# خذف — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B0%D9%81/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%81.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: خذف

خ ذ ف
خذف ، فخذ ، فذخ
استعمل من وجوهه : خذف ، فخذ ، فذخ .
خذف : قال الليث : الْخَذْفُ : رَمْيُكَ بِحَصاةٍ أو
نَواةٍ تَأْخُذُها بين سَبِّابَتَيْكَ أو تجعَلُ مِخْذَفَةً
من خَشَبَةٍ ترمِي بها بين الإبْهامِ والسَّبَّابة .
ونَهَى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن الْخَذْفِ بالْحَصَى
وقال : ) ( إِنَّهُ لاَ يَنكِي عَدُواً ، وَلاَ يَصِيدُ
صَيْداً ، وَرُبَّما فَقَأ العين ) ( .
والْخَذْفُ رَمْيُك الحَصى بطرفِ إصبعين ،
وتُرْمَى الجِمَارُ بمنىً بمثل حَصَى الْخَذْفِ .
والْمِخْذَفَةُ هي القَذَّافةُ _ تُرْمَى بها
الحِجارةُ .
وقال الليث : الْخَذُوفُ : يوصفُ به
الدَّوَابُّ السريعة .
قالَ : والْخَذَفَانُ ضَربٌ مِنْ سَيْر الإبل .
وقال الأصمعي : أَتَانٌ خَذُوفٌ . . وهي
التي تدنو سُرَّتُها من الأرض من السِّمَنِ .
وقال الرَّاعي يصف عَيْراً وأُتُنَهُ :
نَفَى بِالْعِرَاكِ حَوَالِيَّهَا
فخَفَّتْ له خُذُفٌ ضُمَّرُ
وقال ابن الأعرابي : الْخَذُوفُ : الأَتَانُ
السَّمِينَةُ .
والقولُ في ) ( الْخَذُوفِ ) ( : ما قاله الأصمعيُّ
وابنُ الأعرابيّ .
فخذ : قال الليث : الفَخِذُ : وَصْلُ ما بين
الوَرِكِ والساق _ ويقال : فِخْذٌ . . وهي
مؤنَّثة .
وبعضُهُم يقول : فَخْذٌ .
قال : ويقال فُخِذَ الرَّجُل . . فهوَ مَفْخُوذ
_ إذا أصيب فَخِذَهُ .
قال : وفَخِذُ الرَّجُل : نَفَرُه من حَيِّهِ الذين
هم أقْرَب عَشيرته إليه وهو أقرب إليه من
الْبَطْنِ .
وقال غيرُه : فَخَّذَ الرّجُل بني فلانٍ إذا
دَعَاهُم فَخِذاً .
وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما أَنْزَلَ الله
جلّ وعزّ ) وأنذر عشيرتك الأقربين (
[ الشُّعَرَاء : 214 ] ، بَاتَ يُفَخِّذُ عَشِيرَتَهُ .
وروى أبو عبيد _ عن ابن الكلبيِّ _ أنه
قال : الشَّعْبُ أَكْبَرُ من الْقَبِيلَةِ ثمَّ القبيلةُ ،
ثم العِمَارَةُ ، ثم البَطْنُ ، ثم الْفَخِذ .
قلتُ : والفَصِيلَة أقربُ من الْفَخِذِ وهي
القِطْعة من أعضاء الجَسَدِ .
وكان العبَّاسُ فصيلَةَ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) .
ويقال : فَخَذْتُ القومَ عن فُلاَنٍ _ أي :
خَذَّلْتهُم .
وفَخَّذْتُ بينهم _ أي : فَرَّقْتُ وخَذَّلْتُ .

### Türkçe

خ ذ ف
**خذف** , **فخذ** , **فذخ**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **خذف** , **فخذ** , **فذخ** .

**خذف** : el-Leys dedi: **الْخَذْفُ**: senin, bir çakıl taşıyla yahut bir çekirdekle atmandır; onu iki **سَبِّابَتَيْكَ** (işaret parmağın) arasında alırsın; yahut bir tahta parçasından bir **مِخْذَفَةً** yaparsın; onunla **الإبْهامِ** (başparmak) ile **السَّبَّابة** (işaret parmağı) arasında atarsın.
Ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) çakıl ile **الْخَذْفِ**’i yasakladı ve dedi ki: “Şüphesiz o, bir düşmanı yaralamaz, bir avı avlamaz, ve belki gözü patlatır.”
Ve **الْخَذْفُ**: senin, iki parmağın ucuyla çakıl taşını atmandır; ve Mina’da **الجِمَارُ**, **الْخَذْفِ** çakılı gibi çakıl ile atılır.
Ve **الْمِخْذَفَةُ**: o, **القَذَّافةُ**’dır; onunla taşlar atılır.
El-Leys dedi: **الْخَذُوفُ**: onunla hızlı binek hayvanları vasfedilir.
Dedi: ve **الْخَذَفَانُ** develerin yürüyüşünden bir türdür.
El-Asma‘î dedi: **أَتَانٌ خَذُوفٌ** . . ve o, semizlikten göbeği yere yaklaşan dişi merkebtir.
Er-Râ‘î, bir yaban eşeğini ve dişi merkeblerini vasfederek dedi:
نَفَى بِالْعِرَاكِ حَوَالِيَّهَا
فخَفَّتْ له خُذُفٌ ضُمَّرُ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الْخَذُوفُ**: semiz dişi merkebtir.
Ve **الْخَذُوفِ** hakkında söz: el-Asma‘î’nin ve İbnü’l-A‘râbî’nin söylediğidir.

**فخذ** : el-Leys dedi: **الفَخِذُ**: kalça ile bacak arasındaki şeyin birleşimidir; ve **فِخْذٌ** denilir . . ve o müennestir.
Ve onların bazısı **فَخْذٌ** der.
Dedi: ve “**فُخِذَ** adam” denilir . . o hâlde o **مَفْخُوذ**’dur; uyluğu yaralandığı zaman.
Dedi: ve **فَخِذُ** adam: onun kavminden olan, ona en yakın aşireti olan kimselerdir; ve o, ona **الْبَطْنِ**’den daha yakındır.
Başkası dedi: adam, falan oğullarını **فَخَّذَ** etti; onları bir **فَخِذاً** olarak çağırdığı zaman.
Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ), Allah جلّ وعزّ “( وأنذر عشيرتك الأقربين )” [ الشُّعَرَاء : 214 ] indirdiği vakit, gecelerdi ki aşiretini **يُفَخِّذُ** ediyordu.
Ebû ‘Ubeyd, İbnü’l-Kelbî’den rivayet etti: o dedi ki: **الشَّعْبُ** **الْقَبِيلَةِ**’den daha büyüktür; sonra kabile, sonra **العِمَارَةُ** , sonra **البَطْنُ** , sonra **الْفَخِذ** .
Dedim: ve **الفَصِيلَة** **الْفَخِذِ**’den daha yakındır; ve o, bedenin uzuvlarından bir parçadır.
Ve el-‘Abbâs, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) **فصيلَةَ**’si idi.
Ve denilir: “**فَخَذْتُ** kavmi falandan” yani: onları yüzüstü bıraktım.
Ve “**وفَخَّذْتُ** aralarında” yani: ayırdım ve yüzüstü bıraktım.
