# خرج — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1%D8%AC/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: خرج

خَرَجَ خروجاً ومَخْرَجاً. وقد يكون المَخْرَجُ موضع الخروج. يقال: خرج مخرجاً حسناً، وهذا مَخْرَجُهُ. وأما المُخْرَجُ فقد يكون مصدرَ قولك أَخْرَجَهُ، والمفعولَ به، واسمَ المكان والوقتِ؛ تقول: أَخْرِجْني مُخْرَجَ صِدق، وهذا مُخْرَجُهُ؛ والاستخراج، كالاستنباط. والحَرْجُ والخَراجُ: الإتاوة، ويجمع على أَخْراجٍ، وأخاريجَ، وأخْرِجَةٍ. والخَرْجُ: السَحاب أوَّل ما ينشأ. يقال خَرَجَ له خَرْجٌ حسَن. والخَرْجُ: خِلاف الدَخْل. وخَرَّجَهُ في الأدَب فتخرَّج، وهو خِرِّيجُ فلان على فِعِّيل بالتشديد، بمعنى مفعول. وناقةٌ مُخْتَرَجَةٌ، إذا خَرَجَتْ على خِلْقَةِ الجمَل. والخُرْجُ من الأوعية معروف، وهو عربيٌّ والجمع خِرَجَةٌ. والخُراجُ: ما يخرُج في البدن من القُروح. ورجل خُرَجَةٌ وُلجة، أي كثير الخروج والوُلوجِ. والخارجيُّ: الذي يَسُودُ بنفسه من غير أن يكونَ له قديم. والخَرَجُ، بالتحريك: لونان سوادٌ وبياض. يقال: كبشٌ أَخْرَجُ، وظَليمٌ أخرجُ بَيِّنُ الخَرَج. وتقول: اخرجَّت النعامةُ اخرجاجاُ واخراجَّتْ اخْريجاجاً، أي صارت خَرْجاءَ. والخرجاء من الشاء: التي ابيضَّت رجلاها مع الخاصرتين. وتَخريجُ الراعية المرتعَ: أن تأكل بعضَه وتترك بعضاً. وأرض مُخَرَّجَةٌ، أي نَبْتُها في مكان دونَ مكان. وعامٌ فيه تَخريجٌ، أي خِصب وجَدْبٌ. والخَريجُ: لُعبةٌ لهم، يقال فيها خَراجِ خِراجِ، مثل قَطامِ. والمُخارجَةُ: المناهَدة بالأصابع. والتَخاريجُ: التناهد.

### Türkçe

**خَرَجَ**: çıkmak; **خروجاً** ve **مَخْرَجاً** (şeklinde). **المَخْرَجُ** bazen çıkış yeri olur. Denir ki: “Güzel bir **مخرجاً** ile çıktı”; “bu onun **مَخْرَجُهُ**’dur.” **المُخْرَجُ**’a gelince: bazen “onu çıkardı” sözünün masdarı, mef‘ûlü bih, mekân ve zaman ismi olur; “Beni doğruluk **مُخْرَجَ**’ı ile çıkar” dersin; “bu onun **مُخْرَجُهُ**’dur.” Ve **الاستخراج**: **الاستنباط** gibi.

**الحَرْجُ** ve **الخَراجُ**: vergi/harç; **أَخْراجٍ** ve **أخاريجَ** ve **أخْرِجَةٍ** üzerine cem‘ olunur.

**الخَرْجُ**: bulut; ilk meydana geldiği zaman. Denir ki: “Ona güzel bir **خَرْجٌ** çıktı.”

**الخَرْجُ**: **الدَخْل**’in zıddı.

Onu edebiyatta **خَرَّجَهُ** (yetiştirdi), o da **تخرَّج** (yetişti/mezun oldu); o, şeddeli **فِعِّيل** vezninde “mef‘ûl” manasında “falancanın **خِرِّيجُ**”idir.

**ناقةٌ مُخْتَرَجَةٌ**: deve yaratılışı üzere çıktığı zaman.

**الخُرْجُ** kaplardan bilinen bir şeydir; Arapçadır; cem‘i **خِرَجَةٌ**’dir.

**الخُراجُ**: bedende yaralardan çıkan şey.

**رجل خُرَجَةٌ وُلجة**: yani çok çıkış ve giriş sahibi.

**الخارجيُّ**: kendisiyle (kendi başına) efendi olan; kendisi için bir eski (geçmiş/öncelik) bulunmaksızın.

**الخَرَجُ** (harekeli olarak): iki renk; siyahlık ve beyazlık. Denir ki: **كبشٌ أَخْرَجُ**; ve **ظَليمٌ أخرجُ**; **الخَرَج**’i açık/belli.

Ve dersin: devekuşu **اخرجَّت** **اخرجاجاُ** ve **اخراجَّتْ اخْريجاجاً**; yani **خَرْجاءَ** oldu.

Koyundan **الخرجاء**: böğürlerle birlikte iki ayağı beyazlaşan.

**تَخريجُ** çobanın otlağı: onun bir kısmını yiyip bir kısmını bırakmasıdır.

**أرض مُخَرَّجَةٌ**: yani bitkisi bir yerde olup bir yerde olmaması.

**عامٌ فيه تَخريجٌ**: yani bolluk ve kıtlık.

**الخَريجُ**: onlara ait bir oyundur; onda “**خَراجِ خِراجِ**” denir; **قَطامِ** gibi.

**المُخارجَةُ**: parmaklarla karşılıklı parmak vurma/yarışma.

**التَخاريجُ**: karşılıklı parmak vurma/yarışma.
