# خذم (خ-ذ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B0%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ذ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والذال والميم
معهما خ ذ م يستعمل فقط
خذم:
الخَذْمُ: سرعة القطع والسير.
وفرس خَذِمٌ: سريع، اسم له لازم لا يشتق منه فعل.
وقد خَذَمَ يخذِمُ خَذْماً.
وأما الإجذام بالجيم فله فعلٌ، والإجذامُ: السُّرعة.
وسَيفٌ خَذُومٌ مِخْذَم أي قاطع، والقطعة خُذامةٌ.
ورجل خَذِمٌ: طيب النفس.
والخَذْمة: سمة الناس إبلهم، والخَذْمة: سمة الشاة، وتشق من عرض الأذن. ورجلٌ خَذِم العطاء، أي: جواد سمح.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الذال** ve **الميم**
onlarla birlikte **خ ذ م** yalnızca kullanılır.

**خذم**:
**الخَذْمُ**: kesmenin ve yürümenin sürati.
Ve bir at **خَذِمٌ**: hızlı; ona lâzım bir isimdir, ondan fiil türetilmez.
Hâlbuki **خَذَمَ** **يخذِمُ** **خَذْماً**.
Ama **الإجذام** ( **الجيم** ile) için bir fiil vardır; ve **الإجذامُ**: sürat.
Ve bir kılıç **خَذُومٌ** **مِخْذَم** yani kesici; ve parça **خُذامةٌ**.
Ve bir adam **خَذِمٌ**: nefsi hoş.
Ve **الخَذْمة**: insanların develerini dağlamasıdır; ve **الخَذْمة**: koyunun dağlamasıdır; ve kulağın eninden yarılır. Ve bir adam **خَذِم العطاء**; yani: cömert, eli açık.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

خَذَمَهُ خَذْماً، أي قطعه. والتَخْذيمُ: التقطيعُ. والمِخْذَمُ: السيف القاطع. وفرسٌ خَذِمٌ، أي سريعٌ. ورجلٌ خَذِمٌ، أي سَمْحُ عند العطاء. والخَذْماءُ: العَنْزُ تُشَقُّ أذنُها عرضاً من غير بينونة. والخَذَمُ بالتحريك: السرعة في السير. وظليمٌ خَذومٌ.

##### Türkçe

**خَذَمَهُ** **خَذْماً**: yani onu kesti. Ve **التَخْذيمُ**: parçalama/kesip parça parça etmedir. Ve **المِخْذَمُ**: keskin kılıçtır. Ve **فرسٌ خَذِمٌ**: yani hızlıdır. Ve **رجلٌ خَذِمٌ**: yani vermede cömerttir. Ve **الخَذْماءُ**: kulağı enlemesine, ayrılma olmaksızın yarılan keçidir. Ve harekeli olarak **الخَذَمُ**: yürüyüşte sürattir. Ve **ظليمٌ خَذومٌ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ذ م
خذم ، مذخ
استعمل من وجوهه : خذم ، مذخ .
مذخ : يقال : هو يَتَمذَّخُ علينا ، ويَتَبَذَّخ علينا
_ أي : يتطاول ويتكبَّر .
خذم : قال الليث : الْخَذْمُ سُرْعَةُ القَطْعِ ،
وسُرْعَةُ السَّيْر .
يقال : فَرَسٌ خَذِمٌ : سرِيعٌ . . نَعْتٌ له
لاَزِمٌ . . لا يُشْتَقُّ منه فِعْلٌ .
وقد خَذَمَ يَخْذِمُ خَذَمَاناً .
وسيفٌ خَذُومٌ ومِخْذَمٌ : قاطِعٌ ، والْقِطعةُ
خُذَامَةٌ .
ورجُل خَذِمٌ _ ورجالٌ خذِمُونَ . . وهو
الطِّيبُ النَّفْسِ .
والْخَذْمَةُ : سِمَةُ الناسِ إبْلهُم مُذ كان
الإسلامُ .
والْخَذَمَةُ _ من سِمَات الشَّاءِ _ : شَقُّهُ من
عُرْضِ الأُذُنِ . . فتُتْرَكُ الأذُنُ نائسةً .
ورجُلٌ خَذِمُ العطاء _ أي : سَمْح .
قلت : يقال : خَذَمَ الشيء وجَذَمَهُ وجَذَفَهُ
وحَذَمَهُ _ إذا قطعَه .
وثوبٌ خَذِم وخَذَارِيمُ : بمَنْزِلَة رَعَابِيلَ قاله
ابن الأعرابي .
أبو عبيد : المِخْذَمُ : السيْفُ القَطَّاع ، وابْنُ
خِذَامٍ ، اسمُ شاعرٍ جاهلي .
ومنه قول الشاعر :
نَبْكي الدِّيَارَ كَمَا بَكى ابْنُ خِذَام
ابن السكيت : الإخْذَامُ : الإقرارُ بالذُّلِّ . .
والسُّكُونِ .
وأَنْشَد لرجلٍ من بني أَسَدٍ في أولياء دَمٍ
رَضُوا منه بالدِّيَةِ فقال :
شَرَى الْكِرْشُ عن طُولِ النَّجِيِّ أَخَاهُمُو
بِمَالٍ كأَنْ لَمْ يَسْمَعُوا شِعْرَ حَذْلَمِ
شَرَوْهُ بَحُمْرٍ كَالرِّضَامِ وَأَخْذَمُوا
عَلَى الْعَارِ _ مَنْ لَمْ يُنْكِرِ الْعَارَ يُخْذِم
أي : باعُوا أخاهم بإبلٍ حُمْرٍ ، وقبِلوا الدِّيَةَ
ولم يُؤْثِروا القَوَدَ .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ قال : الْخُذُمُ :
السُّكَارَى .
والْخُذُم : الآذانُ المقَطَّعة .
سَلَمَةُ _ عن الفرّاء _ قال :
الْخَذِيمَةُ : المرأةُ السَّكْرَى ، والرَّجُلُ
خَذِيمٌ .
وقال شَمِرٌ فيما قرأتُ له بخطِّه : سَكَتَ
الرجلُ وأَطِمَ ، وأَرْطَمَ وأَخْذَمَ واخْرَنْبَقَ
بمعنى وَاحد .

##### Türkçe

خ ذ م
**خذم** , **مذخ**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **خذم** , **مذخ** .

**مذخ** : denir ki: o bize karşı **يَتَمذَّخُ** eder, ve bize karşı **يَتَبَذَّخ** eder
_ yani: uzanır (boy atar) ve kibirlenir.

**خذم** : Leys dedi: **الْخَذْمُ** kesmenin süratidir,
ve yürümenin sürati.
Denir ki: **فَرَسٌ خَذِمٌ**: hızlıdır... ona ait bir sıfattır
lâzımdır... ondan fiil türetilmez.
Ve muhakkak **خَذَمَ يَخْذِمُ خَذَمَاناً**.
Ve **سيفٌ خَذُومٌ** ve **مِخْذَمٌ**: kesicidir; ve parça
**خُذَامَةٌ**dır.
Ve **رجُل خَذِمٌ** _ ve **رجالٌ خذِمُونَ**... ve o
hoş tabiatlıdır.
Ve **الْخَذْمَةُ**: insanların develerini damgalaması/alâmeti; şu zamandan beri ki
İslâm (vardır).
Ve **الْخَذَمَةُ** _ koyunun alâmetlerinden _ : onu
kulağın eninden yarmaktır... böylece kulak sarkık bırakılır.
Ve **رجُلٌ خَذِمُ العطاء** _ yani: cömert.

Dedim: denir ki: **خَذَمَ** şeyi ve **جَذَمَهُ** ve **جَذَفَهُ**
ve **حَذَمَهُ** _ onu kestiği zaman.

Ve **ثوبٌ خَذِم** ve **خَذَارِيمُ**: **رَعَابِيلَ** menzilesindedir; bunu
İbnü’l-A‘râbî söyledi.

Ebû Ubeyd: **المِخْذَمُ**: keskin kılıçtır; ve **ابْنُ خِذَامٍ**
câhiliye şairinin adıdır.
Ve ondan şairin sözü:
**نَبْكي الدِّيَارَ كَمَا بَكى ابْنُ خِذَام**

İbnü’s-Sikkît: **الإخْذَامُ**: zilleti...
ve sükûnu ikrar etmektir.

Ve Benî Esed’den bir adam için, kan velîleri hakkında, ondan diyete razı oldular da şöyle dedi, diye inşâd etti:
**شَرَى الْكِرْشُ عن طُولِ النَّجِيِّ أَخَاهُمُو**
**بِمَالٍ كأَنْ لَمْ يَسْمَعُوا شِعْرَ حَذْلَمِ**
**شَرَوْهُ بَحُمْرٍ كَالرِّضَامِ وَأَخْذَمُوا**
**عَلَى الْعَارِ _ مَنْ لَمْ يُنْكِرِ الْعَارَ يُخْذِم**

Yani: kardeşlerini kızıl develerle sattılar, diyeti kabul ettiler
ve kısası tercih etmediler.

Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _ dedi: **الْخُذُمُ**:
sarhoşlardır.
Ve **الْخُذُم**: kesilmiş kulaklardır.

Seleme _ Ferrâ’dan _ dedi:
**الْخَذِيمَةُ**: sarhoş kadın; ve erkek
**خَذِيمٌ**dür.

Ve Şemir, onun hattıyla okuduğum şeyde dedi: **سَكَتَ**
adam ve **أَطِمَ** , ve **أَرْطَمَ** ve **أَخْذَمَ** ve **اخْرَنْبَقَ**
tek bir mânâdadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والذال وما يثلثهما)
  (خذع) الخاء والذال والعين يدلُّ على قَطْع الشيء؛ يقال خَذَّعَهُ بالسَّيف، إذا ضربَه. ورُوِي بيتُ أبي ذؤيب:
  * وكِلاهُما بَطَلُ الِّلقاءِ مُخَذَّعُ([1]) *
  أي كأنه قد ضُرِب بالسَّيف مِراراً. ويقال نباتٌ مخذَّعٌ، إذا أُكِل أعلاه. وصَحَّفهُ ناس فقالوا مُجدَّع. وليس بشيءٍ.
   (خذف)  الخاء والذال والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الرمْي. يقال خَذَفْت بالحصاة، إذا رميتَها من بين سَبَّابَتَيْك. قال:
كأنَّ الحَصَى مِن خَلْفِها وأَمامِها *** إذا نجَلَتْهُ رجلُها خَذْفُ أَعْسَرَا([2])  والمِخْذَفة، هي التي يُقال لها المِقْلاع. ويقال أتانٌ خَذُوفٌ، أي سمينة. قال أبو حاتم: قال الأصمعيّ: يُراد بذلك أنّها لو خُذِفَتْ بحَصاة لدخَلَتْ في بطنها من كثرة الشَّحم. وهذا الذي يحكيه عن هؤلاء الأئمّة وإن قلّ فهو يدلُّ على صحّة ما نَذهب إليه من هذه المقايَسات، كالذي ذكرناه آنفاً عن الخليل في باب الإخدَاع، وكما قاله الأصمعيُّ في الأتانِ الخَذوف.
  والخَذَفَانُ: ضربٌ من [سير] الإبل([3]) وهو بِتَرَامٍ قليل.
  (خذق)  الخاء والذال والقاف ليس أصلاً، وإنّما فيه كلمةٌ من باب الإبدال. يقال خَذَق الطّائر، إذا ذَرَقَ. وأراه *خَزَق، فأُبدِلت الزاءُ ذالاً.
  (خذل)  الخاء والذال واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تَرْك الشَّيء والقُعود عنه. فالخِذْلان: تَرك المَعُونة. ويقال خَذَلَتِ الوحْشيَّةُ: أقامَتْ على وَلَدِها؛  وهي خَذُول. قال:
خَذُولٌ تُراعِي رَبْرَباً بخَميلةٍ *** تَنَاوَلُ أَطرافَ البَريرِ وترتَدِي([4])  ومن الباب تخاذَلَتْ رِجلاه: ضَعُفَتَا. من قوله:
  * وخَذُولِ الرِّجْل من غير كَسَحْ([5]) *
  وقال آخر([6]):
  * صَرْعى نوؤُها متخاذِلُ *
  ورجلٌ خُذَلة، للَّذي لا يزال يَخْذُلُ.
  (خذم)  الخاء والذال والميم يدلُّ على القَطْع. يقال خَذَمْتُ الشَّيء: قطعتُه. [و] سيفٌ مِخْذَمٌ. والخَذْماء: العنْز تنشقُّ أذُنُها عَرْضاً من غير بيْنُونة. والخَذَم: السُّرْعة في السَّير؛ وهو من الباب.
  (خذا)  الخاء والذال والحرف المعتل والمهموز يدلُّ على الضَّعف واللِّين. يقال خَذَا الشيءُ يَخْذُو خذْواً: استرخى. وخذِي يخْذَى. وينَمَةٌ خَذْواءُ: ليِّنة، وهي بَقْلة. وأُذُنٌ خَذْواءُ: مسترخيَة. ويُكْرَهُ من الفَرَس الخَذَا في الأذُن.
  ومن الباب خَذِئْت وخَذَأْت أخْذَأ، إذا خضَعْت له خُذُوءاً وخَذْأً. ويقال استخذَيْت واستخذَأْت، لغتان، وهم إلى ترك الهمز فيها أمْيَل. وقد قال كثيّر:
فما زِلْتُمُ بالناس حتَّى كأنَّهم *** مِنْ الخَوف طَيْرٌ أخْذَأَتْها الأجادلُ  فهمز. يقال أخذَيْتُ فلاناً، أي أذلَلتْهُ.
---------------------------------------------------------------
([1]) ديوان أبي ذؤيب 18 والمفضليات (2: 228). وصدره فيهما وفي اللسان:
* فتناديا وتوافقت خيلاهما * وقد سبق إنشاد هذا العجز في (1: 330).
([2]) لامرئ القيس في ديوانه 98 واللسان (خذف، نجل).
([3]) في المجمل: "والخذفان: ضرب من السير".
([4]) لطرفة في معلقته.
([5]) للأعشى في ديوانه 163 واللسان (خذل). وصدره: * كل وضاح كريم جده *
([6]) هو جعفر بن علبة. انظر الحماسية رقم 4 وما سيأتي في (نوي).
ـ

##### Türkçe

(خاء ve **ذال** ve onların üçlüleri babı)
  (**خذع**) **خاء** ve **ذال** ve **عين** bir şeyin kesilmesine delâlet eder; “kılıçla onu **خَذَّعَهُ**” denir; onu vurduğu zaman. Ve Ebû Züeyb’in beyti rivayet edilmiştir:
  * Ve ikisi de karşılaşmanın yiğidi, **مُخَذَّعُ**([1]) *
  yani sanki kılıçla defalarca vurulmuş gibidir. Ve “**نباتٌ مخذَّعٌ**” denir; üstü yenildiği zaman. Ve birtakım kimseler onu tashîf etti de “**مُجدَّع**” dediler. Ve bu bir şey değildir.
   (**خذف**)  **خاء** ve **ذال** ve **فاء** tek bir asıldır; atmaya delâlet eder. “Taşla **خَذَفْت**” denir; onu iki işaret parmağının arasından attığın zaman. Dedi ki:
كأنَّ الحَصَى مِن خَلْفِها وأَمامِها *** إذا نجَلَتْهُ رجلُها خَذْفُ أَعْسَرَا([2])  Ve **المِخْذَفة**: ona **المِقْلاع** denilen şeydir. Ve “**أتانٌ خَذُوفٌ**” denir; yani semiz. Ebû Hâtim dedi: Asma‘î dedi: bununla murad, çok yağdan dolayı, bir taşla atılsa karnına girecek olmasıdır. Ve bu imamlar hakkında hikâye ettiği şey az da olsa, bu kıyaslardan, bizim gittiğimiz şeyin sıhhatine delâlet eder; az önce Halîl’den **الإخدَاع** babında zikrettiğimiz gibi ve Asma‘î’nin **الأتانِ الخَذوف** hakkında söylediği gibi.
  Ve **الخَذَفَانُ**: develerin yürüyüşünden bir türdür([3]); az bir **بِتَرَامٍ** iledir.
  (**خذق**)  **خاء** ve **ذال** ve **قاف** asıl değildir; ancak onda ibdâl babından bir kelime vardır. “Kuş **خَذَق** etti” denir; dışkıladığı zaman. Ve onu **خَزَق** görürüm; böylece **الزاي** **ذال** olarak ibdâl edilmiştir.
  (**خذل**)  **خاء** ve **ذال** ve **لام** tek bir asıldır; bir şeyi terk etmeye ve ondan geri durmaya delâlet eder. O hâlde **الخِذْلان**: yardımın terkidir. Ve “vahşî dişi **خَذَلَتِ**” denir: yavrusunun üzerinde kaldı; ve o **خَذُول**dür. Dedi ki:
خَذُولٌ تُراعِي رَبْرَباً بخَميلةٍ *** تَنَاوَلُ أَطرافَ البَريرِ وترتَدِي([4])  Ve babdandır: “iki ayağı **تخاذَلَتْ**”; zayıfladılar. Şu sözden:
  * Ve **خَذُولِ** ayağın, **كَسَحْ** olmaksızın([5]) *
  Ve bir başkası dedi([6]):
  * Serilmişler; onun yükü **متخاذِلُ** *
  Ve “adam **خُذَلة**”dir; sürekli **يَخْذُلُ** olan kimse için.
  (**خذم**)  **خاء** ve **ذال** ve **ميم** kesmeye delâlet eder. “Şeyi **خَذَمْتُ**” denir: onu kestim. [Ve] **سيفٌ مِخْذَمٌ**. Ve **الخَذْماء**: kulağı enlemesine, ayrılma olmaksızın yarılan keçidir. Ve **الخَذَم**: yürüyüşte sürattir; ve o babdandır.
  (**خذا**)  **خاء** ve **ذال** ve illetli harf ve hemzeli (harf) zayıflığa ve yumuşaklığa delâlet eder. “Şey **خَذَا** eder, **يَخْذُو** **خذْواً**” denir: gevşedi. Ve **خذِي** **يخْذَى**. Ve **ينَمَةٌ خَذْواءُ**: yumuşak; ve o bir ottur. Ve **أُذُنٌ خَذْواءُ**: gevşek. Ve attan, kulakta **الخَذَا** kerih görülür.
  Ve babdandır: **خَذِئْت** ve **خَذَأْت** **أخْذَأ**; ona **خُذُوءاً** ve **خَذْأً** ile boyun eğdiğin zaman. Ve “**استخذَيْت** ve **استخذَأْت**” denir; iki lugattır; ve onlar, onda hemzeyi terk etmeye daha meyillidirler. Ve Kesîr demiştir:
فما زِلْتُمُ بالناس حتَّى كأنَّهم *** مِنْ الخَوف طَيْرٌ أخْذَأَتْها الأجادلُ  böylece hemzeledi. “Falancayı **أخذَيْتُ**” denir; yani onu zelil kıldım.
---------------------------------------------------------------
([1]) Ebû Züeyb divanı 18 ve el-Mufaddaliyât (2: 228). Ve sadrı, ikisinde ve Lisân’da:
* فتناديا وتوافقت خيلاهما * Ve bu aczın inşâdı (1: 330)’da geçmişti.
([2]) İmru’ul-Kays’a aittir; divanında 98 ve Lisân’da (**خذف**, **نجل**).
([3]) el-Mucmel’de: “Ve **الخَذَفَانُ**: yürüyüşten bir türdür.”
([4]) Tarfâ’ya aittir; muallakasında.
([5]) A‘şâ’ya aittir; divanında 163 ve Lisân’da (**خذل**). Ve sadrı: * كل وضاح كريم جده *
([6]) O, Ca‘fer b. ‘Ulbe’dir. el-Hamâsiyye no 4’e ve (نوي)’de gelecek olana bak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ذ م
خذمه‏:‏ قطعه بسرعة‏.‏
وسيف مخذم وخذم‏.‏
وخذمت الدلو والنمل خذماً وهو انقطاع العري والشوع‏.‏
وعنز خذماء‏:‏ مشقوقة الأذن عرضاً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ مر يخذم‏:‏ يسرع في سيره‏.‏
وفرس خذم‏.‏
ورجل خذم بالعطاء‏:‏ سمح سهل ببذله‏.‏

##### Türkçe

خ ذ م
**خذمه**: onu süratle kesti.
Ve **سيف مخذم** ve **خذم**.
Ve **خذمت الدلو** ve **النمل**’i **خذماً**: bu, **العري** ve **الشوع**’un kopmasıdır.
Ve **عنز خذماء**: kulağı enlemesine yarık.
Mecazdan: **مر يخذم**: yürüyüşünde sürat eder.
Ve **فرس خذم**.
Ve **رجل خذم بالعطاء**: vermesinde cömert, onu bağışlamada kolay.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَذَمُ، بالتحريك: سرعة السير، وظَلِيْمٌ خَذُومٌ؛ قال الشاعر يصف ظَليماً:
مِزْعٌ يُطَيِّره أَزَفُّ حَذُومُ
وقد خَذِمَ الفرسُ خَذَماً فهو خَذِمٌ، وفرس خَذِمٌ: سريع، نعت له لازم، لا يشتق منه فِعْلٌ. وقد خَذَمَ يَخْذِمُ خَذَماناً، وبه سُمِّي السيفُ مِخْذَماً. والخَذْمُ: سرعة القطع. خَذَمَةُ يَخْذِمُه خَذْماً أَي قطعه. وفي حديث عمر: إِذا أَذَّنْتَ فاستَرْسِلْ، وإِذا أَقمت فاخْذِمْ؛ قال ابن الأَثير: هكذا أَخرجه الزمخشري وقال: هو اختيار أَبي عبيد ومعناه التَّرْتيلُ كأَنه يقطع الكلام بعضه من بعض، قال: وغيره يرويه بالحاء المهملة؛ ومنه الحديث: أُتيَ عَبد الحَميد وهو أَمير على العراق بثلاثة نَفَرٍ قد قطعوا الطريق وخَذَمُوا بالسُّيوف أَي قطعوا وضربوا الناس بها في الطريق. وفي حديث عبد الملك ابن عُمَيْرٍ، بمَواسيَ خَذِمَةٍ أَي قاطعة. وفي حديث جابر: فضربا حتى جعلا يَتَخَذَّمانِ الشجرةَ أَي يقطعانها. والتَّخْذيمُ: التقطيع؛ ومنه قول ابن مقبل:
تَخَذَّمَ منأَطرافِه ما تَخَذَّما
وقال حميد الأَرْقَطُ:
وخَذَّمَ السَّريحَ من أَنْقابِهِ
وثَوْبٌ خَذِمٌ وخَذاويمُ
(* قوله «وخذاويم» هكذا في الأصل، وصوبه شارح
القاموس وخطأ ما فيه وهو خذاريم بالراء، ولكن الذي في التهذيب والتكملة مثل ما في القاموس) بمنزلة رَعابِيل، وخَذَّمه فتَخَذَّمَ، وتَخَذَّمَهُ هو أَيضاً؛ قال عَدِيّ بن الرِّقاع:
عامِيَّة جَرَّتِ الرِّيحُ الذُّيولَ بها،
فقد تَخَذَّمها الهِجْرانُ والقِدَمُ
وخَذِمَ الشيءُ: انقطع؛ قال في صفة دَلْوٍ:
أَخَذِمَتْ أَم وَذِمَتْ أَمْ ما لَها؟
أَم صادَفَتْ في قَعْرِها حِبالَها؟
والمِخْذَمُ: السيق القاطع. وسيف خَذِمٌ وخَذُومٌ ومِخْذَمٌ: قاطع. ومِخْذَمٌ ورَسُوبٌ: اسمان لسَيْفَي الحرثِ بن أَبي شَمِرٍ، وعليه قول عَلْقَمَةَ:
مظاهِرُ سِرْبالَيْ حَديدٍ، عليهما
عَقِيلا سُيوفٍ: مِخْذَمٌ ورَسُوبُ
والخُذُم: الآذانُ المقطَّعة. وفي الحديث: كأَنكم بالتُّرْكِ وقد جاءتكم على بَراذِين مُخَذَّمةِ الآذان أَي مُقَطَّعَتِها. وأُذن خَذيمةٌ: مقطوعة؛ قال الكَلْحَبة:
كأَن مَسِيحَتَيْ وَرِقٍ عليها،
نَمَتْ قُرْطَيْهِما أُذُنٌ خَذِيمُ
قال ثعلب: شَبَّهَ صَفاءَ جلدها بفضة جعلت في الأُذن. ويقال: خَذِمَت النعلُ
خَذَماً إِذا انقطع شِسْعُها. قال أَبو عمرو: وأَخْذَمْتُها إِذا أَصلحت شِسْعَها. والخُذامَةُ: القطعة.
والخَذْماءُ من الشاء: التي شُقَّتْ
أُذنها عرضاً ولم تَبِنْ. التهذيب: الخَذْمةُ من سِمات الشاء شقُّه من عَرْض الأُذن فتترك الأُذن نائسةً. ونعجة خَذْماءُ: قُطِعَ طَرَفُ أُذنها. والخَذْمةُ: سِمات الإِبل مُذْ كان الإسلام.
وخَذَمه الصَّقْرُ
(* قوله «وخذمه الصقر إلخ» هكذا بضبط الأصل والمحكم):
ضربَه بمِخْلَبه؛ عن ابن الأَعرابي؛ وبه فسر قوله:
صائب الخَذمة من غير فَشَلْ
قال: ويروى الجَذْمة، يعني بكل ذلك الخَطْفة والضَّرْبَة. ابن السكيت: الإِخْذامُ الإِقرار بالذُّلِّ والسكون؛ وأَنشد لرجل من بني أَسد في أَولياء دَمٍ رضوا بالدِّيَةِ فقال:
شَرى الكِرْشُ عن طول النَّجِيِّ أَخاهُمُ
بمالٍ، كأَن لم يَسْمعوا شِعْرَ حَذْلَمِ
شَرَوْهُ بِحُمْرٍ كالرِّضام، وأَخْذموا
على العار، مَنْ لم يُنْكِرِ العارَ يُخْذِمِ
أَي باعوا أَخاهم بإِبل حمر وقبلوا الدية ولم يطلبوا بدمه. والخُذُمُ: السَّكارى. والخَذيمةُ: المرأَة السَّكْرى، والرجل خَذيم. قال الأَزهري: وقرأْت شمر سكت الرجل وأَطِمَ وأَرْطَمَ وأَخْذَم واخْرَنْبَقَ بمعنى واحد. ورجل خَذِمٌ: سَمْحٌ طَيْبُ النفس كثير العطاء، والجمع خَذِمون، ولا يُكَسَّر. ورجل خَذِمُ العطاء أَي سمح.
وخِذامٌ: بطن من مُحارب؛ أَنشد ابن الأعرابي:
خِذامِيَّة آدتْ لها عَجْوَةُ القُرى،
وتأْكل بالمَأْقوط حَيْساً مُجَعَّدا
أَراد عجوة وادي القُرى. المُجَعَّدُ: الغليظُ، رماها بالقبيح. وخِذامُ: اسم فرس حاتم بن حَيَّاش؛ قال:
أَقْدِمْ خِذامُ إِنها الأَساوِرهْ،
ولا تَهُولَنَّكَ ساقٌ نادِرَهْ
وابن خِذامٍ: رجل جاهلي من الشعراء في قول امرئ القيس:
عُوجا على الطَّلَلِ المُحيلِ لأَنَّنا
نَبْكي الديار، كما بَكى ابنُ خِذامِ
قال ابن خالويه: خِذامٌ منقول من الخِذامِ، وهو الحمار الوحشي، قال: ويقال للحَمام ابن خِذام وابن شَنَّة
(* قوله «وابن شنة» هكذا بالأصل
مضبوط)، ولأَننا ههنا بمعنى لَعَلَّنا؛ قال: ومثله قول الآخر: أَريني جَواداً مات هَزْلاً، لأَنَّني
أَرى ما تَرَيْنَ، أَو بخيلاً مُكَرَّما
وفي التنزيل العزيز قوله عز وجل: وما يُشْعِركم أَنها إِذا جاءتْ لا يؤمنون.

##### Türkçe

**الخَذَمُ**، harekeli olarak: yürüyüşün sürati; ve **ظَلِيْمٌ خَذُومٌ**; şair dedi ki,
bir **ظَليماً**ı vasfederek:
مِزْعٌ يُطَيِّره أَزَفُّ حَذُومُ

Ve at **خَذِمَ** etti, **خَذَماً**; o hâlde o **خَذِمٌ**dür; ve **فرس خَذِمٌ**: hızlı; ona lâzım bir sıfattır, ondan fiil türetilmez. Ve **خَذَمَ يَخْذِمُ خَذَماناً**; ve bununla kılıç **مِخْذَماً** diye adlandırıldı. Ve **الخَذْمُ**: kesmenin sürati. **خَذَمَةُ يَخْذِمُه خَذْماً** yani onu kesti.
Ve Ömer’in hadisinde: “Ne vakit ezan okursan ağır ağır oku, ne vakit ikamet getirirsen **فاخْذِمْ**”; İbnü’l-Esîr dedi ki: Zemahşerî onu böyle çıkardı ve dedi ki: bu Ebû Ubeyd’in tercihidir ve mânası tertîldir; sanki sözü birbirinden kesiyor; dedi ki: başkası onu **بالحاء المهملة** ile rivayet eder; ve ondan hadis: Abdülhamîd’e—Irak üzerine emir iken—üç kişi getirildi; yol kestiler ve **خَذَمُوا بالسُّيوف** yani yolda insanları onunla kestiler ve vurdular. Ve Abdülmelik İbn **عُمَيْرٍ** hadîsinde: **بمَواسيَ خَذِمَةٍ** yani kesici. Ve Câbir hadîsinde: “İkisi vurdu, nihayet ağacı **يَتَخَذَّمانِ** eder oldular” yani onu kesiyorlar.
Ve **التَّخْذيمُ**: parçalama; ve ondan İbn Mukbil’in sözü:
تَخَذَّمَ منأَطرافِه ما تَخَذَّما
Ve Humeyd el-Arkat dedi ki:
وخَذَّمَ السَّريحَ من أَنْقابِهِ
Ve **ثَوْبٌ خَذِمٌ** ve **خَذاويمُ**
(* “وخذاويم” sözü: asılda böyle; Kāmûs şârihi onu tashih etti ve içindekini hata saydı; o ise **خذاريم**dir, **بالراء** ile; fakat Tehzîb ve Tekmile’de olan, Kāmûs’taki gibidir)
**بمنزلة رَعابِيل**; ve onu **خَذَّمه** etti, böylece **تَخَذَّمَ** oldu; ve onu **تَخَذَّمَهُ** o da; Adiyy b. er-Rikā‘ dedi ki:
عامِيَّة جَرَّتِ الرِّيحُ الذُّيولَ بها،
فقد تَخَذَّمها الهِجْرانُ والقِدَمُ
Ve **خَذِمَ الشيءُ**: koptu; bir kovanın sıfatında dedi ki:
أَخَذِمَتْ أَم وَذِمَتْ أَمْ ما لَها؟
أَم صادَفَتْ في قَعْرِها حِبالَها؟
Ve **المِخْذَمُ**: kesici kılıç. Ve **سيف خَذِمٌ** ve **خَذُومٌ** ve **مِخْذَمٌ**: kesici.
Ve **مِخْذَمٌ** ve **رَسُوبٌ**: Hâris b. Ebî Şemir’in iki kılıcının adıdır; ve onun üzerine Alkame’nin sözü:
مظاهِرُ سِرْبالَيْ حَديدٍ، عليهما
عَقِيلا سُيوفٍ: مِخْذَمٌ ورَسُوبُ
Ve **الخُذُم**: parçalanmış kulaklar. Ve hadiste: “Sanki siz Türklerle (karşılaşacaksınız); size, kulakları **مُخَذَّمةِ الآذان** olan **بَراذِين**ler üzerinde geldiler” yani kulakları parçalanmış. Ve **أُذن خَذيمةٌ**: kesik; Kelhabe dedi ki:
كأَن مَسِيحَتَيْ وَرِقٍ عليها،
نَمَتْ قُرْطَيْهِما أُذُنٌ خَذِيمُ
Sa‘leb dedi ki: derisinin saflığını, kulağa konulmuş gümüşe benzetti. Ve denir: nal **خَذِمَت** eder, **خَذَماً**; ne vakit kayışı koparsa. Ebû Amr dedi ki: ve ben onu **أَخْذَمْتُها** ederim; ne vakit kayışını ıslah edersem. Ve **الخُذامَةُ**: parça.
Ve koyundan **الخَذْماءُ**: kulağı enlemesine yarılmış olup ayrılmamış olan. Tehzîb: koyunun damgalarından **الخَذْمةُ**, kulağın eninden yarılmasıdır; böylece kulak sarkık bırakılır. Ve **نعجة خَذْماءُ**: kulağının ucu kesildi.
Ve **الخَذْمةُ**: İslâm’dan beri develerin damgalarındandır.
Ve doğan onu **خَذَمه**
(* “وخذمه الصقر إلخ” sözü: asıl ve Muhkem’in ضبط’ıyla böyle):
pençesiyle vurdu; İbnü’l-A‘râbî’den; ve bununla şu sözün tefsiri yapıldı:
صائب الخَذمة من غير فَشَلْ
Dedi ki: **الجَذْمة** diye de rivayet edilir; bununla bütünüyle kapmayı ve vuruşu kasteder. İbnü’s-Sikkît: **الإِخْذامُ** zilleti ve sükûnu ikrar etmektir; ve Benî Esed’den bir adam için—diyetle razı oldukları bir kan velîleri hakkında—şu beyti okudu:
شَرى الكِرْشُ عن طول النَّجِيِّ أَخاهُمُ
بمالٍ، كأَن لم يَسْمعوا شِعْرَ حَذْلَمِ
شَرَوْهُ بِحُمْرٍ كالرِّضام، وأَخْذموا
على العار، مَنْ لم يُنْكِرِ العارَ يُخْذِمِ
Yani kardeşlerini kızıl develerle sattılar ve diyeti kabul ettiler ve onun kanını talep etmediler.
Ve **الخُذُمُ**: sarhoşlar. Ve **الخَذيمةُ**: sarhoş kadın; ve erkek **خَذيم**.
Ezherî dedi ki: Şemmer’i okudum: adam sustu; ve **أَطِمَ** ve **أَرْطَمَ** ve **أَخْذَم** ve **اخْرَنْبَقَ** bir mânadadır. Ve **رجل خَذِمٌ**: cömert, gönlü hoş, çok bağış veren; cem‘i **خَذِمون**dur; kırılmaz (çoğul kalıbına sokulmaz). Ve **رجل خَذِمُ العطاء** yani cömert.
Ve **خِذامٌ**: Muhârib’den bir batın; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
خِذامِيَّة آدتْ لها عَجْوَةُ القُرى،
وتأْكل بالمَأْقوط حَيْساً مُجَعَّدا
Vâdî’l-Kurâ’nın acvesini kastetti. **المُجَعَّدُ**: kalın; onu çirkin sözle ayıpladı. Ve **خِذامُ**: Hâtim b. Hayyâş’ın atının adıdır; dedi ki:
أَقْدِمْ خِذامُ إِنها الأَساوِرهْ،
ولا تَهُولَنَّكَ ساقٌ نادِرَهْ
Ve **ابن خِذامٍ**: İmruü’l-Kays’ın sözünde, câhiliye devrinden bir adam, şairlerdendir:
عُوجا على الطَّلَلِ المُحيلِ لأَنَّنا
نَبْكي الديار، كما بَكى ابنُ خِذامِ
İbn Hâlaveyh dedi ki: **خِذامٌ**, **الخِذامِ**dan nakledilmiştir; o ise yaban eşeğidir; dedi ki: güvercine de **ابن خِذام** ve **ابن شَنَّة**
(* “وابن شنة” sözü: asılda böyle ضبط edilmiştir)
denir; ve çünkü burada **لَعَلَّنا** mânasındadır; dedi ki: bunun benzeri diğerinin sözü:
أَريني جَواداً مات هَزْلاً، لأَنَّني
أَرى ما تَرَيْنَ، أَو بخيلاً مُكَرَّما
Ve aziz tenzilde, O’nun sözü—azze ve celle—: “Ve size ne bildirir ki, o geldiği vakit iman etmezler.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( خَذَمَه يَخذِمه ) من حَدّ ضَرَبَ ، | خَذْما : ( قَطَعَه ) ، زاد الزمخشَرِيّ : | بسُرْعة ، ومنه الحَدِيث :   أُتِيَ عبدُ | الحَمِيد وهو أَمِيرٌ على العِراق بثَلاثَةِ | نَفَرٍ قد قَطَعُوا الطّريقَ وخَذَمُوا | بالسُّيُوف   ، أَي : قَطَعوا وضَرَبُوا | النَّاس بها في الطَّريق ( كخَذَّمَه ) | بالتَّشْدِيد ، نقله الجوهري . قال | حُمَيْد الأَرقط : |

| % ( وخَذَّم السَّرِيحَ من أَنْقابِهِ % ) % | | ( وَتَخَدّمَه ) . ومنه حَدِيثُ جَابِرٍ : |   فَضُرِبا حتى جعلا يَتَخَذَّمان | الشَّجَرة   أي : يَقْطَعانِها ، وقال | ابنُ الرِّقاع : | % ( عامِيَّةٌ جَرَّت الرِّيحُ الذُّيولَ بها % | فقد تَخذَّمَها الهِجْرانُ والقِدَمُ ) % | | ( و ) خَذَمه ( الصَّقْر : ضَرَبه | بمِخْلَبِهِ ) ، عن ابنِ الأعرابيّ ، وبه | فُسِّر قوله : | % ( صائِبُ الخَذْمَة من غير فَشَلْ % ) % | | وهي الخَطْفَة والضًّرْبة ، قال : | ويُرْوَى بالجِيمِ أيضًا ، والمَعْنى واحِد . | | ( وَخِذم ، كَسَمْع : انْقَطَع ) . قال في | صِفَة دَلْو : | % ( أَخَذِمَت أم وَذِمَت أم مالَهَا % ) % | % ( أم صادَفَت في قَعْرِها حِبالَها % ) % | | ( كَتَخَذَّم ) ، وهو مُطاوع خَذَّمه | بالتَّشْدِيد ، كما أن خَذَّم مطاوع | خَذَمه بالتَّخْفِيف ، فَفِيه لَفٌّ ونَشْر | مُرتَّب ، ومنه قَولُ ابنِ مُقْبِل : | % ( تَخَذَّم من أَطرافِه ما تَخَذَّما % ) % | | ( و ) خَذِم خَذَما : ( سَكِر ، وهو | خَذِيم ) كَسَمِيع ( وهي خَذِيمَة ) . قَدْ | سَهَا هنا عن اصْطِلاحه ، وهو | قَولُه : وهِي بهاء . | | ( و ) خَذِم ( كَفَرِح ) خَذَمًا : | ( أَسْرَع ) : يقال : مَرَّ يخذَم في | سَيْرِه ، وهو مجاز . | | ( وسَيْفٌ خَذِمٌ كَكَتِفٍ وصَبُورٍ | ومُعَظَّم ) ، هكذا في سائِرِ النُّسَخ ، | وهو غَلَط ، والصَّواب : وَمِنْبَر ، |

| وعليه اقتَصَر الجَوْهَرِيّ ، وأورَده ابنُ | سِيدَه والأزهريُّ هكَذا ، أي : | ( قاطِعٌ ) . | | وأذُنٌ خَذِيمٌ ، كأمِيرٍ : مَقْطُوعَة ) . | | قال الكَلْحَبَةُ : | % ( كأَنَّ مَسِيحَتَيْ وَرِقٌ عليها % | نَمَتْ قُرْطَيْهِما أُذُنٌ خَذِيمُ ) % | | والجمع : خُذُمٌ ، بِضَمَّتَيْن . | | ( و ) الخُذامَةُ ( كَثُمامةَ : القِطْعَةُ ) . | | ( والخَذْماءُ من الشَّاء : التي شُقَّتْ | أُذُنها عَرْضًا ولم تَبِنْ ) ، كما في | الصّحاح ، غير أّنَّه قال : والخَذْماءُ : | العَنْزُ تُشَقُّ إلى آخره . وفي | التهذيب : نَعْجَةٌ خَذْماءُ : قُطِع | طَرَفُ أُذُنها . | | ( والخَذْمةُ : سِمَةٌ للإِبل ، إِسلامِيَّة ) . | | وفي التَّهْذيب : الخَذْمةُ : من | سِماتِ الشّاء : شقُّه من عَرْض | الأذن ، فتُتْرك الأُذُن نائِسَةٌ . | | ( و ) الخَذْمَةُ : ( السَّاعَةُ ) ، والدَّال | لُغَةً فيه ، كما تَقَدّم . | | ( و ) من المجاز : الخَذِم ( كَكَتِف ) | من الرّجال : ( السَّمْحُ الطَّيِّبُ النَّفْس ) | بالبَذْلِ ، الكَثِيرُ العَطاء . | | | ( ج : خَذِمُون ) . ولا يُكَسَّرُ . | | ( و ) الخَذِمُ : ( فَرَسُ مِرْداسِ بنِ أَبِي | عَامِر ) . | | ( و ) الخِذامُ ( كَكِتاب : بَطْن من | مُحارِب ) . أَنْشَد ابنُ الأعرابِّي : | % ( خِذامِيّة أدتْ لها عَجْوةُ القُرَى % | وتأكل بالمَأْقُوطِ حَيْسًا مُجَعَّدَا ) % | | أرادَ : عَجْوَة وَادِي القُرَى ، | والمُجَعَّد : الغليظ . رَمَاها بالقَبِيح . | | ( و ) خِذامُ : ( فرسُ حَيَّاشِ بنِ قَيْسِ | ابنِ الأَعْور ) . والَّذي في المُحْكَم : |

| أَنَّه فَرَسُ حاتم بنِ حَيّاش ، وفيه | يَقُولُ : | % ( أَقْدِم خِذامُ إِنّها الأَساوِرهْ % ) % | % ( ولا تَهُوَلَنَّك ساقٌ نادِرَهْ % ) % | | ( وأَخْذمَ : أَقَرَّ بالذُّلِّ وسَكَن ) . عن | ابنِ السِّكِّيت ، وأَنشَدَ لِرَجُلٍ من بَنِي | أَسَد في أَوْلِياء دَمٍ رَضُوا بالدِّيَة فقال : | % ( شَرَى الكِرْشُ عن طُولِ النَّجِيِّ أَخاهُمُ % | بمالٍ كَأنْ لم يَسْمَعُوا شِعْرَ حَذْلَمِ ) % | % ( شَرَوْه بحُمْرٍ كالرِّضامِ وَأَخْذَمُوا % | على العار من لم يُنْكِر العَارَ يُخْذِمِ ) % | | أي : باعوا أَخَاهم بإِبِل حُمْر ، | وقَبِلوا الدِّيَة ، ولم يَطْلُبوا بدَمِه . | | ( و ) أَخْذَمَ ( الشَّرابُ : أَسكرَ ) . | | ( وابنُ خِذام ، كَكِتاب ) : شاعِرٌ | جاهِلِي جاء ذِكْرُه في قَوْلِ امرئِ | القَيْس ، وقد مرَّ ذِكْره ( في التَّركِيبِ ) | الَّذي ( قَبْله ) ، وهنا ذَكَره الجوهريّ | وغيرُه من الأئمة . | | ( ومحمدُ بنُ الرَّبِيع بنِ خُذَيْمٍ ) | البَلْخِيّ ( كَزُبَيْرٍ : مُحَدِّثٌ ) ، روى عن | فَارِس بنِ عمرو . | | ( و ) مِخْذَمٌ ( كَمِنْبرْ : سَيْفُ الحَارِث | ابنِ أَبي شَمِر الغَسَّانِيّ ) ، وكذلك | رَسُوب ، وعليه قَوْلُ عَلْقَمَة : | % ( مُظاهِرُ سِرْبَالَيْ حَدِيدٍ عليهما % | عَقِيلا سُيوفِ : مِخْذَمٌ وَرَسُوبُ ) % | | وقد تقدّم ذكرهما في   ر س ب   . | | ( وذو الخَذَمَة ، مُحَرَّكةً : عامِرُ بنُ | مَعْبَدِ ) . | | ( و ) الخَذِيمَةُ ( كَسَفِينَةٍ : المَرْأَةُ | السَّكْرَى ، وهو خَذِيمٌ ) . | | قُلتُ : وهذا بِعَيْنه قد تقدّم وهو | قَولُه : وهو خَذِيم وهي خَذِيمة ، | فهو تَكرار ، وهو عَجيب من | المُصَنِّف فَلْيُتَأَمَّل . |

| | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | ظَلِيم خَذُومٌ : سَرِيعُ المَرِّ ، نَقَله | الجوْهَرِيّ ، وأنشد : | % ( مِزْعٌ يُطَيِّرُه أَزَفُّ خَذُومُ % ) % | | وفرسٌ خَذِمٌ ، كَكَتِفٍ : سَرِيعٌ ، | نَعْتٌ له لازِمٌ ، لا يُشْتَق منه فِعْل . | | والخَذَمان ، بالتَّحْريك : سُرْعة | السَّيْر . | | والخَذْمُ : التَّرْتِيلُ ، منه حَدِيثُ | عُمَرَ :   إِذا أَذَّنْتَ فاسْتَرْسِلْ ، وإذا | أَقَمْت فاخْذِم   قال ابنُ الأَثير : | هكَذا أَخْرَجَه الزَّمْخْشَرِيّ ، وقالَ : | هو اخْتِيارُ أًبِي عُبَيْد ، ومَعْناه | التَّرْتِيلُ ، كَأَنِّه يقطَعُ الكلام بَعْضَهُ من | بَعْض ، قال : وغَيرُهُ يَرْوِيه بالحَاءِ | المُهْمَلَة ، وقد ذُكِر في مَوْضِعِهِ . | | ومُوسًى خَذَمَةٌ ، محركةً أي : | قاطِعَةً . | | وثَوْبٌ خَذِمٌ ، كَكَتِفٍ : أَخلاقٌ . | | وخَذِمَتِ النَّعْلُ كَفَرِح : انقَطَع | شِسْعُها ، وقال أبو عَمْرٍ و : أَخذَمْتُها | إذا أصْلَحْت شِسْعَها . | | والخُذُم ، بَضَمَّتَيْن : السُّكَارَى . | | قال الأزهرِيّ : وقرأتُ بخَطّ | شَمِر : سَكَت الرَّجل وَأطِم وأَرْطَم | وأَخْذَم واخْرَنْبَق بمعنى واحد . | | وقال ابنُ خَالوَيْه :   خِذامٌ   : منقول | من الخِذَام وهو   الحِمار الوحشيُّ   . | | قال :   ويُقال للحَمام   : ابنُ خِذام | وابنُ شَنَّة   . | | والمِخْذَمُ ، كَمِنْبرٍ : من أَسْماءِ | سُيوفِه [ & ] ، وهو | سَيْفُ الحَارِث الغَسَّاني المذكور ، | آلَ إِليه [ & ] كما | هو مَذْكورٌ في السِّير . | | وخِذَام ، كَكِتاب : وَادٍ في ديار | هَمْدَان ، وأيضًا ماءٌ في دِيارِ أسَد | بنَجْدٍ ، قاله نصرٌ . |

| [

##### Türkçe

| | ( **خَذَمَه يَخذِمه** ) **من حَدّ ضَرَبَ** ، | **خَذْما** : ( kesti ) ، زمahşerî artırdı: | hızla; ve ondan hadis:   **أُتِيَ عبدُ** | **الحَمِيد وهو أَمِيرٌ على العِراق بثَلاثَةِ** | **نَفَرٍ قد قَطَعُوا الطّريقَ وخَذَمُوا** | **بالسُّيُوف** ، yani: yolda insanları onunla kestiler ve vurdular | ( **كخَذَّمَه** ) | şeddeli olarak; onu Cevherî nakletti. Dedi | **حُمَيْد الأَرقط** : |

| % ( **وخَذَّم السَّرِيحَ من أَنْقابِهِ** % ) % | | ( **وَتَخَدّمَه** ) . Ve ondan Câbir hadisi: |   “Vuruldular; nihayet ikisi **يَتَخَذَّمان** | **الشَّجَرة** oldular”; yani: onu kesiyorlar. Dedi | **ابنُ الرِّقاع** : | % ( **عامِيَّةٌ جَرَّت الرِّيحُ الذُّيولَ بها** % | **فقد تَخذَّمَها الهِجْرانُ والقِدَمُ** ) % | | ( ve ) **خَذَمه** ( **الصَّقْر** : onu | pençesiyle vurdu ) ، İbnü’l-A‘râbî’den. Ve onunla | şu sözü tefsir edildi: | % ( **صائِبُ الخَذْمَة من غير فَشَلْ** % ) % | | Ve o, kapma ve vuruştur. Dedi: | **بالجِيم** ile de rivayet olunur; mânâ birdir. | | ( **وَخِذم** , **كَسَمْع** : koptu ) . Dedi | bir kovanın sıfatında: | % ( **أَخَذِمَت أم وَذِمَت أم مالَهَا** % ) % | % ( **أم صادَفَت في قَعْرِها حِبالَها** % ) % | | ( **كَتَخَذَّم** ) ، o, şeddeli **خَذَّمه**’nin mutâvi‘idir; | nitekim **خَذَّم** de hafif **خَذَمه**’nin mutâvi‘idir. | O hâlde onda tertipli bir “laff ve neşr” vardır. | Ve ondan İbn Mukbil’in sözü: | % ( **تَخَذَّم من أَطرافِه ما تَخَذَّما** % ) % | | ( ve ) **خَذِم** **خَذَما** : ( sarhoş oldu; o | **خَذِيم**’dir ) **كَسَمِيع** ( ve o **خَذِيمَة**’dir ) . Burada | kendi ıstılahından gaflet etti; o da | şu sözüdür: “ve o, **بهاء** iledir.” | | ( ve ) **خَذِم** ( **كَفَرِح** ) **خَذَمًا** : | ( hızlandı ) : denir: yürüyüşünde **يخذَم** olarak geçti; | bu mecazdır. | | ( ve bir kılıç **خَذِمٌ** **كَكَتِفٍ** ve **صَبُورٍ** | ve **مُعَظَّم** ) ، diğer nüshaların hepsinde böyledir; | o ise hatadır. Doğrusu: ve **مِنْبَر**’dir. |

| Ve bununla Cevherî iktifa etti; İbn Sîde ve Ezherî de | bunu böyle zikretti; yani: | ( kesici ) . | | Ve bir kulak **خَذِيمٌ** , **كأمِيرٍ** : ( kesilmiş ) . | | Dedi **الكَلْحَبَةُ** : | % ( **كأَنَّ مَسِيحَتَيْ وَرِقٌ عليها** % | **نَمَتْ قُرْطَيْهِما أُذُنٌ خَذِيمُ** ) % | | Çoğulu: **خُذُمٌ** , iki ötre ile. | | ( ve ) **الخُذامَةُ** ( **كَثُمامةَ** : parça ) . | | ( ve koyundan **الخَذْماءُ** : kulağı enlemesine yarılmış olup ayrılmamış olan ) ، **الصّحاح**’ta olduğu gibi; ancak o dedi ki: **الخَذْماءُ** : keçi, “yarılır...” diye sonuna kadar. | **التهذيب**’te: **نَعْجَةٌ خَذْماءُ** : kulağının ucu kesildi. | | ( ve **الخَذْمةُ** : develer için bir damga; İslâmîdir ) . | | **التَّهْذيب**’te: **الخَذْمةُ** : koyunun damgalarından; | kulağın eninden yarılmasıdır; böylece kulak sarkık bırakılır. | | ( ve ) **الخَذْمَةُ** : ( saat ) ; ve **الدَّال** onda bir lügattir; | daha önce geçtiği gibi. | | ( ve ) mecazdan: erkeklerden **الخَذِم** ( **كَكَتِف** ) : | ( cömert, gönlü hoş ) , vermede; çok ihsan eden. | | | ( çoğul: **خَذِمُون** ) . Kırık çoğul yapılmaz. | | ( ve ) **الخَذِمُ** : ( **مِرْداسِ بنِ أَبِي عَامِر**’in atı ) . | | ( ve ) **الخِذامُ** ( **كَكِتاب** : **مُحارِب**’den bir karın/kol ) . İbnü’l-A‘râbî inşâd etti: | % ( **خِذامِيّة أدتْ لها عَجْوةُ القُرَى** % | **وتأكل بالمَأْقُوطِ حَيْسًا مُجَعَّدَا** ) % | | Muradı: **عَجْوَة وَادِي القُرَى**; | **المُجَعَّد**: kalın. Onu çirkin sözle taşladı. | | ( ve ) **خِذامُ** : ( **حَيَّاشِ بنِ قَيْسِ** | **ابنِ الأَعْور**’un atı ) . **المُحْكَم**’de olan ise: |

| onun **حاتم بنِ حَيّاش**’ın atı olduğudur; onda | şöyle der: | % ( **أَقْدِم خِذامُ إِنّها الأَساوِرهْ** % ) % | % ( **ولا تَهُوَلَنَّك ساقٌ نادِرَهْ** % ) % | | ( ve **أَخْذمَ** : zilleti ikrar etti ve sakinleşti ) . | İbnü’s-Sikkît’ten. Ve Benî Esed’den bir adam için inşâd etti; | kan velîleri diyete razı olduklarında dedi ki: | % ( **شَرَى الكِرْشُ عن طُولِ النَّجِيِّ أَخاهُمُ** % | **بمالٍ كَأنْ لم يَسْمَعُوا شِعْرَ حَذْلَمِ** ) % | % ( **شَرَوْه بحُمْرٍ كالرِّضامِ وَأَخْذَمُوا** % | **على العار من لم يُنْكِر العَارَ يُخْذِمِ** ) % | | Yani: kardeşlerini kızıl develerle sattılar; | diyeti kabul ettiler ve onun kanını talep etmediler. | | ( ve ) **أَخْذَمَ** ( içki: sarhoş etti ) . | | ( ve **ابنُ خِذام** , **كَكِتاب** ) : câhiliye şairidir; | İmruü’l-Kays’ın sözünde zikri geldi; zikri geçmişti ( **في التَّركِيبِ** ) | ondan ( önce ) olan yerde; burada ise onu Cevherî | ve diğer imamlar zikretti. | | ( ve **محمدُ بنُ الرَّبِيع بنِ خُذَيْمٍ** ) | Belhî ( **كَزُبَيْرٍ** : muhaddistir ) ; rivayet etti | **فَارِس بنِ عمرو**’dan. | | ( ve ) **مِخْذَمٌ** ( **كَمِنْبرْ** : Hâris | b. Ebî Şemir el-Gassânî’nin kılıcıdır ) ; aynı şekilde | **رَسُوب**. Ve Alkame’nin sözü buna dairdir: | % ( **مُظاهِرُ سِرْبَالَيْ حَدِيدٍ عليهما** % | **عَقِيلا سُيوفِ : مِخْذَمٌ وَرَسُوبُ** ) % | | İkisi de daha önce **ر س ب**’de geçti. | | ( ve **ذو الخَذَمَة** , harekeli olarak: **عامِرُ بنُ** | **مَعْبَدِ** ) . | | ( ve ) **الخَذِيمَةُ** ( **كَسَفِينَةٍ** : sarhoş kadın; o da **خَذِيم**’dir ) . | | Dedim: Bu, aynısıyla daha önce geçti; o da | şu sözüdür: “o **خَذِيم**’dir ve o **خَذِيمة**’dir”; | bu ise tekrardır. Bu, musanniften şaşırtıcıdır; | öyleyse düşünülsün. |

| | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **ظَلِيم خَذُومٌ**: geçişi hızlı; onu **الجوْهَرِيّ** nakletti; ve şu beyti okuttu: | % ( **مِزْعٌ يُطَيِّرُه أَزَفُّ خَذُومُ** % ) % | | Ve **فرسٌ خَذِمٌ** , **كَكَتِفٍ**: hızlı; | ona lâzım bir sıfattır; ondan fiil türetilmez. | | Ve **الخَذَمان**, hareke ile: yürüyüşün sürati. | | Ve **الخَذْمُ**: tertîl; ondan **عُمَرَ**’ın hadisi:   “Eğer ezan okursan, ağır ağır oku; ve eğer ikamet getirirsen **فاخْذِم**.”   **ابنُ الأَثير** dedi: | **الزَّمْخْشَرِيّ** onu böyle çıkardı ve dedi: | o, **أًبِي عُبَيْد**’in tercihidir; ve mânası tertîldir; sanki sözü, bir kısmını bir kısmından kesiyor; dedi: ve başkası onu, noktasız **الحَاءِ** ile rivayet eder; ve kendi yerinde zikredilmiştir. | | Ve **مُوسًى خَذَمَةٌ**, harekeli; yani: kesici. | | Ve **ثَوْبٌ خَذِمٌ** , **كَكَتِفٍ**: eskimiş. | | Ve **خَذِمَتِ النَّعْلُ** **كَفَرِح**: kayışı koptu; ve **أبو عَمْرٍو** dedi: **أَخذَمْتُها**; kayışını onardığım zaman. | | Ve **الخُذُم**, iki damme ile: sarhoşlar. | | **الأزهرِيّ** dedi: ve **شَمِر**’in hattıyla okudum: “**سَكَت** adam ve **أطِم** ve **أَرْطَم** ve **أَخْذَم** ve **اخْرَنْبَق**” bir mânâdadır. | | Ve **ابنُ خَالوَيْه** dedi:   **خِذامٌ**: **الخِذَام**’dan nakledilmiştir; o da **الحِمار الوحشيُّ**’dir. | | Dedi:   ve **الحَمام** için denilir: **ابنُ خِذام** | ve **ابنُ شَنَّة**. | | Ve **المِخْذَمُ**, **كَمِنْبرٍ**: | onun kılıçlarının isimlerindendir [ & ] ve o, | zikredilen **الحَارِث الغَسَّاني**’nin kılıcıdır; | ona intikal etti [ & ] nitekim | siyerlerde zikredildiği üzere. | | Ve **خِذَام**, **كَكِتاب**: **هَمْدَان** diyarında bir vadidir; ayrıca **أسَد** diyarında, Necd’de bir sudur; bunu **نصرٌ** söyledi. |

| [

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَذَمَهُ
1 خَذَمَهُ ذ , (S, K,) aor. خَذِمَ , (K,) inf. n. خَذْمٌ, (JK, S, TA,) He cut it, or cut it off: (S, K:) or he did so quickly: (JK, Z, TA:) and ↓ خذّمهُ and ↓ تخذّمهُ signify the same: (K:) or ↓ the second, inf. n. تَخْذِيمٌ, he cut it in pieces; (S, in which only the inf. n. is mentioned;) and so ↓ the third. (TA.) [It is like جَذَمَهُ.] Hence, in a trad., خَذَمُوا بِالسُّيُوفِ, said of men stopping the road, and robbing and slaying passengers, They cut, and smote, men with the swords. (TA.) And خَذَمَ لَهُ مِنْ مَالِهِ خِذْمَةً He cut off for him a portion of his property. (JK.) ― -b2- Also, said of a hawk, He struck him, or it, with his talon, or claw. (IAar, K. *) -A2- خَذِمَ, aor. خَذَمَ , (K,) inf. n. خَذْمٌ, (TK, [as indicated in the K by its being said that the verb is like سَمِعَ,]) It became cut, or cut off; as also ↓ تخذّم: (K:) [or] the latter is quasi-pass. of خَذَّمَهُ [and therefore signifies it became cut in pieces]. (TA.) And خَذِمَتِ النَّعْلُ The [thong called] شِسْع [q. v.] of the sandal became cut, or severed. (TA.) -A3- خَذِمَ, aor. خَذَمَ , (K,) inf. n. خَذَمٌ (S, TA) [and app. خَذَمَانٌ, q. v. infrà]; or خَذَمَ, [so in the JK, which may be also correct, agreeably with the primary signification of this verb, though the aor. is there said to be خَذَمَ , which may perhaps be a mistranscription for خَذِمَ ,] inf. n. خَذْمٌ [there mentioned in two places] and خَذَمٌ; (JK;) (tropical:) He was quick (JK, S, K, TA) in pace, or rate of going; (JK, S, TA;) as also ↓ اخذم. (JK. [But this last may be erroneously taken from the phrase مَرَّ مُخْذِمًا, there immediately following; for this phrase may be mistranscribed for مَرَّ يَخْذَمُ, which I find in the TA.]) ― -b2- [And hence,] خَذَمٌ signifies also (assumed tropical:) [The being liberal, or bountiful; (see the part. n. خَذِمٌ;) or] the giving a gift, or making a present. (KL.)

2 خَذَّمَ see 1, first sentence, in two places.

4 أَخْذَمَ see 1, in the latter part. -A2- اخذم النَّعْلَ He repaired the [thong called] شِسْع of the sandal. (AA, TA.) [Here, as in many other instances, the ا has a privative effect: see خَذِمَتِ النَّعْلُ, above.]

5 تَخَذَّمَ as an intrans. v.: see 1, near the middle of the paragraph: -A2- as a trans. v.: see 1, first sentence, in two places.

اِخْتَذَامٌ
8 اِخْتَذَامٌ ذ , [accord. to some, seems to signify The cutting off a thing for oneself:] accord. to some, طِيبُ النَّفْسِ [as meaning the being pleased, content, or willing: see خَذِمٌ]. (Ham p. 703, q. v.)

خَذِمٌ
خَذِمٌ ذ A cutting, or sharp, sword; (K;) as also ↓ خَذُومٌ (JK, K) and ↓ مِخْذَمٌ; (JK, T, S, ISd, TA;) the last erroneously said in the K to be like مُعَظَّمٌ. (TA.) One of the swords of Mo- hammad was named ↓ المِخْذَمُ: it was formerly the sword of El-Hلrith El-Ghassلnee. (TA.) ― -b2- A garment, or piece of cloth, altogether, or wholly, old and worn out. (TA.) [And in like manner, accord. to Freytag (who does not name his authority), ↓ خَذُومٌ, applied to a scabbard of a sword, Lacerated and worn by use.] ― -b3- (tropical:) Quick, or swift of pace, applied to a horse; (JK, S;) and so ↓ خَذُومٌ, applied to an ostrich. (S.) ― -b4- [And hence.] (tropical:) A man (JK, S) liberal, or bountiful, (S, K,) in giving; (S;) pleased, content, or willing, (JK, K, TA,) to be liberal or bountiful; plenteous in gifts: (TA:) pl. خَذِمُونَ: (JK, K:) it has no broken pl. (TA.)

خَذْمَةٌ
خَذْمَةٌ ذ A snatching away; a snatch: and a stroke, or blow. (TA.) ― -b2- A certain mark (سِمَةٌ) of camels: (JK, K:) an Islلmee term: (K:) a certain mark of sheep or goats, (JK, T, TA,) being a slit across the ear, (T, TA,) which leaves the ear dried up. (JK, T, TA. [See خَذْمَآءُ.]) ― -b3- Also, [or خِذْمَةٌ, q. v.,] A space, or period, syn. سَاعَةٌ, (K,) [of the night, or of the day:] and خَدْمَةٌ [or خِدْمَةٌ] is a dial. var. thereof. (TA.)

خِذْمَةٌ
خِذْمَةٌ ذ [like جِذْمَةٌ] A piece cut off of a garment. (JK. [See also خُذَامَةٌ.]) A portion cut off from property. (JK.) A portion of the night. (JK. [See also خَذْمَةٌ.]) ― -b2- A company of men. (JK. [But perhaps this may be a mistake for خَدَمَةٌ.])

خَذْمَآءُ
خَذْمَآءُ ذ A sheep or goat, (شَاةٌ, JK, K,) or a she-goat, (S,) having the mark in the ear termed خَذْمَةٌ; (JK;) [i. e.] having the ear slit across, without its being separated: (S, K:) or a ewe having the extremity of her ear cut off. (T, TA.)

خَذَمَانٌ
خَذَمَانٌ ذ [app. an inf. n. of خَذِمَ] Quickness of pace, or of rate of going. (TA.)

خَذُومٌ
خَذُومٌ ذ : see خَذِمٌ, in three places.

أُذُنٌ خَذِيمٌ
أُذُنٌ خَذِيمٌ ذ An ear cut, or cut off: (K:) pl. خُذُمٌ. (TA.)

خُذَامَةٌ
خُذَامَةٌ ذ A piece cut off. (JK, K. [See also خِذْمَةٌ.])

مِخْذَمٌ
مِخْذَمٌ ذ : see خَذِمٌ, in two places.

##### Türkçe

خَذَمَهُ
1 **خَذَمَهُ** ذ , (S, K,) muzâri‘ı **خَذِمَ** , (K,) mastarı **خَذْمٌ**, (JK, S, TA,) O, onu kesti; yahut onu koparıp kesti: (S, K:) yahut bunu çabucak yaptı: (JK, Z, TA:) ve ↓ **خذّمهُ** ve ↓ **تخذّمهُ** aynı şeye delâlet eder: (K:) yahut ↓ ikincisi, mastarı **تَخْذِيمٌ**, onu parça parça kesti; (S, onda yalnız mastar zikredilmiştir;) ve böylece ↓ üçüncüsü de. (TA.) [Bu, **جَذَمَهُ** gibidir.] Bundan dolayı, bir rivayette, **خَذَمُوا بِالسُّيُوفِ**, yol kesen, yolcuları soyan ve öldüren erkekler hakkında söylenmiştir: Kılıçlarla adamları kestiler ve vurdular. (TA.) Ve **خَذَمَ لَهُ مِنْ مَالِهِ خِذْمَةً** Onun için malından bir pay koparıp kesti. (JK.) ― -b2- Keza, bir doğan hakkında söylenir: Pençesiyle, yahut tırnağıyla ona, yahut ona, vurdu. (IAar, K. *) -A2- **خَذِمَ**, muzâri‘ı **خَذَمَ** , (K,) mastarı **خَذْمٌ**, (TK, [K’da fiilin **سَمِعَ** gibi olduğu söylenmekle işaret olunduğu üzere,]) Kesilmiş oldu, yahut koparılıp kesilmiş oldu; ↓ **تخذّم** da böyledir: (K:) [yahut] ikincisi, **خَذَّمَهُ**’nun şibh-mechûlüdür [ve bundan dolayı “parça parça kesilmiş oldu” mânâsına gelir]. (TA.) Ve **خَذِمَتِ النَّعْلُ** Nalının **شِسْع** [bkz.] denilen [kayışı] kesilmiş oldu, yahut kopup ayrıldı. (TA.) -A3- **خَذِمَ**, muzâri‘ı **خَذَمَ** , (K,) mastarı **خَذَمٌ** (S, TA) [ve görünüşe göre **خَذَمَانٌ**, aşağıda bkz.]; yahut **خَذَمَ**, [JK’da böyledir; bu fiilin aslî mânâsına göre doğru da olabilir; gerçi orada muzâri‘ın **خَذَمَ** olduğu söylenmiştir; bu belki **خَذِمَ** yerine yanlış yazımdır,] mastarı **خَذْمٌ** [orada iki yerde zikredilmiştir] ve **خَذَمٌ**; (JK;) (mecaz:) Yürüyüşte, yahut gidiş süratinde, çabuk idi (JK, S, K, TA); (JK, S, TA;) ↓ **اخذم** da böyledir. (JK. [Fakat bu sonuncu, hemen ardından gelen **مَرَّ مُخْذِمًا** ibaresinden yanlış alınmış olabilir; zira bu ibare, TA’da bulduğum üzere, **مَرَّ يَخْذَمُ** yerine yanlış yazılmış olabilir.]) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **خَذَمٌ** ayrıca (farz olunan mecaz:) [cömert olma yahut bol verme; (ism-i fâil **خَذِمٌ**’e bak;) yahut] bir hediye verme, yahut armağan etme, mânâsına gelir. (KL.)

2 **خَذَّمَ**: 1’in ilk cümlesine, iki yerde, bak.

4 **أَخْذَمَ**: 1’in son kısmına bak. -A2- **اخذم النَّعْلَ** Nalının **شِسْع**’ını onardı. (AA, TA.) [Burada, başka birçok örnekte olduğu gibi, **ا**’nın selbî (privative) tesiri vardır: yukarıdaki **خَذِمَتِ النَّعْلُ**’e bak.]

5 **تَخَذَّمَ** geçişsiz fiil olarak: 1’e, paragrafın ortasına yakın, bak: -A2- geçişli fiil olarak: 1’in ilk cümlesine, iki yerde, bak.

اِخْتَذَامٌ
8 **اِخْتَذَامٌ** ذ , [bazılarına göre, kişinin kendisi için bir şeyi koparıp kesmesi mânâsına gelir gibi görünür:] bazılarına göre, **طِيبُ النَّفْسِ** [razı olma, hoşnut olma, yahut istekli olma mânâsıyla: **خَذِمٌ**’e bak]. (Ham s. 703, bkz.)

خَذِمٌ
**خَذِمٌ** ذ Kesici, yahut keskin, bir kılıç; (K;) ↓ **خَذُومٌ** (JK, K) ve ↓ **مِخْذَمٌ** da böyledir; (JK, T, S, ISd, TA;) sonuncusu, K’da **مُعَظَّمٌ** gibi olduğu söylenerek yanlış edilmiştir. (TA.) Muhammed’in kılıçlarından birinin adı ↓ **المِخْذَمُ** idi: o, daha önce El-Hلrith El-Ghassلnee’nin kılıcı idi. (TA.) ― -b2- Tamamıyla, yahut bütünüyle, eski ve yıpranmış bir elbise, yahut kumaş parçası. (TA.) [Ve aynı şekilde, Freytag’a göre (dayanağını zikretmez), ↓ **خَذُومٌ**, bir kılıcın kınına uygulanarak, yırtılmış ve kullanımdan yıpranmış (mânâsındadır).] ― -b3- (mecaz:) Yürüyüşte çabuk, yahut süratli; ata uygulanır; (JK, S;) ve ↓ **خَذُومٌ** da böyledir; devekuşuna uygulanır. (S.) ― -b4- [Ve bundan dolayı.] (mecaz:) Bir adam (JK, S) vermede cömert, yahut bol veren, (S, K,) (S;) cömert yahut bol vermeye razı, hoşnut, yahut istekli, (JK, K, TA,) hediyelerde bol: (TA:) çoğulu **خَذِمُونَ**: (JK, K:) kırık çoğulu yoktur. (TA.)

خَذْمَةٌ
**خَذْمَةٌ** ذ Kapıp alma; bir kapış: ve bir darbe, yahut vuruş. (TA.) ― -b2- Develerin belli bir nişanı (**سِمَةٌ**): (JK, K:) İslâmî bir terim: (K:) koyunların yahut keçilerin belli bir nişanı, (JK, T, TA,) kulak boyunca bir yarık olmak üzere, (T, TA,) ki kulağı kurumuş bırakır. (JK, T, TA. [**خَذْمَآءُ**’a bak.]) ― -b3- Keza, [yahut **خِذْمَةٌ**, bkz.,] bir vakit, yahut süre, eş anlamlısı **سَاعَةٌ**, (K,) [gecenin yahut gündüzün:] ve **خَدْمَةٌ** [yahut **خِدْمَةٌ**] bunun lehçe varyantıdır. (TA.)

خِذْمَةٌ
**خِذْمَةٌ** ذ [**جِذْمَةٌ** gibi] Bir elbiseden kesilip koparılmış bir parça. (JK. [**خُذَامَةٌ**’e de bak.]) Mülkten kesilip koparılmış bir pay. (JK.) Gecenin bir payı. (JK. [**خَذْمَةٌ**’e de bak.]) ― -b2- Bir erkekler topluluğu. (JK. [Fakat belki bu, **خَدَمَةٌ** yerine bir hatadır.])

خَذْمَآءُ
**خَذْمَآءُ** ذ Kulağında **خَذْمَةٌ** denilen nişan bulunan bir koyun yahut keçi, (**شَاةٌ**, JK, K,) yahut bir dişi keçi, (S,) (JK;) [yani] kulağı, ayrılmaksızın, enlemesine yarılmış olan: (S, K:) yahut kulağının ucu kesilmiş bir koyun. (T, TA.)

خَذَمَانٌ
**خَذَمَانٌ** ذ [görünüşe göre **خَذِمَ**’in mastarı] Yürüyüş çabukluğu, yahut gidiş sürati. (TA.)

خَذُومٌ
**خَذُومٌ** ذ : **خَذِمٌ**’e, üç yerde, bak.

أُذُنٌ خَذِيمٌ
**أُذُنٌ خَذِيمٌ** ذ Kesilmiş, yahut koparılıp kesilmiş, bir kulak: (K:) çoğulu **خُذُمٌ**. (TA.)

خُذَامَةٌ
**خُذَامَةٌ** ذ Kesilip koparılmış bir parça. (JK, K. [**خِذْمَةٌ**’e de bak.])

مِخْذَمٌ
**مِخْذَمٌ** ذ : **خَذِمٌ**’e, iki yerde, bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَذَمَ
خَذَمَ I ( n. ac. خَذْم 1 ),
a.  Cut, cut off.

خَذِمَ
خَذِمَ A ( n. ac. خَذَم 4 ),
a.  Went quickly, hastened.

أَخْذَمَ
أَخْذَمَ IV ,
a.  Intoxicated.

تَخَذَّمَ
تَخَذَّمَ V ,
a.  Cut off.

b.  Was cut off.

خَذْمَة
خَذْمَة 1t ,
a.  Stroke, blow,

b.  Slit, cut.

خِذْمَة
خِذْمَة 2t ,
a.  Piece, portion.

خَذِم
خَذِم 5 ,
a.  Cutting, sharp.

b.  Liberal, generous.

مِخْذَم
مِخْذَم 20 ,
a.  Cutting, sharp.

خُذَاْمَة
خُذَاْمَة 24t ,
a.  see 2t .

خَذِيْم
خَذِيْم 25 , ( pl. خُذُم 10 ),
a.  Intoxicated.

خَذُوْم
خَذُوْم 26 , ( pl. خُذُم 10 ),
a.  Cutting, sharp.

b.  Swift, fleet.

##### Türkçe

خَذَمَ
**خَذَمَ** I ( n. ac. **خَذْم** 1 ),
a. Kesti, kesti attı.

خَذِمَ
**خَذِمَ** A ( n. ac. **خَذَم** 4 ),
a. Çabuk gitti, acele etti.

أَخْذَمَ
**أَخْذَمَ** IV ,
a. Sarhoş etti.

تَخَذَّمَ
**تَخَذَّمَ** V ,
a. Kesti attı.

b. Kesildi atıldı.

خَذْمَة
**خَذْمَة** 1t ,
a. Darbe, vuruş,

b. Yarık, kesik.

خِذْمَة
**خِذْمَة** 2t ,
a. Parça, pay.

خَذِم
**خَذِم** 5 ,
a. Kesici, keskin.

b. Cömert, eli açık.

مِخْذَم
**مِخْذَم** 20 ,
a. Kesici, keskin.

خُذَاْمَة
**خُذَاْمَة** 24t ,
a. 2t’ye bak.

خَذِيْم
**خَذِيْم** 25 , ( pl. **خُذُم** 10 ),
a. Sarhoş.

خَذُوْم
**خَذُوْم** 26 , ( pl. **خُذُم** 10 ),
a. Kesici, keskin.

b. Çevik, atik.
