# خزق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خزق

الخَزْقُ: الطعْنُ. وفي حديث عدِيّ: قلت يا رسول الله إنا نَرْمي بالمِعْراضِ، فقال: كُل ما خَزَق وما أَصاب بَعَرْضه فلا تأْكل، خَزَق السهمُ وخَسَق إذا أَصاب الرَّمِيَّة ونفَذ فيها؛ ابن سيده: خَزق السهم يَخْزِق خَزْقاً وخُزوقاً كخَسق؛ والسهم إذا قَرْطَسَ، فقد خَسَق وخَزق، وسهم خاسِقٌ وخازق، وهو المُقَرْطِسُ النافذ؛ ومنه قول الحسن: لا تأكل من صيد المَعراض إلاَّ أَن يَخزِق؛ معناه ينفذ ويسيل الدم لأَنه ربما قتل بعَرضه ولا يجوز.
الجوهري: والخازق من السِّهام المُقرطِس؛ ويقال: خزَقْتهم بالنبل أَي أَصبتهم بها. وفي حديث سَلَمَة بن الأَكوع: فإذا كنتُ في الشَّجْراء خَزَقْتُهم بالنبل أَي أَصبتهم بها. وخَزَقه بالرمح يَخْزِقه: طعَنه به طعْناً خفيفاً، وهو أَمضى من خازق يعني السِّنانَ. ومن أَمثاله في باب التشبيه: أَنفَذُ من خازق؛ يَعْنون السَهمَ النافذ، والخازِقُ: السنان. والمِخْزَقةُ: الحَرْبة. والمِخْزَقُ: عود في طرَفه مِسْمار مُحدَّد يكون عند بيّاع البُسْر.
وانُخَزق الشيءُ: ارْتَزَّ في الأَرض. الليث: كلّ شيء حادّ رَزَزْتَه في الأَرض وغيرها فارْتَزَّ، فقد خزَقْته. والخَزْقُ: ما يَثبُت. والخَزْق: ما ينفُذ. ويقال: يوشِكُ أَن يَلْقَى خازِقَ ورَقِه؛ يضرب مثلاً للرجل الجَرِيء. وقال ابن الأَعرابي: إنه لخازِقُ ورقِه إذا كان لا يُطمَع فيه. وخزَقَه بعينه: حَِدَّدَها إليه ورماه بها؛ عن اللحياني.
وأَرض خُزُقٌ: لا يَحْتَبِس عليها ماؤها ويخرج ترابها. وخزَق الطائرُ والرَّجل يَخْزِق خَزْقاً: أَلقى ما في بطنه. ويقال للأَمةِ: يا خَزاقِ يكنى به عن الذَّرْق.
ابن بري: خُزاقُ اسم قرية من قُرى راوَنْدَ؛ قال الشاعر:
أَلم تَعْلَما ما لي بِراوَنْد كلِّها،
ولا بخُزاقٍ، من صَدِيقٍ سِواكُما

### Türkçe

**الخَزْقُ**: saplama. Adiyy hadîsinde: Dedim: Ey Allah’ın Resûlü, biz **بالمِعْراضِ** ile atıyoruz; dedi ki: “Her ne **خَزَق** ederse (onu ye); **بَعَرْضه** ile isabet eden şeyi ise yeme.” Ok **خَزَق** etti ve **خَسَق** etti: hedefe isabet edip onun içine nüfuz ettiği zaman; İbn Sîde: Ok **خَزق** eder; **يَخْزِق** (eder) **خَزْقاً** ve **خُزوقاً**, **كخَسق** (yani **خَسق** gibi); ok **قَرْطَسَ** ettiği zaman, artık **خَسَق** etmiş ve **خَزق** etmiştir; ve **خاسِقٌ** ve **خازق** ok: o, **المُقَرْطِسُ** olan, nüfuz edendir; bundan Hasan’ın sözü: **المَعراض** avından, ancak **يَخزِق** ederse ye; mânâsı: nüfuz eder ve kan akar; çünkü bazen **بعَرضه** ile öldürür ve câiz olmaz.

Cevherî: **الخازق** oklardan **المُقرطِس** olandır; ve denilir: Onları okla **خزَقْتُهم**; yani onlara onunla isabet ettirdim. Seleme b. el-Ekva‘ hadîsinde: “Ben **الشَّجْراء** içinde olduğumda onları okla **خَزَقْتُهم**”; yani onlara onunla isabet ettirdim. Ve onu mızrakla **خَزَقه**; **يَخْزِقه**: onunla hafif bir saplama ile sapladı; ve o, **خازق**tan daha delici olandır; yani **السِّنانَ**ı kastediyor. Teşbih babındaki darb-ı mesellerinden: “**أَنفَذُ من خازق**”; nüfuz eden oku kastediyorlar; ve **الخازِقُ**: **السنان**.

**والمِخْزَقةُ**: harbe. **والمِخْزَقُ**: ucunda sivri bir çivi bulunan bir çubuk; **البُسْر** satıcısının yanında bulunur.

Şey **وانُخَزق** oldu: yere saplandı. Leys: Keskin olan her şeyi yere ve başkasına **رَزَزْتَه** de o saplanırsa, onu **خزَقْته** olmuş olursun. **والخَزْقُ**: sabit kalan şey. **والخَزْق**: nüfuz eden şey. Ve denilir: Yakındır ki adam, yaprağının **خازِقَ**ını bulsun; cesur adam için mesel olarak vurulur. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Kendisine ümit bağlanmıyorsa, o mutlaka yaprağının **خازِقُ**udur. Ve onu gözüyle **خزَقَه**: onu ona doğru sivriltti ve onunla ona attı; Lihyânî’den.

**وأَرض خُزُقٌ**: suyu üzerinde tutulmayan ve toprağı çıkan (yer). Kuş ve adam **خزَق** eder; **يَخْزِق** **خَزْقاً**: karnında olanı attı. Ve câriyeye: “Ey **خَزاقِ**!” denilir; bununla **الذَّرْق**tan kinaye edilir.

İbn Berrî: **خُزاقُ** Râvend köylerinden bir köyün adıdır; şair dedi ki:
أَلم تَعْلَما ما لي بِراوَنْد كلِّها،
ولا بخُزاقٍ، من صَدِيقٍ سِواكُما
