# خرب — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%A8/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1%D8%A8/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%A8.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: خرب

خَرِبَ
1 خَرِبَ خرب , (JK, S, A, Msb, &c.,) aor. خَرَبَ , (JK, K,) inf. n. خَرَابٌ, (JK, S, * A, Mgh, * Msb, KL, TA,) said of a place, (S,) or a country, (A, Mgh, *) or a dwelling, or place of abode, (Msb,) or a house, (TK,) It was, or became, in a state of ruin, waste, uninhabited, depopulated, deserted, desolate, uncultivated, or in a state the contrary of flourishing: (JK, S, A, Mgh, KL, TA:) خَرَابٌ is the contr. of عِمَارَةٌ. (S.) ― -b2- خَرِبَ, aor. خَرَبَ , (Msb,) inf. n. خَرَبٌ, (S, Msb, K,) It had in it a slit, or a round perforation: (S:) or he had his ear slit, (Msb, K,) or bored with a round perforation. (Msb.) -A2- خَرَبَ: see 4. ― -b2- Also, (Msb, K,) aor. خَرُبَ , inf. n. خِرَابَةٌ, (Msb,) He stole: (Msb:) or he became a thief, or robber. (K.) And خَرَبَ اـِبِلَ فُلَانٍ, (S, A, *) or خَرَبَ بِاـِبِلِ فُلَانٍ, (K,) both mentioned as on the authority of Lh, (TA,) aor. خَرُبَ , (S, A,) inf. n. خِرَابَةٌ (S, A, K) and خَرَابَةٌ and خَرْبٌ and خُرُوبٌ, (K,) He stole the camels of such a one. (S, K.) ― -b3- خَرَبَهُ, (K,) aor. خَرُبَ , inf n. خَرْبٌ, (TA,) He bored it, perforated it, or made a hole through it: or he slit it: (K, TA:) namely, a thing. (TA.) ― -b4- And He struck his خُرْبَةٌ, (K,) meaning the part where the head of his thigh-bone was inserted; or خربة here has some other of the significations assigned to it in this article. (TA.)

2 خَرَّبَ see 4, in four places.

اخرب
4 اخرب أخرب اخرب خرب , (S, A, Msb, K,) inf. n. اـِخْرَابٌ, (TA,) He reduced to ruin; or rendered waste, uninhabited, depopulated, deserted, desolate, uncultivated, or in a state the contrary of flourishing; (S, A, K;) a house, (S, K,) or a dwelling, or place of abode, (Msb,) or a country; (A;) as also ↓ خرّب, (A, Msb, K,) inf. n. تَخْرِيبٌ; (TA;) and ↓ خَرَبَ, (K,) [inf. n. خَرَابٌ, as in the Kur ii. 108:] or ↓ خرّب signifies the same, but in a more extensive, or a superlative or an intensive sense: you say, خَرَّبُوا بُيُوتَهُمْ [They ruined their houses; the ر being doubled because the verb has many objects: or they demolished their houses]. (S, TA.) بُيُوتَهُمْ ↓ يُخَرِّبُونَ, in the Kur [lix. 2], means They demolishing their houses: this is the reading of AA: all others read يُخْرِبُونَ بيوتهم, meaning they going forth from their houses, and leaving them; (TA;) or evacuating their houses; or leaving them in a state of ruin. (Bd.) ― -b2- [Hence the saying,] الأَمَانَاتُ ↓ عِنْدَهُ تُخَرَّبُ (tropical:) [Deposits entrusted to him become lost, or perish]. (A.)

تخرّب
5 تخرّب أخرب تخرب خرب It (a building) became demolished. (TA.)

استخرب
10 استخرب استخرب It (a skin for water or milk) became perforated with many holes; became full of holes. (A, TA.) ― -b2- (assumed tropical:) He became broken by misfortune. (JK, K.) ― -b3- اِسْتَخْرَبْتُ لِهٰذَا الأَمْرِ (assumed tropical:) I lamented for this event, or case. (JK.) ― -b4- استخرب اـِلَيْهِ (assumed tropical:) He was angry with him; or was angry with him with the anger that proceeds from a friend; (وَجَدَ عَلَيْهِ;) namely, one who had separated himself from him: (JK:) or he yearned towards, longed for, or desired, him. (K.)

نَخْرَبَ
Q. Q. 1 نَخْرَبَ أخرب نخرب خرب [in the CK, erroneously, تَخَرَّبَ,] It (the canker-worm) corroded a tree: (K, TA:) but accord. to some, this verb is [radically] quadriliteral, and as such it occurs again in the K [in art. نخرب]. (TA.)

خَرْبٌ
خَرْبٌ خرب : see خُرْبَةٌ, in five places: -A2- and see also خَرَبٌ.

خُرْبٌ
خُرْبٌ خرب : see خُرْبَةٌ, in seven places. -A2- Also The place where an elevated accumulation of sand terminates, (JK, S, * TA,) producing trees of the kind called غَضًا. (TA.)

خَرَبٌ
خَرَبٌ خرب The male of the [species of bustard called] حُبَارَى: (S, K:) or i. q. حُبَارَى, absolutely: (TA:) pl. خِرْبَانٌ. (S.) ― -b2- And hence, (A,) or ↓ خَرِبٌ, (JK,) or ↓ خَرْبٌ, (TA,) and ↓ خِرِبَّانٌ, (K,) (tropical:) Cowardly; or a coward. (A, K, TA.) -A2- See also خُرْبَةٌ, near the end of the paragraph.

خَرِبٌ
خَرِبٌ خرب (S, TA) and ↓ خَرَابٌ (A, Msb) In a state of ruin, waste, uninhabited, depopulated, deserted, desolate, uncultivated, or in a state the contrary of flourishing; (S, A, TA;) applied to a place, (S,) or a country, (A,) or a dwelling, or place of abode. (Msb.) You say دَارٌ خَرِبَةٌ A house which its owner has reduced to ruin, or rendered uninhabited, &c. (S, TA.) [In the phrase, هٰذَا جُحْرُ ضَبٍّ خَرِبٍ, meaning This is a deserted hole of a lizard of the kind called dabb, the word خرب is put in the gen. case عَلَى الجِوَارِ, i. e. because of its proximity to a preceding word in that case, not being so properly.] ― -b2- [Hence,] هُوَ خَرِبُ العَظْمِ (tropical:) [He is without marrow in the bone]. (A, TA.) And خَرِبُ الأَمَانَةِ (tropical:) [One in whom trust is not safely reposed]. (A, TA.) ― -b3- See also خَرَابٌ. -A2- And see خَرَبٌ.

خَرْبَةٌ
خَرْبَةٌ خرب خربه خربة see the next paragraph, in two places. -A2- See also خِرْبَةٌ.

خُرْبَةٌ
خُرْبَةٌ خرب خربه خربة A hole, perforation, or bore; (Msb, TA;) whether round or not: (TA:) or any round hole or perforation or bore; (S, K, TA;) such as that of the ear; (TA;) [and] so ↓ خُرْبٌ: (A:) pl. [of mult.] of the former (in this and in other senses here following, K, * TA) خُرَبٌ (Msb, K) and خُرُوبٌ, which latter is extr. [with respect to rule], and [of pauc.] أَخْرَابٌ [which is irregular as pl. of the former, but regular as pl. of the latter]. (K. [See also خُرْتٌ and خُرْتَةٌ.]) [Hence,] خُرْبَةٌ السِّنْدِىِّ The bore of the lobe of the ear, when not slit: [the Sindee being particularly noted by the Arabs for his pierced ears:] when slit, it is termed السِّنْدِىِّ ↓ خَرْبَةٌ. (TA.) ― -b2- Width of the hole, or perforation, of the ear; (JK;) as also ↓ خَرْبٌ, (JK,) or ↓ خُرْبٌ, (A,) and ↓ أَخْرَبٌ, (K,) this last being a subst. like أَفْكَلٌ. (TA.) ― -b3- The eye of a needle: [like خُرْتٌ and خُرْتَةٌ:] and the foramen of the anus: as also ↓ خُرْبٌ and ↓ خَرْبٌ and ↓ خَرَّابَةٌ and ↓ خُرَّابَةٌ and ↓ خُرَابَةٌ; (K, MF;) in both of these senses, though this is not clearly shown in the K: (MF:) and likewise, of the vagina; the dual of خُرْبَةٌ occurring in a trad., as some relate it, applied to the foramen of the anus and that of the vagina together: (TA:) and the last, ↓ خُرَابَةٌ, also signifies any perforation like the eye of a needle. (K.) ― -b4- الخُرْبَةُ and ↓ الخُرْبُ and ↓ الخُرَابَةُ and ↓ الخُرَّابَةُ The hole [or socket] of the hip, (S, TA,) where the head of the thigh-bone is inserted; as also خُرْبَةُ الوَرِكِ and الورك ↓ خُرْبُ and ↓ خَرْبُ الورك and الورك ↓ خَرَابَةُ [or, probably, ↓ خُرَابَة] and الورك ↓ خُرَّابَةُ and الورك ↓ خَرَّابَةُ: and the pl., أَخْرَابٌ, also signifies the lower extremities of the shoulder-blades. (TA.) ― -b5- And الخُرْبَةُ, (A 'Obeyd, S, Mgh, Msb, K,) or خُرْبَةُ المَزَادَة, (A,) and ↓ الخُرَّابَة, and sometimes ↓ الخُرَابَة without tesh-deed, (TA,) [and perhaps ↓ الخُرْبُ also, (see خُبْنٌ,)] The loop of the [leathern water-bag called] مَزَادَة; (A 'Obeyd, S, A, Mgh, Msb, K;) because of its round form: every مزادة having two loops [whereby it is suspended upon either side of the camel], each of which is thus called; and two kidney-shaped pieces of leather (كُلْيَتَانِ) [at the two upper corners]; and the two loops are sewed to these. (TA. [See also خُرْتَةٌ.]) -A2- A vice, or fault; (IAth, TA;) as also ↓ خَرَبَةٌ: (K:) and corruption, or unsoundness, in religion; (JK, K;) as also ↓ خَرَبَةٌ (JK, TA) and ↓ خَرْبَةٌ [like حَرْبَةٌ] (Mgh, * K) and ↓ خُرْبٌ and ↓ خَرْبٌ (K) and ↓ خَرَبٌ: and a quality inducing suspicion, or evil opinion: [a meaning app. belonging to all of the foregoing words:] (TA:) pl., of the first, خُرُبَاتٌ; and of the second, خَرَبَاتٌ: (JK:) also, the first (i. e. خُرْبَةٌ), a crime: a bad, an evil, or a foul, word or saying: and a trial, or an affliction. (TA.) You say, مَا فِيهِ خُرْبَةٌ There is not in him a vice, or fault. (TA.) And مَا رَأَيْنَا مِنْ فُلَانٍ خُرْبَةً (JK, TA) and ↓ خَرْبًا, (TA,) or ↓ خَرَبَةً, (JK,) We have not seen in such a one unsoundness of religion nor anything disgraceful. (JK, TA.) ― -b2- فَارٌّ بِخُرْبَةٍ, occurring in a trad., means One who flees with a thing desiring to appropriate it to himself and to take possession of it unlawfully. (TA.)

خِرْبَةٌ
خِرْبَةٌ خرب خربه خربة : see خَرَابٌ, in three places. -A2- Also The state, or condition, or guise, of him who is termed خَارِبٌ: (K:) also explained as signifying a thing whereof one is ashamed: or as derived from [خَرَبَةٌ, meaning] “ contemptibleness, and disgrace, or ignominy: ” or it may be ↓ خَرْبَةٌ, meaning a single act [of a shamefal nature, or the like]. (Et-Tirmidhee, TA.)

خَرَبَةٌ
خَرَبَةٌ خرب خربه خربة : see خُرْبَةٌ, in three places, near the end of the paragraph. ― -b2- Also i. q. ذِلَّةٌ [Baseness, vileness, &c.]: (K, TA:) in one copy of the K, زَلَّةٌ [a slip, lapse, fault, &c.]: (TA:) and disgrace, or ignominy, and contemptibleness. (TA.) ― -b3- And الخَرَبَةٌ signifies العَوْرَةُ [The part, or parts, of the person, which it is indecent to expose]. (K.)

خَرِبَةٌ
خَرِبَةٌ خرب خربه خربة and its pls.: see خَرَابٌ, in five places.

خِرِبَّانٌ
خِرِبَّانٌ خرب خربان : see خَرَبٌ.

خَرَابٌ
خَرَابٌ خراب inf. n. of خَرِبَ in the first of the senses explained above. (JK, S, * A, &c. [See 1, first sentence.]) ― -b2- [Then used as an epithet:] see خَرِبٌ. ― -b3- [And then used as an epithet in which the quality of a subst. predominates, as appears from what follows;] contr. of عُمْرَانٌ: (JK, A, K:) and ↓ خَرِبَةٌ signifies [the same; or] مَوْضِعُ خَرَابٍ; (A, K;) as also ↓ خِرْبَةٌ: (Lth, K:) [all may be rendered A ruin, or waste; a place, country, place of abode, or house, in a state of ruin, waste, uninhabited, depopulated, deserted, desolate, uncultivated, or in a state the contrary of flourishing:] the pl. of خَرَابٌ is أخْرِبَةٌ, (JK, K,) a pl. of pauc., (JK,) and خِرَبٌ, which latter is mentioned by El-Khattلbee, (K,) as occurring in a trad. respecting the building of the mosque of El-Medeeneh: كَانَ فِيهِ نَخْلٌ وَقُبُورُ المُشْرِكِينَ وَخَرِبٌ فَأَمَرَ بِالخِرَبِ فَسُوِّيَتْ [There were in it palm-trees, and the graves of the believers in a plurality of gods, and ruins; and he gave orders respecting the ruins, and they were levelled]: but IAth says that خِرَبٌ may be pl. of ↓ خَرِبَةٌ, or of ↓ خِرْبَةٌ: or it may be ↓ خَرِبٌ [coll. gen. n.] of ↓ خَرِبَةٌ: and accord. to one reading of the trad., the word is حَرْثٌ, meaning “ a place ploughed for sowing: ” (TA:) [accord. to F,] the pl. of ↓ خِرْبَةٌ, also, is خِرَبٌ: and the pl. of ↓ خَرِبَةٌ is خَرِبٌ [mentioned above] and خَرَائِبُ [which is anomalous] and خَرِبَاتٌ. (K.) [Hence,] وَقَعُوا ↓ فِى وَادِى خَرِبَاتٍ [They fell into a valley of ruins, or waste places, &c.]: (A, TA:) i. e., into destruction: (TA:) [a prov., of which there are various readings: see جَذَبَات, in art. جذب.] -A2- [Also inf. n. of خَرَبَ as syn. with اخرب, q. v.]

خَرَابَةٌ
خَرَابَةٌ خراب خرابه خرابة : see خُرْبَةٌ.

خُرَابَةٌ
خُرَابَةٌ خراب خرابه خرابة : see خُرْبَةٌ, in five places.

خَرُّوبٌ
خَرُّوبٌ خروب (Az, S, Mgh, K) and ↓ خُرْنُوبٌ, (Az, S, K,) mentioned by Az as radically quadriliteral, (TA in art. خرنب,) and ↓ خَرْنُوبٌ, (Mgh, K,) but this last is of weak authority, (TA,) or not allowable, (S,) a coll. gen. n.; n. un. with ة; (TA;) A kind of tree, growing upon the mountains of Syria, having grains (حَبّ) like those of the يَنْبُوت [q. v.], called by the children of El- 'Irلk القِثَّآءُ الشَّامِىُّ, dry, or tough, and black: (Az, TA in art. خرنب:) a certain plant, (S, Mgh,) well known: (S:) said by some to be kind of tree [or plant] called خَشْخَاش [i. e. poppy]: (Mgh:) certain trees, of which there are two kinds, wild (بَرِّىٌّ), and Syrian (شَامِىٌّ): (AHn, K:) the former kind is also called يَنْبُوتَةٌ; (AHn;) and this is thorny, (AHn, K,) used as fuel, rising to the height of a cubit, having branches, (AHn,) with a fruit (AHn, K) black (أَحَمُّ) and light, like bubbles, (AHn, TA,) in the copies of the K كَالتُّفَّاحِ, but correctly كَالنُّفَاخِ, (TA,) disagreeable in taste, (AHn, K,) not eaten except in cases of difficulty, or distress; having grains (حَبّ) which are hard and lubricous: (AHn:) the Syrian kind [is that to which the name of خرّوب is now commonly applied, the carob, or locust-tree; ceratonia siliqua; the fruit of which] is sweet, and is eaten; having grains (حَبّ) like those of the يَنْبُوت, but larger; (AHn;) the fruit of this kind is like the خِيَار شَنْبَر [or cassia fistula], but wide; and from it are prepared an inspissated juice and [a kind of] سَوِيق [or parched meal]. (AHn, K.) [Its grain is used as a weight: see قِيرَاطٌ and دِرْهَمٌ and دِينَارٌ.]

خَرَّابَةٌ
خَرَّابَةٌ خراب خرابه خرابة : see خُرْبَةٌ, in two places.

خُرَّابَةٌ
خُرَّابَةٌ خراب خرابه خرابة : see خُرْبَةٌ, in four places.

خُرْنُوبٌ
خُرْنُوبٌ خرنوب and خَرْنُوبٌ: see خَرُّوبٌ.

خَارِبٌ
خَارِبٌ خارب A stealer of camels: (As, S, A:) and (by extension of its original meaning, TA) any thief, or robber: (JK, S:) dim. ↓ خُوَيْرِبٌ: (TA:) and pl. خُرَّابٌ, (S, A, TA,) or أَخْرَابٌ. (JK.) [See also خِرْبَةٌ.]

خُوَيْرِبٌ
خُوَيْرِبٌ خويرب : see what next precedes.

أَخْرَبُ
أَخْرَبُ ذ Slit: or having a round hole or perforation: (S:) [fem. خَرْبَآءُ; as in] أُذُنٌ خَرْبَآءُ An ear having the lobe slit. (K.) ― -b2- A man, (S,) or a ram, (Msb,) having his ear slit; (S, Msb, K;) as also ↓ مُخَرَّبٌ and مُخَرَّمٌ; (TA;) from ↓ مَخْرُوبٌ signifying slit: (S:) and (so in the S and TA, but in the Msb “ or ” ) having his ear pierced, or bored: when it is slit (after the piercing, S, TA), he is said to be أَخْرَمُ: (S, Msb, TA: [but see this last in art. خرم:]) and أَخْرَبُ الأُذُنَيْنِ having the ears pierced, or bored: (AM, TA in art. خرت:) and خَرْبَآءُ a female slave having the lobe of her ear slit [or pierced, or bored]: and ↓ مُخَرَّبَةٌ a female slave having her ear [slit or] pierced, or bored: (TA:) and خَرْبَآءُ a she-goat having her ear slit, but so that the slit is not long nor wide. (K.) -A2- أَخْرَبٌ: see خُرْبَةٌ.

خَلِيَّةٌ مُخْرِبَةٌ
خَلِيَّةٌ مُخْرِبَةٌ خلية مخربه خلية مخربة An empty bee-hive, (K,) in which honey has not been collected. (TA.)

مُخَرَّبٌ
مُخَرَّبٌ مخرب , and its fem. (with ة): see أَخْرَبُ.

مَخْرُوبٌ
مَخْرُوبٌ مخروب : see أَخْرَبُ.

نُخْرُوبٌ
نُخْرُوبٌ نخروب sing. of نَخَارِيبُ, (TA,) which latter signifies Holes like those of hornets' nests: and the holes, or cells, (prepared with wax, K in art. نخرب,) in which the bees deposit their honey. (K, TA. [In the CK, erroneously, تخاريب.]) Accord. to some, the ن is a radical letter. (TA.)

### Türkçe

**خَرِبَ**
1 **خَرِبَ** خرب , (JK, S, A, Msb, &c.,) muzâri‘i **خَرَبَ** , (JK, K,) mastarı **خَرَابٌ**, (JK, S, * A, Mgh, * Msb, KL, TA,) bir yer hakkında, (S,) yahut bir ülke hakkında, (A, Mgh, *) yahut bir mesken, yahut ikamet yeri hakkında, (Msb,) yahut bir ev hakkında, (TK,) haraplık, viranelik, ıssızlık, nüfussuzluk, terk edilmişlik, tenhalık, ekilmemişlik hâlinde idi veya oldu; yahut mamurluğun zıddı bir hâlde idi: (JK, S, A, Mgh, KL, TA:) **خَرَابٌ** , **عِمَارَةٌ**’nın zıddıdır. (S.) ― -b2- **خَرِبَ**, muzâri‘i **خَرَبَ** , (Msb,) mastarı **خَرَبٌ**, (S, Msb, K,) onda bir yarık, yahut yuvarlak bir delik vardı: (S:) yahut onun kulağı yarılmıştı, (Msb, K,) yahut yuvarlak bir delikle delinmişti. (Msb.) -A2- **خَرَبَ**: bk. 4. ― -b2- Ayrıca, (Msb, K,) muzâri‘i **خَرُبَ** , mastarı **خِرَابَةٌ**, (Msb,) çaldı: (Msb:) yahut hırsız, yahut yol kesici oldu. (K.) Ve **خَرَبَ اـِبِلَ فُلَانٍ**, (S, A, *) yahut **خَرَبَ بِاـِبِلِ فُلَانٍ**, (K,) ikisi de Lh’den rivayetle zikredilmiştir, (TA,) muzâri‘i **خَرُبَ** , (S, A,) mastarı **خِرَابَةٌ** (S, A, K) ve **خَرَابَةٌ** ve **خَرْبٌ** ve **خُرُوبٌ**, (K,) falanın develerini çaldı. (S, K.) ― -b3- **خَرَبَهُ**, (K,) muzâri‘i **خَرُبَ** , mastarı **خَرْبٌ**, (TA,) onu deldi, onu delik etti, yahut onda bir delik açtı: yahut onu yardı: (K, TA:) yani bir şey. (TA.) ― -b4- Ve onun **خُرْبَةٌ**’sine vurdu, (K,) bununla uyluk kemiğinin başının yerleştirildiği kısım kastedilir; yahut burada **خربة** bu maddede ona verilen anlamlardan bir başkasıdır. (TA.)

2 **خَرَّبَ** bk. 4, dört yerde.

**اخرب**
4 **اخرب** أخرب اخرب خرب , (S, A, Msb, K,) mastarı **اـِخْرَابٌ**, (TA,) harap etti; yahut viran, ıssız, nüfussuz, terk edilmiş, tenhalaşmış, ekilmemiş, yahut mamurluğun zıddı bir hâle getirdi; (S, A, K;) bir evi, (S, K,) yahut bir meskeni, yahut ikamet yerini, (Msb,) yahut bir ülkeyi; (A;) ve bunun gibi ↓ **خرّب**, (A, Msb, K,) mastarı **تَخْرِيبٌ**; (TA;) ve ↓ **خَرَبَ**, (K,) [mastarı **خَرَابٌ**, Kur’ân’da ii. 108’de olduğu gibi:] yahut ↓ **خرّب** aynı anlama gelir, fakat daha geniş, yahut mübalağalı yahut şiddetli bir mânâ ile: şöyle dersin, **خَرَّبُوا بُيُوتَهُمْ** [evlerini harap ettiler; **ر** şeddelidir çünkü fiilin birçok mef‘ûlü vardır: yahut evlerini yıktılar]. (S, TA.) Kur’ân’da [lix. 2] **بُيُوتَهُمْ ↓ يُخَرِّبُونَ**, AA’nın kıraatinde, “evlerini yıkıyorlar” demektir: diğerlerinin hepsi **يُخْرِبُونَ بيوتهم** okur; mânâsı, evlerinden çıkıp onları bırakıyorlar; (TA;) yahut evlerini boşaltıyorlar; yahut onları harap hâlde bırakıyorlar. (Bd.) ― -b2- [Bundan dolayı şu söz:] **الأَمَانَاتُ ↓ عِنْدَهُ تُخَرَّبُ** (mecaz:) [ona emanet edilenler kaybolur, yahut helâk olur]. (A.)

**تخرّب**
5 **تخرّب** أخرب تخرب خرب (bir bina) yıkılmış hâle geldi. (TA.)

**استخرب**
10 **استخرب** استخرب (su yahut süt için olan bir tulum) birçok delikle delindi; deliklerle doldu. (A, TA.) ― -b2- (farazî mecaz:) musibetle kırıldı. (JK, K.) ― -b3- **اِسْتَخْرَبْتُ لِهٰذَا الأَمْرِ** (farazî mecaz:) bu olay için, yahut bu hâl için, ağıt yaktım. (JK.) ― -b4- **استخرب اـِلَيْهِ** (farazî mecaz:) ona kızdı; yahut dosttan kaynaklanan bir kızgınlıkla ona kızdı; (**وَجَدَ عَلَيْهِ;**) yani kendisinden ayrılmış olan birine: (JK:) yahut ona özlem duydu, ona hasret çekti, yahut onu arzuladı. (K.)

**نَخْرَبَ**
Q. Q. 1 **نَخْرَبَ** أخرب نخرب خرب [CK’de yanlış olarak **تَخَرَّبَ**,] (ağaç kurdu) bir ağacı kemirdi: (K, TA:) fakat bazılarına göre bu fiil aslî olarak rubâ‘îdir ve bu sıfatla K’da tekrar geçer [madde **نخرب**’de]. (TA.)

**خَرْبٌ**
**خَرْبٌ** خرب : bk. **خُرْبَةٌ**, beş yerde: -A2- ve ayrıca bk. **خَرَبٌ**.

**خُرْبٌ**
**خُرْبٌ** خرب : bk. **خُرْبَةٌ**, yedi yerde. -A2- Ayrıca, yükselmiş bir kum birikiminin son bulduğu yer; (JK, S, * TA,) **غَضًا** denilen türden ağaçlar bitirir. (TA.)

**خَرَبٌ**
**خَرَبٌ** خرب [**حُبَارَى** denilen] toy kuşu türünün erkeği: (S, K:) yahut mutlak olarak **حُبَارَى** ile aynı: (TA:) çoğulu **خِرْبَانٌ**. (S.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (A,) yahut ↓ **خَرِبٌ**, (JK,) yahut ↓ **خَرْبٌ**, (TA,) ve ↓ **خِرِبَّانٌ**, (K,) (mecaz:) korkak; yahut bir korkak. (A, K, TA.) -A2- Ayrıca bk. **خُرْبَةٌ**, paragrafın sonuna yakın.

**خَرِبٌ**
**خَرِبٌ** خرب (S, TA) ve ↓ **خَرَابٌ** (A, Msb) harap, viran, ıssız, nüfussuz, terk edilmiş, tenhalaşmış, ekilmemiş, yahut mamurluğun zıddı bir hâlde; (S, A, TA;) bir yere, (S,) yahut bir ülkeye, (A,) yahut bir meskene, yahut ikamet yerine uygulanır. (Msb.) Şöyle dersin **دَارٌ خَرِبَةٌ**: sahibi onu harap etmiş, yahut ıssız kılmış, vb. bir ev. (S, TA.) [İbarede **هٰذَا جُحْرُ ضَبٍّ خَرِبٍ**, mânâsı “bu, **ضَبّ** denilen kertenkele türünün terk edilmiş deliğidir”; **خرب** kelimesi **عَلَى الجِوَارِ** üzere mecrûr yapılmıştır; yani önceki kelimeye yakınlığından dolayı o hâlde gelmiştir; aslında daha uygun olan bu değildir.] ― -b2- [Bundan dolayı,] **هُوَ خَرِبُ العَظْمِ** (mecaz:) [kemikte iliği yoktur]. (A, TA.) Ve **خَرِبُ الأَمَانَةِ** (mecaz:) [kendisine güvenle emanet bırakılmayan kimse]. (A, TA.) ― -b3- Ayrıca bk. **خَرَابٌ**. -A2- Ve bk. **خَرَبٌ**.

**خَرْبَةٌ**
**خَرْبَةٌ** خرب خربه خربة bk. bir sonraki paragraf, iki yerde. -A2- Ayrıca bk. **خِرْبَةٌ**.

**خُرْبَةٌ**
**خُرْبَةٌ** خرب خربه خربة bir delik, bir perforasyon, yahut bir delme; (Msb, TA;) yuvarlak olsun olmasın: (TA:) yahut her yuvarlak delik yahut perforasyon yahut delme; (S, K, TA;) kulağınki gibi; (TA;) [ve] bunun gibi ↓ **خُرْبٌ**: (A:) çoğulu [kesret] birincinin (burada ve aşağıda gelen diğer anlamlarda, K, * TA) **خُرَبٌ** (Msb, K) ve **خُرُوبٌ**, ikincisi kaideye göre şâzdır; ve [kıllet] **أَخْرَابٌ** [bu, birincinin çoğulu olarak gayr-i muntazamdır; fakat ikincinin çoğulu olarak muntazamdır]. (K. [Ayrıca bk. **خُرْتٌ** ve **خُرْتَةٌ**.]) [Bundan dolayı,] **خُرْبَةٌ السِّنْدِىِّ**: yarılmamışken kulağın memesinin deliği: [**السِّنْدِىِّ** Araplar nezdinde delik kulaklarıyla özellikle anılır:] yarılınca ona **السِّنْدِىِّ ↓ خَرْبَةٌ** denir. (TA.) ― -b2- Kulağın deliğinin yahut perforasyonunun genişliği; (JK;) ve bunun gibi ↓ **خَرْبٌ**, (JK,) yahut ↓ **خُرْبٌ**, (A,) ve ↓ **أَخْرَبٌ**, (K,) bu sonuncusu **أَفْكَلٌ** gibi bir isimdir. (TA.) ― -b3- İğnenin gözü: [**خُرْتٌ** ve **خُرْتَةٌ** gibi:] ve makat deliği: ve bunun gibi ↓ **خُرْبٌ** ve ↓ **خَرْبٌ** ve ↓ **خَرَّابَةٌ** ve ↓ **خُرَّابَةٌ** ve ↓ **خُرَابَةٌ**; (K, MF;) bu iki anlamda da, her ne kadar bu K’da açıkça gösterilmemişse de: (MF:) ve aynı şekilde, vajinanın deliği; **خُرْبَةٌ**’nin tesniyesi bir hadiste, bazılarınca rivayet edildiği üzere, makat deliği ile vajina deliğine birlikte uygulanmış olarak gelir: (TA:) ve sonuncu, ↓ **خُرَابَةٌ**, ayrıca iğne gözü gibi her türlü perforasyon anlamına gelir. (K.) ― -b4- **الخُرْبَةُ** ve ↓ **الخُرْبُ** ve ↓ **الخُرَابَةُ** ve ↓ **الخُرَّابَةُ** kalçanın deliği [yahut yuvası], (S, TA,) uyluk kemiğinin başının yerleştirildiği yer; ve bunun gibi **خُرْبَةُ الوَرِكِ** ve **الورك ↓ خُرْبُ** ve ↓ **خَرْبُ الورك** ve **الورك ↓ خَرَابَةُ** [yahut muhtemelen, ↓ **خُرَابَة**] ve **الورك ↓ خُرَّابَةُ** ve **الورك ↓ خَرَّابَةُ**: ve çoğul **أَخْرَابٌ**, ayrıca kürek kemiklerinin alt uçları anlamına gelir. (TA.) ― -b5- Ve **الخُرْبَةُ**, (A 'Obeyd, S, Mgh, Msb, K,) yahut **خُرْبَةُ المَزَادَة**, (A,) ve ↓ **الخُرَّابَة**, ve bazen şeddesiz ↓ **الخُرَابَة**, (TA,) [ve belki ↓ **الخُرْبُ** da, (bk. **خُبْنٌ**,)] [deriden su tulumu denilen] **مَزَادَة**’nin halkası; (A 'Obeyd, S, A, Mgh, Msb, K;) yuvarlak şekli sebebiyle: her **مزادة**’nin iki halkası vardır [devenin iki yanına asılmak üzere], her birine böyle denir; ve iki böbrek biçimli deri parçası (**كُلْيَتَانِ**) [iki üst köşede]; ve iki halka bunlara dikilir. (TA. [Ayrıca bk. **خُرْتَةٌ**.]) -A2- Bir ayıp, yahut kusur; (IAth, TA;) ve bunun gibi ↓ **خَرَبَةٌ**: (K:) ve dinde fesat, yahut bozukluk; (JK, K;) ve bunun gibi ↓ **خَرَبَةٌ** (JK, TA) ve ↓ **خَرْبَةٌ** [**حَرْبَةٌ** gibi] (Mgh, * K) ve ↓ **خُرْبٌ** ve ↓ **خَرْبٌ** (K) ve ↓ **خَرَبٌ**: ve şüphe uyandıran bir vasıf, yahut kötü zan: [görünen o ki bu anlam, yukarıdaki kelimelerin hepsine aittir:] (TA:) birincinin çoğulu **خُرُبَاتٌ**; ikincinin çoğulu **خَرَبَاتٌ**: (JK:) ayrıca birincisi (yani **خُرْبَةٌ**), bir suç: kötü, fena, yahut çirkin bir söz yahut deyiş: ve bir imtihan, yahut bir musibet. (TA.) Şöyle dersin: **مَا فِيهِ خُرْبَةٌ**: onda bir ayıp, yahut kusur yoktur. (TA.) Ve **مَا رَأَيْنَا مِنْ فُلَانٍ خُرْبَةً** (JK, TA) ve ↓ **خَرْبًا**, (TA,) yahut ↓ **خَرَبَةً**, (JK,) falanda dinde bozukluk ve utandırıcı bir şey görmedik. (JK, TA.) ― -b2- Bir hadiste geçen **فَارٌّ بِخُرْبَةٍ**, kendisine mal etmek ve onu haksız yere ele geçirmek isteyen bir şeyle kaçan kimse demektir. (TA.)

**خِرْبَةٌ**
**خِرْبَةٌ** خرب خربه خربة : bk. **خَرَابٌ**, üç yerde. -A2- Ayrıca, **خَارِبٌ** denilen kimsenin hâli, yahut durumu, yahut kılığı: (K:) ayrıca, kişinin utandığı bir şey anlamında da açıklanır: yahut [**خَرَبَةٌ**’den türemiş olarak] “aşağılık oluş ve rezillik, yahut zillet”ten türemiş olarak: yahut o, ↓ **خَرْبَةٌ** olabilir; bu da [utanç verici türden] tek bir fiil anlamındadır. (Et-Tirmidhee, TA.)

**خَرَبَةٌ**
**خَرَبَةٌ** خرب خربه خربة : bk. **خُرْبَةٌ**, paragrafın sonuna yakın, üç yerde. ― -b2- Ayrıca **ذِلَّةٌ** ile aynı: [aşağılık, alçaklık, vb.]: (K, TA:) K’nın bir nüshasında **زَلَّةٌ** [sürçme, hata, vb.]: (TA:) ve rezillik, yahut zillet, ve hakirlik. (TA.) ― -b3- Ve **الخَرَبَةٌ**, **العَوْرَةُ** anlamına gelir [açılması edebe aykırı olan beden kısmı yahut kısımları]. (K.)

**خَرِبَةٌ**
**خَرِبَةٌ** خرب خربه خربة ve çoğulları: bk. **خَرَابٌ**, beş yerde.

**خِرِبَّانٌ**
**خِرِبَّانٌ** خرب خربان : bk. **خَرَبٌ**.

**خَرَابٌ**
**خَرَابٌ** خراب **خَرِبَ**’nin yukarıda açıklanan ilk anlamının mastarıdır. (JK, S, * A, &c. [bk. 1, ilk cümle.]) ― -b2- [Sonra sıfat olarak kullanılır:] bk. **خَرِبٌ**. ― -b3- [Ve sonra, aşağıda gelenlerden anlaşıldığı üzere, isimlik vasfı baskın olan bir sıfat olarak kullanılır;] **عُمْرَانٌ**’ın zıddı: (JK, A, K:) ve ↓ **خَرِبَةٌ** [aynı şeyi; yahut] **مَوْضِعُ خَرَابٍ** anlamına gelir; (A, K;) ve bunun gibi ↓ **خِرْبَةٌ**: (Lth, K:) [hepsi “bir harabe, yahut virane; harap, viran, ıssız, nüfussuz, terk edilmiş, tenhalaşmış, ekilmemiş, yahut mamurluğun zıddı bir hâlde olan bir yer, ülke, ikamet yeri, yahut ev” diye çevrilebilir:] **خَرَابٌ**’ın çoğulu **أخْرِبَةٌ**’dir, (JK, K,) kıllet çoğuludur, (JK,) ve **خِرَبٌ**; bu sonuncu El-Khattلbee tarafından, (K,) El-Medîne mescidinin inşasıyla ilgili bir hadiste geçtiği zikredilmiştir: **كَانَ فِيهِ نَخْلٌ وَقُبُورُ المُشْرِكِينَ وَخَرِبٌ فَأَمَرَ بِالخِرَبِ فَسُوِّيَتْ** [onda hurma ağaçları, ve müşriklerin kabirleri, ve harabeler vardı; sonra harabeler hakkında emir verdi ve düzleştirildiler]: fakat IAth der ki **خِرَبٌ**, ↓ **خَرِبَةٌ**’nin yahut ↓ **خِرْبَةٌ**’nin çoğulu olabilir: yahut o, ↓ **خَرِبٌ** [cins isim] olup ↓ **خَرِبَةٌ**’nin cinsidir: ve hadisin bir kıraatinde kelime **حَرْثٌ**’tur; mânâsı “ekim için sürülmüş yer”dir: (TA:) [F’ye göre,] ↓ **خِrْبَةٌ**’nin çoğulu da **خِرَبٌ**’dir: ve ↓ **خَرِبَةٌ**’nin çoğulu [yukarıda zikredilen] **خَرِبٌ** ve **خَرَائِبُ**’dur [bu şâzdır] ve **خَرِبَاتٌ**. (K.) [Bundan dolayı,] **وَقَعُوا ↓ فِى وَادِى خَرِبَاتٍ** [harabeler, yahut viraneler, vb. vadisine düştüler]: (A, TA:) yani helâke: (TA:) [çeşitli rivayetleri olan bir darb-ı mesel; bk. **جَذَبَات**, madde **جذب**.] -A2- [Ayrıca **خَرَبَ**’ın, **اخرب** ile eş anlamlı olarak, mastarıdır; bk. o.]

**خَرَابَةٌ**
**خَرَابَةٌ** خراب خرابه خرابة : bk. **خُرْبَةٌ**.

**خُرَابَةٌ**
**خُرَابَةٌ** خراب خرابه خرابة : bk. **خُرْبَةٌ**, beş yerde.

**خَرُّوبٌ**
**خَرُّوبٌ** خروب (Az, S, Mgh, K) ve ↓ **خُرْنُوبٌ**, (Az, S, K,) Az tarafından aslî rubâ‘î olarak zikredilmiştir, (TA, madde **خرنب**’de,) ve ↓ **خَرْنُوبٌ**, (Mgh, K,) fakat bu sonuncusu zayıf rivayetlidir, (TA,) yahut caiz değildir, (S,) bir cins isimdir; tekili ة iledir; (TA;) Suriye dağlarında yetişen, **يَنْبُوت**’unkine benzer taneleri (**حَبّ**) olan bir ağaç türü; Irak’ın çocukları ona **القِثَّآءُ الشَّامِىُّ** der; kuru, yahut sert, ve siyah: (Az, TA, madde **خرنب**’de:) bilinen bir bitki: (S, Mgh,) bazılarınca **خَشْخَاش** denilen ağaç [yahut bitki] türü olduğu söylenir [yani haşhaş]: (Mgh:) iki türü olan bazı ağaçlar: yabanî (**بَرِّىٌّ**) ve Şamî (**شَامِىٌّ**): (AHn, K:) birinci tür ayrıca **يَنْبُوتَةٌ** diye adlandırılır; (AHn;) ve bu dikenlidir, (AHn, K,) yakacak olarak kullanılır, bir arşın yüksekliğine çıkar, dalları vardır, (AHn,) meyvesi (AHn, K) siyah (**أَحَمُّ**) ve hafiftir, köpükler gibi, (AHn, TA,) K nüshalarında **كَالتُّفَّاحِ**, fakat doğrusu **كَالنُّفَاخِ**, (TA,) tadı hoş değildir, (AHn, K,) ancak darlık yahut sıkıntı hâllerinde yenir; sert ve kaygan taneleri (**حَبّ**) vardır: (AHn:) Şamî tür [bugün genellikle **خرّوب** adıyla anılan, keçiboynuzu yahut harnup ağacı; **ceratonia siliqua**; bunun meyvesi] tatlıdır ve yenir; **يَنْبُوت**’unkine benzer fakat daha büyük taneleri (**حَبّ**) vardır; (AHn;) bu türün meyvesi **خِيَار شَنْبَر** gibidir, fakat geniştir; ve ondan koyulaştırılmış bir özsu ve [bir tür] **سَوِيق** hazırlanır. (AHn, K.) [Tanesi ağırlık ölçüsü olarak kullanılır: bk. **قِيرَاطٌ** ve **دِرْهَمٌ** ve **دِينَارٌ**.]

**خَرَّابَةٌ**
**خَرَّابَةٌ** خراب خرابه خرابة : bk. **خُرْبَةٌ**, iki yerde.

**خُرَّابَةٌ**
**خُرَّابَةٌ** خراب خرابه خرابة : bk. **خُرْبَةٌ**, dört yerde.

**خُرْنُوبٌ**
**خُرْنُوبٌ** خرنوب ve **خَرْنُوبٌ**: bk. **خَرُّوبٌ**.

**خَارِبٌ**
**خَارِبٌ** خارب deve çalan kimse: (As, S, A:) ve (aslî anlamının genişletilmesiyle, TA) her hırsız, yahut yol kesici: (JK, S:) küçültmesi ↓ **خُوَيْرِبٌ**: (TA:) ve çoğulu **خُرَّابٌ**, (S, A, TA,) yahut **أَخْرَابٌ**. (JK.) [Ayrıca bk. **خِرْبَةٌ**.]

**خُوَيْرِبٌ**
**خُوَيْرِبٌ** خويرب : bk. bir önceki.

**أَخْرَبُ**
**أَخْرَبُ** ذ yarık; yahut yuvarlak bir delik yahut perforasyonu olan: (S:) [müennesi **خَرْبَآءُ**; şu ibarede olduğu gibi] **أُذُنٌ خَرْبَآءُ**: memesi yarılmış bir kulak. (K.) ― -b2- Bir adam, (S,) yahut bir koç, (Msb,) kulağı yarılmış olan; (S, Msb, K;) ve bunun gibi ↓ **مُخَرَّبٌ** ve **مُخَرَّمٌ**; (TA;) ↓ **مَخْرُوبٌ**’dan, “yarılmış” anlamında: (S:) ve (S ve TA’da böyle; fakat Msb’de “yahut”) kulağı delinmiş, yahut delik açılmış olan: yarılınca (delmeden sonra, S, TA) ona **أَخْرَمُ** denir: (S, Msb, TA: [fakat bk. bu sonuncu, madde **خرم**’de:]) ve **أَخْرَبُ الأُذُنَيْنِ**: kulakları delinmiş, yahut delik açılmış olan: (AM, TA, madde **خرت**’te:) ve **خَرْبَآءُ**: kulağının memesi yarılmış [yahut delinmiş, yahut delik açılmış] bir cariye: ve ↓ **مُخَرَّبَةٌ**: kulağı [yarılmış yahut] delinmiş, yahut delik açılmış bir cariye: (TA:) ve **خَرْبَآءُ**: kulağı yarılmış, fakat yarığı ne uzun ne geniş olan bir dişi keçi. (K.) -A2- **أَخْرَبٌ**: bk. **خُرْبَةٌ**.

**خَلِيَّةٌ مُخْرِبَةٌ**
**خَلِيَّةٌ مُخْرِبَةٌ** خلية مخربه خلية مخربة bal toplanmamış olan boş bir arı kovanı, (K,) (TA.)

**مُخَرَّبٌ**
**مُخَرَّبٌ** مخرب , ve müennesi (ة ile): bk. **أَخْرَبُ**.

**مَخْرُوبٌ**
**مَخْرُوبٌ** مخروب : bk. **أَخْرَبُ**.

**نُخْرُوبٌ**
**نُخْرُوبٌ** نخروب **نَخَارِيبُ**’un tekilidir, (TA,) bu sonuncu ise eşekarısı yuvalarının delikleri gibi delikler anlamına gelir: ve arıların ballarını koydukları delikler, yahut hücreler (mumla hazırlanmış, K, madde **نخرب**’de). (K, TA. [CK’de yanlış olarak **تخاريب**.]) Bazılarına göre **ن** aslî bir harftir. (TA.)
