# خرق — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D9%82/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1%D9%82/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D9%82.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: خرق

خَرَقْتُ الثوب وخَرَّقْتُهُ، فانْخَرَقَ وتَخَرَّقَ، واخْرَوْرَقَ. يقال: في ثوبه خَرْقٌ؛ وهو في الأصل مصدر. وخَرَقْتُ الأرض خَرْقاً، أي جُبْتُها. والخَرْقُ: الأرضُ الواسعة تَتَخَرَّقُ فيها الرياحُ وجمعها خُروقٌ. قال الهذليَّ:
وإنَّهُما لَجَوَّابا خُروقٍ
والخَريقُ: المطمئنُّ من الأرض وفيه نباتٌ. قال الفراء: يقال: مررت بخَريقٍ من الأرض، بين مَسْحاوَيْنِ. والجمع خُرُقٌ. والخَريقُ: الريحُ الباردةُ الشديدة الهبوب قال الشاعر:
كأَنَّ هُوِيَّها خَفَقانُ ريحِ		خَريقٍ بين أَعْلامٍ طِوالِ
وهو شاذٌّ؛ وقياسه خَريقَةٌ. واخْتِراقُ الرياح: مُرورُها. والمُخْتَرَقُ: المَمَرُّ. ومُنْخَرَقُ الريح: مَهَبُّها. والخِرْقُ بالكسر: السخيُّ الكريمُ. يقال: هو يَتَخَرَّقُ في السَخاء، إذا توسَّع فيه. وكذلك الخِرّيقُ. قال أبو ذؤيب يصف رجلاً صحِبَهُ رجلٌ كريم:
أُتيحَ له من الفِتْيانِ خِرْقٌأَخُو ثِقَةٍ وخِرِّيقٌ حَشوفُ
والتَخَرُّقُ: لغةٌ في التَخَلُّقِ من الكذب.
والخِرْقَةُ: القِطْعَةُ من خِرَقِ الثوب. والمِخْراقُ: المِنْديلُ يُلَفُّ ليُضْرَبَ به، عربيٌّ صحيحٌ. قال عمرو بن كلثوم:
كأنَّ سُيوفَنا مِنَّا ومنهممَخاريقٌ بأيدي لاعِبينا
وفلان مِخْراقُ حربٍ، أي صاحبُ حروبٍ يَخِفُّ فيها. قال الشاعر يمدح قوماً:
وأَكْثَرَ ناشِئاً مِخْراقَ حربٍيُعينُ على السيادةِ أو يَسودُ
يقول: لم أر معشراً أكثر فتيانَ حربٍ منهم. وأما المَخْرَقَةُ فكلمةٌ مولَّدةٌ. والخَرَقُ بالتحريك: الدَهَشُ من الخوف أو الحياء. وقد خَرِقَ بالكسر فهو خَرِقٌ. وأَخْرَقْتُهُ أنا، أي أدهشْتُهُ. والخَرْقُ أيضاً: مصدر الأَخْرَقِِ، وهو ضدُّ الرفيق. وقد خَرِقَ بالكسر يَخْرَقُ خَرَقاً. والاسم: الخُرْقُ بالضم. وفي المثل: لا تعدمُ الخَرْقاءُ عِلَّةً ومعناه أنَّ العلل كثيرة موجودة تُحسِنها الخَرْقاءُ فضلاً عن الكَيِّس. والخَرْقاءُ من الغنم: التي في أذنها خَرْقٌ، وهو ثَقْبٌ مستديرٌ. وريحٌ خَرْقاءُ، أي شديدةٌ.

### Türkçe

**خَرَقْتُ** elbiseyi ve **خَرَّقْتُهُ**; böylece **انْخَرَقَ** ve **تَخَرَّقَ** ve **اخْرَوْرَقَ**. Denir ki: onun elbisesinde **خَرْقٌ** vardır; ve o aslında bir mastardır. Ve **خَرَقْتُ** yeri **خَرْقاً**, yani onu yardım (delip geçtim). Ve **الخَرْقُ**: rüzgârların içinde **تَتَخَرَّقُ** olduğu geniş yer; çoğulu **خُروقٌ**dur. Hüzeli dedi ki:
وإنَّهُما لَجَوَّابا خُروقٍ

Ve **الخَريقُ**: yerden alçak (çukur) olan kısım; ve onda bitki vardır. Ferrâ dedi: denir ki: yerden bir **خَريقٍ**e uğradım; iki **مَسْحاوَيْنِ** arasında. Çoğulu **خُرُقٌ**dur. Ve **الخَريقُ**: esişi şiddetli soğuk rüzgâr. Şair dedi ki:
كأَنَّ هُوِيَّها خَفَقانُ ريحِ		خَريقٍ بين أَعْلامٍ طِوالِ
Ve o şâzdır; ve kıyası **خَريقَةٌ**dır. Ve **اخْتِراقُ** rüzgârların: onların geçişidir. Ve **المُخْتَرَقُ**: geçit (geçilen yer). Ve **مُنْخَرَقُ** rüzgârın: onun estiği yer. Ve **الخِرْقُ** (kesre ile): cömert, kerim (kimse). Denir ki: o, cömertlikte **يَتَخَرَّقُ**, onda genişlediği zaman. Ve كذلك **الخِرّيقُ**. Ebû Züeyb, kendisine kerim bir adamın arkadaşlık ettiği bir adamı vasfederken dedi ki:
أُتيحَ له من الفِتْيانِ خِرْقٌأَخُو ثِقَةٍ وخِرِّيقٌ حَشوفُ

Ve **التَخَرُّقُ**: yalandan **التَخَلُّقِ** hakkında bir lugattır.

Ve **الخِرْقَةُ**: elbisenin **خِرَقِ**inden bir parça. Ve **المِخْراقُ**: onunla vurulsun diye sarılan mendil; sahih Arapçadır. Amr b. Külsûm dedi ki:
كأنَّ سُيوفَنا مِنَّا ومنهممَخاريقٌ بأيدي لاعِبينا
Ve falan, **مِخْراقُ** savaş(tır); yani içinde hafif davrandığı savaşların sahibi. Şair, bir kavmi överken dedi ki:
وأَكْثَرَ ناشِئاً مِخْراقَ حربٍيُعينُ على السيادةِ أو يَسودُ
Der ki: onlardan daha çok savaş delikanlıları olan bir topluluk görmedim. **المَخْرَقَةُ** ise, müvelled bir kelimedir. Ve **الخَرَقُ** (hareke ile): korkudan veya hayadan şaşkınlıktır. Ve (kişi) kesre ile **خَرِقَ**; böylece o **خَرِقٌ**dur. Ve ben onu **أَخْرَقْتُهُ**, yani onu şaşırttım. Ve **الخَرْقُ** ayrıca: **الأَخْرَقِ**in mastarıdır; ve o, **الرفيق**in zıddıdır. Ve (kişi) kesre ile **خَرِقَ**; **يَخْرَقُ** **خَرَقاً**. İsim: zamme ile **الخُرْقُ**. Meselde: **لا تعدمُ الخَرْقاءُ عِلَّةً**; ve manası: illetlerin çok, mevcut olduğudur; **الخَرْقاءُ** onları, akıllı olana fazladan olarak, güzel yapar. Ve koyundan **الخَرْقاءُ**: kulağında **خَرْقٌ** olan; ve o, yuvarlak bir deliktir. Ve **ريحٌ خَرْقاءُ**: yani şiddetli.
