# خر — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: خر

خَرَّ
1 خَرَّ خر , (S, A, K,) aor. خَرِ٣َ (S, M, K) and خَرُ٣َ , (M, K,) [the latter of which is anomalous,] inf. n. خَرِيرٌ, (S, A, Msb, K,) It (water) sounded; [i. e., murmured; rumbled; or gurgled;] (S, A, Msb, K;) as also ↓ خَرْخَرَ, (A,) inf. n. خَرْخَرَةٌ: (TA:) or خَرَّ, aor. خَرِ٣َ , (IAar, T,) inf. n. خَرٌّ, (IAar,) it (water) ran vehemently [so as to make a noise: as used in the present day, it ran, flowed, or trickled down; and leaked, or oozed, out: and also it ran so as to make a murmuring, or similar, sound]: (IAar, T:) and خُرَّ it was made to run: (TA: but the subject of this verb is not mentioned.) And خَرَّتْ, (A, K,) aor. خَرِ٣َ and خَرُ٣َ , (K,) inf. n. خَرِيرٌ, It (the wind, الرِّيحُ) sounded; [i. e., murmured; rumbled; or rustled;] (A, K;) among reeds or canes; as also ↓ خَرْخَرَتْ, (A,) inf. n. as above: (TA:) or the latter signifies it made a quick خَرِير [or rustling] among reeds or canes or the like. (Lth.) Also It (an eagle, عُقَاب) made a rustling (حَفِيف) with its wings, in flying. (Lth, K.) And خَرَّ, (S,) inf. n. خَرِيرٌ, (K,) He (a man sleeping) snored, or made a sound in breathing; (S, K, * TA;) as also ↓ خَرْخَرَ, (S,) inf. n. خَرْخَرَةٌ: (S, K:) and the latter, (TA,) inf. n. as above, (K,) has the same signification when said of a leopard (K, * TA) in his sleep; (TA;) as also the former, inf. n. as above; (TA;) and when said of a cat; (K, * TA;) as also the former, (TA,) inf. n. خُرُورٌ (so in the CK and in a MS. copy of the K, but in the text of the K in the TA, خَرُورٌ,) and خَرِيرٌ; (TA;) [i. e. he made a loud purring in his sleep;] and it is likewise significant of the sound, or sounds, made by a person suffering strangulation. (S, TA: but of the verb applied in this last manner, only the inf. n., خَرْخَرَةٌ, is mentioned.) And خَرَّ, aor. خَرُ٣َ , It (a stone) made a sound in its descent. (TA.) ― -b2- [Hence,] خَرَّ, aor. خَرِ٣َ (S, A, Msb, K) and خَرُ٣َ , (K,) the latter of which is anomalous, (TA,) inf. n. خُرُورٌ (S, K) and خَرٌّ, (K,) He, or it, fell, or fell down: (S, A, Msb, K:) originally, he, or it, fell, making a sound to be heard at the same time: afterwards used in the sense of falling absolutely: you say خَرَّ البِنَآءُ The building fell down: (TA:) and خَرَّ لِلّٰهِ سَاجِدًا He fell down prostrating himself to God: (S, A, * TA:) or خَرَّ signifies He, or it, fell from a high to a low place: (K, TA:) so in the Kur [xxii. 32], فَكَأَنَّمَا خَرَّمِنَ السَّمَآءِ [He is as though he fell from the shy]. (A, * TA.) And خَرُّوا لِأَذْقَانِهِمْ, inf. n. خُرُورٌ, [They fell down prostrate, with their chins to the ground: see the Kur xvii. 108 and 109:] (A:) [whence the saying,] عَصَفَتْ رِيحُ فَخَرَّتِ الأَشْجَارُ لِلْأَذْقَانِ (tropical:) [A wind blew violently, so that the trees fell, or bent themselves, down to the ground]. (A.) ― -b3- You say also, خَرَّ, (TA,) inf. n. خَرٌّ, (K,) meaning (assumed tropical:) He died: (K, TA:) because a man, when he dies, falls down. (TA.) In the Kur xxxiv. 13, it may mean (assumed tropical:) He died, or he fell down. (TA.) ― -b4- Also (خَرَّ) He stumbled after going right. (TA.) ― -b5- And خَرَّتْ خَطَايَاهُ (assumed tropical:) His sins fell; [or fell from him; q. d. fell to the ground;] went away; or departed. (TA, from a trad.) ― -b6- And خَرَّ مِنَ الجَبَلِ, inf. n. خُرُورٌ, He, (a man,) and it, (a stone, &c.,) rolled down from the mountain. (TA.) ― -b7- And الأَعْرَابُ يَخِرُّونَ مِنَ البَوَادِى القُرَى (tropical:) The Arabs of the desert come down, or descend, from the deserts to the towns or villages. (A.) ― -b8- And خَرُّوا عَلَيْنَا, (TA,) inf. n. خَرٌّ, (K,) (assumed tropical:) They came upon us suddenly, or unawares, from a place unknown. (K, * TA.) ― -b9- And خَرُّوا (assumed tropical:) They came from one town, or country, or the like, to another. (TA.) ― -b10- And (assumed tropical:) They passed along, or away, or by. (TA.) ― -b11- خَرَرْتَ عَنْ يَدَيْكَ, or مِنْ يَدَيْكِ, is a metonymical phrase, well known, meaning (tropical:) Mayest thou be confounded and stupified by shame; or, so as to be speechless and motionless: خررت [properly] signifying سَقَطْتَ. (TA in the present art. and in art. ارب.)

اخرّ يَدَهُ
4 اخرّ يَدَهُ اخر يده اخر يدة He made his arm, or hand, to fall, by a stroke of the sword. (Yaakoob, S, K.)

انخرّ
7 انخرّ أنخر انخر نخر He, (a man, TK,) or it, (the belly, TK,) became lax, or flabby. (K, TK.) [See also R. Q. 2.]

R. Q. 1  see 1, in three places.

تَخَرْخَرَ
R. Q. 2 تَخَرْخَرَ تخرخر خرخر It (a man's belly) quivered, or shook about, with bigness: (S, K:) or by reason of leanness. (TA.) [See also 7.]

خُرٌّ
خُرٌّ خر and ↓ خُرِّىٌّ The لُهْوَة of a mill or mill-stone; i. e. the place into which the wheat is thrown with the hand; (S;) the mouth of a mill or millstone. (K.)

هِرَّةٌ خَرُورٌ
هِرَّةٌ خَرُورٌ هرة خرور A she-cat that makes much loud breathing or purring (خَرِير) in her sleep. (TA.)

خَرِيرٌ
خَرِيرٌ خرير A depressed tract between two hills, (S, K,) stretching along: (S:) pl. أَخِرَّةٌ. (S, K.) The pl. occurs in a verse of Lebeed, commencing بِأَخِرَّةِ الثَّلَبُوتِ, as Khalaf El-Ahmar heard the Arabs recite it: so says A'Obeyd: (S:) but the common reading is بِأَحِزَّة, with ح and ز. (TA.)

خُرِّىٌّ
خُرِّىٌّ خر خرى خري : see خُرٌّ.

عَيْنٌ خَرَّارَةٌ
عَيْنٌ خَرَّارَةٌ عين خراره عين خرارة A sounding [i. e. murmuring or gurgling] spring or source: (S:) or a running spring or source: so called because of the sound of its water: (IAar:) or a spring, or source, welling forth abundantly. (Msb.) ― -b2- See also خَارٌّ.

خَرْخَرٌ
خَرْخَرٌ خرخر The sound of water: and of wind: and of an eagle making a rustling with its wings in flying. (K.) [See 1.]

خَرْخَارٌ
خَرْخَارٌ خرخار Water flowing (K) vehemently, (TA,) or copiously. (Ham p. 821.)

خَارٌّ
خَارٌّ خار part. n. of 1. (TA.) ― -b2- خُرَّارٌ [is a pl. thereof: and] signifies (assumed tropical:) Men coming from one town, or country, or the like, to another; as also ↓ خَرَّارَةٌ: which latter signifies also (assumed tropical:) Men passing along, or away, or by. (TA.)

### Türkçe

**خَرَّ**
1 **خَرَّ** **خر** , (S, A, K,) muzâri‘ı **خَرِ٣َ** (S, M, K) ve **خَرُ٣َ** , (M, K,) [ikincisi şâzdır,] mastarı **خَرِيرٌ**, (S, A, Msb, K,) O (su) ses çıkardı; [yani mırıldandı; gürledi; yahut gurguldadı;] (S, A, Msb, K;) ve yine ↓ **خَرْخَرَ**, (A,) mastarı **خَرْخَرَةٌ**: (TA:) yahut **خَرَّ**, muzâri‘ı **خَرِ٣َ** , (IAar, T,) mastarı **خَرٌّ**, (IAar,) o (su) şiddetle aktı [öyle ki bir ses çıkarır: günümüzde kullanıldığı üzere, aktı, akıp indi, yahut damladı; ve sızdı, yahut dışarıya süzüldü: ve ayrıca mırıldanma yahut benzeri bir ses çıkaracak şekilde aktı]: (IAar, T:) ve **خُرَّ** o akıtıldı: (TA: fakat bu fiilin öznesi zikredilmemiştir.) Ve **خَرَّتْ**, (A, K,) muzâri‘ı **خَرِ٣َ** ve **خَرُ٣َ** , (K,) mastarı **خَرِيرٌ**, O (rüzgâr, **الرِّيحُ**) ses çıkardı; [yani mırıldandı; gürledi; yahut hışırdadı;] (A, K;) sazlıklar yahut kamışlar arasında; ve yine ↓ **خَرْخَرَتْ**, (A,) mastarı yukarıdaki gibidir: (TA:) yahut ikincisi, sazlıklar yahut kamışlar yahut benzeri arasında hızlı bir **خَرِير** [yahut hışırtı] çıkardı demektir. (Lth.) Kezâ O (kartal, **عُقَاب**) uçarken kanatlarıyla bir hışırtı (**حَفِيف**) çıkardı. (Lth, K.) Ve **خَرَّ**, (S,) mastarı **خَرِيرٌ**, (K,) O (uyuyan bir adam) horladı, yahut nefes alıp vermede bir ses çıkardı; (S, K, * TA;) ve yine ↓ **خَرْخَرَ**, (S,) mastarı **خَرْخَرَةٌ**: (S, K:) ve ikincisi, (TA,) mastarı yukarıdaki gibi, (K,) uyku hâlinde bir pars (K, * TA) hakkında söylendiğinde de aynı mânâdadır; (TA;) ve yine birincisi, mastarı yukarıdaki gibi; (TA;) ve bir kedi hakkında söylendiğinde; (K, * TA;) ve yine birincisi, (TA,) mastarı **خُرُورٌ** (CK’de ve K’nın bir yazma nüshasında böyle; fakat TA’daki K metninde **خَرُورٌ**,) ve **خَرِيرٌ**; (TA;) [yani uykusunda yüksek bir mırlama çıkardı;] ve boğulma çeken bir kimsenin çıkardığı ses yahut sesler için de kullanılır. (S, TA: fakat fiilin bu son tarzda uygulanışında yalnız mastar, **خَرْخَرَةٌ**, zikredilmiştir.) Ve **خَرَّ**, muzâri‘ı **خَرُ٣َ** , O (bir taş) inişinde bir ses çıkardı. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **خَرَّ**, muzâri‘ı **خَرِ٣َ** (S, A, Msb, K) ve **خَرُ٣َ** , (K,) ikincisi şâz olmak üzere, (TA,) mastarı **خُرُورٌ** (S, K) ve **خَرٌّ**, (K,) O, yahut o, düştü, yahut yere düştü: (S, A, Msb, K:) aslında, o, yahut o, aynı zamanda işitilecek bir ses çıkararak düştü: sonra mutlak düşme mânâsında kullanıldı: **خَرَّ البِنَآءُ** dersin, Bina yıkıldı: (TA:) ve **خَرَّ لِلّٰهِ سَاجِدًا** O, Allah’a secde ederek yere kapandı: (S, A, * TA:) yahut **خَرَّ** şu mânâdadır: O, yahut o, yüksek bir yerden alçak bir yere düştü: (K, TA:) Kur’ân’da [xxii. 32], **فَكَأَنَّمَا خَرَّمِنَ السَّمَآءِ** [Sanki gökten düşmüş gibi]. (A, * TA.) Ve **خَرُّوا لِأَذْقَانِهِمْ**, mastarı **خُرُورٌ**, [Çeneleri yere gelecek şekilde secdeye kapandılar: Kur’ân xvii. 108 ve 109’a bak:] (A:) [buradan şu söz,] **عَصَفَتْ رِيحُ فَخَرَّتِ الأَشْجَارُ لِلْأَذْقَانِ** (mecâz:) [Şiddetli bir rüzgâr esti de ağaçlar yere düştü, yahut yere doğru eğildi]. (A.) ― -b3- Yine dersin ki, **خَرَّ**, (TA,) mastarı **خَرٌّ**, (K,) (farz edilen mecâz:) O öldü: (K, TA:) çünkü insan öldüğünde yere düşer. (TA.) Kur’ân xxxiv. 13’te (farz edilen mecâz:) O öldü, yahut o yere düştü mânâsına gelebilir. (TA.) ― -b4- Kezâ (**خَرَّ**) O, doğru gittikten sonra sendeledi. (TA.) ― -b5- Ve **خَرَّتْ خَطَايَاهُ** (farz edilen mecâz:) Onun günahları düştü; [yahut ondan düştü; sanki yere düştü;] gitti; yahut ayrıldı. (TA, bir hadisten.) ― -b6- Ve **خَرَّ مِنَ الجَبَلِ**, mastarı **خُرُورٌ**, O (bir adam) ve o (bir taş vb.) dağdan aşağı yuvarlandı. (TA.) ― -b7- Ve **الأَعْرَابُ يَخِرُّونَ مِنَ البَوَادِى القُرَى** (mecâz:) Çöl Arapları çöllerden kasabalara yahut köylere inerler, yahut aşağıya inerler. (A.) ― -b8- Ve **خَرُّوا عَلَيْنَا**, (TA,) mastarı **خَرٌّ**, (K,) (farz edilen mecâz:) Bilinmeyen bir yerden ansızın, yahut habersizce üzerimize geldiler. (K, * TA.) ― -b9- Ve **خَرُّوا** (farz edilen mecâz:) Bir şehirden, yahut ülkeden, yahut benzerinden diğerine geldiler. (TA.) ― -b10- Ve (farz edilen mecâz:) Geçip gittiler, yahut uzaklaştılar, yahut yanından geçtiler. (TA.) ― -b11- **خَرَرْتَ عَنْ يَدَيْكَ**, yahut **مِنْ يَدَيْكِ**, kinâyeli bir ibaredir, meşhur, şu mânâda: (mecâz:) Utançtan şaşkına dönesin ve sersemleyesin; yahut konuşamaz ve kımıldayamaz hâle gelecek şekilde: **خررت** [aslında] **سَقَطْتَ** mânâsındadır. (TA bu maddede ve ارب maddesinde.)

**اخرّ يَدَهُ**
4 **اخرّ يَدَهُ** **اخر يده اخر يدة** O, kılıç darbesiyle kolunu yahut elini düşürdü. (Yaakoob, S, K.)

**انخرّ**
7 **انخرّ** **أنخر انخر نخر** O (bir adam, TK,) yahut o (karın, TK,) gevşedi, yahut sarktı. (K, TK.) [Bk. ayrıca R. Q. 2.]

R. Q. 1  1’e bak, üç yerde.

**تَخَرْخَرَ**
R. Q. 2 **تَخَرْخَرَ** **تخرخر خرخر** O (bir adamın karnı) büyüklükten titredi, yahut sallandı: (S, K:) yahut zayıflıktan dolayı. (TA.) [Bk. ayrıca 7.]

**خُرٌّ**
**خُرٌّ** **خر** ve ↓ **خُرِّىٌّ** Bir değirmenin yahut değirmen taşının **لُهْوَة**’si; yani buğdayın elle atıldığı yer; (S;) bir değirmenin yahut değirmen taşının ağzı. (K.)

**هِرَّةٌ خَرُورٌ**
**هِرَّةٌ خَرُورٌ** **هرة خرور** Uykusunda çokça yüksek nefes alma yahut mırlama (**خَرِير**) yapan dişi kedi. (TA.)

**خَرِيرٌ**
**خَرِيرٌ** **خرير** İki tepe arasında uzanıp giden çökük bir yer, (S, K,) boylu boyunca uzanır: (S:) çoğulu **أَخِرَّةٌ**. (S, K.) Çoğul, Lebeed’in **بِأَخِرَّةِ الثَّلَبُوتِ** ile başlayan bir beytinde vârid olmuştur; Halef El-Ahmar’ın Arapların onu böyle okuduğunu işittiği üzere: A‘Obeyd böyle der: (S:) fakat yaygın kıraat **بِأَحِزَّة**’dir, **ح** ve **ز** ile. (TA.)

**خُرِّىٌّ**
**خُرِّىٌّ** **خر خرى خري** : **خُرٌّ**’e bak.

**عَيْنٌ خَرَّارَةٌ**
**عَيْنٌ خَرَّارَةٌ** **عين خراره عين خرارة** Ses çıkaran [yani mırıldanan yahut gurguldayan] bir pınar yahut kaynak: (S:) yahut akan bir pınar yahut kaynak: suyunun sesinden dolayı böyle adlandırılmıştır: (IAar:) yahut bolca fışkıran bir pınar yahut kaynak. (Msb.) ― -b2- **خَارٌّ**’a da bak.

**خَرْخَرٌ**
**خَرْخَرٌ** **خرخر** Suyun sesi: ve rüzgârın: ve uçarken kanatlarıyla hışırtı çıkaran bir kartalın sesi. (K.) [Bk. 1.]

**خَرْخَارٌ**
**خَرْخَارٌ** **خرخار** Şiddetle, (TA,) yahut bolca akan su. (K) (Ham s. 821.)

**خَارٌّ**
**خَارٌّ** **خار** 1’in ism-i fâili. (TA.) ― -b2- **خُرَّارٌ** [onun bir çoğuludur: ve] şu mânâya gelir (farz edilen mecâz:) Bir şehirden, yahut ülkeden, yahut benzerinden diğerine gelen adamlar; ve yine ↓ **خَرَّارَةٌ**: ki bu ikincisi ayrıca şu mânâya gelir (farz edilen mecâz:) Geçip giden, yahut uzaklaşıp giden, yahut yanından geçen adamlar. (TA.)
