# خزب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خزب

باب الخاء والزاي والباء معهما
خ ز ب، ب ز خ، خ ب ز، ز خ ب مستعملات خزب: الخَزَبُ: ورم أو كهيئته في الجلد من غير ألم، وفي الضرع خَزَبٌ شبه الرهل، خَزِبَ فهو خَزِبٌ.
والخُزْبُ: النوق اليابسة الضروع، الواحدة خَزْباء، وقال:
وفي حياضكَ من جودٍ ومكرمةٍ		ثر الأحاليل لا كمش ولا خُزُبُ
وفي أي: ملأها، وهذا مثل.
والخازِبازِ: ذبابٌ في العشب، ويقال: هو مجرور، وقال:
تفقَّعُ فوقه القلعُ السواري		وجن الخازِبازِ به جنونا
والخازِبازِ: ضربٌ من البقل.
والخازِبازِ: داء يأخذ في اللهازم. قال:
يا خازِبازِ أرسلِ اللهازمـا		إني خشيتُ أن تكون لازما
بزخ: البَزْخ: الجرف بلغة عمان.
والبَزَخَ: تقاعس الظَّهْر عن البطن، ورجل أبزخ وأبزى.
وأما البَزَي فكأن العَجُز خَرَجَت حتى أشرفت على الفَخِذَيْن، والأَبزخ ما به وُصِفَ وربما مشى الإنسان مُتَبازخاً كمسبه العَجوز إذا تَكَلَّفَتْ إقامة صلبها فَتقاعَسَ كاهلُها وانحنى ثبجها.
وتبازَخْتُ عن كذا أي تقاعست عنه. وبَزَخْتُ ظهره بالعصا بَزْخاً إذا ضربت ذلك الموضع.
وبُزاخةُ: موضع، ويوم بُزاخةَ من أيام العرب معروف.
خبز: الخَبْزُ: الضرب باليد، والخَبْزُ: السوق الشديد، قال:
لا تَخْبِزا خَبْزاً ونسا نسا
النَسُّ: السَّوْق اللطيف، ومن رَوَى "بَسّاً" فقد غلط. لأن البَسَّ من البَسيس، وهو دقيق يلت بالسمن أو الزيت ثن يستف.
والخُبْزة: اسم لما يعالج في الملة وهي الطُّلْمُة، يقال: أكلتُ خُبْزَ ملَّةٍ لأن الملّة الخُبْزُ نفسه والرَّماد.
واخْتَبَزَ فلان إذا عالج دقيقاً فَعَجَنهُ ثم خبزه. والخِبازةُ صَنعتُه.
والخَبيزُ: الخُبْزُ المخبوز من أي حب كان. يقال: عندهم طَبيخٌ وخَبيز أي مَرَق مطبوخ وخُبْزٌ مَخبوزٌ.
زخب: الزُّخْزُبُّ: الذي اشتد لحمه وغلظ جسمه من الفصلان وغيرها.

### Türkçe

باب **الخاء** و**الزاي** و**الباء** معهما
**خ ز ب**، **ب ز خ**، **خ ب ز**، **ز خ ب** مستعملات

**خزب**: **الخَزَبُ**: deride, acı olmaksızın deride bir şişlik yahut onun gibi olan; ve memede **خَزَبٌ** gevşekliğe benzer; **خَزِبَ**; o hâlde o **خَزِبٌ**dur.

Ve **الخُزْبُ**: memeleri kuru olan dişi develer; teki **خَزْباء**. Ve dedi ki:
وفي حياضكَ من جودٍ ومكرمةٍ		ثر الأحاليل لا كمش ولا خُزُبُ
Ve “**أي**”: onu doldurdu; ve bu bir misaldir.

Ve **الخازِبازِ**: ot içinde bir sinek; ve denilir ki: o mecrurdur. Ve dedi ki:
تفقَّعُ فوقه القلعُ السواري		وجن الخازِبازِ به جنونا

Ve **الخازِبازِ**: sebzeden bir tür.

Ve **الخازِبازِ**: **اللهازم**’de tutan bir hastalık. Dedi ki:
يا خازِبازِ أرسلِ اللهازمـا		إني خشيتُ أن تكون لازما

**بزخ**: **البَزْخ**: Umman diliyle yar.

Ve **البَزَخَ**: sırtın karından geri kalması; ve **أبزخ** ve **أبزى** bir adam.

Ve أما **البَزَي**: sanki kalça çıkmış da iki uyluğun üzerine yükselmiş gibidir; ve **الأَبزخ** kendisiyle vasfedilen şeydir; ve bazen insan, yaşlı kadının yürüyüşü gibi, belini doğrultmayı zorladığında, onun omzu geri kalıp sırtının ortası eğildiği vakit, **مُتَبازخاً** yürür.

Ve **تبازَخْتُ** عن كذا: yani ondan geri kaldım. Ve **بَزَخْتُ** ظهره بالعصا **بَزْخاً**: o yeri vurduğum zaman.

Ve **بُزاخةُ**: bir yer; ve Arapların günlerinden **يوم بُزاخةَ** bilinen bir gündür.

**خبز**: **الخَبْزُ**: elle vurma; ve **الخَبْزُ**: şiddetli sevk. Dedi ki:
لا تَخْبِزا خَبْزاً ونسا نسا

**النَسُّ**: yumuşak sevk; ve “**بَسّاً**” diye rivayet eden hata etmiştir. Çünkü **البَسَّ**, **البَسيس**’tendir; o, sade yağ yahut yağ ile yoğrulan ince un olup sonra yutulur.

Ve **الخُبْزة**: **الملة** içinde işlenen şeye isimdir; o **الطُّلْمُة**’dir. Denilir ki: **خُبْزَ ملَّةٍ** yedim; çünkü **الملّة** bizzat **الخُبْزُ**’ün kendisi ve küldür.

Ve **اخْتَبَزَ** falan: un işlediği, onu yoğurduğu, sonra onu pişirdiği zaman; ve **الخِبازةُ** onun sanatıdır.

Ve **الخَبيزُ**: hangi tane olursa olsun pişirilmiş **الخُبْزُ**. Denilir ki: onların yanında **طَبيخٌ** ve **خَبيز** vardır; yani pişirilmiş bir çorba ve pişirilmiş bir ekmek.

**زخب**: **الزُّخْزُبُّ**: etinin sıkılaştığı ve bedeninin kalınlaştığı, sütten kesilmiş develer yavrularından ve başkalarından olan.
