# خرص — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1%D8%B5/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: خرص

الخَرْصُ: حَزْرُ ما على النَخل من الرُطَب تمراً. وقد خَرَصْتُ النخل. والاسم الخِرْصُ بالكسر يقال: كم خِرْصُ أرضِك? والخَرَّاصُ: الكذَّاب. وقد خَرَصَ يَخْرُصُ بالضم خَرْصاً، وتَخَرَّصَ، أي كَذَب. وخَرِصَ الرجل بالكسر فهو خرِصٌ، أي جائعٌ مقرورٌ. ولا يقال للجوع بلا بردٍ خَرَصٌ. ويقال للبرد بلا جوعٍ خَصَرٌ. والخُرْصُ والخِرْصُ بالضم والكسر: الحَلْقة مكن الذهب والفضّة؛ والجمعُ الخِرُصْانُ. قال الشاعر:
عليهنَّ لُعْسٌ من ظِباءِ تَبـالةٍمُذَبْذَبَةُ الخِرْصانِ بادٍ نُحُورُها
والخُرْصُ والخَرْصُ والخِرْصُ: ما علا الجُبَّةَ من السِنانِ، عن ابن السكيت. وربَّما سمِّي الرمحُ بذلك. والخُرْصُ والخِرْصُ: الجريدُ من النخل. قال الشاعر:
تَرى قِصَدَ المُرَّانِ تُلْقى كأنهـاتَذَرُّعُ خِرْصانٍ بأيدي الشَواطِبِ
 والخِرْصُ أيضاً: عُوَيْدٌ محدَّدُ الرأسِ، يُغْرَزُ في عَقْدِ السِقاءِ. ومنه قولهم: ما يَملِك فلانٌ خُرْصاً، أي شيئاً. والخَريصُ: السِنانُ. قال أبو دُواد:
وتَشاجَرَتْ أَبْطالُـنـابالمَشْرَفيِّ وبالخَريصِ
وماءٌ خَريصٌ مثل خَصِرٍ، أي باردٌ. قال الراجز:
مُدامَةً صِرْفاً بماء خَريصُ
والمَخارِصُ: الأسنّةُ. قال بِشْرٌ:
يَنْوي مُحاوَلَةَ القِيامِ وقد مَضَتْ		فيه مَخارِصُ كُلِّ لَدْنٍ لَهْـذَمِ

### Türkçe

**الخَرْصُ**: hurma ağaçları üzerindeki yaş hurmayı kuru hurma olarak tahmin etmektir. Ve ben hurma ağaçlarını **خَرَصْتُ**. İsim **الخِرْصُ** (kesre ile)dir; denir ki: “Senin arazinin **خِرْصُ**u ne kadardır?” **الخَرَّاصُ**: çok yalancı. Ve **خَرَصَ يَخْرُصُ** (damme ile) **خَرْصاً**; ve **تَخَرَّصَ**; yani yalan söyledi. Ve adam **خَرِصَ** (kesre ile) olur; o da **خرِصٌ**dur; yani aç ve üşümüş. Soğuk olmaksızın açlığa **خَرَصٌ** denmez. Ve açlık olmaksızın soğuğa **خَصَرٌ** denir. **الخُرْصُ** ve **الخِرْصُ** (damme ve kesre ile): altın ve gümüşten yapılmış halka; çoğulu **الخِرُصْانُ**dur. Şair dedi ki:
عليهنَّ لُعْسٌ من ظِباءِ تَبـالةٍمُذَبْذَبَةُ الخِرْصانِ بادٍ نُحُورُها
Ve **الخُرْصُ** ve **الخَرْصُ** ve **الخِرْصُ**: **السِنانِ**’dan **الجُبَّةَ**nın üstüne çıkan şey; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve bazen mızrak buna isimlendirilir. Ve **الخُرْصُ** ve **الخِرْصُ**: hurma ağacından **الجريدُ**. Şair dedi ki:
تَرى قِصَدَ المُرَّانِ تُلْقى كأنهـاتَذَرُّعُ خِرْصانٍ بأيدي الشَواطِبِ
Ve **الخِرْصُ** ayrıca: başı sivriltilmiş küçük bir çubuk; **السِقاءِ** bağının düğümüne saplanır. Ve ondan onların sözü: “Falan kimse bir **خُرْصاً**a sahip değildir”; yani bir şeye. **الخَريصُ**: **السِنانُ**. Ebû Duvâd dedi ki:
وتَشاجَرَتْ أَبْطالُـنـابالمَشْرَفيِّ وبالخَريصِ
Ve **خَريصٌ** su, **خَصِرٍ** gibi; yani soğuk. Recez şairi dedi ki:
مُدامَةً صِرْفاً بماء خَريصُ
Ve **المَخارِصُ**: **الأسنّةُ**. Bişr dedi ki:
يَنْوي مُحاوَلَةَ القِيامِ وقد مَضَتْ		فيه مَخارِصُ كُلِّ لَدْنٍ لَهْـذَمِ
