# خرص — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1%D8%B5/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خرص

باب الخاء والصاد والراء معهما
خ ص ر، خ ر ص، ص خ ر، ر خ ص، ص ر خ مستعملات ر ص خ مهمل
خصر:
الخَصْرُ: وسط الإنسان. والخاصرتان: ما بين الحَرْقَفة والقُصَيْرَي. وخَصْرُ القَدَم: أخمصها. وقد مُخَصَّرةٌ ومَخْصُورة، ويدٌ مُخَصَّرةٌ، إذا كان في رُسْغِها تخصير. كأنه مربوط، وفيه منز مستدير. ورجل مخصر: مَخْصُور البطن أو القدم.
وخَصْرُ الرمل: طريق أعلاه وأسفلُه في الرمل خاصةً. والخصَرْ ُمن بيوت الأعراب: موضعها.
والإختصار في الكلام: ترك الفضول، واستيجاز ما يأتي على المعنى. و كذلك الإختصار في الطريق. وفي الجز: ألا تستأصله.
والمخُاصَرَةُ في البضع: أن يضرب بيده إلى خضرها والخَضَرُ: البرد الذي يجده الإنسان في أطرافه، قال:
رأت رجلاً أما إذا الشمس عارضت		فيضحي وأدما بالعشي فَيَخْـصَـرُ
وثغر خَصِيرٌ: بارد المقبل. وفلان مخاصِرُ فلانٍ، إذا أخذ بيده في المشي وهو بجنبه، قال:
ثم خاصرتها إلى القبة الحـم		راء تمشي في مرمرٍ مسنونِ
والمِخْضَرَةُ: عصاً أو نحوها بيد صاحبها.
ونهي عن التَّخَصُّر في الصلاة، وهو وضع اليدين على الخاصِرة.
خرص: الخَرْصُ: الكذب، والخرّاصون في قوله جل وعز: "قتل الخَرّاصون": الكذابون، ويَخْرُصُون: يكذبون.
والخَرْص: الحَزْرُ في العدد والكيل، والخارص: يَخْرُص ما على النخلة، ثم يقسم الخراج على ذلك.
والخَرِيضُ: شبه حوضٍ واسعٍ ينبثق فيه الماء من نهر، ثم يعود إلى النهر، والخريص ممتليء.
قال عدي:
والمشرفُ المشمولُ يسقي بـه		أخضرَ مَطْموثاً كماءِ الخَريصُ
المطموثُ: الذي شرب به مرةً بعد مرة.
والخُرِصُ: القُرْطُ بحبةٍ واحدةٍ في حلقةٍ واحدةٍ، والجميع: خِرَصة.
والخُرِصُ من الرماح: رمحٌ قصير يتخذ من خشبٍ منحوت، وقد يقال لدقاق القناة وقصارها: خِرصان، والواحد: خُرْصٌ، قال:
وفي خيزومه خرْصٌ طَرِيرُ
أي: دقيق لطيف.
والخُرصُ: العودُ.
والخَرِصُ: الذي به جُوعٌ وبردٌ صخر: الصَّخْرُ: عظامُ الحجارة وصلابها. والصّاخِرُ: إناء من خزف. والصَّخِيرُ: نبات.
رخص: الرَّخْصُ: الناعم من كل شيء. ومن المرأة بشرتها ورقتها، ورخَاصةُ أناملها: لينها.
وقد رَخُص رخاصةً ورُخُوصِةً أيضاً.
وثوبٌ رخيصٌ: ناعمٌ.
والرُّخْصُ في الأشياء: بيع رخيصٌ. رَخُص رُخْصاً. وارْتَخَصْتُه: اشتريتهُ رَخيصاً، وأَرْخَصته: جعلته رَخيصاً.
والموت الرَّخيصُ: الذريع.
والرُّخْصةُ: تَرْخيصُ الله للعبد في أشياء خففها عليه. ورخصت له في كذا : أذنت له بعد النهي عنه.
صرخ: الصَّرْخةُ: صيحة شديدة عند فزعةٍ أو مصيبة. والصَّريخُ: الذي يأتي قوماص يستغيث بهم عند غارةٍ، أو ينعي لهم ميتاً والمُسْتَصْرِخُ: المستغيث. والمُصْرِخُ: المغيث. والاصْطِراخُ: التَّصارُخ.
والصَّريخُ: المفزع والمعين، أصَْرخْتُم: أعنتهم.

### Türkçe

باب **الخاء** و**الصاد** و**الراء** معهما
خ ص ر، خ ر ص، ص خ ر، ر خ ص، ص ر خ مستعملات ر ص خ مهمل

**خصر**:
**الخَصْرُ**: insanın ortası (bel). Ve **الخاصرتان**: **الحَرْقَفة** ile **القُصَيْرَي** arasındaki şey. Ve **خَصْرُ القَدَم**: onun tabanı (ayak çukuru). Ve (dişi için) **مُخَصَّرةٌ** ve **مَخْصُورة** (denir); ve **يدٌ مُخَصَّرةٌ**: eğer onun **رُسْغِ**’inde **تخصير** varsa. Sanki bağlanmış gibidir; ve onda yuvarlak bir çıkıntı vardır. Ve **رجل مخصر**: karınca yahut ayakta **مَخْصُور** olan.

Ve **خَصْرُ الرمل**: özellikle kumda, üstü ve altı (kum) içinde olan bir yol. Ve **الخصَرْ** (şu): bedevîlerin evlerinden (olan): onun yeri.

Ve sözde **الإختصار**: fazlalığı terk etmek ve manaya geleni kısaltmak. Ve yine yolda **الإختصار**. Ve kesmede: onu kökünden kazımaman.

Ve **المخُاصَرَةُ** cinsel birleşmede: elini onun **خضر**’ına vurmasıdır. Ve **الخَضَرُ**: insanın uçlarında bulduğu soğukluktur. Dedi ki:
رأت رجلاً أما إذا الشمس عارضت		فيضحي وأدما بالعشي فَيَخْـصَـرُ

Ve **ثغر خَصِيرٌ**: ön tarafı soğuk (olan). Ve falan, falanın **مخاصِرُ**’udur: eğer yürüyüşte onun yanında iken elinden tutarsa. Dedi ki:
ثم خاصرتها إلى القبة الحـم		راء تمشي في مرمرٍ مسنونِ

Ve **المِخْضَرَةُ**: sahibinin elinde bir değnek yahut onun benzeri.

Ve namazda **التَّخَصُّر** yasaklandı; o, iki eli **الخاصِرة** üzerine koymaktır.

**خرص**: **الخَرْصُ**: yalan. Ve yüce ve aziz olanın sözü olan “قتل **الخَرّاصون**”daki **الخرّاصون**: yalancılardır. Ve **يَخْرُصُون**: yalan söylerler.

Ve **الخَرْص**: sayıda ve ölçmede tahmin (kestirme). Ve **الخارص**: hurma ağacında olanı **يَخْرُص** eder, sonra haracı bunun üzerine taksim eder.

Ve **الخَرِيضُ**: nehirden suyun fışkırdığı, sonra nehre döndüğü geniş bir havuz benzeri. Ve **الخريص** doludur.

Adiyy dedi:
والمشرفُ المشمولُ يسقي بـه		أخضرَ مَطْموثاً كماءِ الخَريصُ

**المطموثُ**: onunla bir defadan sonra bir defa daha içilmiş olan.

Ve **الخُرِصُ**: tek bir halka içinde tek bir taneden (oluşan) küpe; çoğulu: **خِرَصة**.

Ve mızraklardan **الخُرِصُ**: yontulmuş ağaçtan yapılan kısa bir mızrak. Ve kamışın ince ve kısa olanlarına **خِرصان** denir; teki: **خُرْصٌ**. Dedi ki:
وفي خيزومه خرْصٌ طَرِيرُ

Yani: ince, latif.

Ve **الخُرصُ**: çubuk.

Ve **الخَرِصُ**: kendisinde açlık ve soğuk olan.

**صخر**: **الصَّخْرُ**: taşların büyükleri ve sertleri. Ve **الصّاخِرُ**: çömlekten bir kap. Ve **الصَّخِيرُ**: bir bitki.

**رخص**: **الرَّخْصُ**: her şeyin yumuşağı. Ve kadından (olan): onun derisi ve inceliği. Ve **رخَاصةُ أناملها**: onun yumuşaklığı.

Ve **رَخُص** (fiili) **رخاصةً** ve **رُخُوصِةً** de (olur).

Ve **ثوبٌ رخيصٌ**: yumuşak.

Ve eşyalarda **الرُّخْصُ**: ucuz satış. **رَخُص** **رُخْصاً**. Ve **ارْتَخَصْتُه**: onu ucuza satın aldım. Ve **أَرْخَصته**: onu ucuz yaptım.

Ve **الموت الرَّخيصُ**: hızlı (kolay) olan.

Ve **الرُّخْصةُ**: Allah’ın kula, kendisine hafiflettiği bazı şeylerde ruhsat vermesi. Ve “ona şunda **رخصت**”: onu yasakladıktan sonra ona izin verdim.

**صرخ**: **الصَّرْخةُ**: korku yahut musibet anında şiddetli bir çığlık. Ve **الصَّريخُ**: bir baskın sırasında yardım istemek için bir kavme gelen, yahut onlara bir ölüyü haber veren kimse. Ve **المُسْتَصْرِخُ**: yardım isteyen. Ve **المُصْرِخُ**: yardım eden. Ve **الاصْطِراخُ**: karşılıklı bağırışma.

Ve **الصَّريخُ**: sığınılan ve yardımcı; **أصَْرخْتُم**: onlara yardım ettiniz.
