# خزب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خزب

خزب جلده كفرح خزبا فهو خزب: ورم من غير ألم، أو سمن حتى كأنه وارم من السمن، وبعير مخزاب إذا كان ذلك من عادته. وخزب الجلد: تهيج كهيئة ورم من غير ألم كتخزب وخزبت الناقة والشاة كفرح خزبا وتخزب: ورم ضرعها وضاق إحليلها. وعبارة الصحاح: ضاقت أحاليلها أويبس أي الضرع وقل لبنه وقيل: إذا كان فيه شبه الرهل وناقة خزبة كفرحة وخزباء: وارمة الضرع، وقيل: الخزب: ضيق أحاليل الناقة والشاة، من ورم، أو كثرة لحم أو الخزباء: الناقة التي في رحمها ثآليل جمع ثؤلول تتأذى بها قاله ابن الأعرابي ويسمى ذلك الورم خوزب فوعل منه، وقيل إن الخوزب ورم في حيائها، كما حققه الصاغاني، وقد تخزب ضرعها عند النتاج إذا كان بها شبه الرهل، عن ابن دريد.
 والخزب محركة الخزف في بعض اللغات، قاله ابن دريد وجبل باليمامة أو أرض بها بين عمايتين والعقيق، وبها معدن وأمير ومنبر، ويقال فيها: خزبات دو، أو هي أي الأرض خزبة بهاء كما نقله الصاغاني.
 والخيزبان: اللحم الرخص اللين، كالخيزب، والخيزبان: الذكر من فراخ النعام.
 ولحم خزب: رخص، وكل لحمة رخصة خزبة.
 واللحمة الرخصة اللينة خيزبة بفتح الزاي وضمها، قاله ابن دريد.
 والخزباء كحرباء: ذباب يكون في الروض.
 والخازباز: ذباب أيضا، ويأتي للمؤلف في حرف الزاي ونتكلم هناك إن شاء الله تعالى.
 والعرب تسمي معدن الذهب خزيبة كجهينة قاله أبو عمرو وأنشد:
  فقد تركت خزيبة كل وغد                      يمشي بين خاتام وطـاق وخزبى كحبلى: منزلة كانت لبني سلمة بن عمرو، من الأنصار وحدها فيما بين مسجد القبلتين إلى المذاد وقد جاء ذكرها في حديث عمرو بن الجموح واستشهاده  اللهم لا تردني إلى خزبى  غيرها النبي صلى الله عليه وسلم وسماها صالحة، تفاؤلا بالخزب الذي هو بمعنى الخزف أو غيرها من معاني المادة، هنا ذكرها المصنف، والصواب أنها خربى بالراء، وقد تقدم له ذلك، وهناك ذكره الصاغاني وصاحب المعجم.
 ومما يستدرك عليه: خزبة، بالضم: جبيل صغير في ديار شكر من الأزد.

### Türkçe

**خزب**: Derisi şişti; **فرح** gibi **خزبا** (şişti); o hâlde o **خزب**’dır: ağrısız bir şişlik; yahut şişliktenmiş gibi oluncaya kadar semizlik; ve âdeti bu olan deveye **مخزاب** denir. Ve **خزب الجلد**: ağrısız bir şişlik suretinde bir kabarma; **تخزب** gibi. Ve dişi deve ile koyun **فرح** gibi **خزبا** ve **تخزب** (şişti): memesi şişti ve idrar kanalı daraldı. Ve **الصحاح**’ın ibaresi: “İdrar kanalları daraldı; yahut (meme) kurudu; yani meme ve sütü azaldı.” Ve denildi ki: onda gevşeklik benzeri varsa. Ve **ناقة خزبة** **فرحة** gibi ve **خزباء**: memesi şişmiş (deve); ve denildi ki: **الخزب**: şişlikten yahut etin çokluğundan dolayı dişi deve ve koyunun idrar kanallarının darlığıdır; yahut **الخزباء**: rahminde **ثآليل** (tekili **ثؤلول**) bulunan, onunla eziyet gören dişi deve; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve o şişliğe **خوزب** denir; ondan **فوعل** vezninde (türetilmiştir). Ve denildi ki: **الخوزب** onun hayâsında bir şişliktir; es-Sâgânî’nin tahkik ettiği üzere. Ve İbn Düreyd’den: doğum esnasında, onda gevşeklik benzeri varsa, memesi **تخزب** etti (şişti).

Ve **الخزب** (harekeli olarak): bazı dillerde **الخزف** (demektir); bunu İbn Düreyd söyledi. Ve Yemâme’de bir dağdır; yahut ‘Umâyeteyn ile el-‘Akîk arasında, içinde bulunan bir arazidir; onda bir maden, bir emir ve bir minber vardır. Ve onda şöyle denir: **خزبات دو**; yahut o arazi, es-Sâgânî’nin naklettiği üzere, **خزبة** (هاء ile)dir.

Ve **الخيزبان**: gevşek, yumuşak et; **الخيزب** gibi. Ve **الخيزبان**: devekuşu yavrularının erkeği.

Ve **لحم خزب**: gevşektir; ve her gevşek et parçası **خزبة**dir.

Ve gevşek, yumuşak et parçası **خيزبة**dir; **الزاي**’ın fethiyle ve zammıyla; bunu İbn Düreyd söyledi.

Ve **الخزباء** **حرباء** gibi: çayırlıkta bulunan bir sinektir.

Ve **الخازباز**: yine bir sinek; müellife **الزاي** harfinde gelecektir; orada, inşallah Teâlâ, konuşuruz.

Ve Araplar altın madenine **خزيبة** derler; **جهينة** gibi; bunu Ebû ‘Amr söyledi. Ve şu beyti okudu:
فقد تركت **خزيبة** كل وغد                      يمشي بين خاتام وطـاق

Ve **خزبى** **حبلى** gibi: Ensâr’dan Benî Seleme b. ‘Amr’a ait bir menzildir; sınırı, Mescidü’l-Kıbleteyn ile el-Mizâd arasındadır. Ve ‘Amr b. el-Cemûh’un hadîsinde ve şehâdetinde onun zikri gelmiştir: “Allah’ım, beni **خزبى**’ya geri döndürme.” Nebî صلى الله عليه وسلم onu değiştirdi ve ona **صالحة** adını verdi; **الخزب**’den, ki **الخزف** mânâsınadır, yahut maddenin diğer mânâlarından birine tefe’ülen. Burada musannif onu zikretti; doğrusu, **الراء** ile **خربى** olmasıdır; daha önce ona dair bu (şekil) geçmiştir; orada es-Sâgânî ve **صاحب المعجم** onu zikretti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **خزبة**; zamm ile: Ezd’den Şükr diyarında küçük bir tepecik.
