# خرز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خرز

الخَرَزُ: فُصوص من حجارة، واحدتها خَرَزَةٌ. وخَرَزُ الظهر: فَقَارُهُ. وكلُّ فَقْرَةٍ من الظهر والعنق خَرَزَةٌ، وقيل: الخَرَزُ فصوص من جَيّد الجوهر ورديئه من الحجارة ونحوه. والخَرَزُ، بالتحريك: الذي يُنْظَم، الواحدة خَرَزَة.
والخَرْزُ: خياطة الأَدَم. وكلُّ كُتْبَةٍ من الأَدم: خُرْزَة، على التشبيه بذلك، يعني كلَّ ثُقْبَةٍ وخَيْطَها. وفي المثل: اجْمَعْ سَيْرَيْنِ في خُرْزَةٍ أَي اقْضِ حاجتين في حاجة، والجمع خُرَز. وقد خَرَزَ الخف وغيره يَخْرِزُه ويَخْرُزُهُ خَرْزاً؛ والخَرَّاز: صانع ذلك، وحرفته الخِرازَة، والمِخْرَزُ ما يُخْرَزُ به. قال سيبويه: هذا الضرب مما يُعْتَمَل به مكسورَ الأَوّل، كانت فيه الهاء أَو لم تكن، ويقال: خَرَزَ الخارِزُ خَرْزَةً واحدة وهي الغَرْزَة الواحدة، فأَما الخُرْزَة فهو ما بين الغُرْزَتين، وكذلك خُرْزة الظهر ما بين فَقْرَتين، وكذلك مفاصلُ الدَّأَياتِ خُرَزٌ. ابن الأَعرابي: خَرِزَ الرجلُ إِذا أَحْكَمَ أَمره بعد ضعف. والمُخَرَّزُ من الطير والحمام: الذي على جناحيه نَمْنَمَةٌ وتَحْبير شبيه بالخَرَز.
والخَرَزة: حَمْضَة من النَّجِيل ترتفع قدر الذراع خضراء ترتفع خِيطاناً من أَصل واحد لا ورق لها، لكنها منظومة من أَعلاها إِلى أَسفلها حَبًّا مدوّراً أَخضر في غير عِلاقة كأَنها خَرَزٌ منظوم في سِلْكٍ، وهي تقتل الإِبل. وخَرَزاتُ المَلِك: جواهرُ تاجِهِ. ويقال: كان المَلِك إِذا مَلَك عاماً زيدت في تاجه خَرَزَة ليعلم عدد سِني مُلْكِه؛ قال لبيد يذكر الحرث بن أَبي شَمِر الغَسَّاني:
رَعى خَرَزاتِ المُلْكِ عشرين حِجَّةً،
وعشرين حتى فادَ والشَّيْبُ شامِلُ
ابن السكيت في باب فُعَلَة قال: خَرَزَةٌ يقال لها خَرَزَةُ العُقَرِ (*
قوله « خرزة العقر» في القاموس العقرة كهمزة) تشدّها المرأَة على حِقْوَيها لئلا تَحْمل.

### Türkçe

**الخَرَزُ**: taşlardan faslar (boncuklar); onun bir tanesi **خَرَزَةٌ**’dir. Ve **خَرَزُ الظهر**: onun omurlarıdır. Ve sırt ile boyundan her bir omur **خَرَزَةٌ**’dir; ve denildi: **الخَرَزُ** taşlardan ve benzerinden iyi cevherin ve kötüsünün faslarıdır. Ve **الخَرَزُ** (harekeli olarak): dizilen şeydir; bir tanesi **خَرَزَة**.

Ve **الخَرْزُ**: derinin dikilmesi. Ve deriden her bir **كُتْبَةٍ**: **خُرْزَة**’dir; buna benzetme üzere; yani her bir delik ve onun ipliği. Ve meselde: “**اجْمَعْ سَيْرَيْنِ في خُرْزَةٍ**” yani bir ihtiyaçta iki ihtiyacı gider; ve çoğulu **خُرَز**’dir. Ve mest ve başkası **خَرَزَ** etti; onu **يَخْرِزُه** ve **يَخْرُزُهُ** **خَرْزاً**; ve **الخَرَّاز**: bunun sanatkârıdır; ve onun zanaatı **الخِرازَة**’dir; ve **المِخْرَزُ**: onunla **يُخْرَزُ** edilen şeydir. Sîbeveyh dedi: Bu tür, onunla iş yapılan şeylerdendir; başı kırık (kesreli) olarak; onda **الهاء** bulunsa da bulunmasa da. Ve denilir: **خَرَزَ الخارِزُ خَرْزَةً** واحدة, ve o tek **الغَرْزَة**’dir; fakat **الخُرْزَة** ise iki **الغُرْزَة** arasındaki şeydir. Ve كذلك **خُرْزة الظهر** iki **فَقْرَة** arasındaki şeydir; ve كذلك **مفاصلُ الدَّأَياتِ** **خُرَزٌ**’dür. İbnü’l-A‘râbî: Adam **خَرِزَ** olur; zayıflıktan sonra işini sağlamlaştırdığı zaman. Ve kuşlardan ve güvercinden **المُخَرَّزُ**: iki kanadında **نَمْنَمَةٌ** ve **تَحْبير** bulunan, **الخَرَز**e benzer olan.

Ve **الخَرَزة**: **النَّجِيل**den bir ekşilik (hamza); arşın miktarı yükselir; yeşildir; bir tek kökten iplikler olarak yükselir; onun yaprağı yoktur; fakat onun üstünden altına doğru, bir bağ olmaksızın, yeşil yuvarlak tanelerle dizilmiştir; sanki bir ipe dizilmiş **خَرَزٌ** gibidir; ve o develeri öldürür. Ve **خَرَزاتُ المَلِك**: onun tacının cevherleridir. Ve denilir: Melik bir yıl hükümran olunca, mülkünün yıllarının sayısı bilinsin diye, tacına bir **خَرَزَة** artırılırdı; Lebîd, Gassânî Hâris b. Ebî Şemir’i anarak dedi:

رَعى خَرَزاتِ المُلْكِ عشرين حِجَّةً،
وعشرين حتى فادَ والشَّيْبُ شامِلُ

İbnü’s-Sikkît, **فُعَلَة** babında dedi: **خَرَزَةٌ**; ona **خَرَزَةُ العُقَرِ** denilir
(* onun sözü “**خرزة العقر**”: Kāmûs’ta **العقرة** hemze gibi) kadın onu hamile kalmasın diye iki böğrüne bağlar.
