# خرطم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خرطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خرطم

الخاء والطَاء
خطرف: الخَنْطَرِف: العجوز الفانية. وقد خَطْرَفَ جلدها أي: استرخى وتشنج.
يقال: خَنْطَرِف وخَنْظَرِف بالطاء والظاء والطاء أكثر وأحسن. وجمل خْطْروفٌ: يُخَطْرِفُ خَطْوَه ويَتَخَطْرَف في مشيه، أي: يجعل خطوتين خطوة من وساعته.
ورجل مُتْخَطِرفٌ: واسع الخلق رحب الذِّراع.
وخَطْرَفَ الرجل: يُخَطْرف خَطْرَفةً إذا اسرع المشي.
طرخم: اطرَخَمَّ الرجل، وهو عظمة الأحمق.
واطْرَخَمَّ إذا كَلَّ بصرُه بمنزلة التَطَخْطُخ.
والمُطْرَخِمُّ: الغَضبانُ المتطاول، ويقال: المنتفخ من التخمة.
والاطْرِخْمامُ: الاضْطِجاعُ، وهو الاضْطِخُرارُ.
طلخف: الطَّلَخْفُ: الطَّعْنُ الشديد.
خرطم: الخُرْطُوُم: الأنف.
والخُرْطُومُ: اسم لما ضم عليه مقدم الحنكين والأنف.
والخُرْطُوم: اسم للخمر لا يلبث أن يسكر.
وخَراطِيم القوم: سادتهم ومقدموهم في الأمور، قال:
منا الخَراطيمَ ورأسا علجا
أي: شديد العلاجن أخرجه على معنى حول قلب، أي ذو حيل وتقلب.
وخَرْطَمْتُه خَرْطَمَةً أي: ضربت خُرْطُومُه، أو قبضت على خُرْطُومِه فعوجته.
واخرَنْطَمَ الغضبان: اعوج خُرْطُومُه وسكت على غضبه، قال:
واخرَنْطَمَتْ ثم قالت وهي باكية		أأنت تتلو كتاب الله بـالـكـع
خنطل: الخُنْطُولةُ: طائفة من الإبل ونحوها من الدواب، ويجمع "خَناطِيلَ" .
طلخم: والطَّلْخام: الفيل الأنثى.
واطْلَخَمَّ السحاب: تراكب وأظلم. ومُطْلَخِمَّاتُ الأمور: شدائدها.
واطْلَخَمَّ الظلام: اشتد. وطِلْخامٌ: موضع.
خنطرك الخِنْطير: العجوز المسترخية الجفون ولحم الوجه.

### Türkçe

**الخاء** ve **الطَاء**

خطرف: **الخَنْطَرِف**: yok olup giden kocakarı. Ve “derisi **خَطْرَفَ** etti” denir; yani gevşedi ve büzüşüp kasıldı.

**خَنْطَرِف** ve **خَنْظَرِف** diye söylenir; **الطاء** ile **الظاء** ile; **الطاء** daha çok ve daha güzeldir. Ve **خْطْروفٌ** bir deve: adımını **يُخَطْرِفُ** eder ve yürüyüşünde **يَتَخَطْرَف** eder; yani genişliğinden iki adımı bir adım yapar.

Ve **مُتْخَطِرفٌ** bir adam: yaratılışı geniş, kolu ferah.

Ve adam **خَطْرَفَ** etti: yürüyüşü hızlandırdığı zaman **يُخَطْرف** **خَطْرَفةً**.

طرخم: adam **اطرَخَمَّ** etti; ve o, ahmağın iriliğidir.

Ve görmesi zayıfladığı zaman **واطْرَخَمَّ** eder; **التَطَخْطُخ** menzilesinde.

Ve **المُطْرَخِمُّ**: uzayıp taşan öfkeli; ve “tıkabasa yemekten şişmiş” denir.

Ve **الاطْرِخْمامُ**: yatmak; ve o, **الاضْطِخُرارُ**’dır.

طلخف: **الطَّلَخْفُ**: şiddetli saplama.

خرطم: **الخُرْطُوُم**: burun.

Ve **الخُرْطُومُ**: iki damağın ön kısmı ile burun üzerine birleştirilen şeye isimdir.

Ve **الخُرْطُوم**: şarap için bir isimdir; çabuk sarhoş eder.

Ve kavmin **خَراطِيم**’i: onların efendileri ve işlerde öne geçenleridir; dedi ki:
منا الخَراطيمَ ورأسا علجا
yani: alacınları şiddetli; onu kalb çevirmek manası üzere çıkardı; yani hile ve dönüp dolaşma sahibi.

Ve onu **خَرْطَمْتُه** **خَرْطَمَةً**: yani **خُرْطُومُه**’nu vurdum; yahut **خُرْطُومِه**’na tutundum da onu eğdim.

Ve öfkeli **اخرَنْطَمَ** etti: **خُرْطُومُه** eğrildi ve öfkesi üzerine sustu; dedi ki:
واخرَنْطَمَتْ ثم قالت وهي باكية		أأنت تتلو كتاب الله بـالـكـع

خنطل: **الخُنْطُولةُ**: develerden ve benzeri binek hayvanlarından bir taife; ve “**خَناطِيلَ**” diye çoğul yapılır.

طلخم: ve **الطَّلْخام**: dişi fil.

Ve bulut **واطْلَخَمَّ** etti: üst üste bindi ve karardı. Ve işlerin **مُطْلَخِمَّاتُ**’ı: onların şiddetleridir.

Ve karanlık **واطْلَخَمَّ** etti: şiddetlendi. Ve **طِلْخامٌ**: bir yer.

خنطرك **الخِنْطير**: göz kapakları ve yüz eti gevşek kocakarı.
