# خزق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خزق

خزقه يخزقه خزقا: طعنه ومنه حديث عدي: فقال: كل ما خزق، وما أصاب بعرضه فلا تأكل فانخزق. والخازق: السنان والنصل، يقال: هو أمضى من خازق ومن أمثالهم في باب التشبيه: أنفذ من خازق، يعنون السهم النافذ. والخازق من السهام: المقرطس النافذ، كالخاسق. وقد خزق يخزق خزقا، وخزوقا: أصاب الرمية، عن ابن سيده، وكذلك خسق، ومنه قول الحسن البصري: لا تأكل من صيد المعراض إلا أن يخزق معناه: ينفذ ويسيل الدم، لأنه ربما قتل بعرضه، ولا يجوز. ومن المجاز: خزق الطائر: إذا فرق عن ابن دريد. ومنه: يا خزاق أقبلي، كقطام: شتم من الخزق معدول عنه: اللذرق. ويقال: إنه لخازق ورقة: إذا كان لا يطمع فيه عن ابن الأعرابي أو يضرب مثلا لمن كان جريئا حاذقا ويقال أيضا: يوشك أن يلقى خازق ورقة. وناقة خزوق: تخزق الأرض بمناسمها فتؤثر فيها أو إذا مشت انقلب منسمها فخد في الأرض: أي أثر فيها. وقال الليث: المخزق، كمنبر: عويد في طرفه مسمار محدد يكون عند بياع البسر بالنوى، وله مخازق كثيرة فيأتيه الصبي بالنوى، فيأخذه منه، ويشرط له كذا وكذا ضربة بالمخزق، فما انتظم له من البسر فهو له، قل أو كثر، وإن أخطأ فلا شيء له، وقد ذهب نواه. والخيزقة: بقلة جمعها، خيزق. وانخزق السيف: انسل وفي نسخة اختزق.
 ومما يستدرك عليه: خزقهم بالنبل خزقا: أصابهم به، نقله الجوهري والصاغاني.
 وخزقه بالرمح خزقا: طعنه به طعنا خفيفا.
 والمخزقة، بالكسر: الحربة.
 وانخزق الشيء: ارتز في الأرض، وقال الليث: كل شيء حاد رززته في الأرض وغيرها فقد خزقته.
 والخزق: ما يثبت. والخزق: ما ينفذ.
 وخزقه بعينه: حددها إليه، ورماه بها، عن اللحياني، وقال ابن عباد والزمخشري: أي: حدجة بها، وهو مجاز.
 وأرض خزق، بضمتين: لا يحتبس عليها ماؤها، ويخرج ترابها.
 وخزق الرجل خزقا: ألقى ما في بطنه.
 والمختزق، للمفعول: الصيد نفسه، قال رؤبة يصف صائدا:
  ولم يفحش عند صيد مختزق وخزاق، كغراب: اسم قرية من قرى راوند، عن ابن برى، وقال ابن خلكان- في ترجمة أبي الحسين أحمد بن يحيى، الراوندي-: إنها مجاورة لقم، وأنشد ابن برى للشاعر:
  ألم تعلما مالي براوند كـلـهـا                      ولا بخزاق من صديق سواكما. وقد أهمله أئمة الأنساب.

### Türkçe

**خزقه** onu **يخزقه** **خزقا**: onu mızrakladı; ve ondan, **عدي** hadisi: “Dedi ki: Her ne **خزق** ederse (delip geçerse) (ye); ve enine tarafıyla isabet eden şeyi yeme; çünkü **فانخزق** (delinip geçmiştir).” **الخازق**: mızrak ucu ve ok ucu; denir ki: “O, **خازق**’tan daha keskindir.” Ve onların teşbih babında darb-ı mesellerinden: “**خازق**’tan daha nüfuz edicidir”; nüfuz eden oku kastederler. Ve oklardan **الخازق**: delip geçen **المقرطس**; **الخاسق** gibi. Ve **خزق** eder, **يخزق** eder, **خزقا** ve **خزوقا**: atışı isabet ettirdi; İbn Sîdeh’den; ve yine **خسق** (da böyledir). Ve ondan, Hasan el-Basrî’nin sözü: “**المعراض** avından yeme; ancak **يخزق** ederse.” Manası: delip geçer ve kan akar; çünkü belki enine tarafıyla öldürmüştür; ve caiz olmaz. Mecazdan: **خزق الطائر**: (kuş) ayrıldıysa; İbn Düreyd’den. Ve ondan: “Ey **خزاق** yaklaş!” **قطام** gibi: **الخزق**’tan çevrilmiş bir sövme; **اللذرق**’tan. Ve denir ki: “Şüphesiz o, **خازق ورقة**’dır”: eğer onda ümit edilmezse; İbnü’l-A‘râbî’den; yahut cesur, mahir olana misal vurulur. Ve ayrıca denir: “Az kaldı ki **خازق ورقة** ile karşılaşsın.” Ve **ناقة خزوق**: toynaklarıyla yeri deler de onda iz bırakır; yahut yürüdüğünde toynağı döner de yerde bir yarık açar: yani onda iz bırakır. Leys dedi: **المخزق** ( **منبر** vezninde): ucunda sivri bir çivi bulunan küçük bir çubuk; çekirdekli taze hurma satıcısının yanında olur; ve onun birçok **مخازق**’ı vardır; çocuk çekirdekle ona gelir; o da onu ondan alır; ve ona **المخزق** ile şu kadar şu kadar vuruş şart koşar; taze hurmadan ona ne geçerse o onundur; az da olsa çok da olsa; ve eğer ıskalarsa ona hiçbir şey yoktur; çekirdeği de gitmiştir. **الخيزقة**: bir ot; çoğulu **خيزق**. **وانخزق السيف**: kılıç sıyrıldı; bir nüshada **اختزق**.

Ve ona ilave olarak istidrâk edilenler: **خزقهم بالنبل خزقا**: onları onunla vurdu; Cevherî ve Sâğânî nakletti.

**وخزقه بالرمح خزقا**: onu onunla, hafif bir saplayışla mızrakladı.

**والمخزقة** (kesre ile): mızrak.

**وانخزق الشيء**: yere saplandı. Leys dedi: “Her keskin şeyi yere ve başkasına saplayıp batırdıysan, onu **خزقته** etmişsindir.”

**والخزق**: sabit duran şey. **والخزق**: nüfuz eden şey.

**وخزقه بعينه**: gözünü ona dikti ve onu onunla attı; Lihyânî’den. İbn Abbâd ve Zemahşerî dedi: yani onunla göz ucuyla baktı; ve bu mecazdır.

**وأرض خزق** (iki damme ile): suyu üzerinde tutmayan ve toprağı çıkan (yer).

**وخزق الرجل خزقا**: karnında olanı attı.

**والمختزق** (mef‘ûl için): avın kendisi. Rü’be, bir avcıyı vasfederek dedi:

Ve **خزاق** ( **غراب** gibi): Râvend köylerinden bir köyün adı; İbn Berrî’den. İbn Hallikân —Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Yahyâ er-Râvendî’nin tercümesinde— dedi: “Şüphesiz o, Kum’a komşudur.” İbn Berrî şaire ait olarak inşad etti:

“İkiniz bilmediniz mi ki benim için Râvend’in tamamında,
ve ne de **خزاق**’ta, siz ikinizden başka bir dost yoktur.”
Nesep imamları onu ihmal etmiştir.
