# خذم — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B0%D9%85/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خذم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%85.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: خذم

خ ذ م
خذم ، مذخ
استعمل من وجوهه : خذم ، مذخ .
مذخ : يقال : هو يَتَمذَّخُ علينا ، ويَتَبَذَّخ علينا
_ أي : يتطاول ويتكبَّر .
خذم : قال الليث : الْخَذْمُ سُرْعَةُ القَطْعِ ،
وسُرْعَةُ السَّيْر .
يقال : فَرَسٌ خَذِمٌ : سرِيعٌ . . نَعْتٌ له
لاَزِمٌ . . لا يُشْتَقُّ منه فِعْلٌ .
وقد خَذَمَ يَخْذِمُ خَذَمَاناً .
وسيفٌ خَذُومٌ ومِخْذَمٌ : قاطِعٌ ، والْقِطعةُ
خُذَامَةٌ .
ورجُل خَذِمٌ _ ورجالٌ خذِمُونَ . . وهو
الطِّيبُ النَّفْسِ .
والْخَذْمَةُ : سِمَةُ الناسِ إبْلهُم مُذ كان
الإسلامُ .
والْخَذَمَةُ _ من سِمَات الشَّاءِ _ : شَقُّهُ من
عُرْضِ الأُذُنِ . . فتُتْرَكُ الأذُنُ نائسةً .
ورجُلٌ خَذِمُ العطاء _ أي : سَمْح .
قلت : يقال : خَذَمَ الشيء وجَذَمَهُ وجَذَفَهُ
وحَذَمَهُ _ إذا قطعَه .
وثوبٌ خَذِم وخَذَارِيمُ : بمَنْزِلَة رَعَابِيلَ قاله
ابن الأعرابي .
أبو عبيد : المِخْذَمُ : السيْفُ القَطَّاع ، وابْنُ
خِذَامٍ ، اسمُ شاعرٍ جاهلي .
ومنه قول الشاعر :
نَبْكي الدِّيَارَ كَمَا بَكى ابْنُ خِذَام
ابن السكيت : الإخْذَامُ : الإقرارُ بالذُّلِّ . .
والسُّكُونِ .
وأَنْشَد لرجلٍ من بني أَسَدٍ في أولياء دَمٍ
رَضُوا منه بالدِّيَةِ فقال :
شَرَى الْكِرْشُ عن طُولِ النَّجِيِّ أَخَاهُمُو
بِمَالٍ كأَنْ لَمْ يَسْمَعُوا شِعْرَ حَذْلَمِ
شَرَوْهُ بَحُمْرٍ كَالرِّضَامِ وَأَخْذَمُوا
عَلَى الْعَارِ _ مَنْ لَمْ يُنْكِرِ الْعَارَ يُخْذِم
أي : باعُوا أخاهم بإبلٍ حُمْرٍ ، وقبِلوا الدِّيَةَ
ولم يُؤْثِروا القَوَدَ .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ قال : الْخُذُمُ :
السُّكَارَى .
والْخُذُم : الآذانُ المقَطَّعة .
سَلَمَةُ _ عن الفرّاء _ قال :
الْخَذِيمَةُ : المرأةُ السَّكْرَى ، والرَّجُلُ
خَذِيمٌ .
وقال شَمِرٌ فيما قرأتُ له بخطِّه : سَكَتَ
الرجلُ وأَطِمَ ، وأَرْطَمَ وأَخْذَمَ واخْرَنْبَقَ
بمعنى وَاحد .

### Türkçe

خ ذ م
**خذم** , **مذخ**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **خذم** , **مذخ** .

**مذخ** : denir ki: o bize karşı **يَتَمذَّخُ** eder, ve bize karşı **يَتَبَذَّخ** eder
_ yani: uzanır (boy atar) ve kibirlenir.

**خذم** : Leys dedi: **الْخَذْمُ** kesmenin süratidir,
ve yürümenin sürati.
Denir ki: **فَرَسٌ خَذِمٌ**: hızlıdır... ona ait bir sıfattır
lâzımdır... ondan fiil türetilmez.
Ve muhakkak **خَذَمَ يَخْذِمُ خَذَمَاناً**.
Ve **سيفٌ خَذُومٌ** ve **مِخْذَمٌ**: kesicidir; ve parça
**خُذَامَةٌ**dır.
Ve **رجُل خَذِمٌ** _ ve **رجالٌ خذِمُونَ**... ve o
hoş tabiatlıdır.
Ve **الْخَذْمَةُ**: insanların develerini damgalaması/alâmeti; şu zamandan beri ki
İslâm (vardır).
Ve **الْخَذَمَةُ** _ koyunun alâmetlerinden _ : onu
kulağın eninden yarmaktır... böylece kulak sarkık bırakılır.
Ve **رجُلٌ خَذِمُ العطاء** _ yani: cömert.

Dedim: denir ki: **خَذَمَ** şeyi ve **جَذَمَهُ** ve **جَذَفَهُ**
ve **حَذَمَهُ** _ onu kestiği zaman.

Ve **ثوبٌ خَذِم** ve **خَذَارِيمُ**: **رَعَابِيلَ** menzilesindedir; bunu
İbnü’l-A‘râbî söyledi.

Ebû Ubeyd: **المِخْذَمُ**: keskin kılıçtır; ve **ابْنُ خِذَامٍ**
câhiliye şairinin adıdır.
Ve ondan şairin sözü:
**نَبْكي الدِّيَارَ كَمَا بَكى ابْنُ خِذَام**

İbnü’s-Sikkît: **الإخْذَامُ**: zilleti...
ve sükûnu ikrar etmektir.

Ve Benî Esed’den bir adam için, kan velîleri hakkında, ondan diyete razı oldular da şöyle dedi, diye inşâd etti:
**شَرَى الْكِرْشُ عن طُولِ النَّجِيِّ أَخَاهُمُو**
**بِمَالٍ كأَنْ لَمْ يَسْمَعُوا شِعْرَ حَذْلَمِ**
**شَرَوْهُ بَحُمْرٍ كَالرِّضَامِ وَأَخْذَمُوا**
**عَلَى الْعَارِ _ مَنْ لَمْ يُنْكِرِ الْعَارَ يُخْذِم**

Yani: kardeşlerini kızıl develerle sattılar, diyeti kabul ettiler
ve kısası tercih etmediler.

Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _ dedi: **الْخُذُمُ**:
sarhoşlardır.
Ve **الْخُذُم**: kesilmiş kulaklardır.

Seleme _ Ferrâ’dan _ dedi:
**الْخَذِيمَةُ**: sarhoş kadın; ve erkek
**خَذِيمٌ**dür.

Ve Şemir, onun hattıyla okuduğum şeyde dedi: **سَكَتَ**
adam ve **أَطِمَ** , ve **أَرْطَمَ** ve **أَخْذَمَ** ve **اخْرَنْبَقَ**
tek bir mânâdadır.
