# خردل — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%84/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%84/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خردل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%84.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: خردل

خردل
خَرْدَلَ - يُخَرْدِلُ - خَرْدَل
خَرْدَلَ - يُخَرْدِل + كائن + شيئاً: يفرم ويفتت: يقطعه ثم يفرقه قطعاً ناعمة صغيرة متفرقة: مثل فرم اللحم أو قطع البلاستيك أو فتات الأشجار
خَرْدَل: على وزن " فـَعـْلـَل: اسم فعل بمعنى مفعول من " خَرْدَلَ - يُخَرْدِلُ ": الشيء المتفتت والمفروم: وهو اصطلاحاً اسم نوع من نبات الحب على شكل فتات وفرمات ناعمة صغيرة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التقطيع والتفريق إلى أجزاء صغيرة متباعدة"، وهي:
كَسَفَ - يَكْسِفُ، فَضَّ - يَفُضُّ، وَرَقَ - يَرِقُ، صَارَ - يَصُورُ (صَارَ - يَصِيْرُ) المتعدي، بَذَرَ - يَبْذُرُ، خَرْدَلَ - يُخَرْدِل
خردل
 	﴿ونضع الموازين القسط ليوم القيامة فلا تظلم نفس شيئا وإن كان مثقال حبة من خردل أتينا بها وكفى بنا حاسبين(47)﴾ الأنبياء ﴿يابني إنها إن تكن مثقال حبة من خردل فتكن في صخرة أو في السماوات أو في الأرض يأت بها الله إن الله لطيف خبير(16)﴾ لقمان
مختار الصحاح
● [خردل] خ ر د ل: الخَرْدَلُ نبات معروف الواحدة خَرْدَلةٌ
ملخص اللسان
1.     وخَرْدَل اللحمَ: قَطَّع  أَعضاءَه وافرة، وقيل: خَرْدَل اللحمَ قَطَّعه صغاراً،
2.    خَرْدل اللحم  قَطَّعه وفَرَّقه، - المخردَل المُقَطَّع تُقَطِّعه كلاليب  الصراط حتى يَهْوِيَ في النار
3.     الخُرْدُولة: العضو الوافر من اللحم.
4.     والخَرْدَل: ضرب من الحُرْف معروف، الواحدة خَرْدَلة. وفي التنزيل     العزيز: وإِن كان مثقال حَبَّة من خَرْدَل أَتينا بها؛ أَي زِنَة     خَرْدَل.
5.     وخَرْدَلَتِ النَّخْلةُ وهي مُخَرْدِلة وهي مُخَرْدِلٌ: كثر نَفَضُها     وعظم ما بقي من يُسْرِها.
6.     المُخَرْدَل المصروع المَرْمِيُّ،
7.    وخَرْدَل الطعامَ خَرْدَلة: أَكل خِيَاره وأَطايِبَه؛
لسان العرب
● - خردل: الخُرْدُولة: العضو الوافر من اللحم. وخَرْدَل اللحمَ: قَطَّع     أَعضاءَه وافرة، وقيل: خَرْدَل اللحمَ قَطَّعه صغاراً، قيل: خَرْدل اللحم     قَطَّعه وفَرَّقه، والذال فيه لغة. ولحم خَرادِيلُ ومُخَرْدَلٌ إِذا كان     مُقَطَّعاً؛ ومنه قول كعب بن زهير:     يَغْدُو فيَلْحَم ضِرْغَامَيْنِ، عَيْشُهما     لَحْمٌ من القَوم مَعْفُورٌ خَرَادِيل     أَي مُقَطَّع قِطَعاً. والمُخَرْدَل: المصروع     والخَرْدَل: ضرب من الحُرْف معروف، الواحدة خَرْدَلة. وفي التنزيل     العزيز: وإِن كان مثقال حَبَّة من خَرْدَل أَتينا بها؛ أَي زِنَة     خَرْدَل.وخَرْدَلَتِ النَّخْلةُ وهي مُخَرْدِلة وهي مُخَرْدِلٌ: كثر نَفَضُها     وعظم ما بقي من يُسْرِها. وخَرْدَل الطعامَ خَرْدَلة: أَكل خِيَاره     وأَطايِبَه؛ ومنه الحديث: فمنهم المُوبَقُ بعمله ومنهم المُخَرْدَل؛ قال:     المُخَرْدَل المصروع المَرْمِيُّ، وقيل: المخردَل المُقَطَّع تُقَطِّعه كلاليب     الصراط حتى يَهْوِيَ في النار.
مقاييس اللغة:
ومن ذلك (خَرْدَلْتُ) اللحم: قَطّعته وفرّقته. والذي عندي في هذا أنّه مشبَّه بالحبّ الذي يسمَّى الخَرْدَل، وهو اسمٌ وقع فيه الاتّفاق بين العرب والعجَم، وهو موضوعٌ من غير اشتقاق. ومن قال (خَرْذَل) جعل الذال بدلاً من الدال.
القاموس المحيط:
خَرْدَلَ الطعامَ أَكَلَ خِيارَهُ، و النَّخْلَةُ كثُرَ نَفْضُها، وعَظُمَ ما بَقِيَ من بُسْرِها، فهي مُخَرْدِلٌ،
و اللَّحْمَ: قَطَعَ أعْضاءَهُ وافِرَةً، أو قَطَعَهُ وفَرَّقَهُ. ولَحْمٌ خَراديلُ: مُخَرْدَلٌ. والمُخَرْدَلُ: المَصْروعُ. والخَرْدَلُ: حَبُّ شجرٍ م، مُسَخِّنٌ مُلَطِّفٌ جاذِبٌ، قالِعٌ للبَلْغَمِ، مُلَيِّنٌ هاضمٌ، نافِعٌ طلاؤُهُ للنِقْرِسِ والنَّسا والبَرَصِ، ودُخانُه يَطْرُدُ الحَيَّاتِ، وماؤُهُ يُسَكِّنُ وجَعَ الآذانِ تَقْطيراً، ومَسْحوقُهُ على الضِرْسِ الوَجِعِ غايَةٌ. والخَرْدَلُ الفارِسِيُّ: نَبَاتٌ بِمِصْرَ يُعْرَفُ بحَشيشَةِ السُّلْطانِ.
تاج العروس:
خ - ر - د - ل
خَرْدَلَ الطَّعامَ خَرْدَلةً : أَكَل خِيارَهُ وأَطايِبَه عن أبي زيد . قال الأصمَعي : خَردَلَتِ النَّخْلَةُ : كَثُر نَفْضُها وعَظُمَ ما بَقِيَ مِن بُسْرِها فهي مُخَرْدِلٌ كما في العُباب والمُحكَم . قال اللَّيثُ : خَرْدَلَ اللَّحْمَ : إذا قَطَع أعضاءَه وافِرَةً أو قَطَعَهُ صِغاراً وفَرَّقَهُ يُقال : لَحْمٌ خَرادِيلُ : أي مُخَرْدَلٌ أي مُقَطَّعٌ . قال البَكْريُّ في شَرحِ أمالِي القالِي : ولا واحِدَ لها مِن لفظِها قال كَعبُ بن زُهَير رضي اللّه تعالى عنه :
يَغْدُو فيَلْحَمُ ضِرغامَيْنِ عَيشُهُما ... لَحْمٌ مِن القَوْمِ مَعْفُورٌ خَرادِيلُ وقال ابنُ مُقْبِل :
حتَّى أتَتْ مَغْرِسَ المِسكِين تَطْلُبهُ ... وحَوْلَها قِطَعٌ مِنه خَرادِيلُ
والمُخَردَلُ : المَصْرُوعُ وبه روِى حديثُ البُخارِيّ : " فمِنْهُم المُوبَقُ بعَمَلِه ومِنهم المخَردَلٌ " وقد ذكره المصنف في ج - ر - د - ل وسَبَق الكلامُ عليه هناك . والخَردَلُ : حبُّ شَجَرٍ م معروف مُسَخِّنٌ مُلَطِّفٌ جاذِبٌ قالِعٌ للبَلْغَمِ مُلَينٌ هاضِمٌ نافِعٌ طِلاؤُه للنِّقْرِس والنَّسا والبَرَصِ والبَهَقِ ويُنَقِّى الوَجْهَ ويَنفع مِن داء الثَّعلَب خصوصاً البَرِّيُّ منه . ودُخانُه يَطْرُدُ الحَيّاتِ ونَصّ القانُون : وتَهْرُب من دُخانِه الهَوَامُّ . وماؤُه يُسَكِّن وَجَع الآذانِ تَقْطِيراً وكذلك دُهْنُه . ومَسحُوقُه علَى الضِّرسِ الوَجِعِ غايَةٌ خُصُوصاً إذا طبخَ به الحِلْتِيتُ . ويُنَقِّي رُطوباتِ الرَّأسِ ويُحَلِّلُ الأورامَ المُزْمِنةَ وَضْعاً مع الكِبرِيت لا سِيَّما الخَنازِير . ويَنفَعُ مِن الجَرَبِ والقَوابِي ووَجَعِ المَفاصِل . وقال بعضُهم : إنْ شُرِب مِنه علَى الرِّيقِ ذَكَّى الفَهْمَ . ويُزِيلُ الطِّحالَ ويَنفَعُ من اختِناق الرَّحِم ويُشَّهي الباهَ وينفَعُ مِن الحُمِّيّات العَتِيقة والدائرةِ قاله الرَّئيسُ . والخَرْدَل الفارِسي : نَباتٌ يكونُ بمِصْرَ يُعرَفُ بحَشِيشةِ السُّلْطان
ومما يُستَدْرَكُ عليه : الخُرْدُولَةُ بالضمّ : العُضْو الوافِر مِن اللَّحم كما في المُحكَم . وفي التهذيب : عُضْوٌ مِن اللَّحم وافِرٌ

### Türkçe

خردل
**خَرْدَلَ** - **يُخَرْدِلُ** - **خَرْدَل**
**خَرْدَلَ** - **يُخَرْدِلُ** + bir varlık + bir şeyi: kıyar ve ufalar: onu keser, sonra onu dağınık küçük ince parçalar hâlinde ayırır: etin kıyılması veya plastiğin kesilmesi yahut ağaç kırıntıları gibi.
**خَرْدَل**: “فـَعـْلـَل” vezni üzere: **خَرْدَلَ** - **يُخَرْدِلُ**’den “mef‘ûl” mânasında fiil ismi: ufalanmış ve kıyılmış şey: ve o, ıstılah olarak, kırıntı ve küçük ince kıyımlar şeklinde taneli bitkiden bir türün adıdır.
Ve lafız, “küçük uzak parçalar hâlinde kesme ve ayırma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**كَسَفَ** - **يَكْسِفُ**، **فَضَّ** - **يَفُضُّ**، **وَرَقَ** - **يَرِقُ**، **صَارَ** - **يَصُورُ** (**صَارَ** - **يَصِيْرُ**) müteaddî, **بَذَرَ** - **يَبْذُرُ**، **خَرْدَلَ** - **يُخَرْدِلُ**
خردل
	﴿Ve kıyamet günü için adalet terazilerini koyarız; hiçbir nefis hiçbir şeyle zulme uğratılmaz; ve eğer **خردل** tanesinin ağırlığı kadar olsa, onu getiririz; ve hesap görenler olarak bize yeteriz (47)﴾ Enbiyâ
	﴿Ey oğulcuğum! Şüphesiz o, eğer **خردل** tanesinin ağırlığı kadar olsa da bir kayanın içinde yahut göklerde yahut yerde bulunsa, Allah onu getirir; şüphesiz Allah latîftir, habîrdir (16)﴾ Lokman
Muhtâr es-Sıhâh
● [**خردل**] خ ر د ل: **الخَرْدَلُ** bilinen bir bitkidir; bir tanesi **خَرْدَلةٌ**’dir.
Lisân’ın özeti
1. Ve **خَرْدَل** eti: onun uzuvlarını bol bol parçaladı; ve denildi ki: **خَرْدَل** eti: onu küçük küçük parçaladı,
2. **خَرْدل** eti: onu parçaladı ve dağıttı, - **المخردَل**: parçalanmış; sıratın kancaları onu parça parça eder de ateşe yuvarlanıncaya kadar.
3. **الخُرْدُولة**: etten bol uzuv.
4. Ve **الخَرْدَل**: bilinen **الحُرْف**’tan bir türdür; bir tanesi **خَرْدَلة**’dir. Ve aziz tenzîlde: “Ve eğer **خَرْدَل** tanesinin ağırlığı kadar olsa onu getiririz”; yani **خَرْدَل** ağırlığı.
5. Ve hurma ağacı **خَرْدَلَتِ**; o **مُخَرْدِلة**’dir ve o **مُخَرْدِلٌ**’dir: onun silkelenmesi çoğaldı ve **يُسْر**’ından kalan büyüdü.
6. **المُخَرْدَل**: yere serilmiş, atılmış olan.
7. Ve **خَرْدَل** yemeği **خَرْدَلة**: onun seçkisini ve en iyilerini yedi;
Lisânü’l-ʿArab
● - **خردل**: **الخُرْدُولة**: etten bol uzuv. Ve **خَرْدَل** eti: onun uzuvlarını bol bol parçaladı; ve denildi ki: **خَرْدَل** eti: onu küçük küçük parçaladı; denildi: **خَرْدل** eti: onu parçaladı ve dağıttı; ve onda **الذال** bir lehçedir. Ve et **خَرادِيلُ** ve **مُخَرْدَلٌ**: eğer parçalanmış ise; ve ondan Ka‘b b. Zuheyr’in sözü:
	“Gider de iki aslanı yedirir; onların geçimi…
	kavimden et: topraklanmış, **خَرَادِيل**”
	yani parça parça kesilmiş. Ve **المُخَرْدَل**: yere serilmiş olan. Ve **الخَرْدَل**: bilinen **الحُرْف**’tan bir türdür; bir tanesi **خَرْدَلة**’dir. Ve aziz tenzîlde: “Ve eğer **خَرْدَل** tanesinin ağırlığı kadar olsa onu getiririz”; yani **خَرْدَل** ağırlığı. Ve hurma ağacı **خَرْدَلَتِ**; o **مُخَرْدِلة**’dir ve o **مُخَرْدِلٌ**’dir: onun silkelenmesi çoğaldı ve **يُسْر**’ından kalan büyüdü. Ve **خَرْدَل** yemeği **خَرْدَلة**: onun seçkisini ve en iyilerini yedi; ve ondan hadis: “Onlardan kimi ameliyle helâk edici olandır ve onlardan kimi **المُخَرْدَل**’dir”; dedi ki: **المُخَرْدَل** yere serilmiş, atılmış olandır; ve denildi: **المخردَل** parçalanmış olandır; sıratın kancaları onu parça parça eder de ateşe yuvarlanıncaya kadar.
Mekâyîsü’l-luğa:
Ve bundan: “(**خَرْدَلْتُ**) eti”: onu parçaladım ve dağıttım. Ve benim yanımda bu, **الخَرْدَل** diye adlandırılan taneli şeye benzetilmiştir; ve o, Araplar ile Acemler arasında üzerinde ittifak vuku bulmuş bir isimdir; ve o, iştikaksız olarak konulmuştur. Ve kim “(**خَرْذَل**)” derse, **الذال**’ı **الدال**’dan bedel kılmıştır.
el-Kâmûsü’l-muhît:
**خَرْدَلَ** yemeği: onun seçkisini yedi; ve hurma ağacı: onun silkelenmesi çoğaldı ve onun **بُسْر**’undan kalan büyüdü; o hâlde o **مُخَرْدِلٌ**’dir.
Ve eti: onun uzuvlarını bol bol kesti; yahut onu kesti ve dağıttı. Ve et **خَراديلُ**: **مُخَرْدَلٌ**’dır. Ve **المُخَرْدَلُ**: yere serilmiş olandır. Ve **الخَرْدَلُ**: bir ağacın tanesi; ısıtıcı, inceltici, çekici, balgamı sökücü, yumuşatıcı, hazmettiren; onun sürülmesi nikrise, siyatiğe ve barasa faydalıdır; ve onun dumanı yılanları kovar; ve onun suyu damlatma yoluyla kulak ağrısını dindirir; ve onun ezmesi ağrıyan azı dişinin üzerine (konulunca) en uç derecedir. Ve **الخَرْدَلُ الفارِسِيُّ**: Mısır’da olan bir bitkidir; **حَشيشَةِ السُّلْطانِ** diye bilinir.
Tâcü’l-ʿArûs:
خ - ر - د - ل
**خَرْدَلَ** yemeği **خَرْدَلةً**: Ebû Zeyd’den: onun seçkisini ve en iyilerini yedi. el-Asma‘î dedi: hurma ağacı **خَردَلَتِ**: onun silkelenmesi çoğaldı ve onun **بُسْر**’undan kalan büyüdü; o hâlde o, el-ʿUbâb ve el-Muḥkem’de olduğu üzere **مُخَرْدِلٌ**’dir. el-Leys dedi: **خَرْدَلَ** eti: onun uzuvlarını bol bol kestiğinde; yahut onu küçük küçük kesti ve dağıttığında; denilir: et **خَرادِيلُ**: yani **مُخَرْدَلٌ**; yani parçalanmış. el-Bekrî, el-Kâlî’nin Emâlî’sinin şerhinde dedi: onun lafzından bir tekili yoktur. Ka‘b b. Zuheyr (Allah ondan razı olsun) dedi:
	“Gider de iki aslanı yedirir; onların geçimi…
	kavimden et: topraklanmış, **خَرادِيلُ**”
Ve İbn Mukbil dedi:
	“Ta ki miskinin ekim yerine geldi, onu arıyor…
	ve çevresinde ondan parçalar: **خَرادِيلُ**”
Ve **المُخَردَلُ**: yere serilmiş olandır; ve onunla Buhârî hadisi rivayet edilmiştir: “Onlardan kimi ameliyle helâk edici olandır ve onlardan kimi **المخَردَلٌ**’dir.” Ve musannif onu ج - ر - د - ل’de zikretti ve söz orada geçti. Ve **الخَردَلُ**: bilinen bir ağacın tanesi; ısıtıcı, inceltici, çekici, balgamı sökücü, yumuşatıcı, hazmettiren; onun sürülmesi nikrise, siyatiğe, barasa ve **البَهَق**’a faydalıdır; yüzü temizler; ve özellikle onun yabanî olanı, saçkıran hastalığından fayda verir. Ve onun dumanı yılanları kovar; ve Kânûn’un nassı: “Haşerat onun dumanından kaçar.” Ve onun suyu damlatma yoluyla kulak ağrısını dindirir; aynı şekilde onun yağı da. Ve onun ezmesi ağrıyan azı dişinin üzerine (konulunca) en uç derecedir; özellikle onunla **الحِلْتِيتُ** pişirilirse. Ve başın rutubetlerini temizler; ve kükürt ile birlikte konulmak suretiyle, özellikle **الخَنازِير** olmak üzere, müzmin şişleri çözer. Ve uyuzdan, **القَوابِي**’den ve eklem ağrısından fayda verir. Ve bazısı dedi: eğer ondan aç karnına içilirse anlayışı keskinleştirir. Ve dalağı giderir; ve rahmin boğulmasından fayda verir; cinsel isteği iştahlandırır; ve eski ve dönen hummalardan fayda verir; bunu reîs söyledi. Ve **الخَرْدَل الفارِسي**: Mısır’da bulunan bir bitkidir; **حَشِيشةِ السُّلْطان** diye bilinir.
Ve üzerine istidrâk olunanlardandır: **الخُرْدُولَةُ** (zammetle): el-Muḥkem’de olduğu üzere etten bol uzuv. Ve et-Tehzîb’de: etten bir uzuv; bol.
