# خربق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%A8%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1%D8%A8%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خربق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%A8%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خربق

الخربق، كجعفر: نبات ورقه كلسان الحمل أبيض وأسود، وكلاهما يجلو ويسخن، وينفع الصرع والجنون والمفاصل والبهق والفالج، ويسهل الفضول اللزجة، وربما أورث تشنجا، وإفراطه مهلك، وهو سم للكلاب والخنازير، وإن نبت بجنب كرمة أسهلت خمرة عنبها كما في القانون للرئيس، وقال الليث: الخربق: نبت كالسم، يغشى على آكله، ولا يقتله. وأبو خربق: سلام كذا في النسخ، والصواب: سلامة بن روح ابن خالد ابن أخي خالد بن عقيل ابن خالد: محدث عن عمه عقيل. وقا ابن عباد الخربق كزبرج مصعد ونص الليث مصنعة الماء واسم الحوض. وقال ابن الأعرابي الخرباق كسربال المرأة الطويلة العظيمة وكذلك الغلفاق واللباخية أو هي السريعة المشي عن الليث. وخرباق اسم ذي اليدين الصحابي رضي الله عنه في قول وفي آخر هو عمير بن عمرو ابن نضلة السلمى. والخرباق سرعة المشي كالخربقة يقال مرت المرأة الخربقة والخرباق. ويقال جد في خرباقه وهو الضراط نقله الجوهري ومر عن ابن دريد أن لغة أهل الحوف في الضراط الخرباق والخبراق. وخربقه أي الثوب شقه كخبرقه عن الجوهري. وخربق الشيء قطعه مثل خردله. وخربق العمل: إذا أفسده نقله الجوهري. وقال الليث: خربق الغيث الأرض: إذا شققها. قال: والمخربقة للمفعول: المرأة ا لربوخ. قال والخربقة: من زجر العنز. قال: والاخرنباق: الاخرنفاق: انقماع المريب وأنشد:
  صاحب حانوت إذا ما اخرنبقا
  فيه علاه سكره فـخـذرقـا
  مثل الحبارى لم تمالك خذقـا والاخرنباق: اللصوق بالأرض عن أبى حاتم. والمخرنبق: المطرق الساكت الكاف، وفي المثل: مخرنبق لينباع أي: ساكت لداهية يريدها ومعنى لينباع، أي: ليثب، أو ليسطو إذا أصاب فرصة، وقال الأصمعي: يضرب في الرجل يطيل الصمت حتى يضرب فغفلا وهو ذو نكراء، وقال غيره: المحرنبق: هو المتربص بالفرصة، يثب على عدوه، أو حاجته إذا أمكنه الوثوب، ومثله: مخرنطم لينباع، وقيل: المخرنبق: الذي لا يجيب إذا كلم.

  ومما يستدرك عليه: رجل خرباق: كثير الضرط. وخربق النبت: اتصل بعضه ببعض. والأسد يخربق له، وهو مثل الزبية يمنع به.

### Türkçe

**الخربق**; **كجعفر**: Yaprakları **لسان الحمل** gibi olan, beyaz ve siyah bir bitki; ikisi de parlatır ve ısıtır; sara, delilik, eklemler, **البهق** ve **الفالج** için fayda verir; yapışkan artık maddeleri ishal eder; bazen kasılma miras bırakır; onun aşırısı helâk edicidir; o, köpekler ve domuzlar için zehirdir; eğer bir asmanın yanında biterse, üzümünün şarabı ishal ettirir; **القانون**’da **الرئيس** için olduğu gibi. **الليث** dedi: **الخربق**: zehir gibi bir bitki; yiyenine baygınlık verir, onu öldürmez. Ve **أبو خربق**: Selâm; nüshalarda böyle; doğrusu: Selâme b. Rûh b. Hâlid b. Hâlid’in kardeşinin oğlu, Hâlid b. Akîl b. Hâlid: amcası Akîl’den hadis rivayet eden. Ve İbn Abbâd dedi: **الخربق**; **كزبرج**: yükseltici; ve **الليث**’in nassı: su yapısı ve havuzun adı. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الخرباق**; **كسربال**: kadının uzun, büyük elbisesi; ve aynı şekilde **الغلفاق** ve **اللباخية**; yahut o, **الليث**’ten: hızlı yürüyen. Ve **خرباق**; bir kavle göre, sahâbî **ذي اليدين**’in adı—Allah ondan razı olsun—; başka birinde ise o, Umeyr b. Amr b. Nadle es-Sülemî’dir. Ve **الخرباق**: **الخربقة** gibi hızlı yürüyüştür; “Kadın **الخربقة** ve **الخرباق** yürüyüşüyle yürüdü” denir. Ve “**خرباقه**’sinde ciddileşti” denir; o, **الضراط**tır; onu **الجوهري** nakletti; ve İbn Düreyd’den geçti ki **الضراط** hakkında **أهل الحوف**’un dili **الخرباق** ve **الخبراق**tır. Ve **خربقه**; yani elbiseyi: onu yardı; **الجوهري**’den: **خبرقه** gibi. Ve **خربق**; şeyi: onu kesti; **خردله** gibi. Ve **خربق العمل**: onu bozduğu zaman; onu **الجوهري** nakletti. Ve **الليث** dedi: **خربق الغيث الأرض**: onu yardığı zaman. Dedi: ve **المخربقة**; mef‘ûl için: **الربوخ** kadın. Dedi: ve **الخربقة**: keçinin azarlamasındandır. Dedi: ve **الاخرنباق**: **الاخرنفاق**: şüpheli olanın sinip çekilmesi; ve şu beyti okudu:
  صاحب حانوت إذا ما **اخرنبقا**
  فيه علاه سكره فـ**خـذرقـا**
  مثل الحبارى لم تمالك **خذقـا**
Ve **الاخرنباق**: Ebû Hâtim’den: yere yapışma. Ve **المخرنبق**: **الكاف**; başını eğmiş suskun. Ve meselde: **مخرنبق لينباع**; yani: istediği bir belâ için suskun; ve **لينباع**’ın mânası: sıçramak için; yahut bir fırsat yakaladığı zaman saldırmak için. Ve **الأصمعي** dedi: bir adam hakkında darb olunur; suskunluğu uzatır, ta ki gafilken vurulsun; o ise bir kötülük sahibidir. Ve başkası dedi: **المحرنبق**: fırsatı kollayan kimsedir; düşmanına, yahut ihtiyacına, sıçramak mümkün olunca sıçrar. Ve onun benzeri: **مخرنطم لينباع**. Ve denildi: **المخرنبق**: kendisiyle konuşulunca cevap vermeyen kimsedir.

  Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجل خرباق**: çok **الضرط** eden. Ve **خربق النبت**: onun bir kısmı bir kısmına bitişti. Ve aslan, onunla **يخربق** edilir; o, **الزبية** gibidir; onunla engellenir.
