# خزعل (خ-ز-ع-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D8%B9%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ز - ع - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

خَزْعَلَ في مِشيتِه، أي عَرِجَ.

##### Türkçe

**خَزْعَلَ** onun yürüyüşünde; yani topalladı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَزْعَلة: خَمَعان الضِّبْعان. وخَزْعَل الماشي: نَفَضَ رِجْلَه؛ قال:
ورِجْلِ سوءٍ من ضِعاف الأَرجُل
متى أُرِدْ شَدَّتها تُخَزْعِل
خَزْعلة الضِّبْعان بين الأَرْمُل
وناقة بها خَزْعال أَي ظَلْع. وخَزْعَل في مِشْيته أَي عَرِج. قال الفراء: وليس في الكلام فَعْلال مفتوح الفاء من غير ذوات التضعيف إِلاَّ حرف واحد. يقال: ناقة بها خَزْعال إِذا كان بها ظَلْع، وزاد ثعلب: قَهْقَار، وخالفه الناس وقالوا قَهْقَرٌّ، وزاد أَبو مالك قَسْطال وهو الغُبار، وأَما في المضاعف فَفَعْلال فيها كثير نحو الزَّلْزال والقَلْقال. وخَزْعَل خَزْعَلةً: طَلَع. والخُزْعالة: اللَّعِب والمزَاح.

##### Türkçe

**الخَزْعَلة**: sırtlanın **خَمَعان**’ı. Ve yürüyeni **خَزْعَل** etti: ayağını silkeledi; dedi ki:

Ve zayıf ayaklardan kötü bir ayak;
Ne zaman onun sıkılığını istersem **تُخَزْعِل**
Sırtlanın **خَزْعلة**’si, kumluklar arasında.

Ve üzerinde **خَزْعال** bulunan bir dişi deve; yani topallık. Ve yürüyüşünde **خَزْعَل** etti; yani aksadı. **الفراء** dedi: sözde, şeddeli köklerden olmayanlardan, fâ’sı fetha ile **فَعْلال** yoktur; ancak bir harf (kelime) hariç. “Üzerinde **خَزْعال** bulunan bir dişi deve” denir; onda topallık olduğu zaman. Ve **ثعلب** ekledi: **قَهْقَار**; insanlar ona muhalefet etti ve **قَهْقَرٌّ** dediler. Ve **أَبو مالك** **قَسْطال**’ı ekledi; o, tozdur. Ama şeddeli (mudaaf)da **فَفَعْلال** onda çoktur; **الزَّلْزال** ve **القَلْقال** gibi. Ve **خَزْعَل** **خَزْعَلةً**: çıktı. Ve **الخُزْعالة**: oyun ve şakalaşmadır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

خزعل الضبع: عرج وخمع عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  وسدو رجل من ضعاف الأرجل
  متى أرد شدتهـا تـخـزعـل

  ورواية ابن دريد: ونقل رجل كما تقدم قريبا. خزعل الماشي: نفض رجليه كما في المحكم. وناقة بها خزعال: أي ظلع. قال الفراء: وليس في الكلام فعلال بالفتح من غير ذوات التضعيف سواه، زاد غيره: قسطال للغبار، عن ابن مالك وخرطال للحب، وزاد ثعلب: قهقار، وخالفه الناس، وقالوا: هو قهقر. ويرد عليه: بغراس، اسم بلد، وكذا بغداد، وفي الهمع: ومن ذلك: قشعام، للعنكبوت، وربما أظهر الاستقراء غير ذلك. قلت: ومر جبرال، بالفتح، للمصنف في ج - ب - ر، ونظره بخزعال، وثرثال. اسم، ويأتي له أيضا: قصدال: موضع. فأما في المضاعف ففعلال فيه كثير، كزلزال وصلصال وقلقال، إذا فتحته فاسم، وإذا كسرته فمصدر، كذا في دستور اللغة، لأبي عبد الله الحسين ابن إبراهيم النطنزي. قال شيخنا: أما قرطاس: ففي المصباح أن كسره أشهر من ضمه، وجزم المصنف بأنه مثلث، وعليه فهو وارد على قوله هنا، وليس إلى آخره. والخزعل: الضبع سمي به لما فيه من الظلع. قال ابن الأعرابي: الخزعالة، بالضم: المزاح والتلعب.
 ومما يستدرك عليه: الخزعلة: ضرب من المشي، كالخذعلة. وخزعل: من الأعلام. والخزاعلة: بطن من العرب.

##### Türkçe

**خزعل** **الضبع**: topalladı ve sendeledi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyti okudu:
  Zayıf bacaklılardan bir adamın bacağını bağladılar,
  Ne zaman onu sıkıca bağlamak istesem **تـخـزعـل**.

İbn Düreyd’in rivayeti: “Ve az önce yakında geçtiği üzere bir adamı nakletti.” **خزعل** **الماشي**: **المحكم**’de olduğu gibi, iki ayağını silkeledi. Ve **ناقة** onda **خزعال** bulunan: yani topal. el-Ferrâ dedi: “Sözde, şeddeli kökler dışındakilerden, fetha ile **فعلال** yalnız bunun dışında yoktur.” Başkası ekledi: toz için **قسطال**; İbn Mâlik’ten. Ve tane için **خرطال**. Ve Sa‘leb ekledi: **قهقار**; insanlar ona muhalefet ettiler ve “O, **قهقر**’dır” dediler. Ona karşı delil olarak: **بغراس**; bir belde adıdır; aynı şekilde **بغداد**. **الهمع**’da: “Bundan olan: örümcek için **قشعام**; ve belki istikrâ (tümevarım) bunun dışında şeyler de ortaya koyar.” Dedim: Müellifin **ج - ب - ر** maddesinde fetha ile **جبرال** geçti; ve onu **خزعال** ve **ثرثال** ile kıyasladı. İsimdir; ve onun için ayrıca **قصدال** da gelir: bir yer. Ama mudâaf (şeddeli)da ise, onda **فعلال** çoktur; **زلزال** ve **صلصال** ve **قلقال** gibi: onu fetha ile okursan isimdir; onu kesra ile okursan mastardır; **دستور اللغة**’de böyledir; Ebû ‘Abdillâh el-Hüseyn b. İbrâhîm en-Natanzî’ye ait. Şeyhimiz dedi: “**قرطاس**’a gelince: **المصباح**’ta onun kesra ile okunmasının damme ile okunmasından daha meşhur olduğu vardır; müellif onun üç vecihli olduğunu kesinleştirdi; buna göre o, burada onun sözüne karşı delil olarak gelir; ‘ve sonuna kadar’ değildir.” Ve **الخزعل**: **الضبع**; onda bulunan topallıktan dolayı bununla adlandırıldı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الخزعالة** damme ile: şakalaşma ve oyun etme.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الخزعلة**: yürüyüşten bir tür; **الخذعلة** gibi. Ve **خزعل**: özel adlardandır. Ve **الخزاعلة**: Araplardan bir batındır.
