# خذق (خ-ذ-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B0%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ذ - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاص والقاف والذال معهما
خ ذ ق مستعمل فقط
خذق:
الخَذْقُ للبازي إذا اسبح. ولسائرالطير الذرق. خَذَقَ خَذْقاً

##### Türkçe

باب **الخاص** ve **القاف** ve **الذال** bunlarla birlikte

**خ ذ ق** yalnızca kullanılmıştır.

**خذق**:
**الخَذْقُ**: doğan için, eğer dışkılarsa. Diğer bütün kuşlar için **الذرق**. **خَذَقَ** **خَذْقاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

خَذَقَ الطائرُ ذَرْقَهُ. وقد خَذَقَ يَخْذُقُ ويَخْذِقُ. والمِخْذَقَةُ بالكسر: الأسْتُ.

##### Türkçe

**خَذَقَ** kuş, pisliğini attı. Ve muhakkak **خَذَقَ** **يَخْذُقُ** ve **يَخْذِقُ**. Ve **المِخْذَقَةُ** (kesre ile): makat.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ق ذ
خذق
استعمل من وجوهها : [ خذق ] .
خذق : قال الليث : خَذَقَ البَازِي خَذْقاً وسائرُ
الطَّيْر : ذرَقَ .
أبو عبيد عن الأصْمَعيِّ : ذَرَقَ الطائرُ
وخَذَقَ ومَزَقَ وزَرَقَ يخْذِقُ ويَخْذُقُ .

##### Türkçe

خ ق ذ
**خذق**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: [ **خذق** ] .
**خذق**: el-Leys dedi: **خَذَقَ** **البَازِي** **خَذْقاً**; diğer bütün **الطَّيْر** ise: **ذرَقَ**.
Ebû Ubeyd, el-Asmaʿî’den: **ذَرَقَ** **الطائرُ** ve **خَذَقَ** ve **مَزَقَ** ve **زَرَقَ**; **يخْذِقُ** ve **يَخْذُقُ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والذال وما يثلثهما)
  (خذع) الخاء والذال والعين يدلُّ على قَطْع الشيء؛ يقال خَذَّعَهُ بالسَّيف، إذا ضربَه. ورُوِي بيتُ أبي ذؤيب:
  * وكِلاهُما بَطَلُ الِّلقاءِ مُخَذَّعُ([1]) *
  أي كأنه قد ضُرِب بالسَّيف مِراراً. ويقال نباتٌ مخذَّعٌ، إذا أُكِل أعلاه. وصَحَّفهُ ناس فقالوا مُجدَّع. وليس بشيءٍ.
   (خذف)  الخاء والذال والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الرمْي. يقال خَذَفْت بالحصاة، إذا رميتَها من بين سَبَّابَتَيْك. قال:
كأنَّ الحَصَى مِن خَلْفِها وأَمامِها *** إذا نجَلَتْهُ رجلُها خَذْفُ أَعْسَرَا([2])  والمِخْذَفة، هي التي يُقال لها المِقْلاع. ويقال أتانٌ خَذُوفٌ، أي سمينة. قال أبو حاتم: قال الأصمعيّ: يُراد بذلك أنّها لو خُذِفَتْ بحَصاة لدخَلَتْ في بطنها من كثرة الشَّحم. وهذا الذي يحكيه عن هؤلاء الأئمّة وإن قلّ فهو يدلُّ على صحّة ما نَذهب إليه من هذه المقايَسات، كالذي ذكرناه آنفاً عن الخليل في باب الإخدَاع، وكما قاله الأصمعيُّ في الأتانِ الخَذوف.
  والخَذَفَانُ: ضربٌ من [سير] الإبل([3]) وهو بِتَرَامٍ قليل.
  (خذق)  الخاء والذال والقاف ليس أصلاً، وإنّما فيه كلمةٌ من باب الإبدال. يقال خَذَق الطّائر، إذا ذَرَقَ. وأراه *خَزَق، فأُبدِلت الزاءُ ذالاً.
  (خذل)  الخاء والذال واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تَرْك الشَّيء والقُعود عنه. فالخِذْلان: تَرك المَعُونة. ويقال خَذَلَتِ الوحْشيَّةُ: أقامَتْ على وَلَدِها؛  وهي خَذُول. قال:
خَذُولٌ تُراعِي رَبْرَباً بخَميلةٍ *** تَنَاوَلُ أَطرافَ البَريرِ وترتَدِي([4])  ومن الباب تخاذَلَتْ رِجلاه: ضَعُفَتَا. من قوله:
  * وخَذُولِ الرِّجْل من غير كَسَحْ([5]) *
  وقال آخر([6]):
  * صَرْعى نوؤُها متخاذِلُ *
  ورجلٌ خُذَلة، للَّذي لا يزال يَخْذُلُ.
  (خذم)  الخاء والذال والميم يدلُّ على القَطْع. يقال خَذَمْتُ الشَّيء: قطعتُه. [و] سيفٌ مِخْذَمٌ. والخَذْماء: العنْز تنشقُّ أذُنُها عَرْضاً من غير بيْنُونة. والخَذَم: السُّرْعة في السَّير؛ وهو من الباب.
  (خذا)  الخاء والذال والحرف المعتل والمهموز يدلُّ على الضَّعف واللِّين. يقال خَذَا الشيءُ يَخْذُو خذْواً: استرخى. وخذِي يخْذَى. وينَمَةٌ خَذْواءُ: ليِّنة، وهي بَقْلة. وأُذُنٌ خَذْواءُ: مسترخيَة. ويُكْرَهُ من الفَرَس الخَذَا في الأذُن.
  ومن الباب خَذِئْت وخَذَأْت أخْذَأ، إذا خضَعْت له خُذُوءاً وخَذْأً. ويقال استخذَيْت واستخذَأْت، لغتان، وهم إلى ترك الهمز فيها أمْيَل. وقد قال كثيّر:
فما زِلْتُمُ بالناس حتَّى كأنَّهم *** مِنْ الخَوف طَيْرٌ أخْذَأَتْها الأجادلُ  فهمز. يقال أخذَيْتُ فلاناً، أي أذلَلتْهُ.
---------------------------------------------------------------
([1]) ديوان أبي ذؤيب 18 والمفضليات (2: 228). وصدره فيهما وفي اللسان:
* فتناديا وتوافقت خيلاهما * وقد سبق إنشاد هذا العجز في (1: 330).
([2]) لامرئ القيس في ديوانه 98 واللسان (خذف، نجل).
([3]) في المجمل: "والخذفان: ضرب من السير".
([4]) لطرفة في معلقته.
([5]) للأعشى في ديوانه 163 واللسان (خذل). وصدره: * كل وضاح كريم جده *
([6]) هو جعفر بن علبة. انظر الحماسية رقم 4 وما سيأتي في (نوي).
ـ

##### Türkçe

(خاء, ذال ve onları üçleyenler bâbı)
  (**خذع**) **الخاء** ve **الذال** ve **العين**, şeyin kesilmesine delâlet eder; “Onu kılıçla **خَذَّعَهُ**” denir; yani ona vurduğu zaman. Ebû Züeyb’in beyti rivayet edilmiştir:
  * وكِلاهُما بَطَلُ الِّلقاءِ مُخَذَّعُ([1]) *
  Yani sanki kılıçla defalarca vurulmuş gibidir. “Bitki **مخذَّعٌ**” da denir; yani üst tarafı yenildiği zaman. Bazı kimseler onu tashîf edip **مُجدَّع** dediler. Ve bu bir şey değildir.
   (**خذف**)  **الخاء** ve **الذال** ve **الفاء** tek bir asıldır; atmaya delâlet eder. “Taşla **خَذَفْت**” denir; yani onu iki **سَبَّابَتَيْك** arasından attığın zaman. Dedi ki:
كأنَّ الحَصَى مِن خَلْفِها وأَمامِها *** إذا نجَلَتْهُ رجلُها خَذْفُ أَعْسَرَا([2])  Ve **المِخْذَفة**, ona **المِقْلاع** denilen şeydir. “Dişi eşek **خَذُوفٌ**” da denir; yani semiz. Ebû Hâtim dedi: Asmaî dedi: Bununla, çok yağdan dolayı, bir taşla **خُذِفَتْ** olsaydı taşın karnına gireceği kastedilir. Bu imamlar hakkında naklettiği şey az da olsa, bu kıyaslardan bizim gittiğimiz şeyin sıhhatine delâlet eder; tıpkı az önce Halîl’den **الإخدَاع** bâbında zikrettiğimiz gibi ve Asmaî’nin **الأتانِ الخَذوف** hakkında söylediği gibi.
  Ve **الخَذَفَانُ**: develerin [yürüyüş]ünden bir türdür([3]); az bir **بِتَرَامٍ** iledir.
  (**خذق**)  **الخاء** ve **الذال** ve **القاف** bir asıl değildir; ancak onda ibdâl bâbından bir kelime vardır. “Kuş **خَذَق**” denir; yani pislediği zaman. Onu **خَزَق** görüyorum; böylece **الزاءُ** **ذالاً** olarak ibdâl edilmiştir.
  (**خذل**)  **الخاء** ve **الذال** ve **اللام** tek bir asıldır; şeyin terkine ve ondan geri durmaya delâlet eder. Öyleyse **الخِذْلان**: yardımın terkidir. “Yabanî dişi (hayvan) **خَذَلَتِ**” denir: yavrusunun üzerinde kaldı; o **خَذُول**dür. Dedi ki:
خَذُولٌ تُراعِي رَبْرَباً بخَميلةٍ *** تَنَاوَلُ أَطرافَ البَريرِ وترتَدِي([4])  Bâbdan: “İki ayağı **تخاذَلَتْ**”: zayıfladılar. Şu sözden:
  * وخَذُولِ الرِّجْل من غير كَسَحْ([5]) *
  Bir başkası([6]) dedi:
  * صَرْعى نوؤُها متخاذِلُ *
  Ve “adam **خُذَلة**”: sürekli **يَخْذُلُ** olan kimse için.
  (**خذم**)  **الخاء** ve **الذال** ve **الميم** kesmeye delâlet eder. “Şeyi **خَذَمْتُ**”: onu kestim. [Ve] kılıç **مِخْذَمٌ**. Ve **الخَذْماء**: kulağı ayrılmaksızın enlemesine yarılan keçidir. Ve **الخَذَم**: yürüyüşte sürattir; o da bâbdandır.
  (**خذا**)  **الخاء** ve **الذال** ve illetli harf ve hemzeli harf zayıflığa ve yumuşaklığa delâlet eder. “Şey **خَذَا** **يَخْذُو** **خذْواً**”: gevşedi. Ve **خذِي** **يخْذَى**. Ve **وينَمَةٌ خَذْواءُ**: yumuşak; o bir ottur. Ve **أُذُنٌ خَذْواءُ**: gevşek. Atta kulakta **الخَذَا** hoş görülmez.
  Bâbdan: **خَذِئْت** ve **خَذَأْت** **أخْذَأ**; ona **خُذُوءاً** ve **خَذْأً** ile boyun eğdiğin zaman. Ve “**استخذَيْت** ve **استخذَأْت**” denir; iki lugattır; hemzeyi onda terk etmeye daha meyillidirler. Kesîr şöyle demiştir:
فما زِلْتُمُ بالناس حتَّى كأنَّهم *** مِنْ الخَوف طَيْرٌ أخْذَأَتْها الأجادلُ  Böylece hemzeledi. “Falanı **أخذَيْتُ**” denir; yani onu zelil kıldım.
---------------------------------------------------------------
([1]) Ebû Züeyb divanı 18 ve el-Mufaddaliyât (2: 228). İkisinde ve Lisân’da bunun صدر’ı:
* فتناديا وتوافقت خيلاهما * Bu عجز’in inşâdı (1: 330)’da daha önce geçti.
([2]) İmru’ul-Kays’a aittir; divanında 98 ve Lisân’da (**خذف**, **نجل**).
([3]) el-Mücmel’de: “Ve **والخذفان**: السير’den bir türdür.”
([4]) Tarfâ’ya aittir; Muallaka’sında.
([5]) A‘şâ’ya aittir; divanında 163 ve Lisân’da (**خذل**). Onun صدر’ı: * كل وضاح كريم جده *
([6]) O, Ca‘fer b. ‘Ulbe’dir. el-Hamâsiyye no. 4’e ve (**نوي**)’de gelecek olana bak.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ذ ق
خذق الطائر‏.‏
رمى بذرقه وطائر خذاق‏.‏

##### Türkçe

خ ذ ق
**خذق الطائر**: dışkısıyla attı. Ve **طائر خذاق**: dışkısıyla atan kuş.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

خذَق البازِي خَذْقاً، قال: وسائرُ الطيرِ، ذَرَقَ. ابن سيده: الخَذْق للبازِي خاصَّة كالذَّرْقِ لسائر الطير، وعم به بعضهم. الأَصمعي: ذَرَق الطائر وخذق ومَزَق وزَرَقَ يَخْذُق ويَخْذِق. الجوهري: خَذْقُ الطائِر ذَرْقُه. وقيل لمعاوية: أَتذكر الفِيلَ؟ قال: أَذكُر خَذْقة يعني رَوْثه. قال ابن الأَثير: هكذا جاء في كتاب الهروي والزمخشري وغيرهما عن معاوية، وفيه نظر لأن معاوية يَصْبُو عن ذلك لأَنه ولد بعد الفيل بأَكثر من عشرين سنة فكيف يَبقى رَوْثُه حتى يراه؟ وإِنما الصحيح قُباثُ (* قوله
«قباث» ضبط بنسخة من النهاية يوثق بها في غير موضع بضم القاف، وفي القاموس: وقباث كسحاب بن أشيم صحابي.) بن أَشْيَمَ قيل له: أَنت أَكبَرُ أَم رسول الله؟ قال: هو أَكبر مني وأَنا أَقدمُ منه في الميلاد، وأَنا رأَيت خَذْق الفِيل أَخضَر مُحِيلاً. قال محمد بن مكرم، عفا الله عنه: ويحتمل أَن يكون ما رواه الهروي والزمخشري صحيحاً أَيضاً ويكون معاوية لما سئل عن ذلك قال: أَذكر خَذْقه، ويكون كنى بذلك عن إثارة السيئة وما جرى منه على الناس وما جرى عليه من البَلاء كما تقول الناس عن خطإ من تقدم وزَلَل من مضى: هذه غلَطات زيد وهذه سَقَطات عمرو، وربما قالوا في أَلفاظهم: نحن إلى الآن في خَرياتِ فلان أَو هذه من خريات فلان، وإن لم يكن ثمَّ خُرْء، والله أَعلم.
والمِخْذَقةُ، بالكسر: الاسْتُ. ويقال للأَمة: يا خَذاقِ، يكنون به عن ذلك.
وابن خَذَّاقِ، من شُعرائهم.

##### Türkçe

**خَذَق** **البازِي** **خَذْقاً**، dedi ki: ve kuşların geri kalanı **ذَرَقَ**. İbn Sîde:
**الخَذْق** özellikle **البازِي** içindir; tıpkı **الذَّرْق**’ün kuşların geri kalanı için olması gibi; bazıları onu genelleştirdi. el-Asma‘î:
**ذَرَق** kuş ve **خذق** ve **مَزَق** ve **زَرَقَ**; **يَخْذُق** ve **يَخْذِق**. el-Cevherî: Kuşun **خَذْقُ**’u onun **ذَرْقُ**’udur. Ve Muâviye’ye denildi: Fili hatırlar mısın? Dedi ki: **خَذْقة** hatırlarım; yani onun **رَوْث**’unu. İbnü’l-Esîr dedi ki: İşte böylece el-Herevî’nin ve ez-Zemahşerî’nin ve başkalarının kitabında Muâviye’den gelmiştir; onda bakış (itiraz) vardır; çünkü Muâviye bundan uzaklaşır; zira o, filden yirmi yıldan fazla sonra doğmuştur; nasıl olur da onun **رَوْث**’u kalır da onu görür? Ancak sahih olan **قُباثُ**
(* onun sözü
“**قباث**”: **النهاية**’nin güvenilen bir nüshasında, birden çok yerde **القاف**’ın dammesiyle ضبط edilmiştir; ve **القاموس**’ta: ve **قباث** **كسحاب**: İbn Eşyem’den bir sahâbî.) İbn **أَشْيَمَ**’dır; ona denildi: Sen mi daha büyüksün yoksa Allah’ın Resulü mü? Dedi ki: O benden daha büyüktür; ben ise ondan doğumda daha önceyim; ve ben filin **خَذْق**’unu yeşil, değişmiş gördüm. Muhammed b. Mukrim, Allah onu affetsin, dedi ki: el-Herevî ve ez-Zemahşerî’nin rivayet ettiği şeyin de sahih olması muhtemeldir; yani ayrıca; ve Muâviye, bundan sorulunca: onun **خَذْق**’unu hatırlarım demiş olur; ve bununla, kötülüğü kışkırtmaya ve onun insanlara karşı yürüttüğüne ve ona karşı belâdan yürüyene kinaye yapmış olur; tıpkı insanların, önden geçenin hatası ve geçmişin sürçmesi hakkında: bunlar Zeyd’in yanlışlarıdır ve bunlar Amr’ın düşüşleridir demeleri gibi; ve belki lafızlarında şöyle derler: biz şimdiye kadar falanın **خَرياتِ**’i içindeyiz yahut bu falanın **خريات**’ındandır; ortada **خُرْء** olmasa bile; Allah daha iyi bilir.
Ve **المِخْذَقةُ**, kesre ile: **الاسْتُ**. Ve cariyeye denilir: ey **خَذاقِ**; bununla ona dair kinaye yaparlar.
Ve İbn **خَذَّاقِ**, şairlerinden biridir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

خذق الطائر يخذق من حد نصر، زاد الليث ويخذق من حد ضرب: ذرق وكذلك مزق، نقله ابن دريد، وهو قول الأصمعي أو يخص البازي قال ابن سيده: الخذق للبازي خاصة، كالذرق لسائر الطير، وعم به بعضهم. وخذق الدابة: إذا نخسها بحديدة وغيرها، لتجد في سيرها. وقال ابن عباد : الخذاق، كشداد: سمكة لها ذوائب كالخيوط إذا صيدت خذقت في الماء أي: ذرقت. وخذاق: والد يزيد الشاعر العبدي والخذق: الروث ومقتضى إطلاقه أنه بالفتح، ومثله في العباب والصحاح، وقد جاء الرجز الذي أتشده الليث:
  مثل الحبارى لم تمالك خذقا

  بالتحريك، فانظر ذلك، وفي الصحاح: قيل لمعاوية: أتذكر الفيل. قال: أذكر خذقه، يعنى روثه قال ابن الأثير: هكذا جاء في كتاب الهروي والزمخشري وغيرهما عن معاوية وفيه نظر، لأن معاوية يصبو عن ذلك، لأنه ولد بعد الفيل بأكثر من عشرين سنة، فكيف يبقى روثه حتى يراه? وإنما الصحيح قباث بن أشيم، قيل له: أنت أكبر أم رسول الله صلى الله عليه وسلم? قال: هو أكبر مني، وأنا أقدم منه في الميلاد وأنا رأيت حذق الفيل أخضر محيلا، قال صاحب اللسان: ويحتمل أن يكون ما رواه الهروي والزمخشري صحيحا أيضا، ويكون معاوية لما سئل عن ذلك، قال أذكر خذقه، ويكون كنى بذلك عن آثاره السيئة، وما جرى منه على الناس، وما جرى عليه من البلاء، كما يقول الناس عن خطأ من تقدم، وزلل من مضى: هذه غلطات زيد، وهذه سقطات عمرو، وربما قالوا في ألفاظهم، نحن إلى الآن في خريات فلان، أو هذه من خريات فلان، وإن لم يكن ثم خروء، والله أعلم. والمخذقة كمرحلة: الاست هكذا في سائر النسخ، والذي في الصحاح واللسان: المخذقة بالكسر: الاست فانظر ذلك. وقال ابن فارس: الخاء والذال والقاف ليس أصلا، وإنما فيه كلمة من باب الإبدال، يقال: خذق الطائر: إذا ذرق، وأراه خزق، فأبدلت الزاي ذالا.
 ومما يستدرك عليه: يقال للأمة: يا حذاق، كقطام يكنون به عن الذرق.

##### Türkçe

**خذق**: Kuş **يخذق** eder; **حد نصر** babından; el-Leys artırdı; ve **يخذق** **حد ضرب** babından: **ذرق**; ve yine **مزق**; bunu İbn Düreyd nakletti; ve bu, el-Asmaʿî’nin sözüdür; yahut **البازي**’ye tahsis eder. İbn Sîde dedi ki: **الخذق** yalnızca **البازي** içindir; **الذرق** gibi, diğer kuşlar içindir; bazıları ise onu genelleştirdi.

Ve **خذق الدابة**: Onu demir bir şeyle ve başkasıyla dürttüğü zaman; yürüyüşünde çevikleşsin diye.

İbn ʿAbbâd dedi ki: **الخذاق** ( **شداد** gibi): Suda yakalandığında, iplikler gibi saçakları olan bir balıktır; suda **خذقت** etti, yani: **ذرقت** etti.

Ve **خذاق**: el-ʿAbdî şair Yezîd’in babasıdır. Ve **الخذق**: tezek; ve onun mutlak bırakılmasının gereği, onun fetha ile olmasıdır; **العباب** ve **الصحاح**’ta da bunun benzeri vardır. el-Leys’in bana okuttuğu recez gelmiştir:

  مثل الحبارى لم تمالك **خذقا**

hareke ile; öyleyse ona bak. Ve **الصحاح**’ta: Muʿâviye’ye denildi: Fili hatırlar mısın? Dedi: Onun **خذقه**’unu hatırlarım; yani onun tezeğini. İbnü’l-Esîr dedi ki: Heravî’nin ve Zemahşerî’nin ve başkalarının kitabında Muʿâviye’den böyle geldi; onda ise bir bakış vardır; çünkü Muʿâviye bundan uzak durur; zira o, filden yirmi yıldan fazla sonra doğmuştur; öyleyse tezeği, onu görecek kadar nasıl kalır? Ancak doğru olan, Kubâs b. Eşyem’dir; ona denildi: Sen mi daha büyüksün yoksa Resûlullah صلى الله عليه وسلم mi? Dedi: O benden daha büyüktür; ben ise ondan doğumda daha önceyim; ve ben filin **حذق**’ını yeşil, değişmiş gördüm. Lisân sahibi dedi ki: Heravî’nin ve Zemahşerî’nin rivayet ettiği şeyin de sahih olması muhtemeldir; ve Muʿâviye, bundan sorulduğunda “Onun **خذقه**’unu hatırlarım” demiş olur; ve bununla, onun kötü آثار’ına ve insanlara karşı ondan cereyan edene ve ona isabet eden belaya kinaye yapmış olur; nitekim insanlar, önden geçenin hatası ve geçmişin sürçmesi hakkında derler: Bunlar Zeyd’in **غلطات**’ıdır, bunlar ʿAmr’ın **سقطات**’ıdır; ve belki lafızlarında derler: Biz hâlâ falanın **خريات**’ı içindeyiz; yahut bu, falanın **خريات**’ındandır; ortada bir **خروء** olmasa bile. Allah daha iyi bilir.

Ve **المخذقة** ( **مرحلة** gibi): makat; bütün nüshalarda böyledir. **الصحاح** ve **اللسان**’da olan ise: kesra ile **المخذقة**: makat; öyleyse ona bak.

İbn Fâris dedi ki: **الخاء** ve **الذال** ve **القاف** bir أصل değildir; ancak onda, ibdâl بابından bir kelime vardır; denir ki: **خذق الطائر**: **ذرق** ettiği zaman; ve ben onu **خزق** görüyorum; böylece **الزاي**’yi **ذالا** olarak بدل etti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Ümmeye denir: **يا حذاق**; **قطام** gibi; onunla **الذرق**’tan kinaye ederler.
