# خزع (خ-ز-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ز - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الخاء والزاي
)خ ز ع مستعمل فقط( خزع: الخُزُوعُ: تَخَلُّفُ الرَّجُلِ عن أصحابِهِ في مَسيرهم. وسمِّيتْ خُزاعَةُ بذلك. لأنَّهم ساروا مع قَوْمِهم من سبأ أيَّامَ سَيْلِ العَرِم، فلما انْتَهُوا إلى مَكَّةَ تَخَزَّعُوا عنهم فأقاموا وسار الآخرون إلى الشَّام. واسمُ أبيهِم حارثةُ بن عمرو، قال حسان:
فلمَّا هَبَطْنَا بَطْنَ مرًّ تخـزَّعَـتْ		خُزَاعَةُ عَنَّا في الحلُولِ الكَراكِرِ

##### Türkçe

باب **العين** و **الخاء** و**الزاي**
(**خ ز ع** yalnızca kullanılmış) **خزع**: **الخُزُوعُ**: adamın, onların yürüyüşlerinde arkadaşlarından geri kalmasıdır. Ve **خُزاعَةُ** buna bununla adlandırıldı. Çünkü onlar, **سَبَأ**’den **سَيْلِ العَرِم** günlerinde kavimleriyle birlikte yürüdüler; **مَكَّةَ**’ye vardıklarında onlardan **تَخَزَّعُوا** da ikamet ettiler; diğerleri ise **الشَّام**’a yürüdü. Babalarının adı **حارثةُ بن عمرو**’dur. **حسان** dedi ki:
فلمَّا هَبَطْنَا بَطْنَ مرًّ تخـزَّعَـتْ		خُزَاعَةُ عَنَّا في الحلُولِ الكَراكِرِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

خَزَعَ فلانٌ عن أصحابه يَخْزَعُ خَزْعاً، أي تخلّف. وتَخَزَّعَ مثله.
وتَخَزَّعْنا الشيءَ بيننا، أي اقتسمناه قِطَعاً. واخْتَزَعْتُهُ عن القوم، أي قطعته عنهم. وانْخَزَعَ الحَبْلُ: انقطع من نِصفه، ولا يقال ذلك إذا انقطع من طرَفه. وخَزَّعَني ظَلْعٌ في رِجلي تَخْزيعاً، أي قطعني عن المشي. ورجلٌ خُزَعَةٌ، أي عُوَقَةٌ. والخَوْزَعَةُ: رملةٌ تنقطع من مُعظَم الرمل.

##### Türkçe

**خَزَعَ** falan, arkadaşlarından **يَخْزَعُ** **خَزْعاً** (olarak) **عن**: yani geri kaldı. Ve **تَخَزَّعَ** da onun gibidir.

Ve **تَخَزَّعْنا** şeyi aramızda: yani onu parçalar hâlinde paylaştık. Ve onu kavimden **اخْتَزَعْتُهُ**: yani onu onlardan kestim. Ve ip **انْخَزَعَ**: yarısından koptu; ucundan koptuğu zaman bu söylenmez. Ve bacağımda bir topallık beni **خَزَّعَني** **تَخْزيعاً**: yani beni yürümekten kesti. Ve **خُزَعَةٌ** bir adam: yani bir sakat. Ve **الخَوْزَعَةُ**: kumun çoğundan kopan bir kum (parçası).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والخاء مع الراء
خزع
استعمل من وجوهه :
خزع : يقال خَزَعت الشيء فانخزعَ ، كقولك قطعته فانقطع وخزَّعتُ اللحم تخزيعاً ، إذا قطّعته قِطَعاً . ويقال : تخزّعت من فلانٍ شيئاً ، إذا أخذته منه . وهذه خِزْعة لحم تخزَّعتها من الجَزُور ، أي اقتطعتها .
وقال مبتكر الكلابي : اختزعتُه عن القوم واختزلته ، إذا قطعته عنهم .
وقال إسحاق بن الفرج : سمعت خليفة الحُصينيّ يقول : اختزعَ فلاناً عِرْقُ سَوء فاختزله ، أي اقتطعه دونَ المكارم وقعدَ به .
وفي ( نوادر الأعراب ) : يقال به خَزعة ، وبه خَمعة ، وبه خزلة ، وبه قَزْلة ، إذا كان يظلع من إحدى رجليه .
وقال ابن السكيت : قال أبو عيسى : يبلغ الرجلَ عن مملوكه بعضُ ما يكره فيقول : ما يزالُ خُزَعَةٌ خَزَعَهُ ، أي شيء سَنَحه عن الطريق . ومعنى سنَحه أي عَدَله وصرفه ، وهو الرجل . قال : وخزغني ظَلْع في رجلي ، أي قطعني عن المشي .
وقال الليث : يقال خزعَ فلانٌ عن أصحابه ، إذا كان معهم في مَسيرٍ فخنسَ عنهم . قال : وسمِّيت خُزاعة بهذا الاسم لأنّهم لمّا ساروا مع قومهم من مأرِبَ فانتهوا إلى مكّة تخزَّعوا عنهم فأقاموا ، وسار الآخرون إلى الشام . وقال حسان :
فلما هبَطْنا بطْنَ مرَ تخزَّعتْ
خُزاعةُ عنّا بالحُلول الكَراكرِ
وقال ابن السكيت : قال ابن الكلبي : إنَّما سُمُّوا خُزَاعة لأنهم انخزعوا من قومهم حين أقبلوا من مأرب فنزلوا بظاهر مكة . قال : وهم بنو عمرو بن ربيعة وهو لحيّ ابن حارثة ، أوّل من بَحر البحائر وغيّر دين إبراهيمج .

##### Türkçe

باب العين والخاء مع الراء
خزع

Yüzlerinden (kullanım yönlerinden) kullanılmıştır:

**خزع**: denir: **خَزَعتُ الشيءَ فانخزعَ**; senin “onu kestim de kesildi” demen gibi. Ve **خزَّعتُ اللحم تخزيعاً** (eti parça parça doğradım), onu parçalar hâlinde parçaladığın zaman. Ve denir: **تخزّعتُ من فلانٍ شيئاً**; ondan bir şey aldığın zaman. Ve bu, **خِزْعةُ لحم**dır; **تخزَّعتها من الجَزُور**; yani ondan bir parça kopardım.

Ve Mübtakir el-Kilâbî dedi: **اختزعتُه عن القوم واختزلته**; onu onlardan kestiğin (ayırdığın) zaman.

Ve İshak b. el-Ferec dedi: Halîfe el-Husaynî’nin şöyle dediğini işittim: **اختزعَ فلاناً عِرْقُ سَوء فاختزله**; yani onu erdemlerin aşağısında kopardı (ayırdı) ve onu (bundan dolayı) oturttu (alıkoydu).

Ve (Arapların Nâdirleri)’nde: denir: onda **خَزعة** vardır, onda **خَمعة** vardır, onda **خزلة** vardır, onda **قَزْلة** vardır; bir bacağından topalladığı zaman.

Ve İbnü’s-Sikkît dedi: Ebû Îsâ dedi: adamın kölesi hakkında hoşlanmadığı şeylerin bir kısmı ona ulaşır da der ki: **ما يزالُ خُزَعَةٌ خَزَعَهُ**; yani onu yoldan saptıran bir şey ona arız oldu. Ve “ona arız oldu”nun manası: onu çevirdi ve saptırdı; ve o (şey) adamdır. Dedi: ve **خزغني ظَلْع في رجلي**; yani bacağımdaki topallık beni yürümekten kesti.

Ve el-Leys dedi: denir: **خزعَ فلانٌ عن أصحابه**; onlarla bir yürüyüşte iken onlardan geri kaldığı zaman. Dedi: ve **خُزاعة** bu adla adlandırıldı; çünkü onlar, Me’rib’den kavimleriyle yürüdüklerinde Mekke’ye vardılar; onlardan **تخزَّعوا** (ayrıldılar) da ikamet ettiler; ötekiler ise Şam’a yürüdü. Hassân dedi:

فلما هبَطْنا بطْنَ مرَ تخزَّعتْ
خُزاعةُ عنّا بالحُلول الكَراكرِ

Ve İbnü’s-Sikkît dedi: İbnü’l-Kelbî dedi: ancak **خُزَاعة** diye adlandırıldılar; çünkü Me’rib’den geldiklerinde kavimlerinden **انخزعوا** (ayrıldılar) da Mekke’nin dış tarafına indiler. Dedi: ve onlar, Amr b. Rabîa oğullarıdır; o da Harise’nin oğlu Luhay’dır; **البحائر**i ilk defa yapan ve İbrâhîm’in dinini değiştiren.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والزاء وما يثلثهما)
  (خزع)  الخاء والزاء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على القَطْع والانقِطاع. يقال تَخَزَّعَ فلانٌ عن أصحابه، إذا تخلّف عنهم في السَّير؛ ولذلك سمِّيت خُزاعةُ؛ لأنهم تخزَّعوا عن أصحابهم وأقاموا بمكَّة([1]). وهو قول القائل:
فلما هبَطْنا بطْنَ مَرٍّ تخزّعت *** خُزاعَةُ عَنَّا بالحلول الكَراكِر([2])  ويقال تخزّعْنا الشَيءَ بيننا، أي اقتسمناه قِطَعا. والخَوْزعة: رَمْلة تنقطع من مُعْظم الرِّمال.
  (خزف)  الخاء والزاء والفاء ليس بشيءٍ. فالخَزَفُ هذا المعروفُ، ولسنا ندري أعربيٌّ هو أمْ لا. قال ابنُ دريد([3]): الخَزْف الخَطْر باليَد عند المشْي. وهذا من أعاجيب أبي بَكر.
  (خزق)  الخاء والزاء والقاف أصلٌ، وهو يدلُّ على نَفاذِ الشَّيء المرمِيّ به أو ارتزازِه. فالخازِق من السِّهام المُقَرْطِس، وهو الذي يرتَزّ في قِرطاسه. وخَزَق الطّائر: ذَرَق. والخَزْق: الطَّعْن. والقياس واحد.
  (خزل)  الخاء والزاء واللام* أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانقطاع والضَّعف. يقال خَزَلْتُ الشيءَ: قطعتُه. وانخَزَل فُلانٌ: ضعُف.
   (خزم)  الخاء والزاء والميم أصلٌ يدلُّ على انثقاب الشَّيء. فكلُّ مثقوبٍ مخزومٌ. والطَّير كلُّها مخزُومة؛ لأنَّ وَتَرَاتِ أنفها مخزُومة. ولذلك يقال نَعام مُخَزَّمٌ. قال:
  * وأرفَعُ صوتي للنَّعام المُخَزّمِ([4]) *
  وخَزَمْت الجَرادَ في العُود: نَظَمْته. وخَزمْتُ البعيرَ، إذا جعلْتَ في وَتَرَةِ أنْفه خِزَامةً من شَعْر. وعلى هذا القياسِ يسمَّى شجرةٌ من الشَّجر خَزَمة؛ وذلك أنّ لها لِحاءً يُفتَل منه الحِبال، والحبال خِزامات.
  وقد شذَّ عن الباب الخَزُومة: البقرة([5]). وَكلمةٌ أخرى، يقال خازَمْتُ الرّجُلَ الطّريقَ، وهو أن يأخُذَ في طريقٍ ويأخُذَ([6]) هو في غيرِه حتَّى يلتقِيا في مكانٍ واحد. وأخْزَمُ: رجلٌ. فأمَّا قولهم إنّ الأخْزَم الحيَّة الذكرُ، فكلامٌ فيه نظَر.
  (خزن)  الخاء والزاء والنون أصلٌ يدلُّ على صيانة الشَّيءِ. يقال خزَنْتُ الدِّرهَم وغيرَه خَزْناً؛ وخزَنتُ السِّرَّ. قال:
إذا المرءُ لم يخْزُنْ عليه لِسَانََُهُ *** فليس على شَيءٍ سِواهُ بخَزَّانِ([7])  فأمّا خَزِنَ اللّحمُ: تغيَّرَتْ رائحتُه، فليس من هذا، إنما هذا من المقلوب والأصل خنِزَ. وقد ذُكِر في موضعه. قال طرَفة في خزِن:
ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها *** إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ([8])  (خزو)  الخاء والزاء والحرف المعتل أصلان: أحدهما السياسة، والآخر الإبعاد.
  فأمَّا الأول فقولهم خَزَوتُهُ، إذا سُسْتَه. قال لبيد:
  * واخْزُهَا بالبِرِّ لله الأجَلّ([9]) *
  وقال ذو الأصبع:
لاهِِ ابنُ عَمِّكَ لا أفْضَلْتَ في حسبٍ *** عَنِّي ولا أنتَ دَيّانِي فتخزونِي([10])  وأمَّا الآخَر فقولُهم: أخزَاهُ الله، أي أبعَدَه ومَقَتَه. والاسم الخِزْي. ومن هذا الباب قولهم خَزِي الرّجل: استحيا مِن قُبْحِ فعله خَزَايةً، فهو خَزيان؛ وذلك أنّه إذا فعل ذلك واستحيا تباعَدَ ونأى. قال جرير:
وإنّ حِمىً لم يَحْمِهِ غيرُ فُرْتَنَى *** وغيرُ ابنِ ذِي الكِيرَيْنِ خَزْيانُ ضائعُ([11])  (خزب)  الخاء والزاء والباء يدلُّ على وَرَم ونتُوّ في اللّحم. يقال خَزِبَت الناقةُ خَزَباً، وذلك إذا وَرِم ضَرْعُها. والأصل قولهم لحمٌ خزِبٌ: رَخْصٌ. وكلُّ لحمةٍ رَخْصَةٍ خَزِبَة.
   (خزر)  الخاء والزاء والراء أصلان. أحدهما جِنْسٌ [من] الطَّبيخ([12])، والآخر ضِيقٌ في الشَّيء.
  فالأوّل الخَزِيرُ، وهو دقيقٌ يُلْبَكُ بشَحْم. وكانت العربُ تعَيِّر آكِلَه([13]).
  والثاني الخَزَر، وهو ضيق العَيْنِ وصِغَرُها. يقال رجلٌ أخْزَرُ وامرأةٌ خَزْراءُ. وتخازَرَ الرّجُل، إذا قبَض جفنَيه ليحدِّد النّظَر. قال:
  * إذا تخازَرْتُ وما بي مِن خَزَرْ([14]) *
---------------------------------------------------------------
([1]) في السيرة 59 جوتنجن ومعجم البلدان (مر) أنهم أقاموا بمر الظهران. وهو موضع على مرحلة من مكة.
([2]) البيت لعوف بن أيوب الأنصاري، كما في السيرة ومعجم البلدان (مر). وقد نسب في اللسان (خزع) إلى حسان بن ثابت. وانظر ديوان حسان 208.
([3]) الجمهرة (2: 216).
([4]) البيت لأوس بن حجر، كما في الحيوان (4: 395) وليس في ديوانه. وصدره:
* وينهى ذوي الأحلام عن حلومهم *
([5]) هي بلغة هذيل. ومنه قول أبي ذرة الهذلي:
إن ينتسب ينسب إلى عرق ورب *** أهل خزومات وشحاج صخب([6]) في الأصل: "واحد".
([7]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 125. وفي اللسان بدون نسبة: "فليس على شيء سواه بخازن".
([8]) ديوان طرفة 69 واللسان (خزن).
([9]) ديوان لبيد 12 طبع 1881 والمجمل واللسان (خزا). وصدره:
* غير أن لا تكذبنها في التقى *
([10]) المفضليات (1: 158، 160) والمجمل واللسان (خزا). وسيأتي في (لاه).
([11]) ديوان جرير 370 والمجمل واللسان (خزا).
([12]) في الأصل: "البطيخ"، تحريف.
([13]) منه قول جرير:
وضع الخزير فقيل أين مجاشع *** فشحا جحافله جراف هبلع([14]) الرجز لعمرو بن العاص، في وقعة صفين 421 وكذا في اللسان (مرر) قال: "وهو المشهور. ويقال إنه لأرطاة بن سهية تمثل به عمرو". وانظر اللسان (خزر) والمخصص (14: 180) وأمالي القالي (1: 96).
ـ

##### Türkçe

(باب **الخاء** وال**زاء** وما يثلثهما)
  (**خزع**)  **الخاء** وال**زاء** وال**عين** tek bir asıldır; kesmeye ve kesilmeye delâlet eder. Denir: “تَخَزَّعَ فلانٌ عن أصحابه”، yani yürüyüşte onlardan geri kaldığı zaman; bundan dolayı **خُزاعةُ** diye adlandırıldı; çünkü onlar arkadaşlarından geri kaldılar ve Mekke’de ikamet ettiler([1]). Bu, söyleyenin sözüdür:
فلما هبَطْنا بطْنَ مَرٍّ تخزّعت *** خُزاعَةُ عَنَّا بالحلول الكَراكِر([2])  Ve denir: “تخزّعْنا الشَيءَ بيننا”، yani onu aramızda parçalar hâlinde paylaştık. Ve **الخَوْزعة**: kumların çoğundan kopup ayrılan bir kumluktur.
  (**خزف**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**الفاء** bir şey değildir. Şu bilinen **الخَزَفُ** ise; onun Arapça mı yoksa değil mi olduğunu bilmiyoruz. İbn Düreyd([3]) dedi: **الخَزْف** yürürken el ile işaret etmektir. Bu, Ebû Bekir’in acayiplerindendir.
  (**خزق**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**القاف** bir asıldır; atılan şeyin nüfuz etmesine yahut saplanmasına delâlet eder. **الخازِق** okların **المُقَرْطِس** olanındandır; o, **قِرطاس**ına saplanandır. Ve “خَزَق الطّائر”: dışkıladı. Ve **الخَزْق**: saplama. Kıyas birdir.
  (**خزل**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**اللام** tek bir asıldır; kesilmeye ve zayıflığa delâlet eder. Denir: “خَزَلْتُ الشيءَ”: onu kestim. Ve “انخَزَل فُلانٌ”: zayıfladı.
   (**خزم**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**الميم** bir asıldır; şeyin delinmesine delâlet eder. Her delik olan şey **مخزوم**dur. Ve kuşların hepsi **مخزُومة**dur; çünkü burunlarının **وَتَرَاتِ**ı **مخزُومة**dur. Bundan dolayı “نَعام مُخَزَّمٌ” denir. Dedi:
  * وأرفَعُ صوتي للنَّعام المُخَزّمِ([4]) *
  Ve “خَزَمْت الجَرادَ في العُود”: onu dizdim. Ve “خَزمْتُ البعيرَ”، yani burnunun **وَتَرَةِ**sine kıldan bir **خِزَامةً** yaptığın zaman. Bu kıyasa göre ağaçlardan bir ağaca **خَزَمة** denir; çünkü onun, iplerin büküldüğü bir kabuğu vardır; ipler de **خِزامات**tır.
  بابtan şâz olan **الخَزُومة**: inektir([5]). Ve başka bir kelime: “خازَمْتُ الرّجُلَ الطّريقَ”، o da şudur: bir yola girer, o([6]) da başka bir yola girer; ta ki tek bir yerde buluşuncaya kadar. Ve **أخْزَمُ**: bir adamdır. “**الأخْزَم** erkek yılandır” demelerine gelince, onda bakılacak bir şey vardır.
  (**خزن**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**النون** bir asıldır; şeyin korunmasına delâlet eder. Denir: “خزَنْتُ الدِّرهَم وغيرَه خَزْناً”; ve “خزَنتُ السِّرَّ”. Dedi:
إذا المرءُ لم يخْزُنْ عليه لِسَانََُهُ *** فليس على شَيءٍ سِواهُ بخَزَّانِ([7])  “خَزِنَ اللّحمُ”: kokusu değişti; bu ise bundan değildir; bu ancak kalb edilendendir ve asıl “خنِزَ”dır. Kendi yerinde zikredilmiştir. Tarafe, **خزِن** hakkında dedi:
ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها *** إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ([8])  (**خزو**)  **الخاء** ve**الزاء** ve illetli harf iki asıldır: birincisi siyaset, diğeri uzaklaştırmadır.
  Birincisine gelince, onların “خَزَوتُهُ” sözüdür; yani onu yönettiğim zaman. Lebîd dedi:
  * واخْزُهَا بالبِرِّ لله الأجَلّ([9]) *
  Ve Zû’l-İsba‘ dedi:
لاهِِ ابنُ عَمِّكَ لا أفْضَلْتَ في حسبٍ *** عَنِّي ولا أنتَ دَيّانِي فتخزونِي([10])  Diğerine gelince, onların “أخزَاهُ الله” sözüdür; yani onu uzaklaştırdı ve ona buğzetti. İsim **الخِزْي**dir. Bu babdandır onların “خَزِي الرّجل” demeleri: çirkin fiilinden **خَزَايةً** ile utandı; o hâlde o **خَزيان**dır; çünkü o bunu yaptığı ve utandığı zaman uzaklaşır ve çekilir. Cerîr dedi:
وإنّ حِمىً لم يَحْمِهِ غيرُ فُرْتَنَى *** وغيرُ ابنِ ذِي الكِيرَيْنِ خَزْيانُ ضائعُ([11])  (**خزب**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**الباء** ette şişmeye ve kabarmaya delâlet eder. Denir: “خَزِبَت الناقةُ خَزَباً”; bu, memesi şiştiği zamandır. Asıl, onların “لحمٌ خزِبٌ” sözüdür: yumuşak. Ve her yumuşak et parçası **خَزِبَة**dir.
   (**خزر**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**الراء** iki asıldır. Birincisi [bir] pişmiş yemek cinsi([12]), diğeri şeyde darlıktır.
  Birincisi **الخَزِيرُ**dür; o, yağ ile karıştırılan undur. Araplar, yiyenini ayıplarlardı([13]).
  İkincisi **الخَزَر**dir; gözün darlığı ve küçüklüğüdür. Denir: **أخْزَرُ** bir adam ve **خَزْراءُ** bir kadın. Ve “تخازَرَ الرّجُل”، yani bakışı keskinleştirmek için iki göz kapağını kıstığı zaman. Dedi:
  * إذا تخازَرْتُ وما بي مِن خَزَرْ([14]) *
---------------------------------------------------------------
([1]) Sîre 59 Göttingen’de ve Mu‘cemü’l-büldân (**مر**)’de, onların **مر الظهران**’da ikamet ettikleri (vardır). O, Mekke’den bir merhale uzaklıkta bir yerdir.
([2]) Beyit, Sîre ve Mu‘cemü’l-büldân (**مر**)’de olduğu üzere Avf b. Eyyûb el-Ensârî’nindir. Lisân (**خزع**)’da Hassân b. Sâbit’e nisbet edilmiştir. Hassân Dîvânı 208’e bak.
([3]) el-Cemhere (2: 216).
([4]) Beyit, el-Hayevân (4: 395)’te olduğu üzere Evs b. Hacer’indir; dîvânında değildir. İlk mısraı:
* وينهى ذوي الأحلام عن حلومهم *
([5]) Hüzeyl lehçesindedir. Ondandır Ebû Zurre el-Hüzelî’nin sözü:
إن ينتسب ينسب إلى عرق ورب *** أهل خزومات وشحاج صخب([6]) Asılda: “واحد”.
([7]) Beyit, dîvânında 125’te İmru’ul-Kays’ındır. Lisân’da nisbet olmaksızın: “فليس على شيء سواه بخازن”.
([8]) Tarafe Dîvânı 69 ve Lisân (**خزن**).
([9]) Lebîd Dîvânı 12, 1881 baskısı; ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**). İlk mısraı:
* غير أن لا تكذبنها في التقى *
([10]) el-Mufaddaliyât (1: 158، 160) ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**). (**لاه**)’ta gelecektir.
([11]) Cerîr Dîvânı 370 ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**).
([12]) Asılda: “البطيخ”, tahrif.
([13]) Ondandır Cerîr’in sözü:
وضع الخزير فقيل أين مجاشع *** فشحا جحافله جراف هبلع([14]) Recez, Sıffîn vak‘asında 421’de Amr b. el-Âs’ındır; Lisân (**مرر**)’de de böyledir. Dedi: “Ve o meşhurdur. Ve denir ki o, Ertât b. Süheyye’nindir; Amr onunla temessül etti.” Lisân (**خزر**) ve el-Muhassas (14: 180) ve Emâlî el-Kâlî (1: 96)’ye bak.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ز ع
خزع الحبل فانخزع‏.‏
ولحم مخزع‏:‏ مقطع وما ذقت خزاعة مـن لحـم أي قطاعـة‏.‏
وخـزع عـن أصحابه وتخزع‏:‏ تخلف‏.‏
قال حسان‏:‏ فلما هبطنـا بطـن مـر تخزعـت خزاعـة عننـا بالجمـوع الكراكـر وتخزعوه بينهم‏:‏ توزعوه‏.‏
واختزع عوداً من الشجرة‏.‏
واختزع شيئاً من مال فلان‏.‏
واختزع من جوالقك تمراً واجعله في الآخر حتى يتعادلا‏.‏

##### Türkçe

خ ز ع
**خزع الحبل**: ipi kesti; böylece o kesildi.
**ولحم مخزع**: parçalanmış; ve ben etten **خزاعة** tatmadım; yani bir parça-kesit.
**وخزع عن أصحابه وتخزع**: geri kaldı.
Hassân dedi: “Ne zaman ki **بطن مر**’e indik, **خزاعة** bizden, kalabalık yığınlarla geri kaldı.”
**وتخزعوه بينهم**: onu aralarında paylaştırdılar.
**واختزع عوداً من الشجرة**: ağaçtan bir dal kopardı.
**واختزع شيئاً من مال فلان**: falanın malından bir şey kopardı (aldı).
**واختزع من جوالقك تمراً واجعله في الآخر حتى يتعادلا**: çuvalından hurma al ve onu ötekine koy; ta ki ikisi denk olsunlar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

خَزَعَ عن أَصحابه يَخْزَعُ خَزْعاً وتَخَزَّع: تَخَلَّف عنهم في مسِيرهم. وخَزَع عنهم إِذا كان معهم في مسير فخنَسَ عنهم، وسميت خُزاعةُ بهذا الاسم لأَنهم لما ساروا مع قومهم من مأْرِب فانتهوا إِلى مكة تَخَزَّعوا عنهم، فأَقاموا وسار الآخرون إِلى الشام؛ وقال ابن الكلبي: إِنما سموا خُزاعة لأَنهم انخزعوا من قومهم حين أَقبلوا من مأْرب فنزلوا ظهر مكة، وقيل: خُزاعةُ حَيّ من الأَزْد مشتق من ذلك لتخلفهم عن قومهم، وسموا بذلك لأَنّ الأَزْد لما خرجت من مكة لتَتَفَرَّق في البلاد تَخلَّفت عنهم خُزاعة وأَقامت بها. قال حسان بن ثابت:
فَلما هَبَطْنا بَطْنَ مَرٍّ، تَخَزَّعتْ
خُزاعةُ عنا في حُلُولٍ كَراكِرِ
وهم بنو عَمْرو بن رَبيعة وهو لُحَيّ بن حارثة، فإِنه أَوَّل من بَحَّر البحائر وغيَّر دين إِبراهيم. وخَزَعْتُ الشيءَ خَزْعاً فانْخَزَع كقولك قطعته فانْقَطع، وخَزَّعْتُه: قَطَّعْتُه، وخَزَّعْتُ اللحم تَخْزِيعاً: قَطَّعْتُه قِطَعاً، وهذه خِزْعةُ لحم تَخَزَّعْتُها من الجَزُور أَي اقْتَطَعْتها. وفي حديث أَنس في الأُضحية: فَتَوَزَّعُوها وتَخَزَّعُوها أَي فرَّقُوها. وتَخَزَّعنا الشيء بيننا أَي اقتسمناه قِطَعاً. ورجل خَزُوع مِخْزاعٌ: يَخْتَزِل أَموالَ الناس. واخْتَزَعْته عن القوم واخْتَزَلْتُه أَي قطعته عنهم، وخَزَّعني ظَلَعٌ في رِجلي تخزيعاً أَي قطعني عن المشي. ويقال به خَزْعةٌ وبه خَمْعة وبه خَزْلة وبه قَزْلة إِذا كان يَظلَعُ من إِحدى رجليه، ورجل خُزَعة مثال هُمَزة أَي عُوَقةٌ. وانخزَع الحبْلُ: انْقطع، وقيل: انقطع من نِصفه ولا يقال ذلك إِذا انقطع من طرفه. واخْتَرَع فلاناً عِرْقُ سَوْء واخْتَزَلَه إِذا اقْتطعَه دون المَكارِم وقعَد به. قال أَبو عيسى: يبلغ الرجلَ عن مملوكه بعضُ ما يكره فيقول: ما يزال خُزْعةٌ خَزَعَه أَي شيء سَنَحَه أَي عدَله وصرَفه.
والخَوْزَعةُ: رملة تنقطع من مُعْظم الرَّمل.
وانخزَع العُود: انكسر بقِصْدَتَيْن. وانخزَع مَتْنُ الرجل: انْحَنى من كِبَرٍ وضَعْفٍ. والخَوْزَعُ: العجوز؛ وأَنشد:
وقد أَتَتْني خَوْزَعٌ لم تَرْقُدِ،
فَحَذَفَتْني حَذْفةَ التَّقَصُّدِ
وخزَعَ منه شيئاً خَزْعاً واختزَعَه وتَخَزَّعَه: أَخذه.
والمُخَزَّعُ: الكثير الاختلاف في أَخلاقه؛ قال ثعلبة ابن أَوس الكلابي: قد راهَقَت بِنْتِيَ أَن تَرَعْرَعا،
إِنْ تُشْبِهِينِي تُشْبِهِي مُخَزَّعا
(* ورد هذا البيت في مادة «خرع» وفيه مُخرَّعاً بدل مُخزَّعا.) خَراعةً مني وَدِيناً أَخْضَعا،
لا تَصْلُحُ الخَوْدُ عليهنَّ مَعا
وفي الحديث: أَن كعب بن الأَشرف عاهَد النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن لا يُقاتِلَه ولا يُعِينَ عليه ثم غدَرَ فخزَعَ منه هِجاؤه له فأَمر بقتله؛ الخَزْعُ: القَطْع، وخَزَع منه كقولك نالَ منه ووضع منه؛ قال ابن الأَثير: والهاء في منه للنبي، صلى الله عليه وسلم، ويجوز أَن تكون لكعب ويكون المعنى أَن هِجاءَه إِياه قطَع منه عَهْدَه وذِمَّته.

##### Türkçe

**خَزَعَ** arkadaşlarından **يَخْزَعُ** **خَزْعاً** ve **تَخَزَّع**: onların yürüyüşlerinde onlardan geri kaldı. Ve **خَزَعَ** onlardan; eğer onların yürüyüşünde onlarla birlikte iken onlardan geri çekilip gizlendi ise. Ve **خُزاعةُ** bu adla adlandırıldı; çünkü onlar, kavimleriyle birlikte **مأْرِب**’den yürüdüklerinde, **مكة**’ye varınca onlardan **تَخَزَّعوا** ettiler; böylece ikamet ettiler, diğerleri ise **الشام**’a yürüdü. İbnü’l-Kelbî dedi: Onlar ancak **خُزاعة** diye adlandırıldılar; çünkü **مأْرب**’den geldiklerinde kavimlerinden **انخزعوا** ettiler de **مكة**’nin sırtına indiler. Ve denildi: **خُزاعةُ** **الأَزْد**’den bir kabiledir; kavimlerinden geri kalmalarından dolayı bundan türemiştir. Ve bununla adlandırıldılar; çünkü **الأَزْد** **مكة**’den çıkıp beldelerde dağılmak için çıktığında, **خُزاعة** onlardan geri kaldı ve orada ikamet etti. Hassân b. Sâbit dedi:
فَلما هَبَطْنا بَطْنَ مَرٍّ، تَخَزَّعتْ
خُزاعةُ عنا في حُلُولٍ كَراكِرِ

Ve onlar, **عَمْرو بن رَبيعة** oğullarıdır; o da **لُحَيّ بن حارثة**’dir; çünkü o, **البحائر**’i ilk **بَحَّر** eden ve İbrâhîm’in dinini değiştiren kimsedir. Ve **خَزَعْتُ** şeyi **خَزْعاً**; böylece **انْخَزَع**; “onu kestim de kesildi” demen gibi. Ve **خَزَّعْتُه**: onu parça parça ettim. Ve **خَزَّعْتُ** eti **تَخْزِيعاً**: onu parçalar hâlinde parça parça ettim. Ve bu, **خِزْعةُ** ettir; onu **الجَزُور**’dan **تَخَزَّعْتُها** ettim; yani onu koparıp aldım. **الأُضحية** hakkında Enes’in hadisinde: “**فَتَوَزَّعُوها وتَخَزَّعُوها**” yani onu dağıttılar. Ve **تَخَزَّعنا** şeyi aramızda; yani onu parçalar hâlinde paylaştık. Ve **خَزُوع** **مِخْزاعٌ** adam: insanların mallarını **يَخْتَزِل** eder. Ve onu kavimden **اخْتَزَعْته** ve **اخْتَزَلْتُه**; yani onu onlardan kestim (ayırdım). Ve bacağımdaki bir topallık beni **خَزَّعني** **تخزيعاً**; yani beni yürümekten kesti. Ve “onda **خَزْعةٌ** var” ve “onda **خَمْعة** var” ve “onda **خَزْلة** var” ve “onda **قَزْلة** var” denilir; eğer iki bacağından birinden topallıyor ise. Ve **خُزَعة** (vezni **هُمَزة** misali) adam: yani bir sakatlıktır. Ve ip **انخزَع** etti: koptu. Ve denildi: yarısından koptu; ucundan koptuğunda bu söylenmez. Ve falanı kötü bir damar **اخْتَرَع** etti ve onu **اخْتَزَلَه** etti; eğer onu faziletlerin dışında koparıp aldı ve onunla (onu) oturttu (alıkoydu) ise. Ebû Îsâ dedi: Adamın kölesinden hoşlanmadığı şeyin bir kısmı ona ulaşır da der ki: “O, hâlâ **خُزْعةٌ**; onu **خَزَعَه**” yani ona ne ilişti; yani onu çevirdi ve saptırdı.

Ve **الخَوْزَعةُ**: kumun çoğundan kopan bir kum parçası.

Ve odun **انخزَع** etti: iki parçaya kasıtla kırıldı. Ve adamın sırtı **انخزَع** etti: yaşlılık ve zayıflıktan eğildi. Ve **الخَوْزَعُ**: kocakarıdır; ve şu beyit okundu:
وقد أَتَتْني خَوْزَعٌ لم تَرْقُدِ،
فَحَذَفَتْني حَذْفةَ التَّقَصُّدِ

Ve ondan bir şeyi **خزَعَ** **خَزْعاً** ve onu **اختزَعَه** ve onu **تَخَزَّعَه**: onu aldı.

Ve **المُخَزَّعُ**: ahlâkında çokça değişiklik sahibi olandır. Sa‘lebe b. Evs el-Kilâbî dedi:
قد راهَقَت بِنْتِيَ أَن تَرَعْرَعا،
إِنْ تُشْبِهِينِي تُشْبِهِي مُخَزَّعا
(* Bu beyit “**خرع**” maddesinde gelmiştir; onda **مُخرَّعاً** **مُخزَّعا** yerine.)
خَراعةً مني وَدِيناً أَخْضَعا،
لا تَصْلُحُ الخَوْدُ عليهنَّ مَعا

Ve hadiste: Ka‘b b. el-Eşref, Peygamberle—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—ahitleşti; ona karşı savaşmamak ve ona karşı yardım etmemek üzere; sonra hainlik etti de ondan, ona yönelik hicvi **فخزَعَ** etti; bunun üzerine onun öldürülmesini emretti. **الخَزْعُ**: kesmedir. Ve ondan **خَزَع**; “ondan elde etti ve ondan eksiltti” demen gibi. İbnü’l-Esîr dedi: “**منه**”deki **الهاء** Peygamber içindir—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—; ve Ka‘b için olması da caizdir; bu durumda anlam, onun onu hicvetmesinin, ondan ahdini ve zimmetini kesmiş olmasıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخزع كالمنع: القطع، كالتخزيع، يقال: خزعت اللحم خزعا فانخزع، كقولك: قطعته فانقطع.
 وخزعته: قطعته قطعا.
 والخزع: التخلف عن الصحب. يقال: خزع فلان عن أصحابه، إذا تخلف عنهم، وكذلك تخزع، كما في الصحاح، أي كان في مسيرهم، فخنس عنهم.
 والخزاعة، بالضم: القطعة تقتطع. وفي العباب: تقطع من الشيء.

  وخزاعة، بلا لام: حي من الأزد، قال ابن الكلبي: ولد حارثة بن عمرو مزيقياء بن عامر، وهو ماء السماء، ربيعة وهو لحى، وأفصى وعديا وكعبا، وهم خزاعة، وأمهم بنت أد بن طابخة بن إلياس بن مضر، فولد ربيعة عمرا، وهو الذي بحر البحيرة، وسيب السائبة، ووصل الوصيلة، وحمى الحامي، ودعا العرب إلى عبادة الأوثان، وهو خزاعة. وأمه فهيرة بنت عامر بن الحارث بن مضاض الجرهمي. ومنه تفرقت خزاعة، وإنما صارت الحجابة إلى عمرو بن ربيعة من قبل فهيرة الجرهمية، وكان أبوها آخر من حجب من جرهم، وقد حجب عمرو، وهذه خزاعة. سموا بذلك لأنهم لما ساروا مع قومهم من مأرب، فانتهوا إلى مكة تخزعوا عن قومهم، وأقاموا بمكة وسار الآخرون إلى الشام. وقال ابن الكلبي: لأنهم انخزعوا من قومهم حين أقبلوا من مأرب فنزلوا ظهر مكة. وفي الصحاح: لأن الأزد لما خرجت من مكة لتتفرق في البلاد تخلفت عنهم خزاعة، وأقامت بها. قال الشاعر:
  فلما هبطنا بطن مر تخزعت                      خزاعة عنا في حلول كراكر والبيت لحسان، كما في هوامش الصحاح، وهكذا أنشده له الليث. والصواب أنه لعون بن أيوب الأنصاري أحد بني عمرو بن سواد بن غنم، كما حققه الصاغاني.
 ورجل خزعة، كهمزة: عوقة، نقله الجوهري والصاغاني. وقال أبو عمرو: الخوزع، كجوهر: العجوز، وأنشد:
  وقد أتتني خوزع لم ترقد
  فحذفتني حذفة التقصـد والخوزعة بهاء: الرملة المنقطعة من معظم الرمل، نقله الجوهري. ويقال: به خزعة، أي ظلع من إحدى رجليه، وكذلك به خمعة، وبه خزلة وبه قزلة، بمعنى. والخزعة بالكسر: القطعة من اللحم. يقال: هذه خزعة لحم تخزعتها من الجزور، أي اقتطعتها. والخزاع، كغراب: الموت، عن ابن عباد. وانخرع الحبل: انقطع من نصفه، ولا يقال ذلك إذا انقطع من طرفه.
 وانخرع متنه: انحنى كبرا وضعفا. وتخزع اللحم من الجزور: اقتطعه. ومنه حديث أنس في الأضحية: فتوزعوها، أو تخزعوها أي فرقوها. وتخزع القوم الشيء بينهم: اقتسموه قطعا.
 ومما يستدرك عليه: رجل خزوع مخزاع: يختزل أموال الناس. واختزعته عن القوم: قطعته عنهم. وخزعني ظلع في رجلي تخزيعا، أي قطعني عن المشي، وهكذا في نسخ الصحاح كلها، ومثله في العباب. ورأيت بهامش بخط بعض الفضلاء أن صوابه خزعني، بالتخفيف، فتأمل.
 واختزع فلانا عرق سوء، واختزله أي اقتطعه دون المكارم وقعد به. وقال أبو عيسى: يبلغ الرجل عن مملوكه بعض ما يكره فيقول: ما يزال خزعة خزعه، أي شيء سنحه، أي عدله وصرفه. وخزع منه شيئا، واختزعه، وتخزعه: أخذه. والمخزع، كمعظم: الكثير الاختلاف في أخلاقه. قال ثعلبة بن أوس الكلابي:
  قد راهقت بنتي أن ترعرعا
  إن تشبهيني تشبهي مخزعا
  خراعة مني ودينا أخضعـا

  وهكذا ذكره صاحب اللسان هنا. وقد تقدم ذلك عن ابن فارس في خ ر ع، مع نظر فيه، فراجعه. ويقال: فلان خزع منه، كما تقول: نال منه، ووضع منه. وقال ابن عباد: خزعت الشيء بينهم تخزيعا: قسمته. وقال ابن عباد أيضا: الخزاع، بالضم: من أدواء الإبل، يأخذ في العنق. وناقة مخزوعة. قلت: وهو تصحيف، صوابه الخراع، بالراء. وقد ذكر قريبا، نبه عليه الصاغاني. وثعلبة بن صعير بن خزاعي بن مازن بن عمرو بن تميم بن مر بن أد بن طابخة: شاعر.

##### Türkçe

**الخزع** **كالمنع**: kesme; **كالتخزيع** gibi. Denilir: **خزعت اللحم خزعا فانخزع**; senin “onu kestim de kesildi” demen gibi: **قطعته فانقطع**.
Ve **خزعته**: onu bir kesişle kestim.
Ve **الخزع**: yoldaşlardan geri kalma. Denilir: **خزع فلان عن أصحابه**; onlardan geri kaldığı zaman. Yine **تخزع** da böyledir; **الصحاح**’ta olduğu gibi; yani onların yürüyüşlerinde idi de onlardan geri çekildi.
Ve **الخزاعة** (ötre ile): koparılan parça. **العباب**’da: şeyden koparılır.

  Ve **خزاعة** (lâmsız): **الأزد**’den bir kabile. İbnü’l-Kelbî dedi: Hârise b. Amr Muzeykıyâ b. Âmir doğurdu; o, “göğün suyu”dur; Rabîa’yı, o da **لَحْي**’dir; ve Efsâ’yı, Adiyy’i ve Ka‘b’ı; onlar **خزاعة**’dır. Anneleri, Ed b. Tâbıha b. İlyâs b. Mudar’ın kızı idi. Rabîa, Amr’ı doğurdu; o, **البحيرة**’yi yarıp (koyan), **السائبة**’yi salıveren, **الوصيلة**’yi birleştiren, **الحامي**’yi korunan kılan ve Arapları putlara ibadete çağıran kimsedir; o, **خزاعة**’dır. Annesi, Cürhümî Mudâd b. Hâris b. Âmir b. el-Hâris’in kızı Fehîra’dır. Ondan **خزاعة** ayrılıp dağıldı. **الحجابة** ancak Fehîra el-Cürhümiyye sebebiyle Rabîa’nın oğlu Amr’a oldu; babası Cürhüm’den örtüleyip (hâciblik yapıp) sonuncu idi; Amr da örtüledi; işte bu **خزاعة**’dır. Onlar, böyle adlandırıldılar; çünkü Me’rib’den kavimleriyle yürüdüklerinde, Mekke’ye vardılar; kavimlerinden geri kaldılar; Mekke’de ikamet ettiler; ötekiler Şam’a yürüdü. İbnü’l-Kelbî dedi: Çünkü Me’rib’den geldiklerinde kavimlerinden **انخزعوا** ettiler de Mekke’nin arkasına indiler. **الصحاح**’ta: Çünkü **الأزد** Mekke’den çıkıp beldelere dağılmak için çıktığında, **خزاعة** onlardan geri kaldı ve orada ikamet etti. Şair dedi:
  فلما هبطنا بطن مر تخزعت                      خزاعة عنا في حلول كراكر
Beyit Hassân’ındır; **الصحاح**’ın haşiyelerinde olduğu gibi; Leys de onu ona böyle rivayet etti. Doğrusu, Sâğânî’nin tahkik ettiği üzere, Ensârî Avn b. Eyyûb’undur; o, Ganim b. Sevâd b. Amr oğullarından biridir.
Ve **رجل خزعة** (hemze gibi): ahmak; Cevherî ve Sâğânî nakletti. Ebû Amr dedi: **الخوزع** (cevher gibi): kocakarı; ve okudu:
  وقد أتتني خوزع لم ترقد
  فحذفتني حذفة التقصـد
Ve **الخوزعة** (tâ-i merbûta ile): kumun çoğundan kopuk kum tepeciği; Cevherî nakletti. Denilir: onda **خزعة** vardır; yani iki bacağından birinden topallık vardır. Yine onda **خمعة** vardır; onda **خزلة** vardır ve onda **قزلة** vardır; anlamca. Ve **الخزعة** (kesre ile): etten parça. Denilir: bu, **خزعة لحم**’dır; onu deveden **تخزعتها** ettim; yani onu koparıp aldım. Ve **الخزاع** (kargı gibi): ölüm; İbn Abbâd’dan. Ve **انخرع الحبل**: ortasından koptu; ucundan koptuğu zaman bu söylenmez.
Ve **انخرع متنه**: yaşlılık ve zayıflıkla eğildi. Ve **تخزع اللحم من الجزور**: onu koparıp aldı. Ondan, kurban hakkında Enes hadisi: **فتوزعوها، أو تخزعوها**; yani onu paylaştırdılar. Ve **تخزع القوم الشيء بينهم**: onu aralarında parçalar hâlinde paylaştılar.
Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: **رجل خزوع مخزاع**: insanların mallarını kesip alan. Ve **اختزعته عن القوم**: onu onlardan kestim (ayırdım). Ve **خزعني ظلع في رجلي تخزيعا**: yani beni yürümekten kesti; **الصحاح**’ın bütün nüshalarında böyle; **العباب**’da da benzeri. Bazı fazilet sahiplerinin hattıyla bir haşiyede gördüm ki doğrusu, hafifletmeyle **خزعني**’dir; düşün.
Ve **اختزع فلانا عرق سوء**; ve **اختزله**: yani onu erdemlerin aşağısına koparıp aldı ve onu oturttu (alıkoydu). Ebû Îsâ dedi: Adam, kölesinden hoşlanmadığı şeyin bir kısmını ulaştırır da der ki: **ما يزال خزعة خزعه**; yani ona rastlayan bir şey; yani onu çevirdi ve saptırdı. Ve ondan bir şey **خزع** etti; ve **اختزعه** ve **تخزعه**: onu aldı. Ve **المخزع** (muazzam gibi): ahlâkında çokça değişiklik olan. Sa‘lebe b. Evs el-Kilâbî dedi:
  قد راهقت بنتي أن ترعرعا
  إن تشبهيني تشبهي مخزعا
  خراعة مني ودينا أخضعـا

  **اللسان** sahibi onu burada böyle zikretti. Bu, **خ ر ع**’da İbn Fâris’ten, içinde bir nazar ile, daha önce geçti; ona dön. Denilir: falan, ondan **خزع** etti; senin “ondan aldı” ve “ondan düşürdü” demen gibi. İbn Abbâd dedi: **خزعت الشيء بينهم تخزيعا**: onu paylaştırdım. İbn Abbâd yine dedi: **الخزاع** (ötre ile): develerin hastalıklarındandır; boyunda olur. Ve **ناقة مخزوعة**. Dedim: o, tashîftir; doğrusu, râ ile **الخراع**’dır. Yakında zikredildi; Sâğânî buna dikkat çekti. Ve Sa‘lebe b. Sa‘îr b. **خزاعي** b. Mâzin b. Amr b. Temîm b. Murr b. Ed b. Tâbıha: şairdir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَزَعَ
خَزَعَ A ( n. ac. خَزْع 1 )
a.  [ 'An ], Remained behind, separated from.

خَزَّعَ
خَزَّعَ II ,
a.  Cut off, detached.

تَخَزَّعَ
تَخَزَّعَ V ,
a.  see I .

اِنْخَزَعَ
اِنْخَزَعَ VII ,
a.  Was cut in two.

اِخْتَزَعَ
اِخْتَزَعَ VIII ,
a.  Separated from.

خِزْعَة
خِزْعَة 2t ,
a.  Piece of meat.

خُزَاْعَة
خُزَاْعَة 24t ,
a.  Piece, bit.

خَزَعْبَل
خَزَعْبَل ,  خُزَعْبِل
a.  Amusing stories, tales.

خَزْعَال
خَزْعَال
a.  Limping, lameness.

##### Türkçe

خَزَعَ
خَزَعَ A ( n. ac. **خَزْع** 1 )
a.  [ 'An ], geride kaldı, -den ayrılmış olarak kaldı.

خَزَّعَ
خَزَّعَ II ,
a.  kesti, kopardı.

تَخَزَّعَ
تَخَزَّعَ V ,
a.  I’e bak.

اِنْخَزَعَ
اِنْخَزَعَ VII ,
a.  ikiye kesildi.

اِخْتَزَعَ
اِخْتَزَعَ VIII ,
a.  -den ayrıldı.

خِزْعَة
خِزْعَة 2t ,
a.  et parçası.

خُزَاْعَة
خُزَاْعَة 24t ,
a.  parça, kırıntı.

خَزَعْبَل
خَزَعْبَل ,  خُزَعْبِل
a.  eğlendirici hikâyeler, masallar.

خَزْعَال
خَزْعَال
a.  topallama, topallık.
