# خزر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خزر

باب الخاء والزاي والراء معهما
خ ز ر، خ ر ز، ز خ ر مستعملات خزر: الخَزَرُ: جيل خُزْرُ العيون. والخُزْرةُ: انقلاب الحَدَقة نحو اللحاظ. وهو أقبح الحول، قال:
إذا تَخازَرْتُ وما بين من خَزَرْ
ثم كَسَرْتُ العَيْنَ من غَيْرِ عَوَرْ
والخُزْرةُ: وجع في الصلب.
وخَزَرْتُ فلانا خَزْراً: نظرت إليه بلحاظ عيني. قال:
لا تَخْزُرِ القوم شزراً عن معارضةٍ
وعدوٌّ أَخْزَرُ العين، إذا نَظَر عن مُعارَضةٍ، والخَزيرةُ: مَرَقةٌ، تُطْبَخُ بماء يصفى من بلالة النُّخالِةِ، قال:
مباسيمُ عن غب الخَزير كأنما		تُصِّوتُ في أعفاجِهِنَّ الضادعْ
والخِنزيرُ: مأخوذ من الخَزَر، لأن ذلك لازم له ، قال:
لا تفخَرُنَّ فإن الله أنزلـكـم		باخُزْرَ ثَعْلبَ دارَ الذُّلِّ والعارِ
يعني: يا خَنازِيرُ، وكل خِنْزيرٍ أَخْزَرُ.
والخيزران: نبات لين القضبان، أملس العيدان، ويقال: بل كل خشبةٍ مستوية: خَيْزُرانة.
والخَيْزُرانةُ: سكان السفينة.
والخُزْرَةُ: داء في مستدق الظهر عند فقره، قال:
داو بها ظهرك من توجاعهِ
ومن خُزُراتٍ فيه وانقطاعهِ
خرز: الخَرَزُ: فُصُوصٌ من جَيِّدِ الجَوْهَرِ، ورديئُهُ من الحِجارةِ ونحوها.
والخَرْزُ: خياطة الأدم، وكل خُرْزةٍ: كتبة، يعني: ثقبة.
والمُخَرَّزُ من الحمام والطير: الذي على جناحيه نمنة وتحبير شبيه بالخَرَز.
زخر: زَخَر البحر يَزْخَرُ زَخْرا وزُخُورا ، إذا جاش ماؤه وارتفعت أمواجه، فهو زاخرٌ. وكذلك الخيل إذا جاشت للنفير، وإذا جاش القوم للنفير قيل: زخروا .

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الزاي** ve **الراء** onlarla birlikte

**خ ز ر**، **خ ر ز**، **ز خ ر** kullanımdadırlar. **خزر**: **الخَزَرُ**: gözleri **خُزْرُ** olan bir nesil. Ve **الخُزْرةُ**: gözbebeğinin bakış köşelerine doğru dönmesi. Ve o, şaşılığın en çirkinidir, dedi ki:
Eğer **تَخازَرْتُ** ve **خَزَرْ** eden kimse ile (benim) aramda (olan)
Sonra gözü, **عَوَرْ** olmaksızın kırdım
Ve **الخُزْرةُ**: belkemiğinde ağrı.
Ve **خَزَرْتُ** falanı **خَزْراً**: gözümün bakış köşesiyle ona baktım. Dedi ki:
Bir karşı koymadan dolayı kavme **شزراً** **تَخْزُرِ** etme
Ve düşman **أَخْزَرُ العين**dir; bir karşı koymadan baktığı zaman. Ve **الخَزيرةُ**: bir çorbadır; **النُّخالِةِ**nin ıslaklığından süzülüp arıtılan su ile pişirilir, dedi ki:
**الخَزير**in ardından gülümseyenler, sanki		**الضادعْ** onların yüklerinde ses çıkarıyor
Ve **الخِنزيرُ**: **الخَزَر**den alınmıştır; çünkü bu ona lâzımdır, dedi ki:
Sakın övünme; çünkü Allah sizi indirdi		**باخُزْرَ ثَعْلبَ** zillet ve ayıp yurduna
Yani: ey **خَنازِيرُ**; ve her **خِنْزيرٍ** **أَخْزَرُ**dur.
Ve **الخيزران**: dalları yumuşak, çubukları pürüzsüz bir bitkidir; ve denilir ki: bilakis her düzgün tahta: **خَيْزُرانة**.
Ve **الخَيْزُرانةُ**: geminin dümeni.
Ve **الخُزْرَةُ**: belin inceliğinde, omurları yanında bir hastalıktır, dedi ki:
Onun ağrılarından sırtını onunla tedavi et
Ve onda bulunan **خُزُراتٍ**dan ve onun kopmasından

**خرز**: **الخَرَزُ**: iyi cevherden faslardır; kötüsü ise taşlardan ve benzerlerinden.
Ve **الخَرْزُ**: derinin dikilmesi; ve her **خُرْزةٍ**: **كتبة**; yani: delik.
Ve güvercinden ve kuştan **المُخَرَّزُ**: iki kanadında, **الخَرَز**e benzer bir benek ve nakış bulunan.

**زخر**: deniz **زَخَر** eder, **يَزْخَرُ** **زَخْراً** ve **زُخُوراً**; suyu coştuğu ve dalgaları yükseldiği zaman; o hâlde o **زاخرٌ**dır. Ve aynı şekilde atlar, çağrı için coştukları zaman; ve kavim çağrı için coştuğu zaman “**زخروا**” denilir.
