعُفَتَا. من قوله:
  * وخَذُولِ الرِّجْل من غير كَسَحْ([5]) *
  وقال آخر([6]):
  * صَرْعى نوؤُها متخاذِلُ *
  ورجلٌ خُذَلة، للَّذي لا يزال يَخْذُلُ.
  (خذم)  الخاء والذال والميم يدلُّ على القَطْع. يقال خَذَمْتُ الشَّيء: قطعتُه. [و] سيفٌ مِخْذَمٌ. والخَذْماء: العنْز تنشقُّ أذُنُها عَرْضاً من غير بيْنُونة. والخَذَم: السُّرْعة في السَّير؛ وهو من الباب.
  (خذا)  الخاء والذال والحرف المعتل والمهموز يدلُّ على الضَّعف واللِّين. يقال خَذَا الشيءُ يَخْذُو خذْواً: استرخى. وخذِي يخْذَى. وينَمَةٌ خَذْواءُ: ليِّنة، وهي بَقْلة. وأُذُنٌ خَذْواءُ: مسترخيَة. ويُكْرَهُ من الفَرَس الخَذَا في الأذُن.
  ومن الباب خَذِئْت وخَذَأْت أخْذَأ، إذا خضَعْت له خُذُوءاً وخَذْأً. ويقال استخذَيْت واستخذَأْت، لغتان، وهم إلى ترك الهمز فيها أمْيَل. وقد قال كثيّر:
فما زِلْتُمُ بالناس حتَّى كأنَّهم *** مِنْ الخَوف طَيْرٌ أخْذَأَتْها الأجادلُ  فهمز. يقال أخذَيْتُ فلاناً، أي أذلَلتْهُ.
---------------------------------------------------------------
([1]) ديوان أبي ذؤيب 18 والمفضليات (2: 228). وصدره فيهما وفي اللسان:
* فتناديا وتوافقت خيلاهما * وقد سبق إنشاد هذا العجز في (1: 330).
([2]) لامرئ القيس في ديوانه 98 واللسان (خذف، نجل).
([3]) في المجمل: "والخذفان: ضرب من السير".
([4]) لطرفة في معلقته.
([5]) للأعشى في ديوانه 163 واللسان (خذل). وصدره: * كل وضاح كريم جده *
([6]) هو جعفر بن علبة. انظر الحماسية رقم 4 وما سيأتي في (نوي).
ـ

##### Türkçe

(خاء ile ذال ve onları üçleyen şeyler bâbı)
  (**خذع**) **الخاء** ve **الذال** ve **العين** bir şeyin kesilmesine delâlet eder; “Onu kılıçla **خَذَّعَهُ**” denir; onu vurduğu zaman. Ve Ebû Züeyb’in beyti rivayet olundu:
  * Ve ikisi de karşılaşmanın yiğidi, **مُخَذَّعُ** *
  yani sanki kılıçla defalarca vurulmuş gibidir. Ve “**نباتٌ مخذَّعٌ**” denir; üstü yenildiği zaman. Ve birtakım kimseler onu tashîf etti de “**مُجدَّع**” dediler. Ve o bir şey değildir.
   (**خذف**)  **الخاء** ve **الذال** ve **الفاء** tek bir asıldır; atmaya delâlet eder. “Taşla **خَذَفْت**” denir; onu iki **سَبَّابَتَيْك** arasından attığın zaman. Dedi:
كأنَّ الحَصَى مِن خَلْفِها وأَمامِها *** إذا نجَلَتْهُ رجلُها خَذْفُ أَعْسَرَا([2])  Ve **المِخْذَفة**; ona **المِقْلاع** denilen şeydir. Ve “**أتانٌ خَذُوفٌ**” denir; yani semiz. Ebû Hâtim dedi: Asma‘î dedi: Bununla murad, yağın çokluğundan, taşla atılsa karnına girecek olmasıdır. Ve bunların bu imamlar hakkında hikâye ettiği şey, az da olsa, bizim bu kıyaslardan gittiğimiz şeyin sıhhatine delâlet eder; tıpkı az önce Halîl’den **باب الإخدَاع**’da zikrettiğimiz gibi ve Asma‘î’nin **الأتانِ الخَذوف** hakkında söylediği gibi.
  Ve **الخَذَفَانُ**: develerin [yürüyüş]ünden bir türdür([3]); ve o, az bir **بِتَرَامٍ** iledir.
  (**خذق**)  **الخاء** ve **الذال** ve **القاف** asıl değildir; ancak onda ibdâl bâbından bir kelime vardır. “Kuş **خَذَق** etti” denir; dışkıladığı zaman. Ve onu **خَزَق** görürüm; böylece **الزاءُ** **ذالاً** ibdâl edilmiştir.
  (**خذل**)  **الخاء** ve **الذال** ve **اللام** tek bir asıldır; bir şeyi terk etmeye ve ondan geri durmaya delâlet eder. O hâlde **الخِذْلان**: yardımı terk etmektir. Ve “Vahşî dişi **خَذَلَتِ**” denir: yavrusunun üzerinde kaldı; ve o **خَذُول**dür. Dedi:
خَذُولٌ تُراعِي رَبْرَباً بخَميلةٍ *** تَنَاوَلُ أَطرافَ البَريرِ وترتَدِي([4])  Ve bâbdan: “İki ayağı **تخاذَلَتْ**”: zayıfladılar. Şu sözden:
  * Ve **خَذُولِ الرِّجْل**’den, **كَسَحْ** olmaksızın *
  Ve bir başkası dedi([6]):
  * Serilmişler; onların yükü **متخاذِلُ** *
  Ve **رجلٌ خُذَلة**: sürekli **يَخْذُلُ** olan kimse için.
  (**خذم**)  **الخاء** ve **الذال** ve **الميم** kesmeye delâlet eder. “Şeyi **خَذَمْتُ**”: onu kestim. [Ve] **سيفٌ مِخْذَمٌ**. Ve **الخَذْماء**: kulağı enlemesine, ayrılma olmaksızın yarılan keçidir. Ve **الخَذَم**: yürüyüşte sürattir; ve o, bâbdandır.
  (**خذا**)  **الخاء** ve **الذال** ve illetli ve hemzeli harf zayıflığa ve yumuşaklığa delâlet eder. “Şey **خَذَا** eder, **يَخْذُو** **خذْواً**”: gevşedi. Ve **خذِي** **يخْذَى**. Ve **ينَمَةٌ خَذْواءُ**: yumuşak; ve o bir ottur. Ve **أُذُنٌ خَذْواءُ**: gevşek. Ve attan, kulakta **الخَذَا** mekruh görülür.
  Ve bâbdan: “**خَذِئْت** ve **خَذَأْت** **أخْذَأ**” (denir); ona **خُذُوءاً** ve **خَذْأً** ile boyun eğdiğin zaman. Ve “**استخذَيْت** ve **استخذَأْت**” denir; iki lugattır; ve onlar, onda hemzeyi terk etmeye daha meyillidir. Ve Kesîr demiştir:
فما زِلْتُمُ بالناس حتَّى كأنَّهم *** مِنْ الخَوف طَيْرٌ أخْذَأَتْها الأجادلُ  Böylece hemzeledi. “Falancayı **أخذَيْتُ**” denir; yani onu zelil kıldım.
---------------------------------------------------------------
([1]) Ebû Züeyb divanı 18 ve el-Mufaddaliyât (2: 228). Ve onun sadrı, ikisinde ve Lisân’da:
* فتناديا وتوافقت خيلاهما * Ve bu acûzun inşâdı (1: 330)’da geçmişti.
([2]) İmru’ul-Kays’a aittir; divanında 98 ve Lisân’da (**خذف**, **نجل**).
([3]) el-Mucmel’de: “Ve **الخذفان**: yürüyüşten bir türdür.”
([4]) Tarafe’ye, muallakasında.
([5]) A‘şâ’ya, divanında 163 ve Lisân’da (**خذل**). Ve onun sadrı: * كل وضاح كريم جده *
([6]) O, Ca‘fer b. ‘Ulbe’dir. el-Hamâsiyye no. 4’e ve (نوي)’de gelecek olana bak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ذ ف
حذف بالحصى‏:‏ رمى بها من بين أصبعيه‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ كأن الحصى من خلفها وأمامها إذا نجلته رجلها حذف أعسرا ورمى بالمخذفة وهي المقلاع‏.‏
ومن المجاز‏:‏ دابة خذوف‏:‏ سريعة تخذف بالحصى من شدة سيرها وأتان خذوف‏:‏ بلغ من سمنها أنك لو خذفتها بحصاة لساخت في شحمها كقوله‏:‏ وسمعتهم يقولون‏:‏ عيناه تخاذفتا بالدمع‏.‏

##### Türkçe

خ ذ ف
**حذف بالحصى**: Onunla, iki parmağı arasından atarak fırlattı.
İmru’ul-Kays dedi ki:
Sanki onun arkasından ve önünden çakıl; ayağı onu sıyırıp çıkardığında, solak bir **حذف** (eden) ve **المخذفة** ile attı; o da **المقلاع**dır.
Mecazdan: **دابة خذوف**: hızlıdır; yürüyüşünün şiddetinden çakılı fırlatır. Ve **أتان خذوف**: semizliğinden şu dereceye varmıştır ki, onu bir çakıl taşıyla **خذفتها** (atsan), yağı içinde batardı; onun sözü gibi:
Ve onları derken işittim: **عيناه تخاذفتا بالدمع**: iki gözü yaş ile birbirine atıştı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَذْفُ: رَمْيُكَ بحَصاة أَو نواة تأْخُذها بين سَبّابَتَيْك أَو تَجْعَلُ مِخْذَفةً من خشب ترمي بها بين الإبهام والسبابة. خَذَفَ بالشيء يَخْذِفُ خَذْفاً: رَمى، وخَصَّ بعضهم به الحَصى. الأَزهري في ترجمة حَذَفَ قال: وأَما الخَذْف، بالخاء، فإنه الرَّمْيُ بالحصى الصغار بأَطْراف الأَصابع. يقال: خَذَفَه بالحصى خذفاً. وروي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه نَهَى عن الخَذْفِ بالحصى وقال: إنه يفقأُ العينَ ولا يَنْكِي العَدُوّ ولا يُحْرِزُ صَيداً. ورمْيُ الجِمارِ يكون بمثْلِ حَصى الخَذْفِ وهي صغار. وفي حديث رَمْيِ الجِمار: عليكم بمثل حصى الخذْف أَي صغاراً. الجوري: الخَذْفُ بالحصى الرَّمْيُ به بالأَصابع؛ ومنه قول امرئ القيس: كأَنّ الحصى من خَلْفِها وأَمامِها،
إذا نَجَلَتْهُ رِجْلُها، خَذْفُ أَعْسَرا
وفي الحديث: نَهَى عن الخَذْفِ، وهو رَمْيُكَ حَصاةً أَو نواةً تأْخذها بين سبابتيك فترمي بها، أَو تَتَّخِذُ مِخْذَفةً من خشب فترمي بها الحصاة بين إبْهامك والسبابة.
والمِخْذَفةُ: المِقْلاعُ وشيء يُرْمَى به. ابن سيده: والمِخْذفة التي يوضع فيها الحجر ويُرْمى بها الطير وغيرها مثل المِقلاع وغيره. وفي الحديث: لم يترك عيسى بن مريم، عليهما وعلى نبينا الصلاة والسلام، إلا مِدْرَعةَ صُوفٍ ومِخْذَفةً؛ أَراد بالمخذفة المقلاع. وخَذْفُه النُّطْفَةَ: إلقاؤها في وسَط الرَّحِم. وخَذَفَ بها يَخْذِفُ خَذْفاً: ضَرطَ. والخَذَّافة والمِخْذفةُ: الاسْتُ. وخذفَ ببوله: رَمى به فَقَطَّعَه. والخَذْفُ: القَطعُ كالخَدْبِ؛ عن كراع. والخَذْفُ والخَذَفانُ: سُرْعةُ سير الإبل. والخَذُوفُ من الدَّوابّ: السَّريعةُ والسَّمِينَةُ؛ قال عَديّ: لا تَنْسَيَا ذِكْرِي على لذَّةِ الـ
ـكأْسِ، وطَوْفٍ بالخَذُوفِ النَّحُوصْ
يقول: لا تَنْسَيا ذِكْرِي عند الشُّرْبِ والصَّيْدِ. الجوهري: والخَذُوفُ الأَتان تَخْذِفُ من سرعتها الحَصى أَي تَرْميه؛ قال النابغة:كأَنَّ الرَّحْلَ شُدَّ به خَذُوفٌ،
من الجَوْناتِ، هادِيةٌ عَنُونُ
وقيل: الخَذُوفُ التي تَدْنو من الأَرض سِمَناً، وقيل: الخَذُوف التي ترفع رجليها إلى شِقِّ بَطْنِها. قال الأَصمعي: أَتانٌ خَذُوفٌ، وهي التي تدنو من الأَرض من السِّمَنِ؛ قال الراعي يصف عَيْراً وأُتُنَه: نَفَى بالعِرَاكِ حَوالِيَّها،
فَخَفَّتْ له خُذُفٌ ضُمَّرُ
والخَذُوفُ من الإبل: التي لا يَثْبُت صِرارُها. التهذيب: الخَذَفانُ ضَرْبٌ من سير الإبل.
خذرف: خذْرَفَ: زَجَّ بقوائمِه، وقيل: الخَذْرَفةُ اسْتِدارةُ القوائِمِ.والخُذْرُوفُ: السريعُ المشي، وقيل: السَّريعُ في جَرْيِه، والخُذْرُوفُ: عُوَيْدٌ مَشْقُوقٌ في وسطه يُشَدُّ بخيط ويُمَدّ فَيُسْمع له حَنِينٌ، وهو الذي يسمى الخَرَّارة، وقيل: الخُذْروف شيءٌ يُدوِّرُه الصبي بخيط في يده فيُسْمَع له دَويّ؛ قال امرؤ القيس يصف فرساً:
دَرِيرٍ، كخُذْرُوفِ الوَلِيدِ أَمَرَّه
تَتابُعُ كَفَّيْه بِخَيْطٍ مُوَصَّلِ
والجمع الخَذاريف. وفي ترجمة رمع: اليَرْمَعُ الخَرَّارةُ التي يَلْعَبُ بها الصّبيان وهي الخُذْروف. التهذيب: والخُذْرُوف عُودٌ أَو قصَبَة مَشْقوقة يُفْرَض في وسَطه ثم يُشَدُّ بخيط، فإذا أُمِرَّ دارَ وسمعت له حفيفاً، يلعب به الصبيان ويُوصَفُ به الفرس لسُرْعَتِه، تقول: هو يُخَذْرِفُ بقوائمه؛ وقول ذي الرمة:
وإنْ سَحَّ سَحّاً خَذْرَفَتْ بالأَكارِع
قال بعضهم: الخَذْرَفَةُ ما تَرْمِي الإبلُ بأَخْفافِها من الحصى إذا أَسرعت. وكلُّ شيء منتشر من شيء، فهو خُذْروفٌ؛ وأَنشد:
خَذارِيفُ مِن قَيْضِ النَّعامِ التَّرائكِ
وقال مُدْرِكٌ القَيْسِيُّ: تَخَذْرَفَتِ النَّوى فُلاناً وتَخَذْرَمَتْه إذا قَذَفَتْه ورحَلَتْ به. والخُذروف: العُود الذي يوضع في خَرْقِ الرَّحى العُليا، وقد خَذْرَف الرَّحى. والخُذْرُوفُ: طِين شَبِيهٌ بالسُّكَّرِ يُلْعَبُ به.
والخِذْرافُ: ضَرْبٌ من الحَمْضِ، الواحدةُ خِذْرافةٌ، وقيل: هو نَبْت رَبيعيّ إذا أَحَسَّ الصَّيْفَ يَبِسَ. وقال أَبو حنيفة: الخِذْرافُ من الحَمْض له وُرَيقة صَغيرةٌ تَرْتَفِعُ قدر الذِّراعِ، فإذا جَفَّ شاكَهَ البَياضَ؛ قال الشاعر:
تَوائِمُ أَشْباهٌ بأَرْضٍ مَريضةٍ،
يَلُذْنَ بِخِذْرافِ المِتانِ وبالغَرْبِ
قال أَبو منصور: الصحيح أَن الخِذْرافَ من الحَمْض وليس من بُقول الرّبيع؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
فَتَذَكَّرَتْ نَجْداً وبَرْدَ مِياهِها،
ومَنابتَ الحَمَصِيض والخِذْرافِ
ورجُل مُتَخَذْرِفٌ: طَيِّبُ الخُلُقِ. وخَذْرَفَ الإناءَ: مَلأَه. والخَذْرَفَةُ: القِطْعة من الثوب. وتَخَذْرَفَ الثوب: تَخَرَّقَ، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**الخَذْفُ**: Senin, bir çakıl taşı yahut bir çekirdek atmandır; onu iki **سَبّابَتَيْك** arasında alırsın; yahut ağaçtan bir **مِخْذَفةً** yaparsın, onunla **الإبهام** ile **السبابة** arasında atarsın. **خَذَفَ** şey ile **يَخْذِفُ** **خَذْفاً**: attı; bazıları bunu özellikle çakıl taşına tahsis etti. el-Ezherî, **حَذَفَ** maddesinde dedi: **الخَذْف** ise, **الخاء** ile, parmak uçlarıyla küçük çakıl taşlarıyla atıştır. Denir: onu çakıl taşlarıyla **خَذَفَه** **خذفاً**. Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet olundu ki: çakıl taşlarıyla **الخَذْفِ**’i yasakladı ve dedi: “Şüphesiz o gözü patlatır; düşmana zarar vermez ve avı elde etmez.” **الجِمارِ** atışı, **الخَذْفِ** çakılı gibi olanla olur; o da küçüktür. **رَمْيِ الجِمار** hadîsinde: “Üzerinize, **حصى الخذْف** misli (alın)” yani küçükler. el-Cevherî: çakıl taşlarıyla **الخَذْفُ**, parmaklarla onunla atıştır; bundan İmru’ul-Kays’ın sözü:
كأَنّ الحصى من خَلْفِها وأَمامِها،
إذا نَجَلَتْهُ رِجْلُها، خَذْفُ أَعْسَرا
Hadîste: **الخَذْفِ**’ten nehyetti; o, senin bir çakıl taşı yahut bir çekirdek atmandır; onu iki **سبابتيك** arasında alırsın da onunla atarsın; yahut ağaçtan bir **مِخْذَفةً** edinirsin de onunla çakıl taşını **إبْهامك** ile **السبابة** arasında atarsın.

**والمِخْذَفةُ**: **المِقْلاعُ** ve kendisiyle atılan bir şeydir. İbn Sîde: ve **المِخْذفة**; içine taş konulan ve onunla kuş ve başkası atılan şeydir; **المِقلاع** ve başkası gibi. Hadîste: Îsâ b. Meryem, ikisine ve nebîmize salât ve selâm olsun, yalnız bir yün **مِدْرَعةَ** ve bir **مِخْذَفةً** bırakmadı; **المخذفة** ile **المقلاع**ı kastetti. Onun, nutfeyi **خَذْفُه**: onu rahmin ortasına atmasıdır. Ve onunla **خَذَفَ** **يَخْذِفُ** **خَذْفاً**: yellenmiştir. **والخَذَّافة** ve **المِخْذفةُ**: makat. Ve idrarıyla **خذَفَ**: onunla attı da onu parçaladı. **والخَذْفُ**: kesmedir; **الخَدْبِ** gibi; Kırâ‘dan. **والخَذْفُ** ve **الخَذَفانُ**: develerin yürüyüş süratidir. **والخَذُوفُ** binek hayvanlarından: hızlı ve semiz olan; ‘Adî dedi:
لا تَنْسَيَا ذِكْرِي على لذَّةِ الـ
ـكأْسِ، وطَوْفٍ بالخَذُوفِ النَّحُوصْ
Der ki: içme ve av esnasında beni anmayı unutmayın. el-Cevherî: ve **الخَذُوفُ** dişi eşektir; süratinden çakıl taşını **تَخْذِفُ** eder, yani onu atar; Nâbiga dedi:
كأَنَّ الرَّحْلَ شُدَّ به خَذُوفٌ،
من الجَوْناتِ، هادِيةٌ عَنُونُ
Ve denildi: **الخَذُوفُ**, semizlikten yere yaklaşan olandır; ve denildi: **الخَذُوفُ**, iki ayağını karnının yarığına kadar kaldıran olandır. el-Asma‘î dedi: **أَتانٌ خَذُوفٌ**; o, semizlikten yere yaklaşan olandır; er-Râ‘î, bir yaban eşeğini ve dişi eşeklerini vasfederek dedi:
نَفَى بالعِرَاكِ حَوالِيَّها،
فَخَفَّتْ له خُذُفٌ ضُمَّرُ
Ve develerden **الخَذُوفُ**: bağının sağlam durmadığı olandır. et-Tehzîb: **الخَذَفانُ**, develerin yürüyüşünden bir türdür.

**خذرف**: **خذْرَفَ**: ayaklarıyla itti; ve denildi: **الخَذْرَفةُ**, ayakların yuvarlakça dönmesidir. **والخُذْرُوفُ**: hızlı yürüyen; ve denildi: koşusunda hızlı olan. **والخُذْرُوفُ**: ortası yarılmış küçük bir çubuktur; bir iple bağlanır ve çekilir de ona bir inleme sesi işitilir; o, **الخَرَّارة** diye adlandırılandır. Ve denildi: **الخُذْروف**; çocuğun elindeki bir iple döndürdüğü bir şeydir; ona bir uğultu işitilir; İmru’ul-Kays bir atı vasfederek dedi:
دَرِيرٍ، كخُذْرُوفِ الوَلِيدِ أَمَرَّه
تَتابُعُ كَفَّيْه بِخَيْطٍ مُوَصَّلِ
Çoğulu **الخَذاريف**’dir. **رمع** maddesinde: **اليَرْمَعُ**; çocukların oynadığı **الخَرَّارة**’dır; o da **الخُذْروف**’tur. et-Tehzîb: ve **الخُذْرُوف**; bir çubuk yahut yarılmış bir kamıştır; ortasında bir yarık açılır, sonra bir iple bağlanır; çekilip döndürüldüğünde döner ve ona bir hışırtı işitilir; çocuklar onunla oynar; sürati sebebiyle at onunla vasfedilir; dersin ki: o, ayaklarıyla **يُخَذْرِفُ** eder; Zü’r-Rumme’nin sözü:
وإنْ سَحَّ سَحّاً خَذْرَفَتْ بالأَكارِع
Bazıları dedi: **الخَذْرَفَةُ**, deve hızlandığında toynaklarıyla çakıl taşından attığı şeydir. Ve bir şeyden yayılmış her şey, o **خُذْروفٌ**’tur; ve şu beyit okundu:
خَذارِيفُ مِن قَيْضِ النَّعامِ التَّرائكِ
Ve Müdrik el-Kaysî dedi: **تَخَذْرَفَتِ النَّوى** falanı ve **تَخَذْرَمَتْه**; onu fırlatıp onunla göçtüğünde. Ve **الخُذروف**: üst değirmen taşının deliğine konulan çubuktur; değirmen taşı **خَذْرَف** etmiştir. **والخُذْرُوفُ**: şekere benzer bir çamurdur; onunla oynanır.

**والخِذْرافُ**: **الحَمْضِ**’dan bir türdür; teki **خِذْرافةٌ**’dır. Ve denildi: o, yazı hissedince kuruyan bir bahar bitkisidir. Ebû Hanîfe dedi: **الخِذْرافُ**, **الحَمْضِ**’dandır; küçük bir yaprakçığı vardır; bir arşın kadar yükselir; kuruduğunda beyazlığa benzer; şair dedi:
تَوائِمُ أَشْباهٌ بأَرْضٍ مَريضةٍ،
يَلُذْنَ بِخِذْرافِ المِتانِ وبالغَرْبِ
Ebû Mansûr dedi: doğru olan, **الخِذْرافَ**’ın **الحَمْضِ**’dan olmasıdır; bahar sebzelerinden değildir; İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:
فَتَذَكَّرَتْ نَجْداً وبَرْدَ مِياهِها،
ومَنابتَ الحَمَصِيض والخِذْرافِ
Ve **رَجُل مُتَخَذْرِفٌ**: güzel huylu. Ve kabı **خَذْرَفَ**: onu doldurdu. **والخَذْرَفَةُ**: kumaştan bir parçadır. Ve kumaş **تَخَذْرَفَ**: yırtıldı; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ذ ف * * الخَذْفُ * بالحصى الرمي به بالأصابع

##### Türkçe

* خ ذ ف * * **الخَذْفُ** * çakıl taşlarıyla; parmaklarla onunla atmadır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخذف، كالضرب: رميك بحصاة أو نواة أو نحوهما تأخذه بين سبابتيك، تخذف به، أو بمخذفة من خشب ترمي به، قاله الليث، وقد نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الخذف، وقال: إنه لا يصاد به الصيد، ولا ينكى به العدو، ولكنه يكسر السن، ويفقأ العين وفي حديث رمي الجمار: عليكم بمثل حصى الخذف أي: صغارا.
 والمخذف، كمنبر: عرى المقرن، تقرن به الكنانة إلى الجعبة، والجمع: المخاذف، نقله ابن عباد. والمخذفة، بهاء: خشبة يخذف بها بين الأصابع. وقال ابن سيده: المخذفة التي يوضع فيها الحجر ويرمى بها الطير وغيرها، مثل المقلاع، ومنه الحديث: لم يترك عيسى بن مريم، عليهما وعلى نبينا الصلاة والسلام إلا مدرعة صوف، ومخذفة.
 والمخذفة: الاست. والخذوف، كصبور: السريعة السير من الدواب، نقله الليث. ومن المجاز: أتان خذوف، وهي التي تدنو سرتها من الأرض سمنا، والجمع: خذوف، قاله الأصمعي، قال الراعي يصف عيرا وأتنه:
  نفى بالعراك حواليهـا                      فخفت له خذف ضمر وقال الزمخشري: هي التي بلغ من سمنها أنك لو خذفتها بحصاة لساخت في شحمها. أو الخذوف: هي التي من سرعتها ترمي الحصى، قال النابغة الذبياني:
  كأن الرحل شد به خذوف                      من الجونات هادية عنون والخذفان، محركة، ضرب من سير الإبل، كما في العين، والتهذيب.
 ومما يستدرك عليه: خذف النطفة: إلقاؤها في وسط الرحم، وخذف بها يخذف خذفا: ضرط، والخذافة: الاست. وخذف ببوله: رمى به فقطعه. والخذف: القطع، عن كراع، والخذف: سرعة سير الإبل، والخذوف: التي ترفع رجليها إلى شق بطنها.
 ومما يستدرك عليه: عيناه تخاذفتا بالدمع: أي أسرعتا، وهو مجاز، كما في الأساس.

##### Türkçe

**الخذف**، **كالضرب**: Senin bir çakıl taşıyla yahut bir hurma çekirdeğiyle yahut ikisine benzer şeyle atmandır; onu iki işaret parmağın arasında alırsın, onunla **تخذف** edersin; yahut ağaçtan bir **مخذفة** ile onunla atarsın; bunu **الليث** söylemiştir. Resûlullah صلى الله عليه وسلم **الخذف**’ten nehyetmiştir ve şöyle demiştir: “Şüphesiz onunla av avlanmaz, onunla düşmana zarar verilmez; fakat o dişi kırar ve gözü çıkarır.” **رمي الجمار** hadîsinde: “Size **حصى الخذف** gibisi gerekir” (yani: küçükler) (denilmiştir).

**المخذف**، **كمنبر**: **المقرن**’in halkalarıdır; onunla **الكنانة** **الجعبة**’ye bağlanır; çoğulu: **المخاذف**. Bunu İbn عباد nakletmiştir. **المخذفة**، **بهاء**: Parmaklar arasında onunla **يخذف** edilen bir tahta parçasıdır. İbn سيده dedi: **المخذفة**; içine taşın konulduğu ve onunla kuş ve başkası atılan şeydir; **المقلاع** gibidir. Ondan hadîs: “Îsâ b. Meryem, عليهم وعلى نبينا الصلاة والسلام, yalnızca bir yün **مدرعة** ve bir **مخذفة** bırakmıştır.”

**المخذفة**: makat. **الخذوف**، **كصبور**: Davarlardan yürüyüşü hızlı olan (dişi)dir; bunu **الليث** nakletmiştir. Mecazdan: **أتان خذوف**; o, semizlikten göbeği yere yaklaşan (dişi eşek)tir; çoğulu: **خذوف**. Bunu **الأصمعي** söylemiştir. **الراعي** bir erkek eşeği ve dişisini vasfederek dedi:
  نفى بالعراك حواليهـا                      فخفت له خذف ضمر
**الزمخشري** dedi: O, semizliğinden, onu bir çakıl taşıyla **خذفتها** etsen, yağında batacak derecede olan (dişi)dir. Yahut **الخذوف**: Hızından çakıl taşlarını fırlatan (dişi)dir. **النابغة الذبياني** dedi:
  كأن الرحل شد به خذوف                      من الجونات هادية عنون
**الخذفان**، harekeli: Develerin yürüyüşünden bir türdür; **العين** ve **التهذيب**’de olduğu gibi.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **خذف النطفة**: Onu rahmin ortasına atmak. Ve onunla **خذف بها يخذف خذفا**: osurdu. **الخذافة**: makat. **خذف ببوله**: Onu attı da onu kesti. **الخذف**: kesme; **كراع**’dan. Ve **الخذف**: develerin yürüyüşünün sürati. Ve **الخذوف**: iki ayağını karnının yarığına kadar kaldıran (dişi)dir.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **عيناه تخاذفتا بالدمع**: yani hızlandılar; bu mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَذَفَ
1 خَذَفَ ذ , (Mgh, Msb,) aor. خَذِفَ , (S, Mgh, Msb,) inf. n. خَذْفٌ, (S, Mgh, Msb, K,) trans. without a particle, (Msb,) and by means of بِ, (S,) He threw a pebble, (S, Mgh, Msb, K,) or a datestone, (Mgh, K,) or the like, (Mgh, Msb, K,) with the fingers; (S;) or by taking it between his two fore fingers; (Mgh, K;) or with the extremity of the thumb and that of the fore finger, (Mgh, Msb,) by putting the extremity of the thumb upon that of the fore finger [and then jerking the latter forward]; (Mgh;) or with a مِخْذَفَة of wood. (Lth, K.) The doing this was forbidden by Mohammad, because game cannot be taken thereby, nor an enemy defeated, but a tooth may be broken, and an eye put out. (TA.) حَصَى الخَذْفِ [properly] Pebbles that are thrown [in the manner described above], (Msb,) is used as meaning (tropical:) small pebbles. (Msb, TA.) ― -b2- [Hence,] خَذَفَ بِبَوْلِهِ He emitted his urine and then stopped it. (TA.) ― -b3- And خَذْفُ النُّطْفَةِ The emitting of the sperma genitale into the midst of the womb. (TA.) ― -b4- And خَذَفَ بِهَا, aor. and inf. n. as above, (assumed tropical:) He broke wind with a sound. (TA.) ― -b5- And الخَذْفُ The hastening, speeding, or going quickly, of camels. (TA. [See also خَذَفَانٌ.]) ― -b6- And The act of cutting, or cutting off. (Kr, TA.)

6 تَخَاْذَفَ [تَخَاذَفَا app. signifies They vied with each other in throwing in the manner described in the first sentence above. ― -b2- And hence,] عَيْنَاهُ تَخَاذَفَتَا بِالدَّمْعِ (tropical:) i. q. اسرتا [app. a mistranscription for أَجْرَتَاهُ, i. e. His eyes shed tears]: so in the A. (TA.)

خَذَفَانٌ
خَذَفَانٌ ذ A certain pace, or manner of going, of camels. ('Eyn, T, K. [See also 1, last sentence but one.])

خَذُوفٌ
خَذُوفٌ ذ A horse or the like (Lth) quick in pace. (Lth, K.) ― -b2- A she-ass that throws the pebbles by reason of her quickness: (S, K:) or whose navel is near to the ground by reason of her fatness: (K:) or so fat that, if a pebble is thrown at her with the fingers, or with two fore fingers, or with the extremity of the thumb and that of the fore finger, it sinks into her fat: (Z:) and that raises her legs to the side of her belly: (TA:) pl. خُذُفٌ. (As, TA.)

الخَذَّافَةُ
الخَذَّافَةُ ذ (assumed tropical:) The anus; syn. الاِسْتُ; (TA;) as also ↓ المِخْذَفَةُ. (K.)

مِخْذَفٌ
مِخْذَفٌ ذ The loops of the مِقْرَن [q. v.] with which the [quiver termed] كِنَانَة is connected with the [case termed] جَعْبَة: (Ibn-'Abbلd, K:) pl. مَخَاذِفُ. (Ibn-'Abbلd.)

مِخْذَفَةٌ
مِخْذَفَةٌ ذ A kind of sling; syn. مِقْلَاعٌ: (S, K:) or a thing with which one throws: (S:) or it signifies also a wooden instrument with which one throws in the manner termed خَذْفٌ: (K:) or a thing into which stones are put, and with which they are thrown at birds &c., like a مِقْلَاع. (ISd.) [In the TA in art. دث, it is said (in my opinion erroneously) to signify a bullet.] ― -b2- See also الخَذَّافَةُ.

##### Türkçe

**خَذَفَ**
1 **خَذَفَ** ذ, (Mgh, Msb,) muzâri‘ı **خَذِفَ**, (S, Mgh, Msb,) mastarı **خَذْفٌ**, (S, Mgh, Msb, K,) edatsız müteaddî, (Msb,) ve **بِ** ile, (S,) parmaklarla bir çakıl taşı, (S, Mgh, Msb, K,) yahut bir hurma çekirdeği, (Mgh, K,) yahut bunun benzerini, (Mgh, Msb, K,) attı; (S;) yahut onu iki işaret parmağı arasına alarak; (Mgh, K;) yahut başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu ile, (Mgh, Msb,) başparmağın ucunu işaret parmağının ucunun üzerine koyarak [sonra ikincisini ileri doğru fırlatarak]; (Mgh;) yahut ağaçtan bir **مِخْذَفَة** ile. (Lth, K.) Bunu yapmak Muhammed tarafından yasaklandı; çünkü bununla av elde edilemez, ne de bir düşman yenilgiye uğratılır; fakat bir diş kırılabilir ve bir göz çıkarılabilir. (TA.) **حَصَى الخَذْفِ** [aslında] (yukarıda açıklanan tarzda) atılan çakıl taşları, (Msb,) (mecazen:) küçük çakıl taşları mânasında kullanılır. (Msb, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **خَذَفَ بِبَوْلِهِ** İdrarını çıkardı, sonra onu kesti. (TA.) ― -b3- Ve **خَذْفُ النُّطْفَةِ** Menîyi rahmin ortasına boşaltma. (TA.) ― -b4- Ve **خَذَفَ بِهَا**, muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi, (farzedilen mecaz:) sesli olarak yel çıkardı. (TA.) ― -b5- Ve **الخَذْفُ** Develerin acele etmesi, hızlanması, yahut çabuk gitmesi. (TA. [Ayrıca **خَذَفَانٌ**’a da bak.]) ― -b6- Ve kesme yahut kesip koparma fiili. (Kr, TA.)

6 **تَخَاْذَفَ** [**تَخَاذَفَا** görünüşe göre, yukarıdaki ilk cümlede açıklanan tarzda atışta birbirleriyle yarıştılar demektir. ― -b2- Ve bundan dolayı,] **عَيْنَاهُ تَخَاذَفَتَا بِالدَّمْعِ** (mecazen:) **اسرتا** ile aynı mânadadır [görünüşe göre **أَجْرَتَاهُ** için bir yanlış yazımdır; yani: Gözleri yaş döktü]: A.’da böyledir. (TA.)

**خَذَفَانٌ**
**خَذَفَانٌ** ذ Develerin belirli bir yürüyüşü, yahut yürüyüş tarzı. ('Eyn, T, K. [Ayrıca 1’in sondan bir önceki cümlesine de bak.])

**خَذُوفٌ**
**خَذُوفٌ** ذ Yürüyüşü hızlı olan bir at yahut benzeri. (Lth, K.) ― -b2- Çabukluğundan dolayı çakıl taşlarını atan bir dişi eşek: (S, K:) yahut şişmanlığından dolayı göbeği yere yakın olan: (K:) yahut o kadar şişman ki, ona parmaklarla, yahut iki işaret parmağıyla, yahut başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu ile bir çakıl taşı atılsa, yağına gömülür: (Z:) ve bacaklarını karnının yanına kaldıran: (TA:) çoğulu **خُذُفٌ**. (As, TA.)

**الخَذَّافَةُ**
**الخَذَّافَةُ** ذ (farzedilen mecaz:) makat; eşanlamlısı **الاِسْتُ**; (TA;) ayrıca aşağıdaki **المِخْذَفَةُ** da böyledir. (K.)

**مِخْذَفٌ**
**مِخْذَفٌ** ذ **مِقْرَن**’ın [bkz.] halkaları; bunlarla [**كِنَانَة** denilen] sadak, [**جَعْبَة** denilen] kılıfa bağlanır: (Ibn-'Abbلd, K:) çoğulu **مَخَاذِفُ**. (Ibn-'Abbلd.)

**مِخْذَفَةٌ**
**مِخْذَفَةٌ** ذ Bir çeşit sapan; eşanlamlısı **مِقْلَاعٌ**: (S, K:) yahut kendisiyle atılan bir şey: (S:) yahut ayrıca, **خَذْفٌ** diye adlandırılan tarzda atış yapılan ağaçtan bir alet mânasına da gelir: (K:) yahut içine taşların konulduğu ve kuşlara vb. atıldığı, **مِقْلَاع** gibi bir şeydir. (ISd.) [TA’da دث maddesinde, (benim kanaatime göre hatalı olarak) “kurşun” mânasına geldiği söylenmiştir.] ― -b2- Ayrıca **الخَذَّافَةُ**’ya da bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَذَفَ
خَذَفَ I ( n. ac. خَذْف 1 )
a.  [ Bi ], Threw, hurled, shot ( pebbles &  c. ).

مِخْذَفَة
مِخْذَفَة 20t ,
a.  Sling, catapult.

خَذُوْف
خَذُوْف 26 , ( pl. خُذُف 10 ),
a.  Swift.

خَذَفَاْن
خَذَفَاْن 36 ,
a.  Rapid pace.

خَذَّاق
خَذَّاق
a.  A kind of fish.

##### Türkçe

**خَذَفَ**
**خَذَفَ** I (isim mastar: **خَذْف** 1)
a. [Bi] attı, fırlattı, savurdu, (çakıl taşlarını vb.) attı.

**مِخْذَفَة**
**مِخْذَفَة** 20t,
a. sapan, mancınık.

**خَذُوْف**
**خَذُوْف** 26, (çoğulu: **خُذُف** 10),
a. hızlı.

**خَذَفَاْن**
**خَذَفَاْن** 36,
a. süratli yürüyüş.

**خَذَّاق**
**خَذَّاق**
a. bir tür balık.
