# خزم — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%85/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D9%85/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%85.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: خزم

خ ز م
خزم البعير‏:‏ ثقب وترة أنفه وجعل فيها حلقة من شعر وهي الخزامـة والجمـع الخزائـم‏.‏
قـال يصف النساء‏:‏ ألا لا تبالي العيسُ من شد كورها عليهـا ولا مـن راعهـا بالخزائم أي عطفهـا‏.‏
وتقـول‏:‏ ما رأيت منك ولا من أبيك أحرم‏.‏
وتلك شيشنة ورثتها من أخزم وأطيب من نفس النعامى بين ورق الخزامى‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ خزمـت أنف فلان وجعلت في أنفه الخزامة وفي أنوفهم الخزائم إذا أذللته وتسخرته‏.‏
وما هم إلا كالنعام المخزم أي حمقى ومعنى التخزيم أن مناقيرها مثقوبة كما تثقب أنوف الإبل‏.‏
قال‏:‏ سينهى ذوي الأحلام عني حلومهم وأرفـع صوتي للنعام المخزم أي أزجر الحمقى وأهتف بهم حتى يكفوا عني وأما العقـلاء فتكفينيهـم عقولهـم‏.‏
وخزمـت شراك نعلي‏:‏ ثقبته وشددته وشراك مخزوم‏.‏
وخزمت الكتاب وكتاب مخزوم إذا ثبته للسحاة‏.‏
وخازمتـه‏:‏ خاصرتـه‏.‏
وتخازم الجيشان‏:‏ تعارضا‏.‏
ولقيته خزاماً‏:‏ وجاهاً‏.‏
قال ابن فسوة يصف ناقته‏:‏ إذا هو نحّاها عن الفصد خازمت به الجور حتى تستقيم ضحى الغد أي ذهبت به خلاف الجور كأنهـا تبـاري الجـور حتـى تغلبـه فتأخـذ علـى القصـد‏.‏
وأعطـوا القرآن خزائمه أي انقادوا له وتقول‏:‏ أطيعوا الله وعزائمه وأعطوا القرآن خزائمه‏.‏

### Türkçe

خ ز م
**خزم البعير**: Devenin burnunun yumuşak kısmını deldi ve içine kıldan bir halka koydu; o **الخزامـة**’dır; çoğulu **الخزائـم**’dir.
Kadınları vasfederek dedi:
Dikkat et, **العيسُ** onun üzerinde semerinin sıkılığından ona aldırmaz; ne de onu **بالخزائم** ile ürküten kimseden; yani onu eğip-bükeninden.
Ve dersin ki: Senden de babandan da daha haramlısını görmedim.
Ve bu, **أخزم**’den miras aldığın bir **شيشنة**’dir; ve **الخزامى** yaprakları arasında **النعامى**’nın nefesinden daha hoştur.
Mecazdandır: Birinin burnunu **خزمـت** ve onun burnuna **الخزامة** koydum; ve onların burunlarında **الخزائم** (vardır), onu zelil kıldığında ve onu kendine boyun eğdirdiğinde.
Ve onlar ancak **النعام المخزم** gibidir; yani ahmaklar. **التخزيم**’in manası: gagalarının delik olmasıdır; tıpkı develerin burunları delindiği gibi.
Dedi:
**سينهى ذوي الأحلام عني حلومهم وأرفـع صوتي للنعام المخزم** yani ahmakları azarlayıp onlara bağırırım; ta ki benden vazgeçsinler; akıllılara gelince, onların akılları bana yeter.
Ve **خزمـت شراك نعلي**: Onu deldim ve sıktım; ve **شراك مخزوم**.
Ve **خزمت الكتاب** ve **كتاب مخزوم**: Onu **للسحاة** için sağlamlaştırdığım zaman.
Ve **خازمتـه**: Onunla yan yana geldim.
Ve **تخازم الجيشان**: Birbirine karşı geldiler.
Ve onu **خزاماً** olarak karşıladım: Yüz yüze.
İbn Fusve, dişi devesini vasfederek dedi:
**إذا هو نحّاها عن الفصد خازمت به الجور حتى تستقيم ضحى الغد** yani onunla **الجور**’un tersine gitti; sanki o, **الجور** ile yarışır da onu yener; sonra **القصد** üzere alır.
Ve Kur’an’ın **خزائمه**’ni verdiler; yani ona boyun eğdiler. Ve dersin ki: Allah’a ve O’nun **عزائمه**’ne itaat edin ve Kur’an’ın **خزائمه**’ni verin.
