# خزف (خ-ز-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ز - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والزاي والفاء معهما
ف خ ز، خ ز ف يستعملان فقط فخز: الفَخْزُ: العظمة، وهو يَتَفَخَّزُ علينا.
خزف: الخَزَفُ: الجر، والخصف لغة فيه.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الزاي** و**الفاء** معهما
**ف خ ز**، **خ ز ف**: ikisi de yalnızca kullanılır. **فخز**: **الفَخْزُ**: kemik; ve o, bize karşı büyüklük taslar.
**خزف**: **الخَزَفُ**: küpler; ve **الخصف** onda bir dildir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال ابن دريد: الخَزْفُ: الخَطْرُ باليد عند المشي. والخَزَفُ بالتحريك: الجَرُّ.

##### Türkçe

İbn Düreyd dedi: **الخَزْفُ**: yürürken el ile sallama. Ve harekeli olarak **الخَزَفُ**: sürükleme.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ز ف
خزف ، فخز ، زخف
استعمل من وجوهه : خزف ، فخز ، زخف .
خزف : قال الليث : الخَزْفُ : الْجَرُّ .
وقال غَيْرُهُ : يقال للَّذي يبيعها : خَزَّافٌ .
زخف : أهمله الليث .
وفي ) ( نوادر الأعراب ) ( : الشَّوْذَقَةُ
والتَّزْخِيفُ : أَخْذُ الإنسانِ _ عن صاحبه _
بأصابعه الْبَشَيْذَقَ .
قُلُتُ : أَمَّا الشَّوْذَقَةُ : فمعرَّبٌ مأخوذ من
الْبَشَيْذَقِ ، وأمَّا التَزْخِيفُ فأرجو أن يكون
عربيّاً صحِيحاً .
ويقال زَخَفَ يَزْخَفُ _ إذا فَخَرَ . ورجُلٌ
مِزْخَفٌ : فَخُورٌ .
وقال البُرَيْقُ الْهُذَلِيُّ :
وَأَنْتَ فَتَاهُ غَيْرَ شَكٍّ زَعَمْتَه
كَفَى بِكَ ذَا بَأْوٍ بِنَفْسِكَ مِزْخَفَا
ذَكَرَ ذلك الأصمعيُّ ، وأَظُنُّ ) ( زَخَفَ ) (
مَقْلُوباً عن ) ( فَخَزَ ) ( .
فخز : قال الليث : الْفَخْزُ والتَّفَخُّزُ : هو
التَّعَظُّم .
يقال : هو يَتَفَخَّزُ علينا .
أبو عبيد _ عن الأصمعي _ : يقال _ من
الكِبْرِ والْفَخْر - : فَخِزَ الرَّجُل وجَمَخَ
وجَفَخَ : بمعنًى واحدٍ .
ثعلب _ عن ابن الأعرابيّ _ : يُقال : فَخَزَ
الرَّجُلُ _ إذا جاء بفَخْزِهِ وفَخْزِ غَيرِهِ ،
وكَذَبَ في مُفَاخَرَته ، والاسمُ : الْفَخْزُ
_ بالزاي .
وقال أبو عبيدة : فَرَس فَيخَزٌ _ بالخاء
والزَّاي _ إذا كان ضَخْمَ الْجُرْدَانِ .

##### Türkçe

خ ز ف
**خزف** , **فخز** , **زخف**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **خزف** , **فخز** , **زخف** .

**خزف** : Leys dedi: **الخَزْفُ** : **الْجَرُّ** .
Ve başkası dedi: Onu satan kimseye: **خَزَّافٌ** denir.

**زخف** : Leys onu ihmal etti.
Ve ( **نوادر الأعراب** )’da (şöyledir): **الشَّوْذَقَةُ**
ve **التَّزْخِيفُ** : insanın — arkadaşından — parmaklarıyla **الْبَشَيْذَقَ**’yı almasıdır.
Dedim: **الشَّوْذَقَةُ**’ya gelince: o, **الْبَشَيْذَقِ**’den alınmış muarrabdır; **التَزْخِيفُ**’e gelince, onun sahih Arapça olmasını umarım.
Ve denir: **زَخَفَ يَزْخَفُ** — **فَخَرَ** ettiği zaman. Ve bir adam **مِزْخَفٌ** : **فَخُورٌ**’dur.
Ve **البُرَيْقُ الْهُذَلِيُّ** dedi:
وَأَنْتَ فَتَاهُ غَيْرَ شَكٍّ زَعَمْتَه
كَفَى بِكَ ذَا بَأْوٍ بِنَفْسِكَ مِزْخَفَا
Bunu **الأصمعيُّ** zikretti; ve ben **زَخَفَ**’ın **فَخَزَ**’dan maklûb olduğunu zannediyorum.

**فخز** : Leys dedi: **الْفَخْزُ** ve **التَّفَخُّزُ** : o, **التَّعَظُّم**’dur.
Denir: O, bize karşı **يَتَفَخَّزُ**.
Ebû Ubeyd — **الأصمعي**’den —: **الكِبْرِ** ve **الْفَخْر**’dan olarak denir: Adam **فَخِزَ** ve **جَمَخَ** ve **جَفَخَ**; tek bir mânâ iledir.
Sa‘leb — **ابن الأعرابيّ**’den —: Denir: Adam **فَخَزَ** — **فَخْزِهِ** ve başkasının **فَخْزِ** ile geldiği zaman — ve övünmesinde yalan söyledi; isim: **الْفَخْزُ** — **بالزاي**.
Ve Ebû Ubeyde dedi: Bir at **فَيخَزٌ** — **بالخاء** ve **الزَّاي** ile — **الْجُرْدَانِ**’ı iri olduğu zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والزاء وما يثلثهما)
  (خزع)  الخاء والزاء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على القَطْع والانقِطاع. يقال تَخَزَّعَ فلانٌ عن أصحابه، إذا تخلّف عنهم في السَّير؛ ولذلك سمِّيت خُزاعةُ؛ لأنهم تخزَّعوا عن أصحابهم وأقاموا بمكَّة([1]). وهو قول القائل:
فلما هبَطْنا بطْنَ مَرٍّ تخزّعت *** خُزاعَةُ عَنَّا بالحلول الكَراكِر([2])  ويقال تخزّعْنا الشَيءَ بيننا، أي اقتسمناه قِطَعا. والخَوْزعة: رَمْلة تنقطع من مُعْظم الرِّمال.
  (خزف)  الخاء والزاء والفاء ليس بشيءٍ. فالخَزَفُ هذا المعروفُ، ولسنا ندري أعربيٌّ هو أمْ لا. قال ابنُ دريد([3]): الخَزْف الخَطْر باليَد عند المشْي. وهذا من أعاجيب أبي بَكر.
  (خزق)  الخاء والزاء والقاف أصلٌ، وهو يدلُّ على نَفاذِ الشَّيء المرمِيّ به أو ارتزازِه. فالخازِق من السِّهام المُقَرْطِس، وهو الذي يرتَزّ في قِرطاسه. وخَزَق الطّائر: ذَرَق. والخَزْق: الطَّعْن. والقياس واحد.
  (خزل)  الخاء والزاء واللام* أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانقطاع والضَّعف. يقال خَزَلْتُ الشيءَ: قطعتُه. وانخَزَل فُلانٌ: ضعُف.
   (خزم)  الخاء والزاء والميم أصلٌ يدلُّ على انثقاب الشَّيء. فكلُّ مثقوبٍ مخزومٌ. والطَّير كلُّها مخزُومة؛ لأنَّ وَتَرَاتِ أنفها مخزُومة. ولذلك يقال نَعام مُخَزَّمٌ. قال:
  * وأرفَعُ صوتي للنَّعام المُخَزّمِ([4]) *
  وخَزَمْت الجَرادَ في العُود: نَظَمْته. وخَزمْتُ البعيرَ، إذا جعلْتَ في وَتَرَةِ أنْفه خِزَامةً من شَعْر. وعلى هذا القياسِ يسمَّى شجرةٌ من الشَّجر خَزَمة؛ وذلك أنّ لها لِحاءً يُفتَل منه الحِبال، والحبال خِزامات.
  وقد شذَّ عن الباب الخَزُومة: البقرة([5]). وَكلمةٌ أخرى، يقال خازَمْتُ الرّجُلَ الطّريقَ، وهو أن يأخُذَ في طريقٍ ويأخُذَ([6]) هو في غيرِه حتَّى يلتقِيا في مكانٍ واحد. وأخْزَمُ: رجلٌ. فأمَّا قولهم إنّ الأخْزَم الحيَّة الذكرُ، فكلامٌ فيه نظَر.
  (خزن)  الخاء والزاء والنون أصلٌ يدلُّ على صيانة الشَّيءِ. يقال خزَنْتُ الدِّرهَم وغيرَه خَزْناً؛ وخزَنتُ السِّرَّ. قال:
إذا المرءُ لم يخْزُنْ عليه لِسَانََُهُ *** فليس على شَيءٍ سِواهُ بخَزَّانِ([7])  فأمّا خَزِنَ اللّحمُ: تغيَّرَتْ رائحتُه، فليس من هذا، إنما هذا من المقلوب والأصل خنِزَ. وقد ذُكِر في موضعه. قال طرَفة في خزِن:
ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها *** إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ([8])  (خزو)  الخاء والزاء والحرف المعتل أصلان: أحدهما السياسة، والآخر الإبعاد.
  فأمَّا الأول فقولهم خَزَوتُهُ، إذا سُسْتَه. قال لبيد:
  * واخْزُهَا بالبِرِّ لله الأجَلّ([9]) *
  وقال ذو الأصبع:
لاهِِ ابنُ عَمِّكَ لا أفْضَلْتَ في حسبٍ *** عَنِّي ولا أنتَ دَيّانِي فتخزونِي([10])  وأمَّا الآخَر فقولُهم: أخزَاهُ الله، أي أبعَدَه ومَقَتَه. والاسم الخِزْي. ومن هذا الباب قولهم خَزِي الرّجل: استحيا مِن قُبْحِ فعله خَزَايةً، فهو خَزيان؛ وذلك أنّه إذا فعل ذلك واستحيا تباعَدَ ونأى. قال جرير:
وإنّ حِمىً لم يَحْمِهِ غيرُ فُرْتَنَى *** وغيرُ ابنِ ذِي الكِيرَيْنِ خَزْيانُ ضائعُ([11])  (خزب)  الخاء والزاء والباء يدلُّ على وَرَم ونتُوّ في اللّحم. يقال خَزِبَت الناقةُ خَزَباً، وذلك إذا وَرِم ضَرْعُها. والأصل قولهم لحمٌ خزِبٌ: رَخْصٌ. وكلُّ لحمةٍ رَخْصَةٍ خَزِبَة.
   (خزر)  الخاء والزاء والراء أصلان. أحدهما جِنْسٌ [من] الطَّبيخ([12])، والآخر ضِيقٌ في الشَّيء.
  فالأوّل الخَزِيرُ، وهو دقيقٌ يُلْبَكُ بشَحْم. وكانت العربُ تعَيِّر آكِلَه([13]).
  والثاني الخَزَر، وهو ضيق العَيْنِ وصِغَرُها. يقال رجلٌ أخْزَرُ وامرأةٌ خَزْراءُ. وتخازَرَ الرّجُل، إذا قبَض جفنَيه ليحدِّد النّظَر. قال:
  * إذا تخازَرْتُ وما بي مِن خَزَرْ([14]) *
---------------------------------------------------------------
([1]) في السيرة 59 جوتنجن ومعجم البلدان (مر) أنهم أقاموا بمر الظهران. وهو موضع على مرحلة من مكة.
([2]) البيت لعوف بن أيوب الأنصاري، كما في السيرة ومعجم البلدان (مر). وقد نسب في اللسان (خزع) إلى حسان بن ثابت. وانظر ديوان حسان 208.
([3]) الجمهرة (2: 216).
([4]) البيت لأوس بن حجر، كما في الحيوان (4: 395) وليس في ديوانه. وصدره:
* وينهى ذوي الأحلام عن حلومهم *
([5]) هي بلغة هذيل. ومنه قول أبي ذرة الهذلي:
إن ينتسب ينسب إلى عرق ورب *** أهل خزومات وشحاج صخب([6]) في الأصل: "واحد".
([7]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 125. وفي اللسان بدون نسبة: "فليس على شيء سواه بخازن".
([8]) ديوان طرفة 69 واللسان (خزن).
([9]) ديوان لبيد 12 طبع 1881 والمجمل واللسان (خزا). وصدره:
* غير أن لا تكذبنها في التقى *
([10]) المفضليات (1: 158، 160) والمجمل واللسان (خزا). وسيأتي في (لاه).
([11]) ديوان جرير 370 والمجمل واللسان (خزا).
([12]) في الأصل: "البطيخ"، تحريف.
([13]) منه قول جرير:
وضع الخزير فقيل أين مجاشع *** فشحا جحافله جراف هبلع([14]) الرجز لعمرو بن العاص، في وقعة صفين 421 وكذا في اللسان (مرر) قال: "وهو المشهور. ويقال إنه لأرطاة بن سهية تمثل به عمرو". وانظر اللسان (خزر) والمخصص (14: 180) وأمالي القالي (1: 96).
ـ

##### Türkçe

(خاء, **الزاء** ve ikisini üçleyen(ler) babı)
  (**خزع**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **العين** tek bir asıldır; kesmeye ve kopmaya delâlet eder. Denir: “Falân, arkadaşlarından **تَخَزَّعَ** etti”, onlardan yürüyüşte geri kaldığı zaman; bundan dolayı **خُزاعةُ** adlandırıldı; çünkü onlar arkadaşlarından **تخزَّعوا** ettiler ve Mekke’de ikamet ettiler([1]). Ve o, söyleyenin sözüdür:
فلما هبَطْنا بطْنَ مَرٍّ تخزّعت *** خُزاعَةُ عَنَّا بالحلول الكَراكِر([2])  Ve denir: “Şeyi aramızda **تخزّعْنا** ettik”, yani onu parçalar olarak paylaştık. Ve **الخَوْزعة**: kumların çoğundan kopan bir kumluktur.
  (**خزف**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **الفاء** bir şey değildir. Artık **الخَزَفُ** şu bilinen(şey)dir; ve biz onun Arapça mı yoksa değil mi olduğunu bilmiyoruz. İbn Düreyd([3]) dedi: **الخَزْف** yürürken el ile sallamadır. Ve bu, Ebû Bekir’in acayiplerindendir.
  (**خزق**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **القاف** bir asıldır; ve o, atılan şeyin onunla nüfuz etmesine yahut saplanmasına delâlet eder. Artık **الخازِق** oklardan **المُقَرْطِس** olandır; ve o, kılıfına saplanan(şey)dir. Ve “Kuş **خَزَق** etti”: pisledi. Ve **الخَزْق**: saplamadır. Ve kıyas birdir.
  (**خزل**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **اللام*** tek bir asıldır; kopmaya ve zayıflığa delâlet eder. Denir: “Şeyi **خَزَلْتُ**”: onu kestim. Ve “Falân **انخَزَل** etti”: zayıfladı.
   (**خزم**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **الميم** bir asıldır; şeyin delinmesine delâlet eder. Artık her delik(şey) **مخزوم**dur. Ve kuşların hepsi **مخزُومة**dur; çünkü burunlarının **وَتَرَاتِ**’ı **مخزُومة**dur. Bundan dolayı “**نَعام مُخَزَّمٌ**” denir. Dedi:
  * وأرفَعُ صوتي للنَّعام المُخَزّمِ([4]) *
  Ve “Çekirgeyi çubuğa **خَزَمْتُ**”: onu dizdim. Ve “Deveyi **خَزمْتُ**”, burun **وَتَرَة**’sine kıldan bir **خِزَامةً** yaptığın zaman. Ve bu kıyas üzere ağaçtan bir ağaç **خَزَمة** diye adlandırılır; bu, onun kabuğu olmasındandır; ondan ipler bükülür, ve ipler **خِزامات**tır.
  Ve babdan **الخَزُومة**: inek([5]) şâz oldu. Ve başka bir kelime: “Adamla yolu **خازَمْتُ**”, o, bir yola girmesi ve o([6])nun başka birine girmesidir; ta ki bir yerde buluşsunlar. Ve **أخْزَمُ**: bir adamdır. Ama onların “**الأخْزَم** erkek yılandır” sözleri, içinde nazar olan bir sözdür.
  (**خزن**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **النون** bir asıldır; şeyin korunmasına delâlet eder. Denir: “Dirhemi ve başkasını **خزَنْتُ** **خَزْناً**”; ve “Sırrı **خزَنتُ**.” Dedi:
إذا المرءُ لم يخْزُنْ عليه لِسَانََُهُ *** فليس على شَيءٍ سِواهُ بخَزَّانِ([7])  Ama “Et **خَزِنَ** etti”: kokusu değişti; bu bundan değildir; ancak bu, maklûbdandır ve asıl **خنِزَ**’dir. Yerinde zikredilmiştir. Tarafe, **خزِن** hakkında dedi:
ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها *** إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ([8])  (**خزو**)  **الخاء** ve **الزاء** ve illetli harf iki asıldır: birisi siyaset, diğeri uzaklaştırmadır.
  Birincisine gelince, onların “Onu **خَزَوتُ**”, yani onu yönettim, sözleridir. Lebîd dedi:
  * واخْزُهَا بالبِرِّ لله الأجَلّ([9]) *
  Ve Zû’l-İsba‘ dedi:
لاهِِ ابنُ عَمِّكَ لا أفْضَلْتَ في حسبٍ *** عَنِّي ولا أنتَ دَيّانِي فتخزونِي([10])  Diğerine gelince, onların “Allah onu **أخزَاهُ** etti” sözüdür; yani onu uzaklaştırdı ve ona buğzetti. İsim **الخِزْي**’dir. Ve bu babdandır onların “Adam **خَزِي** etti”: fiilinin çirkinliğinden **خَزَايةً** olarak utandı; artık o **خَزيان**dır; bu, onu yaptığı ve utandığı zaman uzaklaşması ve çekilmesindendir. Cerîr dedi:
وإنّ حِمىً لم يَحْمِهِ غيرُ فُرْتَنَى *** وغيرُ ابنِ ذِي الكِيرَيْنِ خَزْيانُ ضائعُ([11])  (**خزب**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **الباء** ette şişmeye ve kabarmaya delâlet eder. Denir: “Dişi deve **خَزِبَت** **خَزَباً**”; bu, memesi şiştiği zamandır. Ve asıl, onların “**لحمٌ خزِبٌ**”: yumuşak(şey) sözleridir. Ve her yumuşak et parçası **خَزِبَة**dir.
   (**خزر**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **الراء** iki asıldır. Birisi pişmiş yemeğin([12]) bir cinsidir, diğeri şeyde darlıktır.
  Birincisi **الخَزِيرُ**’dir; o, yağ ile karıştırılan undur. Araplar onun yiyenini ayıplarlardı([13]).
  İkincisi **الخَزَر**’dir; o, gözün darlığı ve küçüklüğüdür. Denir: “Bir adam **أخْزَرُ** ve bir kadın **خَزْراءُ**.” Ve “Adam **تخازَرَ** etti”, bakışı keskinleştirmek için iki göz kapağını sıktığı zaman. Dedi:
  * إذا تخازَرْتُ وما بي مِن خَزَرْ([14]) *
---------------------------------------------------------------
([1]) Sîre 59 Göttingen’de ve Mu‘cemü’l-büldân (**مر**)’da, onların **مر الظهران**’da ikamet ettikleri(geçer). O, Mekke’den bir merhale uzaklıkta bir yerdir.
([2]) Beyit, Sîre ve Mu‘cemü’l-büldân (**مر**)’da olduğu üzere, Avf b. Eyyûb el-Ensârî’nindir. Lisân (**خزع**)’da Hassân b. Sâbit’e nispet edilmiştir. Hassân Dîvânı 208’e bak.
([3]) el-Cemhere (2: 216).
([4]) Beyit, el-Hayevân (4: 395)’te olduğu üzere Evs b. Hacer’indir; ve dîvânında değildir. Ve onun sadrı:
* وينهى ذوي الأحلام عن حلومهم *
([5]) O, Hüzeyl lehçesindedir. Ondandır Ebû Zurre el-Hüzelî’nin sözü:
إن ينتسب ينسب إلى عرق ورب *** أهل خزومات وشحاج صخب([6]) Asılda: “واحد”.
([7]) Beyit, dîvânında 125’te İmru’ul-Kays’ındır. Lisân’da nispet olmaksızın: “فليس على شيء سواه بخازن”.
([8]) Tarafe Dîvânı 69 ve Lisân (**خزن**).
([9]) Lebîd Dîvânı 12, 1881 baskı; ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**). Ve onun sadrı:
* غير أن لا تكذبنها في التقى *
([10]) el-Mufaddaliyât (1: 158, 160) ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**). Ve (**لاه**)’da gelecektir.
([11]) Cerîr Dîvânı 370 ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**).
([12]) Asılda: “البطيخ”, tahrif.
([13]) Ondandır Cerîr’in sözü:
وضع الخزير فقيل أين مجاشع *** فشحا جحافله جراف هبلع([14]) Recez, Sıffîn vak‘asında 421’de Amr b. el-Âs’ındır; ve Lisân (**مرر**)’da da böyledir. Dedi: “Ve o, meşhur olandır. Ve denir ki o, Ertât b. Süheyye’nindir; Amr onunla temessül etti.” Lisân (**خزر**) ve el-Muhassas (14: 180) ve Emâlî el-Kâlî (1: 96)’ya bak.
ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَزَفُ: ما عُمِلَ من الطين وشُويَ بالنار فصار فَخّاراً، واحدته خَزَفةٌ. الجوهري: الخَزَفُ، بالتحريك، الجَرُّ والذي يَبيعُه الخَزَّاف. وخَزَفَ بيده يَخْزِفُ خَزْفاً: خَطَرَ. وخَزَفَ الشيءَ خَزْفاً: خَرَقَه. وخَزَفَ الثوبَ خَزْفاً: شَقَّه. والخَزْفُ: الخَطْرُ باليدِ عند الـمَشْي.

##### Türkçe

**الخَزَفُ**: çamurdan yapılmış ve ateşle pişirilmiş olup da böylece çömlek olmuş şey; onun bir teki **خَزَفةٌ**dur. el-Cevherî: **الخَزَفُ**, harekeli olarak, küpler ve onu satan **الخَزَّاف**tır. Ve eliyle **خَزَفَ** eder, **يَخْزِفُ** **خَزْفاً**: elini salladı. Ve bir şeyi **خَزَفَ** etmek **خَزْفاً**: onu deldi. Ve elbiseyi **خَزَفَ** etmek **خَزْفاً**: onu yardı. Ve **الخَزْفُ**: yürürken el ile sallamadır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ز ف * * الخَزَفُ * الفخار

##### Türkçe

* خ ز ف * * **الخَزَفُ** * çömlekçilik (pişmiş toprak kap-kacak)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخزف، محركة، الجر، قاله الليث، والذي يبيعه الخزاف، كما في الصحاح، وقال ابن دريد: الخزف معروف، وهو: كل ما عمل من طين وشوي بالنار حتى يكون فخارا، وأنشد ثعلب:
  بني غدانة ما إن أنتـم ذهـب                      ولا صريف ولكن أنتم الخزف وإلى بيعه نسب أبو بكر محمد بن علي الراشدي السرخسي الخزفي الفقيه المفتي، سمع أبا الفتيان الرواسي، مات سنة 547. وساباط الخزف: ع ببغداد، منه أبو الحسن محمد بن الفضل الناقد الخزفي، سمع البغوي، مات سنة 382. وفاته: أبو شجاع محمد بن محمد بن عبد الصمد الخزفي، حدث ببخارى عن أبي الحسن علي ابن محمد الخزفي، سمع منه محمد ابن أبي الفتح النهاوندي، ذكره ابن نقطة، قاله الحافظ.
 ومحمد بن علي بن خزفة، محركة، محدث هكذا في النسخ، والصواب علي بن محمد بن علي بن خزفة، محركة، محدث هكذا في النسخ، والصواب علي بن محمد بن علي بن خزفة الواسطي، راوي تاريخ ابن أبي خيثمة، عن الزعفراني، عنه، كما في التبصير.
 وكجهينة: علم. قال: وخزف في مشيه، يخزف: إذا خطر بيده، لغة يمانية، يقال: مر فلان يخزف، خزفا: إذا فعل ذلك.
 ومما يستدرك عليه: الخزف، محركة: ما غلظ من الجرب، نقله ابن دريد، وقال: هي لغة لبعض أهل اليمن، وسيأتي في  خ ش ف  .

##### Türkçe

**الخزف** (harekeli): **الجر**; bunu **الليث** söylemiştir. Ve **الخزاف**’ın sattığı şeydir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **ابن دريد** dedi: **الخزف** bilinen bir şeydir; o da şudur: çamurdan yapılıp ateşte pişirilerek nihayet çömlek olacak hâle gelinceye kadar (olan) her şey. **ثعلب** şu beyti okudu:
  بني غدانة ما إن أنتـم ذهـب                      ولا صريف ولكن أنتم **الخزف**
Onun satımına nisbetle, fakih müftî **أبو بكر محمد بن علي الراشدي السرخسي الخزفي** nisbet olundu; **أبا الفتيان الرواسي**’yi dinledi; 547 yılında öldü. Ve **ساباط الخزف**: Bağdat’ta bir yer; ondan (olan) **أبو الحسن محمد بن الفضل الناقد الخزفي**; **البغوي**’yi dinledi; 382 yılında öldü. Ve vefatı: **أبو شجاع محمد بن محمد بن عبد الصمد الخزفي**; Buhara’da **أبي الحسن علي ابن محمد الخزفي**’den rivayet etti; ondan **محمد ابن أبي الفتح النهاوندي** dinledi; onu **ابن نقطة** zikretti; bunu **الحافظ** söyledi.

Ve **محمد بن علي بن خزفة** (harekeli): muhaddis; nüshalarda böyle (geçer). Doğrusu: **علي بن محمد بن علي بن خزفة** (harekeli): muhaddis; nüshalarda böyle (geçer). Doğrusu: **علي بن محمد بن علي بن خزفة الواسطي**; **تاريخ ابن أبي خيثمة**’nin râvisi; **الزعفراني**’den, ondan (rivayetle); **التبصير**’de olduğu gibi.

Ve **كجهينة**: bir özel addır. Dedi: Yürüyüşünde **خزف** etti, **يخزف**: eliyle sallanıp (işaret ederek) yürüdüğü zaman; Yemenî bir dildir. Denir: Falan geçti, **يخزف**; **خزفا**: bunu yaptığı zaman.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الخزف** (harekeli): uyuzdan kalınlaşan şey; bunu **ابن دريد** nakletti. Ve dedi: Bu, Yemen ehlinin bazısının dilidir; **خ ش ف**’te gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَزَفٌ
خَزَفٌ خزف Pottery; jars; or earthern vessels; syn. جَرٌّ; (Lth, S, K; [and so in the present day;]) and anything made of clay, and baked, so that it becomes فَخَّار: (IDrd, K:) or clay made into vessels, before it is baked; i. q. صَلْصَالٌ: when baked, it is called فَخَّار. (Msb.) [See an ex. in a verse cited voce اـِنْ, p. 107.]

خَزَفِىٌّ
خَزَفِىٌّ خزف خزفى خزفي [Of, or relating to, pottery, or jars, &c.;] rel. n. of خَزَفٌ. (TA.) ― -b2- See also what follows.

خَزَّافٌ
خَزَّافٌ خزاف and ↓ خَزَفِىٌّ A seller [or maker] of خَزَف [or pottery, jars, &c.]. (TA.)

##### Türkçe

خَزَفٌ
**خَزَفٌ**: çömlekçilik; küpler; yahut toprak kaplar; eşanlamlısı **جَرٌّ**; (Lth, S, K; [ve günümüzde de böyledir;]) ve kilden yapılmış ve pişirilmiş olup böylece **فَخَّار** olan her şey: (IDrd, K:) yahut pişirilmeden önce kaplar hâline getirilmiş kil; **صَلْصَالٌ** ile aynı anlamda: pişirildiğinde ona **فَخَّار** denir. (Msb.) [Bir örneğe, **اـِنْ** maddesinde, s. 107’de zikredilen bir beyitte bak.]

خَزَفِىٌّ
**خَزَفِىٌّ**: [çömlekçiliğe, yahut küplere vb. dair;] **خَزَفٌ**’un nisbe ismidir. (TA.) ― -b2- Aşağıda gelen şeye de bak.

خَزَّافٌ
**خَزَّافٌ** ve ↓ **خَزَفِىٌّ**: **خَزَفٌ**’un [yahut çömlek, küpler vb.’nin] satıcısı [yahut yapıcısı]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَزَفَ
خَزَفَ I ( n. ac. خَزْف 1 ),
a.  Walked proudly.

خَزَف
خَزَف 4 ,
a.  Pottery.

خَزَفِيّ
خَزَفِيّ 4yi ,
a.  Earthen, of clay.

b.  Fragile.

c.  see 28 .

خَزَّاْف
خَزَّاْف 28 ,
a.  Potter.

##### Türkçe

خَزَفَ
**خَزَفَ** I (isim-fiil: **خَزْف** 1),
a. Gururla yürüdü.

خَزَف
**خَزَف** 4,
a. Çömlekçilik.

خَزَفِيّ
**خَزَفِيّ** 4yi,
a. Topraktan, kilden.

b. Kırılgan.

c. 28’e bak.

خَزَّاْف
**خَزَّاْف** 28,
a. Çömlekçi.
