# خرد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خرد

الخريد والخريدة بهاء، والخرود، كصبور، فهي ثلاث لغات، من النساء: البكر التي لم تمسس قط، أو الخفرة الحيية الطويلة السكوت، الخافضة الصوت، المتسترة، قد جاوزت الإعصار ولم تعنس، ج: خرائد وخرد بضمتين، وخرد بضم فتشديد، الأخيرة نادرة، لأن فعيلة لا تجمع على فعل، وقد خردت كفرح، خردا، وتخردت، قال أوس يذكر بنت فضالة التي وكلها أبوها بإكرامه حين وقع من راحلته فانكسر:
  فلم تلهها تلك التكاليف إنـهـا                      كما شئت من أكرومة وتخرد وصوت خريد: لين عليه أثر الحياء، أنشد ابن الأعرابي:
  من البيض أما الدل منها فكامل                      مليح وأما صوتهـا فـخـريد وخرد، بفتح فسكون: لقب سعد بن زيد مناة، نقله الصاغاني. والخرد، بالتحريك: طول السكوت، كالإخراد. والمخرد: الساكت من ذل لا حياء، وأخرد: أطال السكوت. ونص أبي عمرو: الخارد: الساكت من حياء لا من ذل، والمخرد: الساكت من ذل لا من حياء. وفي سياق المصنف قصور لا يخفى. ومن المجاز الخريدة: اللؤلؤة لم تثقب، نقله الليث عن أعرابي من كلب، وكل عذراء: خريدة، وقد أخردت إخرادا. وأخرد: استحيا، والذي قاله ابن الأعرابي: خرد، إذا ذل، وخرد إذا استحيا. وأخرد إلى اللهو: مال وأخرد: سكت من ذل لا حياء والذي في الأساس: وأخرد: سكت حياء، وأقرد: سكت ذلا.
 ومما يستدرك عليه: خرد، بالفتح: جد مالك بن صخر الجاهلي. ذكره ابن ماكولا. والخرد، ككتف لقب جماعة. وخربنده ملك العراق، فارسية أي عبد الحمار.

### Türkçe

**الخريد** ve **الخريدة** (sonunda **هاء** ile), ve **الخرود**, **كصبور** gibi; bunlar üç lugattır; kadınlardan: hiç dokunulmamış bakire; yahut hayâlı, utangaç, uzun susuşlu, sesi alçaltan, örtünen; yaşları aşmış ve evde kalmamış olan. Çoğulu: **خرائد** ve iki **ضمة** ile **خرد**; ve **خرد** bir **ضم** ile sonra şeddeli; sonuncusu nadirdir; çünkü **فعيلة** **فعل** üzerine cem‘ edilmez. Ve **خردت** **كفرح** gibi, **خردا**; ve **تخردت**. Evs, babası onu, binitinden düşüp kırıldığı vakit ikram etmekle görevlendirdiği Fadâle’nin kızını anarak dedi:
  Onu o yükümlülükler oyalamadı; çünkü o                      dilediğin gibi bir asâlet ve **تخرد**(lik) sahibidir

Ve **صوت خريد**: yumuşak; üzerinde hayânın izi vardır. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  Beyazlardan; ondan **الدل** ise tamdır                      güzel; ama onun sesi ise **خريد**’dir

Ve **خرد**, fetha ile sonra sükûn: Sa‘d b. Zeyd Menât’ın lakabıdır; onu es-Sâğânî nakletti. Ve **الخرد**, hareke ile: susuşun uzunluğu; **الإخراد** gibi. Ve **المخرد**: hayâdan değil, zillet sebebiyle susan. Ve **أخرد**: susuşu uzattı. Ebû ‘Amr’un nassı: **الخارد**: zilletten değil, hayâdan susan; ve **المخرد**: hayâdan değil, zilletten susan. Musannifin siyakında gizli olmayan bir kusur vardır. Mecazdan: **الخريدة**: delinmemiş inci; onu el-Leys, Kelb’den bir a‘râbîden nakletti. Ve her bakire: **خريدة**’dir; ve **أخردت** **إخرادا**. Ve **أخرد**: utandı. İbnü’l-A‘râbî’nin söylediği: **خرد**; zelil olunca; ve **خرد**; utanınca. Ve **أخرد إلى اللهو**: meyletti. Ve **أخرد**: hayâdan değil, zilletten sustu. Ve **الأساس**’ta olan: ve **أخرد**: hayâdan sustu; ve **أقرد**: zilletten sustu.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: **خرد**, fetha ile: câhiliye şairi Mâlik b. Sahr’ın dedesi. Onu İbn Mâkûlâ zikretti. Ve **الخرد**, **ككتف** gibi, bir cemaatin lakabıdır. Ve **خربنده** Irak melikidir; Farsçadır; yani eşek kölesi.
