# خرت — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AA/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1%D8%AA/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AA.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خرت

باب الخاء والتاء والراء معهما
خ ت ر، خ ر ت، ر ت خ مستعملات ختر: الخَتْرُ: شِبْهُ الغَدْر، ورجل ختَارٌ: غدّار.
والخَتَرُ كالخَدَر، وهو ضَعْفٌ يأخُذُكَ منشُرب دَواءٍ أو سُمٍّ أو سكر، تقول: انخَتَرَتْ يدي.
خرت: الخُرْت: ثقبة الإبرة والحلقة والفأس ونحوه، وجمعه خُرْوت.
وجَمَلٌ مَخْروتٌ الأَنْفِ: خَرَتَه الخِشاش.
والخِرِّيتُ: الدليل وجمعه الخَرارت، قال:
يَعْيا على الدَّلامِزِ الخَرارِتِ
وبه سُمِّيَ لَسعَة المَفازةِ، ويُجْمَع خَراريتَ أيضاً، والدًَّلامِز: المواضي، وقال:
وبَلْدَةٍ ليسَ بها الخِرِّيتُ
وأخْراتُ المَزادة: راها بينها القَصَبة التي تحمل بها، والواحدة خُرْتَةٌ، هُذَليّةٌ.
رتخ: الرَّتْخ: قِطَعٌ صِغارٌ في الجلد خاصَةً. وإذا لم يُبالغِ الحَجّام في الشَّرْط. قالو: أَرْتَخَ إرْتاخاً، وهو شَقُّ أعلَى الجلد، وأراد أبو عَلْقَمةَ أن يَجْتَجِمَ فقال للحجّأم: انظر ما آمُرُك به فاصْنَعْه لا كَمَن أُمِرَ فضيِّعَه: اتق غسل المحاجم، واشتدد قصب الملازم وارهف ظبات المباضع، وشرشر الوضع، وأخف القطع، وائِّتِدْ ولا تُرْتِخْ، وليكُنْ مَصُّكَ لينا، وشرطك نهساً، ولا تردن آتياً ولا تُكرِهنَّ آبياً، حتى إذا الدم آل إلى غاية، وصرت من سكبه إلى نهاية فأحسن المسح، وقم عني فتنح، فقال الحجام: هذه صفة الحروب، ولم أقاتل قط، فحمل جونته وانصرف. وقرادٌ رَتْخٌ أي يابسٌ.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **التاء** ve **الراء**’ın onlarla birlikte olanı

خ ت ر، خ ر ت، ر ت خ kullanımlı olanlardır **ختر**: **الخَتْرُ**: **الغَدْر**’e benzer; ve **ختَارٌ** bir adam: çok hain.

Ve **الخَتَرُ** **الخَدَر** gibi; o, bir zayıflıktır ki bir ilaç yahut zehir yahut sarhoşluk içmekten seni tutar; dersin: **انخَتَرَتْ يدي**.

**خرت**: **الخُرْت**: iğnenin ve halkanın ve baltanın ve benzerinin deliği; çoğulu **خُرْوت**.

Ve **مَخْروتٌ الأَنْفِ** bir deve: **الخِشاش** onu delmiştir.

Ve **الخِرِّيتُ**: kılavuz; çoğulu **الخَرارت**; dedi ki:
يَعْيا على الدَّلامِزِ الخَرارِتِ

Ve onunla **لَسعَة المَفازةِ** adlandırıldı; ve ayrıca **خَراريتَ** diye de çoğul yapılır; ve **الدًَّلامِز**: **المواضي**; ve dedi ki:
وبَلْدَةٍ ليسَ بها الخِرِّيتُ

Ve **أخْراتُ المَزادة**: onunla taşıdığı **القَصَبة**’nin arasında onu gördü; teki **خُرْتَةٌ**; **هُذَليّةٌ**.

**رتخ**: **الرَّتْخ**: özellikle deride küçük parçalar. Ve **الحَجّام** **الشَّرْط**’ta aşırıya gitmediği zaman. Dediler: **أَرْتَخَ إرْتاخاً**; o, derinin üstünü yarmaktır. Ve Ebû **عَلْقَمةَ**’nın hacamat yaptırmak istemesi; hacamatçıya dedi ki: “Sana emrettiğime bak da onu yap; emrolunup da onu zayi eden gibi değil: **غسل المحاجم**’dan sakın; **قصب الملازم**’ı sıkılaştır; **ظبات المباضع**’ı incelt; **الوضع**’ı şırıldat; kesmeyi hafiflet; ağır ol ve **لا تُرْتِخْ**; ve emişin yumuşak olsun; ve şartın ısırma olsun; geleni geri çevirmeyesin ve giden istemeyeni zorlamayasın; nihayet kan bir gayeye varınca ve onu akıtmaktan bir nihayete varınca, silmeyi güzel yap; ve benden kalk da uzaklaş.” Hacamatçı dedi ki: “Bu, savaşların sıfatıdır; ben hiç savaşmadım.” Böylece bohçasını yükledi ve döndü. Ve **قِرادٌ رَتْخٌ** yani kuru.
