# خذل — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%84/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B0%D9%84/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%84.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: خذل

خذل
خَذَلَ - يَخْذُلُ - خَذوْل- مَخْذُوْل
خَذَلَ - يَخْذُلُ + كائن + كائناً: يتخلف عن عونه ونصرته عند الضرورة والحاجة لهما: يتخلى ويتخلف عنه ويتركه يذهب منفرداً إلى معركة أو حرب أوما شابه في الوقت الحرج
خَذُوْل: على وزن " فـَعول " اسم فاعل مبالغة من " خَذَلَ - يَخْذُلُ ": خاذل بكثرة وتكرار
مَخْذُوْل: اسم مفعول من " خَذَلَ - يَخْذُلُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم الاستمرار بالفعل بعد بدئه، والتراجع والتقهقر والنكوص والخذلان والتخلي عن الواجب أو الالتزام أو النصرة "، وهي:
نَكَفَ - يَنْكُفُ (نَكِفَ - يَنْكَفُ)، نَكَصَ - يَنْكِصُ، حَنِثَ - يَحْنَثُ، خَذَلَ - يَخْذُلُ، خَانَ - يَخُوْنُ، خَتَرَ - يَخْتِرُ

خذل - يخذل
 	﴿إن ينصركم الله فلا غالب لكم وإن يخذلكم فمن ذا الذي ينصركم من بعده وعلى الله فليتوكل المؤمنون(160)﴾ آل عمران
مخذول - مخذولا
 	﴿لا تجعل مع الله إلها آخر فتقعد مذموما مخذولا(22)﴾ الإسراء
خذول - خذولا
 ﴿لقد أضلني عن الذكر بعد إذ جاءني وكان الشيطان للإنسان خذولا(29)﴾ الفرقان
مختار الصحاح
● [خذل] خ ذ ل: خَذَلَهُ يخذله بالضم خِذْلاَناً بكسر الخاء ترك عونه ونصرته
الراغب
خذل
- قال تعالى: }وكان الشيطان للإنسان خذولا{ [الفرقان/29]، أي: كثير الخذلان، والخذلان: ترك من يظن به أن ينصر نصرته، ولذلك قيل: خذلت الوحشية ولدها، وتخاذلت رجلا فلان، ومنه قول الأعشى:
- 136 - بين مغلوب تليل خده *** وخذول الرجل من غير كسح (البيت في ديوانه ص 41؛ وعجزه في المجمل 2/281. التليل الصريع)
ورجل خذلة: كثيرا ما يخذل.
ملخص اللسان
1.     الخاذِلُ: ضد الناصر. خَذَله وخَذَل عنه يَخْذُله خَذْلاً وخِذْلاناً: تَرَكَ نُصْرته وعَوْنه.
2.     والتَّخْذيل: حَمْلُ الرجل على خِذْلان صاحبه وتَثْبِيطُه عن نصْرته.
3.     وتَخَاذَلوا أَي خَذَل بعضُهم بعضاً - وتَخَاذَل القومُ: تَدَابَروا
4.     وخَذَلَت الظَّبيةُ والبقرةُ وغيرُهما من الدواب، وهي خاذل وخَذُول: تَخَلَّفَت عن صواحبها وانفردت،
لسان العرب
● - خذل: الخاذِلُ: ضد الناصر. خَذَله وخَذَل عنه يَخْذُله خَذْلاً     وخِذْلاناً: تَرَكَ نُصْرته وعَوْنه. والتَّخْذيل: حَمْلُ الرجل على خِذْلان     صاحبه وتَثْبِيطُه عن نصْرته. الأَصمعي. إِذا تَخَلَّف الظبيُ عن القَطِيع     قيل خَذَل؛ قال عدي بن زيد يصف فرساً:     فهو كالدَّلْو بكَفِّ المُسْتَقِي،     خَذَلَت عنه العَرَاقي فانْجَذَم     أَي بايَنَتْه العَراقي. وخِذْلانُ الله العبدَ: أَن لا يَعْصِمَه من     الشُّبَه فيقع فيها، نعوذ بلطف الله من ذلك. وخَذَّل عنه أَصحابَه تخذيلاً     أَي حَمَلَهم على خِذْلانه. وتَخَاذَلوا أَي خَذَل بعضُهم بعضاً. وفي     الحديث: المؤمن أَخو المؤمن لا يَخْذُله؛ الخَذْل: ترك الإِعانة والنصرة.     ورجل خُذَلة، مثال هُمَزة، أَي خاذل لا يزال يَخْذُل. ابن الأَعرابي:     الخَاذِل المنهزم، وتَخَاذَل القومُ: تَدَابَروا. وخَذَلَت الظَّبيةُ والبقرةُ     وغيرُهما من الدواب، وهي خاذل وخَذُول: تَخَلَّفَت عن صواحبها وانفردت،     وقيل: تَخَلَّفت فلم تَلْحَق. وخَذَلَت الظَّبيةُ وأَخْذَلَتْ، وهي خاذل     ومُخْذِل: أَقامت على ولدها، ويقال: هو مقلوب لأَنها هي المتروكة،     وتَخَاذَلَتْ مثلُه. التهذيب: الخاذل والخَذُول من الظباء والبقر التي تَخْذُل     صَوَاحِباتها وتَنْفُر مع ولدها، وقد أَخْذَلَها ولَدُها. قال أَبو     منصور: هكذا رأَيته في النسخة: وتَنْفُر، والصواب وتتخلف مع ولدها وتَنْفَرِد     مع ولدها، قال: هكذا روى أَبو عبيد عن الأَصمعي.     والخَذُول: التي تتخلف عن القَطِيع وقد خَذَلَتْ وخَدَرَتْ؛ وأَنشد     غيره:خَذُول تُرَاعِي رَبْرباً بخَمِيلة     والخَذُول من الخَيْل: التي إِذا ضَرَبَها المَخاض لم تَبْرَح من     مكانها. وتَخَاذَلَت رِجْلا الشيخ: ضَعُفَتا. ورَجُل خَذُول الرِّجْل: تَخْذُله     رِجْلُه من ضَعْف أَو عاهة أَو سُكْر؛ قال الأَعشى:     فتَرَى القومَ نَشَاوَى كُلَّهم،     مثل ما مُدَّت نِصَاحَاتُ الرَّبَح     كُلّ وَضَّاحٍ كريمٍ جَدُّه،     وخَذُولِ الرِّجْل من غير كَسَح     قال ابن بري: صدر البيت:     بين مغلوب نَبِيل جَدُّه     ويروى: كريمٍ جَدُّه.
مقاييس اللغة:
(خذل)  الخاء والذال واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تَرْك الشَّيء والقُعود عنه. فالخِذْلان: تَرك المَعُونة. ويقال خَذَلَتِ الوحْشيَّةُ: أقامَتْ على وَلَدِها؛  وهي خَذُول. قال:
خَذُولٌ تُراعِي رَبْرَباً بخَميلةٍ *** تَنَاوَلُ أَطرافَ البَريرِ وترتَدِي([4])
ومن الباب تخاذَلَتْ رِجلاه: ضَعُفَتَا. من قوله:
* وخَذُولِ الرِّجْل من غير كَسَحْ([5]) *
وقال آخر([6]):
* صَرْعى نوؤُها متخاذِلُ *
ورجلٌ خُذَلة، للَّذي لا يزال يَخْذُلُ.
القاموس المحيط:
خَذَلَه، وعنهُ خَذْلاً وخِذْلاناً، بالكسر تَرَكَ نُصْرَتَهُ، فهو خاذِلٌ وخُذَلَةٌ، كهُمَزَةٍ، و الظَّبْيَةُ، وغيرُها تَخَلَّفَتْ عن صَواحِبِها، وانْفَرَدَتْ، أو تَخَلَّفَتْ فلم تَلْحَقْ، فهي خاذِلٌ وخَذولٌ، و الظَّبْيَةُ أقامَتْ على وَلَدِها، كأَخْذَلَتْ وتَخَاذَلَتْ، فهي خاذِلٌ ومُخْذِلٌ. والخَذولُ الفَرَسُ التي إذا ضَرَبَها المَخاضُ لم تَبْرَحْ من مكانِها. وتَخاذَلَتْ رِجْلاهُ ضَعُفَتَا، و القومُ تَدَابَروا. والخاذِلُ المُنْهَزِمُ.
وأخْذَلَ ولَدُ الوَحْشِيَّةِ: وجَدَ أُمَّهُ تَخْذُلُه.
تاج العروس:
خ - ذ - ل
خَذَلَهُ خَذَل عنه خَذْلاً بالفتح وخِذْلاناً بالكسر : تَرَك نُصْرَتَه قال اللَّهُ تعالى : " وَإنْ يَخْذُلْكُم فَمَنْ ذَا الذي يَنْصُرُكُم مِنْ بَعْدِه " . وخِذْلانُ اللَّهِ العَبدَ : أن لا يَعْصِمَه زاد الأزهريُّ : مِن السيئةِ فيقَعَ فيها . فهو خاذِلٌ قال ابنُ الأعرابيّ : رَجُلٌ خُذَلَةٌ كهُمَزَةٍ : أي خاذِلٌ لا يَزالُ يَخْذُلُ . خَذَلَت الظَّبيةُ وغيرُها كالبَقَرة وغيرِها مِن الدَّوابّ : تَخلَّفَتْ عن صَواحِبِها وانْفَرَدَتْ أو تَخَلَّفتْ فلم تَلْحَقْ فهي خاذِلٌ وخَذُولٌ وقال الأصمعي : إذا تَخلَّف الظَّبي عن القَطيع قيل : قد خَذَلَ قال طَرَفَةُ :
خَذُولٌ تُراعِي رَبْرَباً بخَمِيلَةٍ ... تَناوَلُ أَطْرافَ البَرِيرِ وتَرتَدِي يُقال أيضا : خَذَلَت الظَّبيةُ وفي العُباب : الوَحْشِيَّةُ : إذا أقامَتْ على وَلَدِها . ويقال : هو مَقْلُوبٌ لأنها هي المَترُوكَةُ كأخْذَلَتْ وتَخاذَلَتْ فهي خاذِلٌ ومُخْذِلٌ . وقال اللّيث : الخاذِلُ والخَذُولُ مِن الظِّباء والبَقَر : التي تَخْذُلُ صَواحِباتِها في الرَّعْى تَنْفُرُ مع وَلَدِها وقد أخْذَلَها ولَدُها . قال الأزهريُّ : هكذا رأيتُه في النُّسخَة تَنْفرُ والصَّوابُ : وتَتخلَّفُ مع وَلَدِها وقيل : تَنْفَرِدُ معه كذا روى أبو عبيد عن الأصمَعِي والخَذُولُ : الفَرَسُ التي إذا ضَرَبها المَخاضُ لم تَبرَح مِن مَكانِها نقلَه ابنُ سِيدَه . وتَخاذَلَتْ رِجْلاه أي الشيخُ : إذا ضَعُفَتا مِن عاهَةٍ أو غيرِ ذلك قال جعفر بن عُلْبَةَ :
فقُلْنا لَهم تِلْكُم إذاً بَعْدَ كَرَّةٍ ... تُغادِرُ صَرعَى نَوْؤُها مُتَخاذِلُ تَخاذَلَ القَومُ : إذ ا تَدابَرُوا أي خَذَل بعضُهم بعضاً . والخاذِلُ : المُنْهَزِمُ عن ابنِ الأعرابيّ . قال اللّيث : أَخْذَلَ وَلَدُ الوَحْشِيَّةِ أُمَّه معناه : وَجَدَ أُمَّه تَخْذُلُه . والتَّركيب يَدُلُّ على تَركِ الشيء والقُعُودِ عنه
ومما يُسْتَدْرَكُ عليه :
الخَذُولُ : الكَثِيرُ الخِذْلانِ ومنه قولُه تعالى : " وَكَانَ الشَّيطَانُ لِلإنْسَانِ خَذُولاً " . ورجُلٌ خَذُولُ الرِّجْلِ : تَخْذلُه رِجْلُه مِن ضَعفٍ أو عاهَةٍ أو سُكْرٍ قال الأعشى :
بَيْنَ مَغْلُوبٍ كَرِيمٍ جَدُّهُ ... وَخذُولِ الرِّجلِ مِن غَيْرِ كَسَحْ والتَّخْذِيلُ : حَمْلُ الرَّجُلِ علَى خِذْلانِ صاحبِه وتَثْبيطُه عن نُصْرَته نقله الأزهريُّ . وكلُّ تارِكٍ : خاذِلٌ قال عَدِيُّ بنُ زَيد العِبادِيُّ :
فَهْوَ كالدَّلْوِ بكَفِّ المُستَقِى ... خُذِلَتْ مِنه العَراقِي فانْجَذَمْ أي بايَنَتْهُ العَراقِي . وأخْذَلَه : لُغَةٌ في خَذَلَهُ وبه قرأ عُبَيد بن عُمَير قولَه تعالى : " وَإنْ يُخْذِلْكُم " بضَمّ الياء وكسر الذال

### Türkçe

**خذل**
**خَذَلَ - يَخْذُلُ - خَذوْل- مَخْذُوْل**
**خَذَلَ - يَخْذُلُ** + bir varlık + bir varlığı: zorunluluk ve ikisine ihtiyaç anında onun yardımından ve ona nusretten geri kalır: ondan vazgeçer ve geri kalır ve onu, kritik vakitte, tek başına bir muharebeye veya savaşa yahut benzerine gider halde bırakır.
**خَذُوْل**: “فـَعول” vezni üzere, **خَذَلَ - يَخْذُلُ**’den mübalağa ism-i fâil: çokça ve tekrar tekrar yüzüstü bırakan.
**مَخْذُوْل**: **خَذَلَ - يَخْذُلُ**’den ism-i mef‘ûl.
Ve lafız, “başladıktan sonra fiile devam etmeme, geri dönme ve gerileme ve rücû etme ve yüzüstü bırakma ve vazifeden yahut yükümlülükten yahut nusretten vazgeçme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَكَفَ - يَنْكُفُ** (**نَكِفَ - يَنْكَفُ**), **نَكَصَ - يَنْكِصُ**, **حَنِثَ - يَحْنَثُ**, **خَذَلَ - يَخْذُلُ**, **خَانَ - يَخُوْنُ**, **خَتَرَ - يَخْتِرُ**

**خذل - يخذل**
 ﴿Eğer Allah size nusret ederse size galip yoktur; ve eğer sizi **يخذلكم** (yüzüstü bırakırsa), ondan sonra size kim nusret eder? Ve Allah’a müminler tevekkül etsinler (160)﴾ Âl-i İmrân
**مخذول - مخذولا**
 ﴿Allah ile beraber başka bir ilâh edinme; sonra kınanmış, **مخذولا** (yüzüstü bırakılmış) olarak oturup kalırsın (22)﴾ el-İsrâ
**خذول - خذولا**
 ﴿Bana geldikten sonra beni zikirden saptırdı; ve şeytan insan için **خذولا** (çokça yüzüstü bırakan) olmuştur (29)﴾ el-Furkân

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**خذل**] خ ذ ل: **خَذَلَهُ** onu yüzüstü bıraktı; **يخذله** (ضم ile) **خِذْلاَناً** (خاء’nın kesriyle): onun yardımını ve nusretini terk etti.

er-Râgıb
**خذل**
- Yüce Allah dedi ki: }**وكان الشيطان للإنسان خذولا**{ [el-Furkân/29], yani: çokça yüzüstü bırakan; ve **الخذلان**: kendisinden nusret edeceği zannedilen kimsenin nusretini terk etmektir; bunun için “vahşî (hayvan) yavrusunu yüzüstü bıraktı” denildi; ve “falancanın ayağı gevşedi/çözüldü” denildi; ve bunun cümlesinden A‘şâ’nın sözü:
- 136 - Arasında: yenilmiş, yanağı yere serilmiş olan *** ve ayağı **خذول** olan, topallık olmaksızın (beyit onun divanında s. 41; ikinci mısraı el-Mücmel 2/281’de. **التليل**: yere serilmiş)
Ve **رجل خذلة**: çokça yüzüstü bırakan.

Lisân’ın özeti
1. **الخَاذِلُ**: nâsırın zıddı. **خَذَله** ve **خَذَل عنه** **يَخْذُله** **خَذْلاً** ve **خِذْلاناً**: onun nusretini ve yardımını terk etti.
2. Ve **التَّخْذيل**: adamı, arkadaşını yüzüstü bırakmaya sevk etmek ve onu nusretinden alıkoymaktır.
3. Ve **تَخَاذَلوا** yani: birbirlerini yüzüstü bıraktılar — ve **تَخَاذَل القومُ**: birbirlerine sırt çevirdiler.
4. Ve **خَذَلَت الظَّبيةُ** ve inek ve diğer binek hayvanları; o **خاذل** ve **خَذُول**dur: arkadaşlarından geri kaldı ve yalnızlaştı,

Lisânü’l-ʿArab
● - **خذل**: **الخَاذِلُ**: nâsırın zıddı. **خَذَله** ve **خَذَل عنه** **يَخْذُله** **خَذْلاً** ve **خِذْلاناً**: onun nusretini ve yardımını terk etti. Ve **التَّخْذيل**: adamı, arkadaşını yüzüstü bırakmaya sevk etmek ve onu nusretinden alıkoymaktır. el-Asmaʿî: ceylan sürüden geri kalınca **خَذَل** denir; ʿAdiyy b. Zeyd bir atı vasfederek dedi:
 O, su çekenin avucundaki kova gibidir,
 **خَذَلَت** ondan **العَرَاقي**; böylece kopup ayrıldı
yani **العَراقي** ondan ayrıldı. Ve Allah’ın kula **خِذْلانُ**u: onu şüphelerden korumamasıdır; böylece onlara düşer; bundan Allah’ın lütfuyla Allah’a sığınırız. Ve **خَذَّل عنه** arkadaşlarını **تخذيلاً**: yani onları onu yüzüstü bırakmaya sevk etti. Ve **تَخَاذَلوا** yani: birbirlerini yüzüstü bıraktılar. Ve hadiste: mümin, müminin kardeşidir; onu **يَخْذُله** (yüzüstü bırakmaz); **الخَذْل**: yardımı ve nusreti terk etmektir. Ve **رجل خُذَلة** (هُمَزة misali): yani yüzüstü bırakan; durmadan yüzüstü bırakır. İbnü’l-Aʿrâbî: **الخَاذِل** bozguna uğrayan kimsedir; ve **تَخَاذَل القومُ**: birbirlerine sırt çevirdiler. Ve **خَذَلَت الظَّبيةُ** ve inek ve diğer binek hayvanları; o **خاذل** ve **خَذُول**dur: arkadaşlarından geri kaldı ve yalnızlaştı; denildi ki: geri kaldı da yetişmedi. Ve **خَذَلَت الظَّبيةُ** ve **أَخْذَلَتْ**; o **خاذل** ve **مُخْذِل**dir: yavrusunun yanında kaldı; ve denilir ki: o, ters çevrilmiştir; çünkü terk edilen odur; ve **تَخَاذَلَتْ** de bunun gibidir. et-Tehzîb: **الخَاذل** ve **الخَذُول** ceylanlardan ve sığırlardan, arkadaşlarını yüzüstü bırakıp yavrusuyla ürkenlerdir; ve yavrusu onu **أَخْذَلَها** etmiştir. Ebû Mansûr dedi: onu nüshada böyle gördüm: **وتَنْفُر**; doğrusu: yavrusuyla geri kalır ve yavrusuyla yalnızlaşır; dedi: Ebû ʿUbeyd bunu el-Asmaʿî’den böyle rivayet etti. Ve **الخَذُول**: sürüden geri kalan; ve **خَذَلَتْ** ve **خَدَرَتْ**; başkası şöyle inşad etti:
**خَذُول** bir çalılıkta **رَبْرباً** güder.
Ve atlardan **الخَذُول**: doğum sancısı ona vurduğunda yerinden ayrılmayan. Ve ihtiyarın iki ayağı **تَخَاذَلَت**: zayıfladı. Ve **رَجُل خَذُول الرِّجْل**: ayağı onu zayıflık yahut sakatlık yahut sarhoşluk sebebiyle yüzüstü bırakır; el-Aʿşâ dedi:
 Kavmi görürsün, hepsi sarhoşlar,
 sanki **نِصَاحَاتُ الرَّبَح** uzatılmış gibi;
 her parlak, soylu, dedesi kerim olan,
 ve topallık olmaksızın ayağı **خَذُول** olan.
İbn Berrî dedi: beytin صدر’ı:
 Arasında: yenilmiş, dedesi soylu olan,
ve şöyle de rivayet edilir: dedesi kerim olan.

Maqâyîsü’l-Luğa:
(**خذل**) **الخاء** ve **الذال** ve **اللام** tek bir asıldır; bir şeyi terk etmeye ve ondan geri durmaya delalet eder. O halde **الخِذْلان**: yardımı terk etmektir. Ve denilir: **خَذَلَتِ الوحْشيَّةُ**: yavrusunun yanında kaldı; o **خَذُول**dur. Dedi ki:
**خَذُولٌ** bir çalılıkta **رَبْرَباً** güder *** **البَرير**in uçlarını alır ve geri döner([4])
Ve bu bâbdandır: onun iki ayağı **تخاذَلَتْ**: zayıfladı. Şu sözden:
* topallık olmaksızın ayağı **خَذُول** olan([5]) *
Ve bir başkası([6]) dedi:
* devrilmişler; yükü **متخاذِلُ** *
Ve **رجلٌ خُذَلة**: durmadan yüzüstü bırakan kimse için.

el-Qâmûsü’l-Muhît:
**خَذَلَه** ve ondan **خَذْلاً** ve **خِذْلاناً** (kesr ile): onun nusretini terk etti; o halde o **خاذِلٌ** ve **خُذَلَةٌ**dur, **هُمَزَةٍ** gibi; ve **الظَّبْيَةُ** ve başkası, arkadaşlarından geri kaldı ve yalnızlaştı; yahut geri kaldı da yetişmedi; o halde o **خاذِلٌ** ve **خَذولٌ**dur. Ve **الظَّبْيَةُ** yavrusunun yanında kaldı; **أَخْذَلَتْ** ve **تَخَاذَلَتْ** gibi; o halde o **خاذِلٌ** ve **مُخْذِلٌ**dir. Ve **الخَذولُ**: doğum sancısı ona vurduğunda yerinden ayrılmayan kısraktır. Ve onun iki ayağı **تَخاذَلَتْ**: zayıfladı; ve kavim: birbirlerine sırt çevirdiler. Ve **الخادِلُ**: bozguna uğrayan.
Ve vahşî hayvanın yavrusu **أخْذَلَ** etti: annesini onu yüzüstü bırakır halde buldu.

Tâcü’l-ʿArûs:
خ - ذ - ل
**خَذَلَهُ**; **خَذَل عنه**; **خَذْلاً** (fetha ile) ve **خِذْلاناً** (kesr ile): onun nusretini terk etti. Allah Teâlâ dedi ki: “Ve eğer sizi **يَخْذُلْكُم** (yüzüstü bırakırsa), ondan sonra size kim nusret eder?” Ve Allah’ın kula **خِذْلانُ**u: onu korumamasıdır; el-Ezherî ilave etti: kötülükten; böylece ona düşer. O halde o **خاذِلٌ**dir. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **رَجُلٌ خُذَلَةٌ** **هُمَزَةٍ** gibi: yani yüzüstü bırakan; durmadan yüzüstü bırakır. **خَذَلَت** ceylan ve başkası, inek gibi ve diğer binek hayvanları: arkadaşlarından geri kaldı ve yalnızlaştı; yahut geri kaldı da yetişmedi; o halde o **خاذِلٌ** ve **خَذُولٌ**dur. el-Asmaʿî dedi: ceylan sürüden geri kalınca “**قد خَذَلَ**” denir. **طَرَفَةُ** dedi:
**خَذُولٌ** bir çalılıkta **رَبْرَباً** güder ... **البَرِير**in uçlarını alır ve geri döner.
Yine denilir: **خَذَلَت الظَّبيةُ**; ve el-ʿUbâb’da: vahşî (dişi) hayvan: yavrusunun yanında kaldığında. Ve denilir: o ters çevrilmiştir; çünkü terk edilen odur; **أخْذَلَتْ** ve **تَخاذَلَتْ** gibi; o halde o **خاذِلٌ** ve **مُخْذِلٌ**dir. el-Leys dedi: **الخَاذِلُ** ve **الخَذُولُ** ceylanlardan ve sığırlardan: otlakta arkadaşlarını yüzüstü bırakıp yavrusuyla ürkenlerdir; ve yavrusu onu **أخْذَلَها** etmiştir. el-Ezherî dedi: onu nüshada böyle gördüm: **تَنْفرُ**; doğrusu: yavrusuyla geri kalır; ve denildi: onunla yalnızlaşır; Ebû ʿUbeyd el-Asmaʿî’den böyle rivayet etti. Ve **الخَذُولُ**: doğum sancısı ona vurduğunda yerinden ayrılmayan kısrak; bunu İbn Sîde nakletti. Ve ihtiyarın iki ayağı **تَخاذَلَتْ**: sakatlıktan yahut başka bir şeyden zayıfladığında. Caʿfer b. ʿUlbe dedi:
 Onlara dedik: işte bu, o halde bir dönüşten sonra ... devrilmişler bırakır; yükü **مُتَخاذِلُ**.
**تَخاذَلَ القَومُ**: birbirlerine sırt çevirdiklerinde; yani birbirlerini yüzüstü bıraktılar. Ve **الخادِلُ**: bozguna uğrayan; İbnü’l-Aʿrâbî’den. el-Leys dedi: vahşî hayvanın yavrusu annesini **أَخْذَلَ** etti; manası: annesini onu yüzüstü bırakır halde buldu. Ve terkib, bir şeyi terk etmeye ve ondan geri durmaya delalet eder.
Ve üzerinde istidrâk olunanlardandır:
**الخَذُولُ**: çokça **الخِذْلان** sahibi; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “Ve şeytan insan için **خَذُولاً** olmuştur.” Ve **رَجُلٌ خَذُولُ الرِّجْلِ**: ayağı onu zayıflık yahut sakatlık yahut sarhoşluk sebebiyle yüzüstü bırakır; el-Aʿşâ dedi:
 Arasında: yenilmiş, dedesi kerim olan ... ve topallık olmaksızın ayağı **خَذُول** olan.
Ve **التَّخْذِيلُ**: adamı, arkadaşını yüzüstü bırakmaya sevk etmek ve onu nusretinden alıkoymaktır; el-Ezherî bunu nakletti. Ve her terk eden: **خاذِلٌ**dir. ʿAdiyy b. Zeyd el-ʿIbâdî dedi:
 O, su çekenin avucundaki kova gibidir ... ondan **العَراقِي** yüzüstü bırakıldı; böylece kopup ayrıldı
yani **العَراقِي** ondan ayrıldı. Ve **أخْذَلَه**: **خَذَلَه**’de bir lugattır; ve ʿUbeyd b. ʿUmeyr, Yüce Allah’ın “**وَإنْ يُخْذِلْكُم**” sözünü, **الياء**’nın zammı ve **الذال**’ın kesriyle okuyarak onunla kıraat etti.
