# خزن (خ-ز-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hazen : Depo demektir

- Harfler: خ - ز - ن
- Kur'an'da: 13 geçiş · 13 ayet · 7 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [خَزَائِنُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%86%D9%8F.md) | فَعَائِلُ | Depolar | 5 | 5 | [6:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/6:50.md) |
| [خَزَنَتُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَتُهَا | Onun yöneticileri | 3 | 3 | [39:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/39:71.md) |
| [بِخَازِنِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/siga/%D8%A8%D9%90%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%90%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | بِفَاعِلِينَ | Depolayanlar ile | 1 | 1 | [15:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/15:22.md) |
| [خَزَائِنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%86%D9%8E.md) | فَعَائِلَ | Depolar | 1 | 1 | [17:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/17:100.md) |
| [خَزَائِنُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَعَائِلُهُ | Onun depoları | 1 | 1 | [15:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/15:21.md) |
| [خَزَائِنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%86%D9%90.md) | فَعَائِلِ | Depolar | 1 | 1 | [12:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/12:55.md) |
| [لِخَزَنَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/siga/%D9%84%D9%90%D8%AE%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | لِفَعَلَةِ | Yöneticiye | 1 | 1 | [40:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/40:49.md) |

## Mücavir kökler — 70 mücavir (97 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [زمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 25 · Zümer toplulukların içindeki gruplaşmalara, kümelere denir
2. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 25 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
3. [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Sevk bacak demektir
4. [زري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Tulum demektir
5. [لقح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Aşılayanlar
6. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Bab kapı demektir
7. [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Feth, kapının açılması demektir
8. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 9 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
9. [ميز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ayırt eder
10. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Ribve, tümsek demektir
11. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
12. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
13. [فوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fevc Deve sürüsü su başına getirildiklerinde birden su…
14. [قتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Moloz demektir
15. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
16. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İki yüzlüler
17. [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fidde, (dat) Gümüş demektir
18. [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Öfke
19. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
20. [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Et satırıdır
21. [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
22. [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
23. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
24. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kavrarlar
25. [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ve hibe ettik
26. [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sakiy: Kaba konmuş sudur
27. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Neredeyse o
28. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koku veren yağdır
29. [عمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kör demektir
30. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Saçak demektir
31. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Dağın sivri noktası demektir
32. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
33. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hafız çanta demektir
34. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İyi
35. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
36. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
37. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Biley taşı
38. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Nezle” konaklama yeri demektir
39. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su
40. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
41. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tilvi toklu demektir
42. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ayn göz, “evya” göze demektir
43. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
44. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kelime
45. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
46. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
47. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
48. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
49. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Su yosunudur
50. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dahl: Kuytu yer demektir
51. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
52. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sehl” ova demektir
53. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kıdr kazandır
54. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Süllem” merdiven demektir
55. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
56. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
57. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
58. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İnek yavrusu, dana demektir
59. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ateş demektir
60. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayr : At sürüsü demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D9%86/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خزن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md), [كنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B2.md), [دخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%B1.md), [حرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [بذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi korumak, saklamak ve zayi olmasını önlemek amacıyla korunaklı bir yere koyup muhafaza altına almak |
| Çekirdek Özet 2 | Mülkiyetin, rızkın, rahmetin ve gayb bilgisinin mutlak kaynağının Allah katında saklı ve kontrollü oluşu ile cehennem bekçilerinin muhafaza görevi |
| Çekirdek Özet 3 | Kaynakların gelişi güzel değil, hikmetli bir ölçü, emanet bilinci ve yetki hiyerarşisi dairesinde tutulup yönetilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel eşya veya hububat ambarı olarak daraltılıp, ilahi iradenin tasarruf alanı, gayb potansiyeli ve ontolojik kaynak yönetimi boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خز | Bir şeyi bastırmak, kontrol altına almak, sınırlamak ve dış tesirlerden uzak tutmak | ن | Saklama eylemine süreklilik, içe alma, korunaklı bir kapalı alanda tutma ve biriktirerek muhafaza etme anlamı kazandırmıştır; [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) kökündeki zayıf harf sınırlama ve baskıyı aşağılanma veya boyun eğdirme yönüne çekerken, ن harfi maddî veya manevî varlığı korumalı bir mahzende güvenceye almaya yöneltmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, duvar (Arapçada ses sürtünmesiyle yoğunlaşmış koruma sınırı) | Nesnenin veya bilginin etrafına çekilen aşılmaz sınır, dış dünyaya karşı koruyucu engel (türetme imge). |
| ز | Kesici alet, kama | Dış dünya ile nesnenin irtibatını kesme, ayrıştırma ve bağımsız bir alana ayırma hareketi. |
| ن | Filiz, tohum, su altındaki canlılık | Süreklilik, gizil kalma, içe doğru derinleşen ve geleceğe saklanan potansiyel canlılık. |
| خزن | Dışarıya karşı sınır çekip keserek potansiyeli korunaklı bir iç alanda saklama | Bir kıymeti dış tehlikelerden ve izinsiz erişimden koparıp, sürekliliğini temin etmek üzere kapalı ve güvenli bir iç mekânda muhafaza etme eyleminin bütünsel tasviri. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir malı, erzakı veya eşyayı korumak üzere kilitli, korunaklı bir mahzene, sandığa koymak; dilini ve sırrını tutarak dışarı sızdırmamak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd'ın muallakasında fazla etin kokuşmaması için saklanmasını tasvir eden kullanımı: ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها / إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-Esîr ve erken sözlüklerde geçen Lokman el-Hakîm'in oğluna öğüdü: إذا كان خازنُكَ حفيظا، وخِزانتُكَ أمينةً سدت في دنياك وآخِرتِكَ (خازن: dil, خزانة: kalp olarak temsil edilmiştir). |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça خزن kökü, içerik olarak korumak, örtmek, gizlemek ve biriktirmek anlam dairesine bağlıdır. Erken Sami dillerinde doğrudan خزن dizilişinin izini sürmek fonetik güçlükler taşır; nitekim Proto-Samice köklerde boğaz hırıltısı taşıyan sesler ile sızıcı seslerin birleşimi çoğunlukla kapalı bir hacim, gizlilik veya muhafaza alanı inşa eder. İbranicede hazine ve saklama anlamı için yaygın olarak *'ōṣār* (אוֹצָר) kökü veya *kānas* (כָּנַס - toplamak, yığmak) kullanılırken, geç dönem Aramice ve Süryanicede Arapçanın da etkisiyle veya ortak miras çerçevesinde *ḥ-z-n* / *k-z-n* kök varyantları depo, ambar ve koruyucu görevli anlamlarını taşımıştır. Akadcada *nakāmu* (yığmak, depolamak) ve *bīt nakkamtı* (hazine dairesi) kavramları işlevsel eşdeğerliği sağlarken, خزن kökünün Arapça içindeki fonetik yapısı, içeride biriktirilen şeyin niteliğini ve bozulmaya karşı emniyetini ön plana çıkaran özgün bir morfolojik gelişim göstermiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyi mahzene koyarak saklama, koruma altına alma ve dili/sırrı gizleme | Kökün temelinde dışarıdan tecrit ederek varlığı tüketimden veya bozulmadan koruma anlamı yer alır; etin bozulması anlamı da uzun süre saklanarak kokmasıyla ilintilidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice *g-z-n* / *ḥ-z-n* formlarıyla muhafaza ve hazinedar ilişkisi | Batı Sami dillerinde hazine ve toplama terimleriyle örtüşen, güvenli kapalı alan fikrini sürdüren ortak semantik alan. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | İspanyolcaya ve Akdeniz dillerine Arapçadan geçen kelimeler (*almacén*, *magasin*) | Arapça *mahzen* (مَخْزَن) formunun ticarî yollarla Orta Çağ Avrupası dillerine depo/mağaza anlamıyla ödünçlenmesi. | Kesin |

Kaynak: Lane’s Lexicon ve Dozy (Supplément aux dictionnaires arabes).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خزن | Anlamlı | Saklamak, depolamak, korumak | Bir şeyi zayi olmaktan korumak üzere korunaklı bir yere koymak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [خنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2.md) | Anlamlı | Bozulmak, kokuşmak | Etin, hurmanın veya cevizin bozulup kokuşması hali. | خزن kökünün kalb hali kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [زخن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [زنخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D8%AE.md) | Anlamlı | Yağın kokması, bozulması | Sıvı veya katı yağın bozularak ağırlaşması ve tadının değişmesi. | [خنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2.md) ile anlamsal örtüşme taşır; Kur'an'da geçmez. |
| [نخز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%B2.md) | Anlamlı | Dürtmek, batırmak, delmek | Bir şeye sivri bir cisimle dokunup onu harekete geçirmek veya delmek. | Çekirdekle zıt yönlü bir açılma hareketidir; Kur'an'da geçmez. |
| نزخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı (mühmel) sayılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خزن | Merkez | Saklamak ve korumak | Bir şeyi ileride ihtiyaç anında tasarruf etmek üzere emniyetli ve kapalı bir mahzende tutmak. | Süreç, yetki ve emniyet odaklı koruma. |
| [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) | Komşu | Korumak ve gözetmek | Bir şeyin ziyan olmasını, kaybolmasını veya bozulmasını önlemek; mekândan ziyade dikkate dayanır. | خزن korunaklı bir yere koymayı gerektirirken, [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) genel gözetimi ifade eder. |
| [كنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B2.md) | Komşu | Biriktirmek ve yığmak | Malı tedavülden çekip atıl bırakacak ve faydasız kılacak şekilde gömmek veya biriktirmek. | [كنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B2.md) menfi ve atıl bir biriktirmeyi imlerken, خزن planlı ve hikmetli bir saklamadır. |
| [دخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%B1.md) | Komşu | İhtiyat için biriktirmek | Gelecekte doğacak bir darlık veya zorluk anı için mal veya erzak ayırmak. | [دخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%B1.md) gelecekteki ihtiyaca odaklanırken, خزن muhafaza edilen yer ve otoriteye odaklanır. |
| [حرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B2.md) | Komşu | Güvenli alana sığınmak | Bir şeyi veya kimseyi düşmandan koruyacak tahkimatlı bir sığınağa almak. | Tehlikeden korunma ön plandadır. |
| [بذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%84.md) | Zıt | Dağıtmak ve harcamak | Saklamaksızın elden çıkarmak, cömertçe veya sınırsızca ortaya dökmek. | Korumaya almanın ve tecrit etmenin tam tersi hareket. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خزن | Saklamak, depolamak, muhafaza etmek | Bir nesneyi korunaklı bir mekânda, yetki altında muhafaza altına almak. | Kesin |
| Latince | Condere, recondere, thesaurizare | Bir araya getirmek, saklamak, hazineye koymak | *Condere* korumak ve gizlemek anlamını taşırken, *thesaurizare* kıymetli eşyayı biriktirmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | To store, to hoard, to treasury | Depolamak, saklamak, muhafaza etmek | *Store* işlevsel saklamayı karşılarken, ilahi ve gaybi hazineleri nitelemekte *treasury* öne çıkar. | Kesin |
| Almanca | Speichern, aufbewahren, verwahren | Depolamak, koruma altında tutmak | *Speichern* sistematik depolamayı, *verwahren* ise emanet bilinciyle korumayı vurgular. | Kesin |
| Fransızca | Emmagasiner, stocker, thésauriser | Depolamak, istiflemek | *Emmagasiner* doğrudan Arapça *mahzen* kökünden türeyen bir muhafaza eylemini yansıtır. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خَزَائِنُ | Gaybın, rızkın ve ilahi imkânların tükenmez kaynakları | İlahî kudretin, peygamberlerin beşerî sınırlarının ve rızık dağıtımının anlatıldığı bağlamlar (En'âm [6:50](https://lisan.digital/tr/ayet/6:50.md), Hicr [15:21](https://lisan.digital/tr/ayet/15:21.md), Sâd [38:9](https://lisan.digital/tr/ayet/38:9.md), Münafıkûn [63:7](https://lisan.digital/tr/ayet/63:7.md)). |
| خَزَائِنُ الأَرْضِ | İktisadî kaynaklar, gıda ve buğday ambarları | Hz. Yûsuf'un Mısır'daki kıtlık yönetimi ve devletin maliye/erzak depolarını idare etme yetkisi (Yûsuf [12:55](https://lisan.digital/tr/ayet/12:55.md)). |
| خَزَنَتُهَا / لِخَزَنَةِ | Cehennem veya cennetin muhafızları, görevli melekler | Ahirette cehennem kapılarında suçluları sorgulayan ve azabı uygulayan bekçiler (Zümer [39:71](https://lisan.digital/tr/ayet/39:71.md), Mü'min [40:49](https://lisan.digital/tr/ayet/40:49.md), Mülk [67:8](https://lisan.digital/tr/ayet/67:8.md)). |
| بِخَازِنِينَ | Suyu ve rızkı kendi başına depolayıp tutmaya kadir olamama | İnsanın su çevrimine ve ilahi lütuflara mutlak biçimde bağımlı olduğunu bildiren ontolojik bağlam (Hicr [15:22](https://lisan.digital/tr/ayet/15:22.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gaybın ve ilahî iradenin mutlaklığı | Gayb ve rahmet hazinelerinin yalnızca Allah'a ait olması; peygamberlerin uluhiyet iddialarından tenzih edilmesi. | Sonsuz kudret ve yaratma potansiyelinin ilahî zatın tekelinde olması. |
| Fıkıh | İhtikâr (stokçuluk), hırsızlıkta hırz kavramı ve zekât | Malın piyasadan çekilerek saklanmasının meşruiyeti ve zekâtı verilmeyen yığınlar ile kilitli mahzen (hırz) şartı. | Hukukî koruma alanı ile kamu yararına aykırı stokçuluk arasındaki ayrım. |
| Tefsir | Hazâin kavramının hakikat veya mecaz oluşu | Âyetlerde geçen «hazâin» lafzının bilfiil ambarlar mı yoksa ilahî kudret, sebepler zinciri ve takdir mi olduğu tartışması. | İlahî kudretin sınırlandırılamaz oluşu ve takdir dairesindeki imkânlar alanı. |
| Hadis | Dilin ve kalbin korunması | Dilin hazinedar (hâzin), kalbin ise hazine (hizâne) olarak nitelenip sır saklama ve amelleri koruma ahlakı. | İnsanın kendi uzuvlarını ve manevî kazanımlarını zayi olmaktan muhafaza etmesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve uluhiyet alanı | Kudret ve gayb hazineleri | Mutlak mülkiyeti belirleme | Varlığın kaynağının yaratılmışlara değil, yalnızca Allah'a ait olduğunu tespit eder. | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve metodoloji | Hafıza ve tasnif mahzeni | Veriyi koruma ve işleme | Bilginin zihinde ve arşivlerde sistemli biçimde saklanarak unutulmasının önlenmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve kamu düzeni | Hazine idaresi ve muhafızlık | Güvenliği ve nizamı sağlama | Yetkilendirilmiş bekçilerin (hazene) sınırları, emanetleri ve kamu düzenini koruması. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak planlaması ve lojistik | Stratejik rezerv ve ambar yönetimi | Krizleri önleme ve denge kurma | Kıtlık ve bolluk dönemleri arasında denge kuracak biçimde kaynakların depolanması. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Bellek mimarisi, potansiyel enerji ve kapasitans | Bilgisayar bilimindeki veri depolama birimleri (storage/memory) ile fizikte enerjinin kinetiğe dönüşmeden önce bir alanda toplanıp saklanması (potansiyel enerji). | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Stratejik rezerv planlaması ve kurumsal arşivleme | Sosyoloji ve iktisatta toplumların kriz dönemlerini aşmak için ürettikleri kurumsal hafıza, emtia stokları ve merkez bankası rezerv mekanizmaları. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca tarımsal silolar, maddî para kasaları veya lojistik antrepolarla sınırlandırılarak lafzî bir ambar zihniyetine hapsedilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün maddî depolar yanında; ilahî kudretin yaratma potansiyelini, göklerin ve yerin tasarruf yetkisini, gayb bilgisini ve ahiretteki infaz meleklerini kuşatan ontolojik bir egemenlik ilkesi olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahî hazinelerin insan aklındaki sınırlı maddî ambarlar gibi algılanması neticesinde, Allah'ın rızık ve rahmet taksimatının maddî nedensellik sınırlarına indirgenmesi ve kaza-kader dengesinin bozulması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın mülkiyetinin ve yönetiminin kime ait olduğunu belirler; kulun mutlak zenginlik iddialarını yıkarak acziyetini ilan eder ve peygamberlerin konumunu tevhid çizgisine oturtur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin beşeriyetini vurgulayan ayetlerde (En'âm [6:50](https://lisan.digital/tr/ayet/6:50.md)), yağmur ve rızık döngüsünü tasvir eden kevnî ayetlerde (Hicr [15:21](https://lisan.digital/tr/ayet/15:21.md)-22), Hz. Yûsuf kıssasında (Yûsuf [12:55](https://lisan.digital/tr/ayet/12:55.md)) ve ahiret sorgusu sahnelerinde (Zümer [39:71](https://lisan.digital/tr/ayet/39:71.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın tabiat kaynaklarına bütünüyle hâkim olduğu ve onları dilediği gibi sınırsızca elinde tutabileceği yönündeki tekno-hümanist yanılgıyı düzeltir; insanın suyun bile gerçek depolayıcısı olmadığını hatırlatır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir eşyayı, yiyeceği veya kıymeti, bozulmaktan ve yabancı müdahaleden korumak amacıyla tahkim edilmiş bir depoya, sandığa koyarak kilit altında tutmak.
- Soyut anlam: Varlık, bilgi, rahmet ve irade potansiyelinin belirlenmiş bir hikmet, sınır ve ölçü dahilinde saklanıp, ancak yetkili kılınan ölçüde ve vakitte açığa çıkarılması.
- Sistematik karşılık: Kaynakların mutlak kontrolünün merkezi bir otoriteye (ilahî kudret) ait olduğu, varlıkların ise bu kaynaktan pay alan muhtaç ve bağımlı kullanıcılar konumunda bulunduğu ontolojik dağıtım ve yönetim sistemi.
- LaTeX modeli: $$S(t) = S_0 + \int_{0}^{t} \big( I(\tau) - O(\tau) \big) \, d\tau \quad \text{koşuluyla} \quad O(t) = \mu(t) \cdot f(S(t))$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$, $t$ anındaki depolanmış potansiyel kaynağı (hazne/rezerv); $S_0$, başlangıçtaki saklı kaynağı; $I(\tau)$, sisteme giren besleyici akışı; $O(\tau)$, sistemden izinle çıkan akışı temsil eder. $\mu(t)$ katsayısı ilahî takdir ve yetkilendirme fonksiyonunu, $f(S(t))$ ise kaynaktan hikmet ölçüsünce yapılan kontrollü tahsisatı gösterir; kaynak sınırsızca değil, belirlenmiş bir kanun ve otorite dairesinde salıverilir.

## Geçtiği ayetler (13 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D9%86/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/6:50.md) — خَزَائِنُ

قُلْ لَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): De ki: Size, Allah’ın hazineleri benim yanımdadır, demiyorum. Ben, gaybı da bilmem. Ve size bir melek olduğumu da söylemiyorum. Ben; bana vahyolunandan başkasına uymam. De ki: Hiç görenle görmeyen bir olur mu? Hiç düşünmüyor musunuz?

### [Hud 11:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/11:31.md) — خَزَائِنُ

وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ إِنِّي إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ben, size: Allah’ın hazineleri yanımdadır, demiyorum. Gaybı da bilmem. Meleğim de demiyorum. Hor gördüklerinize Allah iyilik vermeyecektir de demiyorum. İçlerinde olanı en iyi bilen Allah’tır. Yoksa ben de zalimlerden olurum.

### [Yusuf 12:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/12:55.md) — خَزَائِنِ

قَالَ اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Dedi ki: Beni memleketin hazineleri üzerine tayin et. Çünkü ben, onları iyi korurum, bilirim.

### [Hicr 15:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/15:21.md) — خَزَائِنُهُ

وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ

Meal (IK): Hiç bir şey yoktur ki; hazinesi Bizim katımızda olmasın. Ve Biz, onu ancak belli bir ölçüye göre indiririz.

### [Hicr 15:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/15:22.md) — بِخَازِنِينَ

وَأَرْسَلْنَا الرِّيَاحَ لَوَاقِحَ فَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَسْقَيْنَاكُمُوهُ وَمَا أَنْتُمْ لَهُ بِخَازِنِينَ

Meal (IK): Rüzgarları da aşılayıcı olarak gönderdik, gökten su indirip onunla sizi suladık. Yoksa siz onu biriktiremezdiniz.

### [İsra 17:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/17:100.md) — خَزَائِنَ

قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزَائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي إِذًا لَأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الْإِنْفَاقِ وَكَانَ الْإِنْسَانُ قَتُورًا

Meal (IK): De ki: Eğer siz, Rabbımın rahmet hazinelerine sahip olsaydınız; o zaman tükenir korkusuyla onları saklardınız. Zaten insan pek cimridir.

### [Sad 38:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/38:9.md) — خَزَائِنُ

أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ الْعَزِيزِ الْوَهَّابِ

Meal (IK): Yoksa O Aziz, Vehhab Rabbının rahmet hazineleri onların yanında mıdır?

### [Zümer 39:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/39:71.md) — خَزَنَتُهَا

وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِ رَبِّكُمْ وَيُنْذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا قَالُوا بَلَى وَلَكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذَابِ عَلَى الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Küfredenler bölük bölük cehenneme sürüldü. Oraya vardıklarında kapıları açıldı ve bekçileri onlara dediler ki: İçinizden, size Rabbınızın ayetlerini okuyan ve bugüne kavuşacağınızı ihtar eden elçiler gelmedi mi? Onlar da: Evet, dediler. Fakat azab sözü küfredenlerin üzerine hak oldu.

### [Zümer 39:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/39:73.md) — خَزَنَتُهَا

وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ

Meal (IK): Rabblarından sakınanlar ise fevc fevc cennete götürüldüler. Oraya varıp da kapıları açılınca, bekçileri onlara dediler ki: Selam olsun size. Hoş geldiniz. Temelli olarak girin buraya.

### [Mü'min 40:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/40:49.md) — لِخَزَنَةِ

وَقَالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْمًا مِنَ الْعَذَابِ

Meal (IK): Ateşte olanlar, cehennemin bekçilerine derler ki: Rabbınıza yalvarın da hiç değilse bir gün olsun azabımızı hafifletsin.

### [Tur 52:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/52:37.md) — خَزَائِنُ

أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُسَيْطِرُونَ

Meal (IK): Yoksa, Rabbının hazineleri onların yanında mıdır? Veya işe hakim olanlar onlar mıdır?

### [Münafikun 63:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/63:7.md) — خَزَائِنُ

هُمُ الَّذِينَ يَقُولُونَ لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا وَلِلَّهِ خَزَائِنُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Onlar öyle kimselerdir ki; Allah’ın peygamberinin yanında bulunanlar için hiç bir şey infak etmeyin de dağılıp gitsinler, derler. Halbuki göklerin ve yerin hazineleri Allah’ındır. Ama o münafıklar, bunu anlamazlar.

### [Mülk 67:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/ayet/67:8.md) — خَزَنَتُهَا

تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ

Meal (IK): Nerede ise öfkesinden çatlayacak gibi olur. Her bir topluluk ona atıldığında, bekçileri onlara sorarlar: Size bir uyarıcı gelmedi mi?

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hazen : Depo demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والزاي والنون معهما
خ ز ن، خ ن ز مستعملان فقط خزن: خَزَنَ الشيء فلان يخزُنُه خَزْناً إذا أَحرَزَه في خِزانةٍ، واختزَنْتُه لنفسي. وخِزانتي قلبي، وخازني لساني، قال لقمان لابنه: "إذا كان خازنُكَ حفيظا، وخِزانتُكَ أمينةً سدت في دنياك وآخِرتِكَ" يعني اللسان والقلب.
والخِزانة: الموضع الذي يُخْزَنُ فيه الشيء. والخِزانة عمل الخازن. وخَزِنَ اللحم أي تغير، قال:
ثم لا يخزُنُ فينا لحمها		إنما يخزُنُ لحم المُدَّخِر
قال الخليل: "النصب خزانة النحو، والبَصْرةُ خِزانةُ العَرَب" أي معولهم عليه أكثر من سائره.
والنَّصْبُ في الحالِ والقطعٍ والوقفِ وإضمار الصفات.
خنز: خَنَزْتِ الجوزة خُنُوزاً: عَفِنَتْ وكذا ما يُشْبِهُها كالتمر ونحوه.
وخَزِنَ لغة في خَنِزَ، وخَنَزَت تَخْنَزُ وخَنِزَ يَخْنَزُ وخَزِنَ يَخْزَنُ وخَزِنَ يَخْزَنُ ويخزِن.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الزاي** و**النون** معهما
خ ز ن، خ ن ز مستعملان فقط **خزن**: **خَزَنَ** şeyi falan **يخزُنُه** **خَزْناً**; onu bir **خِزانةٍ** içinde muhafaza ettiğinde; ve onu kendim için **اختزَنْتُه**. Ve benim **خِزانتي** kalbimdir; ve benim **خازني** dilimdir. Lokman oğluna dedi: "Eğer senin **خازنُكَ** koruyucu ise ve senin **خِزانتُكَ** emin ise, dünyanda ve âhiretinde üstün geldin" yani dil ve kalp.

Ve **الخِزانة**: şeyin içinde saklandığı yer. Ve **الخِزانة** **الخازن**’in işidir. Ve **خَزِنَ** et (yani) değişti; dedi ki:
ثم لا يخزُنُ فينا لحمها		إنما يخزُنُ لحم المُدَّخِر
Halîl dedi: "**النصب** nahvin **خزانة**’sidir; ve **البَصْرةُ** Arapların **خِزانة**’sidir" yani onların ona dayanması, diğerinden daha çoktur.

Ve **النَّصْبُ** hâlde, ve kesmede, ve vakfta, ve sıfatların gizli kılınmasındadır.

**خنز**: **خَنَزْتِ** cevizi **خُنُوزاً**: kokuştu; ve onun benzeri olan şeyler de böyledir; hurma ve benzeri gibi.

Ve **خَزِنَ**, **خَنِزَ**’da bir lugattır; ve **خَنَزَت** **تَخْنَزُ**; ve **خَنِزَ** **يَخْنَزُ**; ve **خَزِنَ** **يَخْزَنُ**; ve **خَزِنَ** **يَخْزَنُ** ve **يخزِن**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

خَزَنْتُ المال واخْتَزَنْتُهُ: جعلته في الخزانة. وخَزَنْتُ السرّ واخْتَزَنْتُهُ: كتمته. والمَخْزَنُ بفتح الزاي: ما يُخْزَنُ فيه الشيء. والخِزانَةُ بالكسر: واحدة الخَزائِنِ. وخَزِنَ اللحمُ بالكسر: أَنْتَنَ، مثل خَنِزَ، مقلوبٌ منه. قال طرفة:
ثم لا يَخْزَنُ فينا لَحْمُها		إنَّما يَخْزَنُ لَحْمُ المُدَّخِرْ

##### Türkçe

**خَزَنْتُ** malı ve **اخْتَزَنْتُهُ**: onu hazinede yaptım (koydum). Ve **خَزَنْتُ** sırrı ve **اخْتَزَنْتُهُ**: onu gizledim. Ve **المَخْزَنُ** **الزاي**’ın fethasıyla: şeyin içinde depolandığı şey. Ve **الخِزانَةُ** kesre ile: **الخَزائِنِ**’in bir tanesi. Ve **خَزِنَ** et, kesre ile: kokuştu; **خَنِزَ** gibi; ondan ters çevrilmiş (kalb)tir. Tarafa dedi ki:

Sonra onun eti bizde kokuşmaz;
ancak biriktirenin eti kokuşur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ز ن
خزن ، خنز ، زنخ : مستعملة
خزن : في ) ( نوادر الأعراب ) ( : يقال : اخْتَزَنْتُ
طريقاً واختصَرْتُه ، وأخذْنا مخازن الطريق
ومخاصِرَها _ أي : أَخَذْنا أَقْرَبها .
وقال الليث : خَزَنَ الشيءَ يَخْزُنهُ خَزْناً _ إذا
أحرزه في خِزَانَةٍ ، وأخْتَزَنَه لنفسه ، وخِزَانَةُ
الرجل قلْبُه ، وخازِنهُ لسانه .
وَرُوِيَ عن لُقْمَانَ الحكيم أنَّه قال لابنه :
إذا كان خَازِنُكَ حَفِيظاً وَخِزَانَتُكَ أَمِينَةً
سُدْتَ في دُنْيَاكَ وآخِرَتِكَ ) ( يَعْنِي اللسانَ
والقلبَ .
والْخِزَانَة اسم المكان الذي يُخْزَنُ فيه
الشيءُ ، والخِزَانَةُ عَمَلُ الْخَازِنِ .
قال ابن الأنْبَاريِّ _ في قول الله عزّ وجلّ :
) ولا أقول لكم عندي خزائن الله ( [ هُود : 31 ]
_ قال : معناها : غُيُوبُ عِلْمِ الله التي
لا يَعْلَمُهَا إلا الله .
وقيل لِلْغُيُوب : خَزَائِنُ لغُمُوضها على
النَّاس ، واستِتَارِها عنهم ، وخَزَنَ المالَ
_ إذا غَيَّبَهُ .
وقال سُفْيَانُ بنُ عُيَيْنَةَ : إنَّما آياتُ القرآن
خزَائِنُ ، فإذا دَخَلْتَ خِزَانَةً فاجْتَهِدْ ألاَّ
تَخْرُجَ منها حتَّى تَعْرِفَ ما فيها .
قال : شَبَّه الآيةَ مِنَ القُرْآن بالوِعَاء الَّذي
يُجْمَعُ فيه المالُ الْمَخْزُونُ فيه .
وخَزِنَ اللَّحْمُ يَخْزَنُ ، وخَزَنَ ، يَخْزُنُ
ويَخْزِنُ ، وخَنَزَ يَخْنَزُ _ كُلُّهُ بمعنًى واحدٍ _
إذا تَغَيَّرَ .
قال ذلك كلَّهُ أبو عبيد _ عن الأصمعي _
وأنشد لِطَرفَةَ :
ثُمَّ لاَ يَخْزِنُ فِينَا لَحْمُهَا
إِنَّما يَخْزِنُ لَحْمُ المُدَّخِرْ
أبو العبَّاسِ _ عن ابن الأعرابيِّ _ : أَخْزَنَ
الرَّجُلُ _ إذا اسْتَغْنَى بعد فَقْرٍ . وتُجْمَعُ
الْخِزَانَةُ : خَزَائِنَ .
خنز : في الحديث : ) ( لَوْلاَ بنُو إسْرَائِيلَ
وَادِّخَارُهُمْ مَا أَنْتَنَ اللَّحْمُ ، وَلاَ خنِزَ الطَّعَامُ
كَانُوا يَرْفَعُونَ طَعَامَهُمْ لِغَدِهِمْ ) ( .
يقال : خَنِزَ الطَّعامُ يَخْنَزُ خَنَزاً فهو خَنِزٌ .
قال أبو عبيد : خَنِزَ _ أيْ : أنْتَنَ ، وكذلك
خَزِنَ _ إذا أَرْوَحَ .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابي _ : الْخُنَّازُ :
الْوَزَغَةُ ، وَالْخُنَّازُ : اليَهُود الذين ادَّخَرُوا
اللحمَ حتّى خَنِزَ .
قال : والْخَنزُوَانُ _ بالفتح _ ذَكَرُ الخَنَازِير ،
وهو الدُّوْبَلُ ، والرَّتُّ .
قال : والْخُنزُوَانَةُ الكبْرُ . . . يقَال : في
رأسِه خُنْزُوَانَةٌ _ أي : كبِرٌ .
المنذريُّ _ عن ثعلبٍ عن سَلَمَةَ عن
الفرَّاء _ : أنّه أَنْشَدَ قولَ عَدِيِّ بْنِ زَيْدٍ :
فَصَافَ يُقَرِّي جُلَّهُ عَنْ سَرَاتِهِ
يَبُذُّ الجيَادَ فَارِهاً متَتَابِعَا
فَآضَ كَصَدْرِ الرُّمْحِ نَهْداً مُصَدَّراً
يُكَفْكِفُ مِنْهُ خُنْزُوَاناً مُنَازِعَا
قال : الخُنْزُوَانَةُ : الكِبْرُ ، . يقال : لأنْزِعَنَّ
خُنْزُوَانَاتِكَ ، ولأُطَيِّرَنَّ نُعْرَتَك .
زنخ : أبو عبيد : سَنِخَ الطَّعام وزَنِخَ _ إذا
تَغَيَّر .
وفي الحديث : ) ( أَنَّ رَجُلاً دَعَا النَّبِيّ ( صلى الله عليه وسلم )
إلَى طَعَامِهِ فَقَدَّمَ إلَيْهِ إهَالَةً زَنِخَةً فِيهَا قَرْعٌ .
فَجَعَلَ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) يَتَتَبَّعُ الْقَرْعَ وَيَأْكُلُهُ ) ( .
أراد ب ) ( الزَّنِخَةِ ) ( : الَّتي قد أرْوحَتْ
وَتَغَيَّرَتْ .
وقال أبو عمرو : زَنَخَ القُرَادُ زُنُوخاً ،
ورَتَخَ رُتُوخاً _ إذا تَشَبَّثَ بِمَنْ عَلِقَ به ،
وأنشد أبو عمرو :
فَقُمْنَا وَزَيْدٌ رَاتِخٌ في خِبَائِهَا
رُتُوخَ القُرَادِ لاَ يَرِيمُ إذَا زَنَخْ
ويُرْوَى : ) ( إذَا رَتَخْ ) ( ، ومعناهما واحد .

##### Türkçe

خ ز ن
**خزن** , **خنز** , **زنخ** : kullanımdadır.

**خزن** : **) ( نوادر الأعراب ) (**’da: denilir ki: **اخْتَزَنْتُ** bir yolu ve onu kısalttım; ve yolun **مخازن**’lerini ve **مخاصِر**’lerini aldık; yani: onun en yakınını aldık.

Leys dedi ki: **خَزَنَ** şeyi, onu **يَخْزُنهُ** **خَزْناً** (yapar) — onu bir **خِزَانَةٍ**’de muhafaza ettiği zaman; ve onu kendisi için **أخْتَزَنَه**. Ve erkeğin **خِزَانَةُ**’si kalbidir; ve onun **خازِنهُ** dili-dir.

Lokman el-Hakîm’den rivayet olundu ki, oğluna dedi: Eğer senin **خَازِنُكَ**’in koruyucu ve senin **خِزَانَتُكَ**’ın emin olursa, dünyanda ve âhiretinde efendi olursun **) ( ** — yani dili ve kalbi (kasteder).

Ve **الْخِزَانَة** içinde şeyin saklandığı yerin adıdır; ve **الخِزَانَةُ** **الْخَازِنِ**’in işidir.

İbnü’l-Enbârî dedi — Aziz ve Celîl olan Allah’ın sözü hakkında: **) ولا أقول لكم عندي خزائن الله (** [Hûd: 31] — dedi ki: onun mânâsı: Allah’ın ilmindeki gayblardır ki onları Allah’tan başkası bilmez.

Ve gayblara, insanlara kapalı oluşları ve onlardan gizlenmeleri sebebiyle **خَزَائِنُ** denildi. Ve **خَزَنَ** malı — onu gizlediği zaman.

Süfyân b. Uyeyne dedi: Kur’ân’ın âyetleri ancak **خزَائِنُ**’dir; bir **خِزَانَةً**’ye girdiğin zaman, içindekini bilinceye kadar ondan çıkmamaya gayret et.

Dedi ki: Kur’ân’dan âyeti, içinde saklı malın toplandığı kaba benzetti.

Ve **خَزِنَ** et, **يَخْزَنُ**; ve **خَزَنَ** , **يَخْزُنُ** ve **يَخْزِنُ**; ve **خَنَزَ** , **يَخْنَزُ** — hepsi tek bir mânâdadır — değiştiği zaman.

Bunların hepsini Ebû Ubeyd — Asmaî’den — söyledi. Ve Tarafe’ye ait olarak okudu:
ثُمَّ لاَ يَخْزِنُ فِينَا لَحْمُهَا
إِنَّما يَخْزِنُ لَحْمُ المُدَّخِرْ

Ebû’l-Abbâs — İbnü’l-A‘râbî’den —: **أَخْزَنَ** adam — fakirlikten sonra zengin olduğu zaman. Ve **الْخِزَانَةُ**’nin çoğulu: **خَزَائِنَ**.

**خنز** : hadiste: **) ( لَوْلاَ بنُو إسْرَائِيلَ وَادِّخَارُهُمْ مَا أَنْتَنَ اللَّحْمُ ، وَلاَ خنِزَ الطَّعَامُ كَانُوا يَرْفَعُونَ طَعَامَهُمْ لِغَدِهِمْ ) (**.

Denilir ki: **خَنِزَ** yemek, **يَخْنَزُ** **خَنَزاً**; o da **خَنِزٌ**’dür.

Ebû Ubeyd dedi: **خَنِزَ** — yani: kokuştu; ve aynı şekilde **خَزِنَ** — koku saldığı zaman.

Sa‘leb — İbnü’l-A‘râbî’den —: **الْخُنَّازُ**: kertenkele; ve **الْخُنَّازُ**: eti saklayıp da **خَنِزَ** oluncaya kadar (bekleten) Yahudiler.

Dedi ki: ve **الْخَنزُوَانُ** — fetha ile — domuzların erkeğidir; o da **الدُّوْبَلُ** ve **الرَّتُّ**’dür.

Dedi ki: ve **الْخُنزُوَانَةُ** kibirdir… denilir ki: başında **خُنْزُوَانَةٌ** var — yani: kibir.

Münzirî — Sa‘leb’den, Seleme’den, Ferrâ’dan —: Adî b. Zeyd’in sözünü okuduğunu (nakletti):
فَصَافَ يُقَرِّي جُلَّهُ عَنْ سَرَاتِهِ
يَبُذُّ الجيَادَ فَارِهاً متَتَابِعَا
فَآضَ كَصَدْرِ الرُّمْحِ نَهْداً مُصَدَّراً
يُكَفْكِفُ مِنْهُ خُنْزُوَاناً مُنَازِعَا

Dedi ki: **الخُنْزُوَانَةُ**: kibirdir… denilir ki: mutlaka senin **خُنْزُوَانَاتِكَ**’ını söküp atacağım; ve mutlaka senin **نُعْرَتَك**’ını uçuracağım.

**زنخ** : Ebû Ubeyd: **سَنِخَ** yemek ve **زَنِخَ** — değiştiği zaman.

Ve hadiste: **) ( أَنَّ رَجُلاً دَعَا النَّبِيّ ( صلى الله عليه وسلم ) إلَى طَعَامِهِ فَقَدَّمَ إلَيْهِ إهَالَةً زَنِخَةً فِيهَا قَرْعٌ . فَجَعَلَ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) يَتَتَبَّعُ الْقَرْعَ وَيَأْكُلُهُ ) (**.

**) ( الزَّنِخَةِ ) (** ile murad etti: koku salmış ve değişmiş olanı.

Ebû Amr dedi: **زَنَخَ** kene, **زُنُوخاً**; ve **رَتَخَ** **رُتُوخاً** — kendisine yapıştığı kimseye tutunduğu zaman. Ve Ebû Amr okudu:
فَقُمْنَا وَزَيْدٌ رَاتِخٌ في خِبَائِهَا
رُتُوخَ القُرَادِ لاَ يَرِيمُ إذَا زَنَخْ

Ve şöyle rivayet olunur: **) ( إذَا رَتَخْ ) (**; ikisinin mânâsı birdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والزاء وما يثلثهما)
  (خزع)  الخاء والزاء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على القَطْع والانقِطاع. يقال تَخَزَّعَ فلانٌ عن أصحابه، إذا تخلّف عنهم في السَّير؛ ولذلك سمِّيت خُزاعةُ؛ لأنهم تخزَّعوا عن أصحابهم وأقاموا بمكَّة([1]). وهو قول القائل:
فلما هبَطْنا بطْنَ مَرٍّ تخزّعت *** خُزاعَةُ عَنَّا بالحلول الكَراكِر([2])  ويقال تخزّعْنا الشَيءَ بيننا، أي اقتسمناه قِطَعا. والخَوْزعة: رَمْلة تنقطع من مُعْظم الرِّمال.
  (خزف)  الخاء والزاء والفاء ليس بشيءٍ. فالخَزَفُ هذا المعروفُ، ولسنا ندري أعربيٌّ هو أمْ لا. قال ابنُ دريد([3]): الخَزْف الخَطْر باليَد عند المشْي. وهذا من أعاجيب أبي بَكر.
  (خزق)  الخاء والزاء والقاف أصلٌ، وهو يدلُّ على نَفاذِ الشَّيء المرمِيّ به أو ارتزازِه. فالخازِق من السِّهام المُقَرْطِس، وهو الذي يرتَزّ في قِرطاسه. وخَزَق الطّائر: ذَرَق. والخَزْق: الطَّعْن. والقياس واحد.
  (خزل)  الخاء والزاء واللام* أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانقطاع والضَّعف. يقال خَزَلْتُ الشيءَ: قطعتُه. وانخَزَل فُلانٌ: ضعُف.
   (خزم)  الخاء والزاء والميم أصلٌ يدلُّ على انثقاب الشَّيء. فكلُّ مثقوبٍ مخزومٌ. والطَّير كلُّها مخزُومة؛ لأنَّ وَتَرَاتِ أنفها مخزُومة. ولذلك يقال نَعام مُخَزَّمٌ. قال:
  * وأرفَعُ صوتي للنَّعام المُخَزّمِ([4]) *
  وخَزَمْت الجَرادَ في العُود: نَظَمْته. وخَزمْتُ البعيرَ، إذا جعلْتَ في وَتَرَةِ أنْفه خِزَامةً من شَعْر. وعلى هذا القياسِ يسمَّى شجرةٌ من الشَّجر خَزَمة؛ وذلك أنّ لها لِحاءً يُفتَل منه الحِبال، والحبال خِزامات.
  وقد شذَّ عن الباب الخَزُومة: البقرة([5]). وَكلمةٌ أخرى، يقال خازَمْتُ الرّجُلَ الطّريقَ، وهو أن يأخُذَ في طريقٍ ويأخُذَ([6]) هو في غيرِه حتَّى يلتقِيا في مكانٍ واحد. وأخْزَمُ: رجلٌ. فأمَّا قولهم إنّ الأخْزَم الحيَّة الذكرُ، فكلامٌ فيه نظَر.
  (خزن)  الخاء والزاء والنون أصلٌ يدلُّ على صيانة الشَّيءِ. يقال خزَنْتُ الدِّرهَم وغيرَه خَزْناً؛ وخزَنتُ السِّرَّ. قال:
إذا المرءُ لم يخْزُنْ عليه لِسَانََُهُ *** فليس على شَيءٍ سِواهُ بخَزَّانِ([7])  فأمّا خَزِنَ اللّحمُ: تغيَّرَتْ رائحتُه، فليس من هذا، إنما هذا من المقلوب والأصل خنِزَ. وقد ذُكِر في موضعه. قال طرَفة في خزِن:
ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها *** إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ([8])  (خزو)  الخاء والزاء والحرف المعتل أصلان: أحدهما السياسة، والآخر الإبعاد.
  فأمَّا الأول فقولهم خَزَوتُهُ، إذا سُسْتَه. قال لبيد:
  * واخْزُهَا بالبِرِّ لله الأجَلّ([9]) *
  وقال ذو الأصبع:
لاهِِ ابنُ عَمِّكَ لا أفْضَلْتَ في حسبٍ *** عَنِّي ولا أنتَ دَيّانِي فتخزونِي([10])  وأمَّا الآخَر فقولُهم: أخزَاهُ الله، أي أبعَدَه ومَقَتَه. والاسم الخِزْي. ومن هذا الباب قولهم خَزِي الرّجل: استحيا مِن قُبْحِ فعله خَزَايةً، فهو خَزيان؛ وذلك أنّه إذا فعل ذلك واستحيا تباعَدَ ونأى. قال جرير:
وإنّ حِمىً لم يَحْمِهِ غيرُ فُرْتَنَى *** وغيرُ ابنِ ذِي الكِيرَيْنِ خَزْيانُ ضائعُ([11])  (خزب)  الخاء والزاء والباء يدلُّ على وَرَم ونتُوّ في اللّحم. يقال خَزِبَت الناقةُ خَزَباً، وذلك إذا وَرِم ضَرْعُها. والأصل قولهم لحمٌ خزِبٌ: رَخْصٌ. وكلُّ لحمةٍ رَخْصَةٍ خَزِبَة.
   (خزر)  الخاء والزاء والراء أصلان. أحدهما جِنْسٌ [من] الطَّبيخ([12])، والآخر ضِيقٌ في الشَّيء.
  فالأوّل الخَزِيرُ، وهو دقيقٌ يُلْبَكُ بشَحْم. وكانت العربُ تعَيِّر آكِلَه([13]).
  والثاني الخَزَر، وهو ضيق العَيْنِ وصِغَرُها. يقال رجلٌ أخْزَرُ وامرأةٌ خَزْراءُ. وتخازَرَ الرّجُل، إذا قبَض جفنَيه ليحدِّد النّظَر. قال:
  * إذا تخازَرْتُ وما بي مِن خَزَرْ([14]) *
---------------------------------------------------------------
([1]) في السيرة 59 جوتنجن ومعجم البلدان (مر) أنهم أقاموا بمر الظهران. وهو موضع على مرحلة من مكة.
([2]) البيت لعوف بن أيوب الأنصاري، كما في السيرة ومعجم البلدان (مر). وقد نسب في اللسان (خزع) إلى حسان بن ثابت. وانظر ديوان حسان 208.
([3]) الجمهرة (2: 216).
([4]) البيت لأوس بن حجر، كما في الحيوان (4: 395) وليس في ديوانه. وصدره:
* وينهى ذوي الأحلام عن حلومهم *
([5]) هي بلغة هذيل. ومنه قول أبي ذرة الهذلي:
إن ينتسب ينسب إلى عرق ورب *** أهل خزومات وشحاج صخب([6]) في الأصل: "واحد".
([7]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 125. وفي اللسان بدون نسبة: "فليس على شيء سواه بخازن".
([8]) ديوان طرفة 69 واللسان (خزن).
([9]) ديوان لبيد 12 طبع 1881 والمجمل واللسان (خزا). وصدره:
* غير أن لا تكذبنها في التقى *
([10]) المفضليات (1: 158، 160) والمجمل واللسان (خزا). وسيأتي في (لاه).
([11]) ديوان جرير 370 والمجمل واللسان (خزا).
([12]) في الأصل: "البطيخ"، تحريف.
([13]) منه قول جرير:
وضع الخزير فقيل أين مجاشع *** فشحا جحافله جراف هبلع([14]) الرجز لعمرو بن العاص، في وقعة صفين 421 وكذا في اللسان (مرر) قال: "وهو المشهور. ويقال إنه لأرطاة بن سهية تمثل به عمرو". وانظر اللسان (خزر) والمخصص (14: 180) وأمالي القالي (1: 96).
ـ

##### Türkçe

(**باب الخاء والزاء وما يثلثهما**)
  (**خزع**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **العين** tek bir asıldır; kesmeye ve kopmaya delâlet eder. Denir: **تَخَزَّعَ** falan, arkadaşlarından; onlardan yürüyüşte geri kaldığı zaman. Bundan dolayı **خُزاعةُ** adlandırıldı; çünkü onlar arkadaşlarından **تخزَّعوا** ve Mekke’de ikamet ettiler([1]). Bu, söyleyenin sözüdür:
فلما هبَطْنا بطْنَ مَرٍّ تخزّعت *** خُزاعَةُ عَنَّا بالحلول الكَراكِر([2])  Ve denir: **تخزّعْنا** şeyi aramızda; yani onu parçalar hâlinde paylaştık. Ve **الخَوْزعة**: kumların çoğundan kopan bir kumluktur.
  (**خزف**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **الفاء** bir şey değildir. Şu bilinen **الخَزَفُ**; onun Arapça mı yoksa değil mi olduğunu bilmiyoruz. İbn Düreyd([3]) dedi: **الخَزْف** yürürken el ile işaret etmektir. Bu, Ebû Bekir’in acayiplerindendir.
  (**خزق**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **القاف** bir asıldır; ve o, atılan şeyin nüfuz etmesine yahut saplanmasına delâlet eder. **الخازِق** oklardan **المُقَرْطِس** olandır; o, kılıfına saplanan kimsedir. Ve **خَزَق** kuş: pisledi. Ve **الخَزْق**: mızraklama/saplama. Ölçü birdir.
  (**خزل**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **اللام** tek bir asıldır; kopmaya ve zayıflığa delâlet eder. Denir: **خَزَلْتُ** şeyi: onu kestim. Ve **انخَزَل** falan: zayıfladı.
   (**خزم**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **الميم** bir asıldır; şeyin delinmesine delâlet eder. Her delik olan **مخزوم**dur. Ve kuşların hepsi **مخزُومة**dır; çünkü burunlarının yumuşak kısmı delinmiştir. Bundan dolayı denir: **نَعام مُخَزَّمٌ**. Dedi:
  * وأرفَعُ صوتي للنَّعام المُخَزّمِ([4]) *
  Ve **خَزَمْت** çekirgeyi çubuğa: onu dizdim. Ve **خَزمْتُ** deveyi; burnunun yumuşak kısmına kıldan bir **خِزَامةً** yaptığın zaman. Bu kıyasa göre ağaçlardan bir ağaca **خَزَمة** denir; çünkü onun kabuğu vardır, ondan ipler bükülür; ipler de **خِزامات**tır.
  Ve babdan şâz oldu: **الخَزُومة**: inek([5]). Ve başka bir kelime: denir **خازَمْتُ** adamla yolu; o, bir yola girer ve([6]) o da başka birine girer; ikisi tek bir yerde buluşuncaya kadar. Ve **أخْزَمُ**: bir adamdır. Ama onların “**الأخْزَم** erkek yılandır” sözleri, içinde bakış/inceleme olan bir sözdür.
  (**خزن**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **النون** bir asıldır; şeyin korunmasına delâlet eder. Denir: **خزَنْتُ** dirhemi ve başkasını **خَزْناً**; ve **خزَنتُ** sırrı. Dedi:
إذا المرءُ لم يخْزُنْ عليه لِسَانََُهُ *** فليس على شَيءٍ سِواهُ بخَزَّانِ([7])  Ama **خَزِنَ** et: kokusu değişti; bu bundan değildir; bu ancak ters çevrilmiş olandandır ve asıl **خنِزَ**dır. Kendi yerinde zikredilmiştir. Tarafe **خزِن** hakkında dedi:
ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها *** إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ([8])  (**خزو**)  **الخاء** ve **الزاء** ve illetli harf iki asıldır: biri siyaset/yönetme, diğeri uzaklaştırmadır.
  Birincisine gelince: onların “**خَزَوتُهُ**” sözüdür; onu yönettiğin zaman. Lebîd dedi:
  * واخْزُهَا بالبِرِّ لله الأجَلّ([9]) *
  Ve Zû’l-İsba‘ dedi:
لاهِِ ابنُ عَمِّكَ لا أفْضَلْتَ في حسبٍ *** عَنِّي ولا أنتَ دَيّانِي فتخزونِي([10])  Diğerine gelince: onların “**أخزَاهُ الله**” sözüdür; yani onu uzaklaştırdı ve ona buğzetti. İsim **الخِزْي**dir. Bu babdandır onların “**خَزِي** adam” sözleri: çirkin fiilinden **خَزَايةً** ile utandı; o hâlde o **خَزيان**dır; çünkü o bunu yaptığında ve utandığında uzaklaşır ve çekilir. Cerîr dedi:
وإنّ حِمىً لم يَحْمِهِ غيرُ فُرْتَنَى *** وغيرُ ابنِ ذِي الكِيرَيْنِ خَزْيانُ ضائعُ([11])  (**خزب**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **الباء** ette şişmeye ve kabarmaya delâlet eder. Denir: **خَزِبَت** dişi deve **خَزَباً**; bu, memesi şiştiği zamandır. Asıl, onların “**لحمٌ خزِبٌ**” sözüdür: yumuşak. Ve her yumuşak et parçası **خَزِبَة**dir.
   (**خزر**)  **الخاء** ve **الزاء** ve **الراء** iki asıldır. Biri pişmiş yemeğin bir cinsi([12]), diğeri şeyde darlıktır.
  Birincisi **الخَزِيرُ**dür; o, yağ ile karıştırılan undur. Araplar, onu yiyeni ayıplarlardı([13]).
  İkincisi **الخَزَر**dir; gözün darlığı ve küçüklüğüdür. Denir: **رجلٌ أخْزَرُ** ve **امرأةٌ خَزْراءُ**. Ve **تخازَرَ** adam; bakışı keskinleştirmek için göz kapaklarını kıstığı zaman. Dedi:
  * إذا تخازَرْتُ وما بي مِن خَزَرْ([14]) *
---------------------------------------------------------------
([1]) Siyer 59 Göttingen’de ve Mu‘cemü’l-büldân (**مر**)’da, onların Merrü’z-Zahrân’da ikamet ettikleri (zikredilir). O, Mekke’den bir merhale uzaklıkta bir yerdir.
([2]) Beyit, Siyer ve Mu‘cemü’l-büldân (**مر**)’da olduğu üzere Avf b. Eyyûb el-Ensârî’nindir. Lisân (**خزع**)’da Hassân b. Sâbit’e nispet edilmiştir. Hassân Dîvânı 208’e bak.
([3]) el-Cemhere (2: 216).
([4]) Beyit, el-Hayevân (4: 395)’te olduğu üzere Evs b. Hacer’indir; dîvânında değildir. İlk mısraı:
* وينهى ذوي الأحلام عن حلومهم *
([5]) Hüzeyl lehçesindedir. Ondandır Ebû Zurre el-Hüzelî’nin sözü:
إن ينتسب ينسب إلى عرق ورب *** أهل خزومات وشحاج صخب([6]) Asılda: “واحد”.
([7]) Beyit, Dîvânında 125’te İmru’ül-Kays’ındır. Lisân’da nispet olmaksızın: “فليس على شيء سواه بخازن”.
([8]) Tarafe Dîvânı 69 ve Lisân (**خزن**).
([9]) Lebîd Dîvânı 12, 1881 baskısı; ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**). İlk mısraı:
* غير أن لا تكذبنها في التقى *
([10]) el-Mufaddaliyât (1: 158, 160) ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**). (**لاه**)’da gelecektir.
([11]) Cerîr Dîvânı 370 ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**).
([12]) Asılda: “البطيخ”, tahrif.
([13]) Ondandır Cerîr’in sözü:
وضع الخزير فقيل أين مجاشع *** فشحا جحافله جراف هبلع([14]) Recez, Sıffîn vak‘asında 421’de Amr b. el-Âs’ındır; Lisân (**مرر**)’da da böyledir. Dedi: “O meşhurdur. Ve denir ki o, Ertât b. Süheyye’nindir; Amr onunla temessül etti.” Lisân (**خزر**) ve el-Muhassas (14: 180) ve Emâlî’l-Kâlî (1: 96)’ye bak.
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الخزن: حفظ الشيء في الخزانة، ثم يعبر به عن كل حفظ كحفظ السر ونحوه، وقوله تعالى: ﴿وإن من شيء إلا عندنا خزائنه﴾ [الحجر/21]، ﴿ولله خزائن السموات والأرض﴾ [المنافقون/7]، فإشارة منه إلى قدرته تعالى على ما يريد إيجاده، أو إلى الحالة التي أشار إليها بقوله عليه السلام: (فرغ ربكم من الخلق والخلق والرزق والأجل) (الحديث عن عبد الله بن مسعود عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (فرغ إلى ابن آدم من أربع: الخلق والخلق والأجل والرزق) أخرجه الطبراني في الأوسط 2/336؛ وهو في مجمع الزوائد 7/195 كتاب القدر؛ والفتح الكبير 2/266. وفيه عيسى بن المسيب البجلي، وهو ضعيف عند الجمهور، ووثقه الحاكم والدارقطني في سننه، وضعفه في غيرها. وللحديث طرق أخرى وروايات أخرى عند الطبراني وأحمد وابن عساكر، وانظر: مسند أحمد 2/167)، وقوله تعالى: ﴿فأسقيناكموه وما أنتم له بخازنين﴾ [الحجر/22]، قيل معناه: حافظين له بالشكر، وقيل: هو إشارة إلى ما أنبأ عنه قوله: ﴿أفرأيتم الماء الذي تشربون أأنتم أنزلتموه...﴾ الآية [الواقعة/69]، والخزنة: جمع الخازن، ﴿وقال لهم خزنتها﴾ [الزمر/71 و 73]، في صفة النار وصفة الجنة، وقوله: ﴿لا أقول لكم عندي خزائن الله﴾ [الأنعام/50]، أي: مقدوراته التي منعها الناس؛ لأن الخزن ضرب من المنع، وقيل: جوده الواسع وقدرته، وقيل هو قوله كن، والخزن في اللحم أصله الادخار، فكني به عن نتنه، يقال: خزن اللحم (انظر: الأفعال 1/489؛ والمجمل 2/287؛ والمنتخب لكراع النمل 2/594) : إذا أنتن، وخنز بتقدم النون.

##### Türkçe

- **الخزن**: şey’i **الخزانة** içinde muhafaza etmektir; sonra onunla her muhafaza kastedilir; sır muhafazası ve benzeri gibi. Ve O’nun, yüce olanın sözü: ﴿وإن من شيء إلا عندنا خزائنه﴾ [الحجر/21]، ﴿ولله خزائن السموات والأرض﴾ [المنافقون/7]; bu, O’ndan, yüce olanın, var etmeyi istediği şeye kudretine bir işarettir; yahut, onun (aleyhi’s-selâm) sözüyle işaret ettiği hâle bir işarettir: (فرغ ربكم من الخلق والخلق والرزق والأجل) (hadis, Abdullah b. Mesud’dan, Nebî صلى الله عليه وسلم’den: (فرغ إلى ابن آدم من أربع: الخلق والخلق والأجل والرزق) dedi; Taberânî onu el-Evsat’ta 2/336’da çıkarmıştır; ve o, Mecmaʿu’z-Zevâid 7/195, Kitâbu’l-Kader’dedir; ve el-Fethu’l-Kebîr 2/266. Ve onda Îsâ b. el-Müseyyeb el-Becelî vardır; o, cumhur nezdinde zayıftır; Hâkim ve Dârakutnî onu Sünen’inde sika saymış, başka yerlerde zayıf saymıştır. Ve hadisin başka yolları ve başka rivayetleri Taberânî, Ahmed ve İbn Asâkir’dedir; bak: Müsned Ahmed 2/167). Ve O’nun, yüce olanın sözü: ﴿فأسقيناكموه وما أنتم له بخازنين﴾ [الحجر/22]; denildi ki, mânâsı: ona şükür ile onun muhafızları (değilsiniz). Ve denildi ki: o, şu sözün haber verdiği şeye bir işarettir: ﴿أفرأيتم الماء الذي تشربون أأنتم أنزلتموه...﴾ âyet [الواقعة/69]. Ve **الخزنة**: **الخازن**’in cem‘idir; ﴿وقال لهم خزنتها﴾ [الزمر/71 و 73]; ateşin sıfatında ve cennetin sıfatında. Ve O’nun sözü: ﴿لا أقول لكم عندي خزائن الله﴾ [الأنعام/50]; yani: insanların men ettiği O’nun kudret altındakileri; çünkü **الخزن** men‘in bir türüdür. Ve denildi ki: O’nun geniş cömertliği ve kudreti. Ve denildi ki: o, “**كن**” sözüdür. Ve **الخزن** et’te, aslı **الادخار**’dır; böylece onunla kokması kinaye edilmiştir; denilir: **خزن اللحم** (bak: الأفعال 1/489؛ والمجمل 2/287؛ والمنتخب لكراع النمل 2/594): koktuğu zaman; ve **خنز** nûn’un öne alınmasıyla.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ز ن
خزن المال في الخزانة‏:‏ أحرزه‏.‏
واختزنه لنفسه واستخزنه المآل وله مخزن حريز وهو صاحب مخزن الأمير‏.‏
إذا المرء لـم يخـزن عليـه لسانـه فليس على شيء سواه بخزان وقال السمهريّ بن أسد العكليّ‏:‏ وبادر بليلـي أوبـة الركـب إنهـم متى يرجعوا يخزن عليك كلامها واجعله في خزانتك أي في قلبك إذا لقنته علماً أو أودعته سراً‏.‏
وفي حكمة لقمان ‏"‏ إذا كان خازنك حفيظاً وخزانتك أمينة رشدت في دنياك وآخرتك ‏"‏‏.‏
وقولهم‏:‏ خزن اللحم إذا تغير معناه خزنه فخزن أي ادخره فإيف بسبب الادخار‏.‏
ألا ترى إلى قوله‏:‏ ثم لا يخزن فينا لحمها إنما يخزن لحم المدخر

##### Türkçe

خ ز ن
**خزن** malı **الخزانة** içinde: onu muhafaza etti.
Ve onu kendisi için **اختزنه** ve âkıbet onu **استخزنه**; ve onun için sağlam bir **مخزن** vardır; ve o, emîrin **مخزن** sahibidir.
Eğer kişi diliyle kendisi aleyhine **يخزن** etmezse, onun dışında hiçbir şey üzerine **بخزان** değildir. Ve **السمهريّ بن أسد العكليّ** dedi:
Ve geceleyin binekli topluluğun dönüşünü acele ettir; çünkü onlar ne zaman dönerlerse onun sözü senin aleyhine **يخزن** eder.
Ve onu **خزانتك** içine, yani kalbine koy; ona bir ilim telkin ettiğinde veya ona bir sır emanet ettiğinde.
Ve Lokman’ın bir hikmetinde: “Eğer **خازنك** koruyucu ve **خزانتك** emin olursa, dünyanda ve âhiretinde doğru yolu bulursun.”
Ve onların sözü: **خزن** eti, değiştiği zaman; mânâsı: onu **خزنه** etti; böylece **فخزن** yani onu biriktirdi; o hâlde o, biriktirme sebebiyledir.
Görmüyor musun onun sözüne: sonra onun eti bizde **يخزن** etmez; ancak biriktirilmiş olanın eti **يخزن** eder.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

خَزَنَ الشَّيءَ يَخْزُنه خَزْناً واخْتَزَنه: أَحْرَزه وجعله في خِزانة واختزنه لنفسه. والخِزانةُ: اسم الموضع الذي يُخْزَن فيه الشيء. وفي التنزيل العزيز: وإنْ من شيء إلا عندنا خَزائنُه. والخِزانةُ: عَملُ الخازِن. والمَخْزَن، بفتح الزاي: ما يُخْزَن فيه الشيء. والخِزانةُ: واحدة الخَزائن. وفي التنزيل العزيز: ولا أَقول لكم عندي خَزائن الله؛ قال ابن الأَنباري: معناه غُيوب علم الله التي لا يعلمها إلا الله، وقيل للغُيوب خَزائنُ لغموضها على الناس واستتارها عنهم. وخَزَن المالَ إذا غيَّبه. وقال سفيان بن عيينة: إنما آياتُ القرآن خزائن، فإِذا دخلتَ خزانةً فاجتهد أَن لا تخرج منها حتى تعرف ما فيها، قال: شبَّه الآية من القرآن بالوعاء الذي يجمع فيه المال المخزون، وسمي الوعاء خزانة لأَنه من سبب المخزون فيه. وخِزانة الإنسان: قلبه. وخازِنه وخَزّانه: لسانه، كلاهما على المثل. وقال لقمان لابنه: إذا كان خازِنك حفيظاً وخِزانتك أَمينةً رَشدْتَ في أَمرَيْكَ دنياك وآخرتك، يعني اللسان والقلب؛ وقال:
إذا المَرْءُ لم يَخْزُنْ عليه لسانُه،
فليس على شيءٍ سِواه بخازِنِ.
وخَزَنتُ السِّرَّ واختزَنْتُه: كتَمْتُه. وخَزِنَ اللحمُ، بالكسر، يَخْزَنُ وخَزَنَ يَخْزُن خَزْناً وخُزوناً وخَزُنَ، فهو خَزينٌ: تغير وأَنتن مثل خَنِزَ مقلوب منه؛ قالَ طرفة:
ثُمَّ لا يَحْزَنُ فينا لَحْمُها،
إنما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِر.
وعمَّ بعضهم به تغير الطعام كله. وقال أَبو حنيفة: الخَزَّانُ الرُّطَب تسْوَدُّ أَجوافه من آفة تصيبه، اسم كالجَبّان والقَذّاف، واحدته خَزّانة. واختَزَنتُ الطريقَ واخْتَصرْتُه، وأَخذنا مخازِنَ الطريق ومَخاصِرَها أَي أَخذنا أَقرَبها.

##### Türkçe

**خَزَنَ** şeyi **يَخْزُنه** **خَزْناً** ve **اخْتَزَنه**: onu korunaklı yere koydu ve onu bir **خِزانة** içine koydu; ve onu kendisi için **اختزنه**. Ve **الخِزانةُ**: şeyin içinde **يُخْزَن** edildiği yerin adıdır. Ve aziz tenzilde: “Ve hiçbir şey yoktur ki ancak onun **خَزائنُه** bizim yanımızdadır.” Ve **الخِزانةُ**: **الخازِن**in işidir. Ve **المَخْزَن** (زاي’in fethiyle): şeyin içinde **يُخْزَن** edildiği şeydir. Ve **الخِزانةُ**: **الخَزائن**in bir tanesidir. Ve aziz tenzilde: “Ve size ‘Allah’ın **خَزائن**i benim yanımdadır’ demiyorum”; İbnü’l-Enbârî dedi: manası, Allah’tan başkasının bilmediği Allah’ın ilminin gayblarıdır; ve gayblara, insanlara kapalı oluşları ve onlardan gizlenmeleri sebebiyle **خَزائن** denildi. Ve **خَزَن** malı: onu gizlediği zaman. Ve Süfyân b. ʿUyeyne dedi: Kur’an’ın ayetleri ancak **خزائن**dir; artık bir **خزانة**ye girdiğin zaman, içindekini bilinceye kadar ondan çıkmamaya gayret et, dedi: Kur’an’dan ayeti, içinde saklı malın toplandığı kaba benzetti; ve kap, içindekinin saklı oluşuna sebep olduğundan dolayı **خزانة** diye adlandırıldı. Ve insanın **خِزانة**si: onun kalbidir. Ve onun **خازِنه**si ve **خَزّانه**si: onun dilidir; ikisi de mesel üzerinedir. Ve Lokman oğluna dedi: eğer senin **خازِن**in koruyucu ve senin **خِزانتك** güvenilir olursa, iki işinde, dünyanda ve ahiretinde doğru yolu bulursun; yani dil ve kalp; ve dedi ki:

Eğer kişi, dili kendisi aleyhine **يَخْزُنْ** etmezse,
onun dışında hiçbir şey üzerinde **بخازِنِ** yoktur.

Ve **خَزَنتُ** sırrı ve onu **اختزَنْتُه**: onu gizledim. Ve **خَزِنَ** et, kesre ile, **يَخْزَنُ**; ve **خَزَنَ** **يَخْزُن** **خَزْناً** ve **خُزوناً** ve **خَزُنَ**; artık o **خَزينٌ**dir: değişti ve kokuştu; **خَنِزَ** gibi, ondan ters çevrilmiş; Tarafe dedi:

Sonra onun eti bizde bozulmaz,
ancak biriktirenin eti **يَخْزَنُ** olur.

Ve bazısı bunu bütün yemeğin değişmesi hakkında genelledi. Ve Ebû Hanîfe dedi: **الخَزَّانُ** taze hurmadır; ona isabet eden bir afetten dolayı içi kararır; **الجَبّان** ve **القَذّاف** gibi bir isimdir; onun bir tanesi **خَزّانة**dır. Ve yolu **اختَزَنتُ** ve onu **اخْتَصرْتُ**; ve yolun **مخازِنَ**lerini ve **مَخاصِرَها**sını aldık; yani en yakınlarını aldık.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ز ن * * خَزَن * المال جعله في * الخِزانةِ * و * اخْتَزَنَه * أيضا و * خَزَن * السر كتمه و * اخْتَزنَهُ * أيضا وبابهما نصر و * المَخْزَنُ * ما يُخزن فيه الشيء و * الخِزَانةُ * واحدة * الخَزَائِن

##### Türkçe

* خ ز ن * **خَزَن** malı, onu **الخِزانةِ** içine koydu; ve **اخْتَزَنَه** de (aynı şekilde). Ve **خَزَن** sırrı: onu gizledi; ve **اخْتَزنَهُ** de (aynı şekilde). Ve ikisinin babı **نصر**’dır. Ve **المَخْزَنُ**: şeyin içinde saklandığı şey. Ve **الخِزَانةُ**: **الخَزَائِن**’in bir tanesi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( خَزَنَ المالَ ) في الخزانَةِ : ( أَحْرَزَهُ ، كاخْتَزَنَهُ ) ؛ كما في الصِّحاحِ .
وقيلَ : اخْتَزَنَهُ لنفْسِه .
( و ) خَزَنَ ( اللّحْمُ خَزْناً وخُزوناً ) : إذا ( تَغَيَّرَ ) وأَنْتَنَ ، ( كخَزِنَ كفَرِحَ ) ، وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ ؛ وقالَ : هو مثْلُ خَنِزَ مَقْلوبٌ منه : وأَنْشَدَ لطَرَفَة :
ثُمَّ لا يَخْزَنُ فينا لَحْمُهاإِنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرِوعَمَّ بعضُهم تَغَيّرَ الطَّعامِ كلّه .
( و ) حَزُنَ مثْلُ ( كَرُمَ ) ، لُغَةٌ ثالثَةٌ ، ( فهو خَزِينٌ ) ، ككَرُمَ فهو كَريمٌ .
وقالَ الزَّمخْشرِيُّ وقوْلُهم خَِزَنُ اللَّحْم إذا تغَيَّرَ ، معْناهُ خَزَنَه فخزِنَ ، أَي ادَّخَرَه فأَنْتَنَ بسبَبِ الادِّخارِ .
وقالَ الرَّاغبُ : الخزنُ في اللَّحْم الادِّخارُ ، فكنى به عن نَتَنِه .
( و ) الخِزَانَةُ ، ( ككِتابَةٍ : فِعلُ الخازِنِ ) وعَمَلُه .
( و ) الخِزَانَةُ : ( مكانُ الخَزْنِ ) ، أَي الموْضِعُ الذي يُخْزَنُ فيه الشيءُ ، والجمْعُ الخَزائِنُ ؛ ( ولا يُفْتَحُ ) ، وقد ولعت العامَّةُ بفتِحْها ، وفيه نكْتَةُ لطِيفَةٌ ، وهو مثْلُ قوْلِهم : القصْعَة لا تُكْسَر والقنْدِيلُ لا يُكْسَر ، ( كالمَخْزَنِ ، كمَقْعَدٍ ) ، والجمْعُ المخازِنُ .
( و ) مِن المجازِ : الخِزَانَةُ : ( القَلْبُ ) لأنَّه يخزنُ فيه السِّرّ .
( والخَزَّانُ ، كشَدَّادٍ : اللِّسانُ ، كالخازِنِ ) على المَثَلِ ؛ منه قوْلُ لقْمانَ لابْنِه : إذا كانَ خازِنُكَ حَفِيظاً وخِزانَتُك أَمِينَةً رَشدْتَ في أَمرَيْك دُنْياك وآخِرَتك ، يعْنِي اللِّسان والقَلْب ؛ وقالَ الشاعِرُ :
آذا المَرْءُ لم يَخْزُنْ عليهِ لسانُهفليس على شيءٍ سِواهُ بخازِنِ

( و ) قالَ أَبو حنيفَةَ : الخَزَّانُ : ( الرُّطَبُ المَسْوَدُّ الجَوْفِ لآفَةٍ ) تُصِيبُه ، اسمٌ كالجبَّانِ والقذَّافِ ، واحِدَتُه خَزَّانَةٌ .
( ومخازنة الطَّرِيقِ : مَخاصِرُهُ ) ، أي أَقْرَبه .
( واخْتَزَنَ طَريقاً : أَخَذَ أَقْرَبَهُ ) ، وكذلِكَ اخْتَصَرَهُ .
( وأَخْزَنَ ) الرَّجُلُ : ( اسْتَغْنَى بعدَ فَقْرٍ .
( و ) أَبو الحسَنِ ( عليُّ بنُ أَحمدَ ) بنِ محمدٍ المُفَسِّرُ ؛ ( وأَحمدُ بنُ محمدِ بنِ موسَى ) ، ولابن السمعاني أَبو عبْدِ اللهاِ محمدُ بنُ أَحمدَ بنِ موسَى الرَّازِي الفَقِيهُ الحنِفيُّ قاضِي الرَّيّ وفرْغَانَة وهرَاةَ ؛ ( الخازِنانِ مُحَدِّثانِ ) ؛ الأَخيرُ رَوَى عنه الحاكِمُ ، تُوفي بفرْغانَةَ سَنَة 360 رَحِمَه اللهاُ تعالى .
وفاتَهُ :
محمدُ بنُ عبْدِ الّلهِ بنِ محمدِ الخازِنِ الأَصْفهانيُّ الشَّاعِرُ له مدائِحُ كَثِيرَةٌ في الصَّاحِبِ بنِ عبَّادٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
خَزائِنُ الّلهِ تعالَى : غُيوبُ علْمِهِ تعالَى لغُموضِها على النَّاسِ واسْتِتَارِها عنهم .
والخَزَّانُ ، كشَدَّادٍ : مَنْ يَخْزنُ الطَّعام خاصَّة ، لُغَةٌ مصْرِيَّة .
وخَزَنَ السِّرَّ واخْتَزَنَه : كَتَمَهُ .
واسْتَخْزَنَ المالَ : خَزَنَهُ .
والخزْنَةُ : المالُ المَخْزُون ، كالخَزِينَةِ كسَفِينَةٍ .
وقوْلُه تعالَى : ﴿وما أَنْتم له بخازِنينَ﴾ ( 10 : أَي حافِظِيَنَ له بالشُّكْرِ .
والخَزَنَةُ ، محرَّكةً : جمْعُ الخازِنِ ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿وقالَ لهم خَزَنَتُها﴾ .

وخَزَنَ عنه عَطاءَه : مَنَعَهُ وحَبَسَهُ .
وخزوانُ : قَريَةٌ ببخارى .

##### Türkçe

: (**خَزَنَ المالَ**) **في الخزانَةِ**: (**أَحْرَزَهُ**، **كاخْتَزَنَهُ**)؛ **كما في الصِّحاحِ**.
Ve denildi: **اخْتَزَنَهُ** **لنفْسِه**.

( Ve ) **خَزَنَ** ( **اللّحْمُ خَزْناً وخُزوناً** ): eğer (**تَغَيَّرَ**) ve kokuştuysa; (**كخَزِنَ كفَرِحَ**) gibi; ve el-Cevherî bununla yetindi; ve dedi: o, **خَنِزَ** gibidir, ondan çevrilmiştir; ve Tarafe’den inşad etti:
ثُمَّ لا يَخْزَنُ فينا لَحْمُهاإِنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرِ
Ve bazısı, bütün yemeğin değişmesini genelledi.

( Ve ) **حَزُنَ** **كَرُمَ** gibi; üçüncü bir lugattır; (o hâlde o **خَزِينٌ**’dir), **كَرُمَ** gibi, o hâlde **كَريمٌ**.

Ve ez-Zemahşerî dedi: onların “**خَِزَنُ اللَّحْم** eğer değiştiyse” sözü; onun manası: **خَزَنَه** de, böylece **خزِنَ**; yani onu biriktirdi de, biriktirme sebebiyle kokuştu.

Ve er-Râgıb dedi: ette **الخزنُ** biriktirmedir; onunla kokuşmasına kinaye yaptı.

( Ve ) **الخِزَانَةُ** ( **ككِتابَةٍ**: **فِعلُ الخازِنِ** ) ve onun işi.

( Ve ) **الخِزَانَةُ**: (**مكانُ الخَزْنِ**), yani şeyin içinde saklandığı yer; çoğulu **الخَزائِنُ**’dir; (ve **لا يُفْتَحُ**); ve avam onu feth etmeye düşkün oldu; ve onda latif bir nükte vardır; ve o, onların “**القصْعَة** kırılmaz ve **القنْدِيلُ** kırılmaz” sözleri gibidir; (**كالمَخْزَنِ**، **كمَقْعَدٍ**), çoğulu **المخازِنُ**’dir.

( Ve ) mecazdan: **الخِزَانَةُ**: (**القَلْبُ**); çünkü onda sırrı saklar.

( Ve **الخَزَّانُ**، **كشَدَّادٍ**: **اللِّسانُ**، **كالخازِنِ** ) mesel üzere; ondan, Lokman’ın oğluna sözü: “Eğer senin **خازِنُكَ** hafîz ve senin **خِزانَتُك** emîn olursa, iki işinde, dünyanda ve âhiretinde rüşde erersin”; yani dil ve kalp; ve şair dedi:
آذا المَرْءُ لم يَخْزُنْ عليهِ لسانُهفليس على شيءٍ سِواهُ بخازِنِ

( Ve ) Ebû Hanîfe dedi: **الخَزَّانُ**: (**الرُّطَبُ المَسْوَدُّ الجَوْفِ لآفَةٍ**) ona isabet eden (bir) âfet sebebiyle; **الجبَّانِ** ve **القذَّافِ** gibi bir isimdir; onun teki **خَزَّانَةٌ**’dır.

( Ve **مخازنة الطَّرِيقِ**: **مَخاصِرُهُ** ), yani onun daha yakını.

( Ve **اخْتَزَنَ طَريقاً**: **أَخَذَ أَقْرَبَهُ** ), ve كذلك **اخْتَصَرَهُ**.

( Ve **أَخْزَنَ** ) adam: (**اسْتَغْنَى بعدَ فَقْرٍ**).

( Ve ) Ebû’l-Hasen (**عليُّ بنُ أَحمدَ**) b. Muhammed el-müfessir; (ve **أَحمدُ بنُ محمدِ بنِ موسَى**); ve İbnü’s-Sem‘ânî’ye göre Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed b. Mûsâ er-Râzî el-fakîh el-Hanefî, Rey, Fergana ve Herat kadısı; (**الخازِنانِ مُحَدِّثانِ**); sonuncudan el-Hâkim rivayet etti; Fergana’da sene 360’ta vefat etti; Allah Teâlâ ona rahmet etsin.

Ve onun gözünden kaçanı:
Muhammed b. Abdillah b. Muhammed el-**خازِنِ** el-İsfahânî eş-şair; onun, Sâhib b. Abbâd hakkında çok medihleri vardır.

Ve ona istidrâk olunanlardan:
**خَزائِنُ الّلهِ تعالَى**: O’nun ilminin gayblarıdır; insanlara kapalı oluşu ve onlardan gizlenmesi sebebiyle.

Ve **الخَزَّانُ**، **كشَدَّادٍ**: özellikle yiyeceği saklayan kimse; Mısır lugatıdır.

Ve **خَزَنَ السِّرَّ** ve **اخْتَزَنَه**: onu gizledi.

Ve **اسْتَخْزَنَ المالَ**: onu sakladı.

Ve **الخزْنَةُ**: saklanmış mal; **كالخَزِينَةِ** **كسَفِينَةٍ**.

Ve O’nun Teâlâ sözü: ﴿**وما أَنْتم له بخازِنينَ**﴾ (10): yani ona şükürle koruyanlar değilsiniz.

Ve **الخَزَنَةُ**، harekeli: **الخازِنِ**’in çoğuludur; ondan O’nun Teâlâ sözü: ﴿**وقالَ لهم خَزَنَتُها**﴾.

Ve **خَزَنَ** ondan onun atâsını: onu men etti ve hapsetti.

Ve **خزوانُ**: Buhara’da bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَزَنَهُ
1 خَزَنَهُ خزن خزنه خزننه خزنة , (JK, S, Msb, K,) aor. خَزُنَ , (JK, Msb,) inf. n. خَزَنٌ, (Msb,) He reposited it, stowed it, or put it, (S, Msb,) laid it up, kept it, preserved it, or guarded it, (JK, K,) in a خِزَانَة, (JK, S,) or in a مَخْزِن [or مَخْزَن]; (Msb;) namely, a thing, (JK, Msb,) or property; (S, K;) as also ↓ اختزنهُ, (S, K,) and ↓ استخزنهُ: or ↓ the second of these signifies he did so for himself. (TA.) ― -b2- And [hence] the first (S, Msb) and ↓ the second, (S,) (assumed tropical:) He concealed it; namely, a secret. (S, Msb.) ― -b3- And خَزَنَ عَنْهُ عَطَآءَهُ (assumed tropical:) He withheld from him his gift. (TA.) -A2- خَزِنَ, (JK, S, Msb, K,) formed by transposition from خَنِزَ, (S, Msb,) aor. خَزَنَ , inf. n. خَزَنٌ; (Msb;) and خَزُنَ; and خَزَنَ, [aor. خَزُنَ ,] inf. n. خَزْنٌ and خُزُونٌ; (K;) said of flesh-meat, (JK, S, Msb, K,) It became altered [for the worse] (JK, Msb, K) in odour, (Msb,) or stinking: (S, TA:) or, accord. to Z, خَزُنَ, said of flesh-meat, means it became stinking in consequence of its being laid up, or stored: and Er-Rلghib says that خَزْنٌ, in relation to flesh-meat, means the laying up, or storing: and hence is metonymically used as meaning its becoming stinking. (TA.) Tarafeh says,
ثُمَّ لَا يَخْزَنُ فِينَا لَحْمُهَا
اـِنَّمَا يَخْزَنُ لَحْمُ المُدَّخِرْ
[Then the flesh thereof will not become stinking among us: only the flesh-meat of him who lays it up becomes stinking]. (S, TA.)

اخزن
4 اخزن أخزن اخزن خزن He became rich, or in a state of competence or sufficiency, after poverty. (K.)

8 اـِخْتَزَنَ see 1, in three places. -A2- اختزن طَرِيقًا He took the nearest road, or way. (K, TA.)

10 اـِسْتَخْزَنَ see 1.

خَزْنَةٌ
خَزْنَةٌ خزن خزنه خزننه خزنة : see خَزِينَةٌ: ― -b2- and see also خِزَانَةٌ.

خَزِينٌ
خَزِينٌ خزى خزي خزين A thing reposited, stowed, or put, [laid up, kept, preserved, or guarded,] in a مَخْزِن [or مَخْزَن or خِزَانَة]. (Msb.) ― -b2- Flesh-meat altered [for the worse in odour]; (K;) stinking. (TA.)

خِزَانَةٌ
خِزَانَةٌ خازن خزان خزانه خزانة A small chamber within a large chamber; (TA in art. خدع;) [a closet; also called in the present day ↓ خَزْنَةٌ: and a cupboard:] a place in which things are reposited, stowed, laid up, kept, preserved, or guarded; a repository; [a magazine; a store-room;] (JK, Msb, K, TA;) and so ↓ مَخْزَنٌ, (S, K,) with fet-h to the ز, (S,) like مَقْعَدٌ, (K,) or ↓ مَخْزِنٌ, like مَجْلِسٌ, [which is irreg., as the aor. of خَزَنَ is يَخْزُنُ:] (Msb:) the former should not be pronounced with fet-h [i. e. خَزَانَة], (K,) as the vulgar are given to pronounce it: (TA:) the pl. of the former is خَزَائِنُ; (S, Msb;) and that of مخزن is مَخَازِنُ. (Msb, TA.) [Hence, خِزَانَةُ كُتُبٍ A library; and a bookcase. And خِزَانَةُ سِلَاحٍ An armoury.] ― -b2- And (tropical:) The heart; (K, TA;) because the secret is concealed in it. (TA.) See an ex. voce خَازِنٌ. -A2- Also The occupation, (JK, TA,) and act, (K, TA,) of the خَازِن. (JK, K, TA.)

خَزِينَةٌ
خَزِينَةٌ خزى خزينه خزينة and ↓ خَزْنَةٌ Wealth, or property, reposited, stowed, laid up, kept, preserved, or guarded. (TA.) [In the present day, both signify also A treasury. The pl. of the former is خَزَائِنُ.] ― -b2- [Hence,] خَزَائِنُ اللّٰهِ [in the Kur. vi. 50 and xi. 33, accord. to some,] means (assumed tropical:) The hidden things that are known of God: (TA:) or (assumed tropical:) the events decreed by God: (Bd in vi. 50:) or (assumed tropical:) the treasures of the means of subsistence that are supplied by God. (Bd and Jel * ibid.)

خَزَّانٌ
خَزَّانٌ خازن خزان One who stores up wheat, or food: of the dial. of Egypt. (TA.) ― -b2- See also خَازِنٌ. -A2- Also, as a subst, like جَبَّانٌ, (AHn,) Ripe dates becoming black in the interior by reason of some bane: (AHn, K:) n. un. with ة. (AHn.)

خَازِنٌ
خَازِنٌ خازن [One who reposits, stows, lays up, keeps, preserves, or guards, property, &c.; a treasurer]: (K, TA:) pl. خَازِنُونَ and خَزَنَةٌ. (TA.) [The latter of these pls. is applied in the Kur. xxxix. 73 to The keepers, or guardians, of Paradise: and in xxxix. 71 and xl. 52 and lxvii. 8 to those of Hell.] مَا أَنْتُمْ لَهُ بِخَازِنِينَ, in the Kur [xv. 22, accord. to some], means (assumed tropical:) Ye are not bearing it in mind with thankfulness. (TA.) ― -b2- (tropical:) The tongue; as also ↓ خَزَّانٌ. (K, TA.) Hence the saying of Lukmلn to his son, اـِذَا كَانَ خَازِنُكَ حَفِيظًا أَمِينَةً رَشْدْتَ فِى أَمْرَيْكَ دُنْيَاكَ وَآخِرَتِكَ ↓ وَخِزَانَتُكَ, i. e. (tropical:) [When] thy tongue [is such as keeps the secret confided to thee], and thy heart [is trustworthy, thou wilt follow the right way in respect of thy two states, thy state in the present world and thy state in the world to come]. (TA.)

مَخْزَنٌ
مَخْزَنٌ مخزن and مَخْزِنٌ: see خِزَانَةٌ. ― -b2- مَخَازِنُ الطَّرِيقِ The nearest roads, or ways. (K, * TA. [In the CK, مَحاصِرُهُ is erroneously put for مَخَاصِرُهُ.])

##### Türkçe

**خَزَنَهُ**
1 **خَزَنَهُ** خزن خزنه خزننه خزنة, (JK, S, Msb, K,) muzâri‘ı **خَزُنَ**, (JK, Msb,) mastarı **خَزَنٌ**, (Msb,) Onu bir **خِزَانَة** içinde, (JK, S,) yahut bir **مَخْزِن** [veya **مَخْزَن**] içinde, (Msb;) yani bir şeyi, (JK, Msb,) yahut malı; (S, K;) depoladı, istifledi, yahut koydu, (S, Msb,) biriktirdi, sakladı, muhafaza etti, yahut korudu; (JK, K;) bunun gibi ↓ **اختزنهُ**, (S, K,) ve ↓ **استخزنهُ**: yahut ↓ bu ikincisi, bunu kendisi için yaptı, mânâsınadır. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı] birincisi (S, Msb) ve ↓ ikincisi, (S,) (mecaz kabul edilerek:) Onu gizledi; yani bir sırrı. (S, Msb.) ― -b3- Ve **خَزَنَ عَنْهُ عَطَآءَهُ** (mecaz kabul edilerek:) Ona hediyesini esirgedi. (TA.)

-A2- **خَزِنَ**, (JK, S, Msb, K,) **خَنِزَ**’den yer değiştirme ile yapılmış, (S, Msb,) muzâri‘ı **خَزَنَ**, mastarı **خَزَنٌ**; (Msb;) ve **خَزُنَ**; ve **خَزَنَ**, [muzâri‘ı **خَزُنَ**,] mastarı **خَزْنٌ** ve **خُزُونٌ**; (K;) et hakkında, (JK, S, Msb, K,) kokuda (Msb,) yahut pis kokulu olarak (S, TA:) [daha kötüye doğru] bozuldu (JK, Msb, K) denir: yahut Z’ye göre, et hakkında söylenen **خَزُنَ**, onun biriktirilmesi yahut depolanması sebebiyle pis kokulu oldu demektir: ve Er-Râghib, etle ilgili olarak **خَزْنٌ**’ün, biriktirme yahut depolama mânâsına geldiğini söyler: buradan kinaye yoluyla, onun pis kokulu olması mânâsında kullanılır. (TA.) Tarafeh der ki,
ثُمَّ لَا يَخْزَنُ فِينَا لَحْمُهَا
اـِنَّمَا يَخْزَنُ لَحْمُ المُدَّخِرْ
[Sonra onun eti bizim aramızda pis kokulu olmaz: ancak onu biriktirenin et(i) pis kokulu olur]. (S, TA.)

**اخزن**
4 **اخزن** أخزن اخزن خزن Fakirlikten sonra zengin oldu, yahut yeterlilik ve kifayet hâlinde oldu. (K.)

8 **اـِخْتَزَنَ**: 1. maddeye, üç yerde, bak. -A2- **اختزن طَرِيقًا** En yakın yolu tuttu. (K, TA.)

10 **اـِسْتَخْزَنَ**: 1. maddeye bak.

**خَزْنَةٌ**
**خَزْنَةٌ** خزن خزنه خزننه خزنة: **خَزِينَةٌ**’ye bak: ― -b2- ve ayrıca **خِزَانَةٌ**’ye de bak.

**خَزِينٌ**
**خَزِينٌ** خزى خزي خزين Bir **مَخْزِن** [veya **مَخْزَن** yahut **خِزَانَة**] içinde depolanmış, istiflenmiş, yahut konmuş [biriktirilmiş, saklanmış, muhafaza edilmiş, yahut korunmuş] bir şey. (Msb.) ― -b2- Kokuda [daha kötüye doğru] bozulmuş et; (K;) pis kokulu. (TA.)

**خِزَانَةٌ**
**خِزَانَةٌ** خازن خزان خزانه خزانة Büyük bir odanın içinde küçük bir oda; (TA, madde **خدع**’da;) [bir dolap; günümüzde ayrıca ↓ **خَزْنَةٌ** diye de adlandırılır: ve bir kiler:] içinde şeylerin depolandığı, istiflendiği, biriktirildiği, saklandığı, muhafaza edildiği yahut korunduğu bir yer; bir depo; [bir ambar; bir depo odası;] (JK, Msb, K, TA;) ve bunun gibi ↓ **مَخْزَنٌ**, (S, K,) **ز**’ye fetha ile, (S,) **مَقْعَدٌ** gibi, (K,) yahut ↓ **مَخْزِنٌ**, **مَجْلِسٌ** gibi, [ki bu düzensizdir; çünkü **خَزَنَ**’ın muzâri‘ı **يَخْزُنُ**’dur:] (Msb:) birincisi, avamın telaffuz etmeye alıştığı gibi fetha ile [yani **خَزَانَة**] okunmamalıdır. (K,) (TA:) birincinin çoğulu **خَزَائِنُ**’dür; (S, Msb;) ve **مخزن**’in çoğulu **مَخَازِنُ**’dir. (Msb, TA.) [Bundan: **خِزَانَةُ كُتُبٍ** Bir kütüphane; ve bir kitap dolabı. Ve **خِزَانَةُ سِلَاحٍ** Bir silah deposu.] ― -b2- Ve (mecaz:) Kalp; (K, TA;) çünkü sır onun içinde gizlenir. (TA.) **خَازِنٌ** lafzında bir örneğe bak. -A2- Ayrıca **خَازِن**’in işi, (JK, TA,) ve fiili. (K, TA.)

**خَزِينَةٌ**
**خَزِينَةٌ** خزى خزينه خزينة ve ↓ **خَزْنَةٌ** Depolanmış, istiflenmiş, biriktirilmiş, saklanmış, muhafaza edilmiş yahut korunmuş servet yahut mal. (TA.) [Günümüzde ikisi de ayrıca bir hazine mânâsına gelir. Birincinin çoğulu **خَزَائِنُ**’dür.] ― -b2- [Bundan,] **خَزَائِنُ اللّٰهِ** [Kur’ân’da vi. 50 ve xi. 33’te, bazılarına göre,] (mecaz kabul edilerek:) Allah’ın bildiği gizli şeyler demektir: (TA:) yahut (mecaz kabul edilerek:) Allah’ın takdir ettiği olaylar: (Bd, vi. 50’de:) yahut (mecaz kabul edilerek:) Allah’ın sağladığı rızık vasıtalarının hazineleri. (Bd ve Jel * aynı yerde.)

**خَزَّانٌ**
**خَزَّانٌ** خازن خزان Buğdayı yahut yiyeceği biriktiren kimse: Mısır lehçesindendir. (TA.) ― -b2- Ayrıca **خَازِنٌ**’e de bak. -A2- Ayrıca, جَبَّانٌ gibi bir isim olarak, (AHn,) bir afet sebebiyle iç kısmı kararan olgun hurmalar: (AHn, K:) tekili ة iledir. (AHn.)

**خَازِنٌ**
**خَازِنٌ** خازن [Malı vb. depolayan, istifleyen, biriktiren, saklayan, muhafaza eden yahut koruyan kimse; bir hazinedar]: (K, TA:) çoğulu **خَازِنُونَ** ve **خَزَنَةٌ**. (TA.) [Bu çoğulların ikincisi Kur’ân xxxix. 73’te Cennet’in bekçileri yahut koruyucuları için; ve xxxix. 71 ve xl. 52 ve lxvii. 8’de Cehennem’inkiler için kullanılır.] Kur’ân’da [xv. 22, bazılarına göre] **مَا أَنْتُمْ لَهُ بِخَازِنِينَ**, (mecaz kabul edilerek:) Siz onu şükürle hatırda tutanlar değilsiniz demektir. (TA.) ― -b2- (mecaz:) Dil; bunun gibi ↓ **خَزَّانٌ**. (K, TA.) Buradan Lokmân’ın oğluna sözü: **اـِذَا كَانَ خَازِنُكَ حَفِيظًا أَمِينَةً رَشْدْتَ فِى أَمْرَيْكَ دُنْيَاكَ وَآخِرَتِكَ ↓ وَخِزَانَتُكَ**, yani (mecaz:) [Eğer] dilin [sana emanet edilen sırrı saklayan] olursa ve kalbin [güvenilir olursa,] iki hâlin hakkında, dünyan ve âhiretin hakkında doğru yolu tutarsın. (TA.)

**مَخْزَنٌ**
**مَخْزَنٌ** مخزن ve **مَخْزِنٌ**: **خِزَانَةٌ**’ye bak. ― -b2- **مَخَازِنُ الطَّرِيقِ** En yakın yollar. (K, * TA. [CK’de, **مَحاصِرُهُ** yanlışlıkla **مَخَاصِرُهُ** yerine konmuştur.])

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَزَنَ
خَزَنَ U ( n. ac. خَزْن 1 ),
a.  Reposited, stowed away, stored up.

خَزِنَ
خَزِنَ A ( n. ac. خَزَن 4 ) خَزُنَ U ( n. ac. خُزْن 3 ,  خَزَاْنَة 22t ,  خُزُوْن 27 )
a.  Stank ( meat ).

أَخْزَنَ
أَخْزَنَ IV ,
a.  Grew rich.

اِخْتَزَنَ
اِخْتَزَنَ VIII ,
a.  Amassed ( riches ).

خَزْنَة
خَزْنَة 1t ,
a.  Treasure.

b.  Treasury, treasure-room.

مَخْزَن
مَخْزَن 17 , ( pl. مَخَاْزِنُ 44 ),
a.  Magazine; repository, storeroom.

خَاْزِن
خَاْزِن 21 , ( pl. خَزَنَة 4t ,  خُزَّاْن 29 ),
a.  Treasurer.

b.  Cashier.

خِزَاْنَة
خِزَاْنَة 23t , ( pl. خَزَاْئِنُ 46 ),
a.  Treasury, treasure-house.

b.  Secret chamber, treasureroom; strong-room.

c.  Magazine, depôt.

d.  Wardrobe.

خَزِيْنَة
خَزِيْنَة 25t ,
a.  see 23t .

خِزَانَة الكُتُب
خِزَانَة الكُتُب
a.  Book-case; library.

خِزَانَة السَّلَاح
خِزَانَة السَّلَاح
a.  Arsenal, armoury.

خَزَنْدَار
خَزَنْدَار P. ,
a.  Treasurer.

##### Türkçe

**خَزَنَ**
**خَزَنَ** U ( n. ac. **خَزْن** 1 ),
a. Depoladı, sakladı, biriktirdi.

**خَزِنَ**
**خَزِنَ** A ( n. ac. **خَزَن** 4 ) **خَزُنَ** U ( n. ac. **خُزْن** 3 ,  **خَزَاْنَة** 22t ,  **خُزُوْن** 27 )
a. Kokuştu (et).

**أَخْزَنَ**
**أَخْزَنَ** IV ,
a. Zenginleşti.

**اِخْتَزَنَ**
**اِخْتَزَنَ** VIII ,
a. (Servet) yığdı.

**خَزْنَة**
**خَزْنَة** 1t ,
a. Hazine.

b. Hazine dairesi, hazine odası.

**مَخْزَن**
**مَخْزَن** 17 , ( pl. **مَخَاْزِنُ** 44 ),
a. Depo; mahzen, ambar.

**خَاْزِن**
**خَاْزِن** 21 , ( pl. **خَزَنَة** 4t ,  **خُزَّاْن** 29 ),
a. Hazinedar.

b. Veznedar.

**خِزَاْنَة**
**خِزَاْنَة** 23t , ( pl. **خَزَاْئِنُ** 46 ),
a. Hazine, hazine evi.

b. Gizli oda, hazine odası; kasa dairesi.

c. Depo, depo yeri.

d. Gardırop.

**خَزِيْنَة**
**خَزِيْنَة** 25t ,
a. bk. 23t .

**خِزَانَة الكُتُب**
**خِزَانَة الكُتُب**
a. Kitap dolabı; kütüphane.

**خِزَانَة السَّلَاح**
**خِزَانَة السَّلَاح**
a. Cephanelik, silahhane.

**خَزَنْدَار**
**خَزَنْدَار** P. ,
a. Hazinedar.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خزن
خَزَنَ - يَخْزُنُ - خازِن - خازِنِيْن - خازِن لـِ - خَزَنَة - خِزانة - خَزائِن
خَزَنَ  يَخْزُنُ + كائن + شيئاً: يجمعه ويحرزه ويحفظه في مكان آمن لحين الحاجة: يقوم الكائن بتجميع أشياء يملكها في مكان آمن ومحروس لحفظها للاستخدام عند الحاجة
خَزَنَ - يَخْزُنُ + كائن + لـِ كائن+ شيئاً: يجمعه ويحرزه ويحفظه في مكان آمن لحين الحاجة وذلك لمنفعة الكائن
خَازِن: اسم فاعل صفة مشبهة من " خَزَنَ - يَخْزُنُ ": من يقوم بفعل " خَزَنَ - يَخْزُنُ ": الذي يأمر بالخزن ويقوم الخزن لصالحه
خَازِنِيْن: جمع " خَازِن"
خَازِن لـِ: من يكون مسؤولاً عن حراسة وأمن وحفظ الأشياء في الخزائن لمنفعة آخر، من عامل أو حارس أو ما شابه
﴿وأرسلنا الرياح لواقح فأنزلنا من السماء ماء فأسقيناكموه وما أنتم له بخازنين﴾
خَزَنَة: جمع" خازن لـِ  ": الحرس وأمناء المستودعات وما شابه
خِزانَة: على وزن " فـِعالة" اسم المكان الذي يخزن فيه: المكان المحروس والآمن لتجميع الأشياء التي يملكها الكائن لحفظها للاستخدام عند الحاجة، ويستخدم بالعرف الشائع لفظ " مخزن " للدلالة على المراد ذاته
خَزائِن : جمع " خِزانة "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حفظ الأشياء وخزنها في مستودع آمن إلى حين الحاجة" وهي:
كََنَزَ - يَكْنِزُ، سَجَلَ - يَسْجِلً، ذَخَرَ - يَذْخَرُ، خَزَنَ  يَخْزُنُ، أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ)، تَبَتَ - يَتْبِتُ

خزائن
خزائن الله	﴿قل لا أقول لكم عندي خزائن الله ولا أعلم الغيب ولا أقول لكم إني ملك إن أتبع إلا ما يوحى إلي قل هل يستوي الأعمى والبصير أفلا تتفكرون(50)﴾ الأنعام ﴿ولا أقول لكم عندي خزائن الله ولا أعلم الغيب ولا أقول إني ملك ولا أقول للذين تزدري أعينكم لن يؤتيهم الله خيرا الله أعلم بما في أنفسهم إني إذا لمن الظالمين(31)﴾ هود
خزائن كل شيء خزائن السماوات والأرض	﴿وإن من شيء إلا عندنا خزائنه وما ننزله إلا بقدر معلوم(21)﴾ الحجر ﴿هم الذين يقولون لا تنفقوا على من عند رسول الله حتى ينفضوا ولله خزائن السماوات والأرض ولكن المنافقين لا يفقهون(7)﴾ المنافقون
خزائن الأرض	﴿قال اجعلني على خزائن الأرض إني حفيظ عليم(55)﴾ يوسف
خزائن رحمة ربك	﴿قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لأمسكتم خشية الإنفاق وكان الإنسان قتورا (100)﴾ الإسراء { أم عندهم خزائن رحمة ربك العزيز الوهاب(9)  ص
 	﴿أم عندهم خزائن ربك أم هم المسيطرون(37)﴾ الطور { أم عندهم خزائن رحمة ربك العزيز الوهاب(9)  ص
خازن - خازنين
 ﴿وأرسلنا الرياح لواقح فأنزلنا من السماء ماء فأسقيناكموه وما أنتم له بخازنين(22)﴾ الحجر
خزنة - خزنتها
 ﴿وسيق الذين كفروا إلى جهنم زمرا حتى إذا جاءوها فتحت أبوابها وقال لهم خزنتها ألم يأتكم رسل منكم يتلون عليكم آيات ربكم وينذرونكم لقاء يومكم هذا قالوا بلى ولكن حقت كلمة العذاب على الكافرين(71)﴾ الزمر ﴿وسيق الذين اتقوا ربهم إلى الجنة زمرا حتى إذا جاءوها وفتحت أبوابهاوقال لهم خزنتها سلام عليكم طبتم فادخلوها خالدين(73)﴾ الزمر
 	﴿وقال الذين في النار لخزنة جهنم ادعوا ربكم يخفف عنا يوما من العذاب(49)﴾ غافر ﴿تكاد تميز من الغيظ كلما ألقي فيها فوج سألهم خزنتها ألم يأتكم نذير(8)﴾ الملك
مختار الصحاح
● [خزن] خ ز ن: خَزَن المال جعله في الخِزانةِ و اخْتَزَنَه أيضا و خَزَن السر كتمه و اخْتَزنَهُ أيضا وبابهما نصر و المَخْزَنُ ما يُخزن فيه الشيء و الخِزَانةُ واحدة الخَزَائِن
الراغب
خزن
- الخزن: حفظ الشيء في الخزانة، ثم يعبر به عن كل حفظ كحفظ السر ونحوه، وقوله تعالى: }وإن من شيء إلا عندنا خزائنه﴿[الحجر/21]،﴾ولله خزائن السموات والأرض﴿[المنافقون/7]، فإشارة منه إلى قدرته تعالى على ما يريد إيجاده، أو إلى الحالة التي أشار إليها بقوله عليه السلام: (فرغ ربكم من الخلق والخلق والرزق والأجل) (الحديث عن عبد الله بن مسعود عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (فرغ إلى ابن آدم من أربع: الخلق والخلق والأجل والرزق) أخرجه الطبراني في الأوسط 2/336؛ وهو في مجمع الزوائد 7/195 كتاب القدر؛ والفتح الكبير 2/266. وفيه عيسى بن المسيب البجلي، وهو ضعيف عند الجمهور، ووثقه الحاكم والدارقطني في سننه، وضعفه في غيرها. وللحديث طرق أخرى وروايات أخرى عند الطبراني وأحمد وابن عساكر، وانظر: مسند أحمد 2/167)، وقوله تعالى:﴾فأسقيناكموه وما أنتم له بخازنين﴿[الحجر/22]، قيل معناه: حافظين له بالشكر، وقيل: هو إشارة إلى ما أنبأ عنه قوله:﴾أفرأيتم الماء الذي تشربون أأنتم أنزلتموه... ﴿الآية [الواقعة/69]، والخزنة: جمع الخازن،﴾وقال لهم خزنتها﴿[الزمر/71 و 73]، في صفة النار وصفة الجنة، وقوله:﴾لا أقول لكم عندي خزائن الله{ [الأنعام/50]، أي: مقدوراته التي منعها الناس؛ لأن الخزن ضرب من المنع، وقيل: جوده الواسع وقدرته، وقيل هو قوله كن، والخزن في اللحم أصله الادخار، فكني به عن نتنه، يقال: خزن اللحم (انظر: الأفعال 1/489؛ والمجمل 2/287؛ والمنتخب لكراع النمل 2/594) : إذا أنتن، وخنز بتقدم النون.
ملخص السان
1.     خَزَنَ الشَّيءَ يَخْزُنه خَزْناً واخْتَزَنه: أَحْرَزه وجعله في خِزانة واختزنه لنفسه.
2. والخِزانةُ: اسم الموضع الذي يُخْزَن فيه الشيء
3.     شبَّه الآية من القرآن بالوعاء الذي يجمع فيه المال المخزون، وسمي الوعاء خزانة لأَنه من سبب المخزونفيه
4.     وخَزَنتُ السِّرَّ واختزَنْتُه: كتَمْتُه.
5.    وخَزِنَ اللحمُ، بالكسر،  يَخْزَنُ وخَزَنَ يَخْزُن خَزْناً وخُزوناً وخَزُنَ، فهو خَزينٌ: تغير وأَنتن مثل خَنِزَ مقلوب منه؛
لسان العرب
● - خزن: خَزَنَ الشَّيءَ يَخْزُنه خَزْناً واخْتَزَنه: أَحْرَزه وجعله في       خِزانة واختزنه لنفسه. والخِزانةُ: اسم الموضع الذي يُخْزَن فيه الشيء.       وفي التنزيل العزيز: وإنْ من شيء إلا عندنا خَزائنُه. والخِزانةُ: عَملُ       الخازِن. والمَخْزَن، بفتح الزاي: ما يُخْزَن فيه الشيء. والخِزانةُ: واحدة       الخَزائن. وفي التنزيل العزيز: ولا أَقول لكم عندي خَزائن الله؛ قال ابن       الأَنباري: معناه غُيوب علم الله التي لا يعلمها إلا الله، وقيل للغُيوب       خَزائنُ لغموضها على الناس واستتارها عنهم. وخَزَن المالَ إذا غيَّبه.       وقال سفيان بن عيينة: إنما آياتُ القرآن خزائن، فإِذا دخلتَ خزانةً فاجتهد       أَن لا تخرج منها حتى تعرف ما فيها، قال: شبَّه الآية من القرآن بالوعاء       الذي يجمع فيه المال المخزون، وسمي الوعاء خزانة لأَنه من سبب المخزون       فيه. وخِزانة الإنسان: قلبه. وخازِنه وخَزّانه: لسانه، كلاهما على المثل.       وقال لقمان لابنه: إذا كان خازِنك حفيظاً وخِزانتك أَمينةً رَشدْتَ في       أَمرَيْكَ دنياك وآخرتك، يعني اللسان والقلب؛ وقال:       إذا المَرْءُ لم يَخْزُنْ عليه لسانُه،       فليس على شيءٍ سِواه بخازِنِ.       وخَزَنتُ السِّرَّ واختزَنْتُه: كتَمْتُه. وخَزِنَ اللحمُ، بالكسر،       يَخْزَنُ وخَزَنَ يَخْزُن خَزْناً وخُزوناً وخَزُنَ، فهو خَزينٌ: تغير وأَنتن       مثل خَنِزَ مقلوب منه؛ قالَ طرفة:       ثُمَّ لا يَحْزَنُ فينا لَحْمُها،       إنما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِر.       وعمَّ بعضهم به تغير الطعام كله. وقال أَبو حنيفة: الخَزَّانُ الرُّطَب       تسْوَدُّ أَجوافه من آفة تصيبه، اسم كالجَبّان والقَذّاف، واحدته       خَزّانة. واختَزَنتُ الطريقَ واخْتَصرْتُه، وأَخذنا مخازِنَ الطريق ومَخاصِرَها       أَي أَخذنا أَقرَبها.
مقاييس اللغة:
(خزن)  الخاء والزاء والنون أصلٌ يدلُّ على صيانة الشَّيءِ. يقال خزَنْتُ الدِّرهَم وغيرَه خَزْناً؛ وخزَنتُ السِّرَّ. قال:
إذا المرءُ لم يخْزُنْ عليه لِسَانََُهُ *** فليس على شَيءٍ سِواهُ بخَزَّانِ([7])
فأمّا خَزِنَ اللّحمُ: تغيَّرَتْ رائحتُه، فليس من هذا، إنما هذا من المقلوب والأصل خنِزَ. وقد ذُكِر في موضعه. قال طرَفة في خزِن:
ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها *** إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ([8])
القاموس المحيط:
خَزَنَ المالَ أحْرَزَهُ، كاخْتَزَنَهُ، و اللَّحْمُ خَزْناً وخُزوناً تَغَيَّرَ، كَخزِنَ، كفَرِحَ وكرُمَ، فهو خَزِينٌ. وككِتابَةٍ فِعْلُ الخازِنِ، ومكانُ الخَزْنِ، ولا يُفْتَحُ، كالمَخْزَنِ، كمَقْعَدٍ، والقَلْبُ.
والخَزَّانُ، كشَدَّادٍ: اللِّسانُ، كالخازِنِ، والرُّطَبُ المُسْوَدُّ الجَوْفِ لآِفَةٍ. ومَخازِنُ الطَّريقِ: مَخاصِرُهُ. واخْتَزَنَ طَريقاً: أخَذَ أقْرَبَهُ. وأخْزَنَ: اسْتَغْنَى بعدَ فَقْرٍ. وعليُّ بنُ أحمدَ، وأحمدُ بنُ محمدِ بنِ موسَى الخازِنانِ: مُحَدِّثانِ.
تاج العروس:
( خرن المال ) في الخزانة ( أحرزه كاختزنه ) كما في الصحاح وقيل اختزنه لنفسه ( و ) خزن ( اللحم خزنا وخزونا ) إذا ( تغير ) وأنتن ( مخزن كفرح ) وعليه اقتصر الجوهرى وقاال هو مثل خنز مقلوب منه وأنشد لطرفة ثم لا يخزن فينا لحمها * انما يخزن لحم المدخر
وعم بعضهم تغير الطعام كله ( و ) خزن مثل ( كرم ) لغة ثالثة ( فهو خزين ) ككرم فهو كريم وقال الزمخشري وقولهم خزن اللحم إذا تغير معناه خزنه فخزن أي ادخره فأنتن بسبب الدخار وقال الراغب الحزن في اللحم الادخار فكنى به عن نتنه ( و ) الخزانة ( ككتابة فعل الخازن ) وعمله ( و ) الخزانة ( مكان الخزن ) أي الموضع الذى يخزن فيه الشئ والجمع الخزائن ( ولا يفتح ) وقد ولعت العامة بفتحها وفيه نكتة لطيفد وهو مثل قولهم القصعة لا تكسر والقنديل لا يكسر ( كالمخزن كمقعد ) والجمع المخازن ( و ) من المجاز الخزانة ( القلب ) لانه يخزن فيه السر ( والخزان كشداد اللسان كالخازن ) على المثل ومنه قول لقمان لابنه إذا كان خازنك حفيظا وخزانتك أمنية رشدت في أمريك دنياك وآخرتك يعنى اللسان والقلب وقال الشاعر إذا المرء لم يخزن عليه لسانه * فليس على شئ سواه بخازن ( و ) قال أبو حنيفة الخزان ( الرطب المسود الجوف لافة ) تصيبه اسم كالجبان والقذاف واحدته خزانة ( ومخازنة الطريق مخاصره ) أي أقربه ( واخترن طريقا أخذ أقربه ) وكذلك اختصره ( وأخزن ) الرجل ( استغنى بعد فقر و ) أبو الحسن ( على بن أحمد ) بن محمد المفسر ( وأحمد بن محمد بن موسى ) ولاين السمعاني أبو عبد الله محمد بن أحمد بن موسى الرازي الفقيه الحنفي قاضى الرى وفرغانة وهراة ( الخازنان محدثان ) الاخير روى عنه الحاكم توفى بفرغانة سنة 360 رحمه الله تعالى * وفاته محمد بن عبد الله بن محمد الخازن الاصفهانى الشاعر له مدائح كثيرة في الصاحب بن عباد * ومما يستدرك عليه خزائن الله تعالى غيوب علمه تعالى لغموضها على الناس واستتارها عنهم والخزان كشداد من يخزن الطعام خاصة لغة مصرية وخزن السر واختزنه كتمه واستخزن المال خزنه والخزنة المال المخزون كالخزينة كسفينة وقوله تعالى وما أنتم له بخازنين أي حافظين له بالشكر والخزنة محركة جمع الخازن ومنه قوله تعالى وقال لهم خزنتها وخزن عنه عطاءه منعه وحبسه وخزوان قرية ببخارا

##### Türkçe

خزن
**خَزَنَ** - **يَخْزُنُ** - **خازِن** - **خازِنِيْن** - **خازِن لـِ** - **خَزَنَة** - **خِزانة** - **خَزائِن**
**خَزَنَ**  **يَخْزُنُ** + canlı varlık + bir şeyi: onu toplar, onu muhafaza altına alır ve ihtiyaç vaktine kadar güvenli bir yerde saklar: canlı varlık, sahip olduğu şeyleri, ihtiyaç anında kullanmak üzere saklamak için güvenli ve korunan bir yerde toplama işini yapar
**خَزَنَ** - **يَخْزُنُ** + canlı varlık + لـِ canlı varlık+ bir şeyi: onu toplar, onu muhafaza altına alır ve ihtiyaç vaktine kadar güvenli bir yerde saklar; ve bu, canlı varlığın menfaati içindir
**خَازِن**: “**خَزَنَ** - **يَخْزُنُ**”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: “**خَزَنَ** - **يَخْزُنُ**” fiilini yapan: depolamayı emreden ve depolama onun lehine yapılan kimse
**خَازِنِيْن**: “**خَازِن**”in çoğulu
**خَازِن لـِ**: başkası yararına, dolaplarda/mahzenlerdeki şeylerin korunması, güvenliği ve muhafazasından sorumlu olan; işçi veya bekçi yahut benzeri
﴿Ve rüzgârları aşılayıcılar olarak gönderdik; sonra gökten su indirdik de onu size içirdik; siz ise onun için **بخازنين** değilsiniz﴾
**خَزَنَة**: “**خازن لـِ**”in çoğulu: bekçiler, ambar eminleri ve benzeri
**خِزانَة**: “**فـِعالة**” vezni üzere; içinde depolama yapılan yerin adı: canlı varlığın sahip olduğu şeyleri, ihtiyaç anında kullanmak üzere saklamak için topladığı, korunan ve güvenli yer; yaygın örfte aynı muradı göstermek için “**مخزن**” lafzı kullanılır
**خَزائِن**: “**خِزانة**”nin çoğulu
Lafız, “şeyleri korumak ve onları ihtiyaç vaktine kadar güvenli bir depoda depolamak” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**كََنَزَ** - **يَكْنِزُ**، **سَجَلَ** - **يَسْجِلً**، **ذَخَرَ** - **يَذْخَرُ**، **خَزَنَ**  **يَخْزُنُ**، **أَلَّ** - **يَؤُلُّ** (**أَلَّ** - **يَئِلُّ**)، **تَبَتَ** - **يَتْبِتُ**

خزائن
Allah’ın hazineleri	﴿De ki: “Ben size, yanımda Allah’ın **خزائن**i vardır demiyorum; gaybı da bilmem; size ‘ben bir meleğim’ de demiyorum; ben ancak bana vahyedilene uyarım.” De ki: “Kör ile gören bir olur mu? Hâlâ düşünmez misiniz?”(50)﴾ el-En‘âm ﴿Ve size: “Yanımda Allah’ın **خزائن**i vardır” demiyorum; gaybı da bilmem; “ben bir meleğim” de demiyorum; gözlerinizin hor gördüğü kimselere de “Allah onlara asla bir hayır vermeyecek” demiyorum; Allah, nefislerinde olanı daha iyi bilir; ben o takdirde elbette zalimlerden olurum(31)﴾ Hûd
Her şeyin hazineleri; göklerin ve yerin hazineleri	﴿Hiçbir şey yoktur ki, onun **خزائن**i bizim yanımızda olmasın; biz onu ancak bilinen bir ölçü ile indiririz(21)﴾ el-Hicr ﴿Onlar, “Resûlullah’ın yanında bulunanlara infak etmeyin ki dağılıp gitsinler” diyenlerdir; hâlbuki göklerin ve yerin **خزائن**i Allah’ındır; fakat münafıklar anlamazlar(7)﴾ el-Münâfikûn
Yerin hazineleri	﴿Dedi ki: “Beni yerin **خزائن**i üzerine getir; şüphesiz ben koruyucu, biliciyim”(55)﴾ Yûsuf
Rabbinin rahmet hazineleri	﴿De ki: “Eğer siz Rabbimin rahmet **خزائن**ine sahip olsaydınız, o zaman infak korkusuyla mutlaka tutardınız; insan çok cimridir”(100)﴾ el-İsrâ { Yoksa onların yanında, azîz ve vehhâb olan Rabbinin rahmet **خزائن**i mi var?(9)  Sâd
 	﴿Yoksa onların yanında Rabbinin **خزائن**i mi var, yoksa onlar mı egemenler?(37)﴾ et-Tûr { Yoksa onların yanında, azîz ve vehhâb olan Rabbinin rahmet **خزائن**i mi var?(9)  Sâd
**خازن** - **خازنين**
 ﴿Ve rüzgârları aşılayıcılar olarak gönderdik; sonra gökten su indirdik de onu size içirdik; siz ise onun için **بخازنين** değilsiniz(22)﴾ el-Hicr
**خزنة** - **خزنتها**
 ﴿Kâfir olanlar bölük bölük cehenneme sevk edildi; nihayet ona geldiklerinde kapıları açıldı ve onun **خزنتها**sı onlara dedi ki: “Size içinizden, Rabbinizin âyetlerini size okuyan ve sizi bu gününüzün buluşmasıyla uyaran elçiler gelmedi mi?” Dediler ki: “Evet; fakat azap sözü kâfirler üzerine hak oldu”(71)﴾ ez-Zümer ﴿Rablerinden sakınanlar da bölük bölük cennete sevk edildi; nihayet ona geldiklerinde kapıları açıldı ve onun **خزنتها**sı onlara dedi ki: “Selâm size; tertemiz oldunuz; haydi girin, ebedî kalıcılar olarak”(73)﴾ ez-Zümer
 	﴿Ateşte olanlar, cehennemin **لخزنة**sine dedi ki: “Rabbinize dua edin; bizden azaptan bir gün hafifletsin”(49)﴾ Gâfir ﴿Neredeyse öfkeden parçalanacak; içine her bir bölük atıldıkça onun **خزنتها**sı onlara sorar: “Size bir uyarıcı gelmedi mi?”(8)﴾ el-Mülk
Muhtâr es-Sıhâh
● [**خزن**] خ ز ن: **خَزَن** malı, onu **الخِزانةِ**ye koydu; **اخْتَزَنَه** de böyledir. **خَزَن** sırrı: onu gizledi; **اخْتَزنَهُ** de böyledir. İkisinin bâbı **نصر**’dır. **المَخْزَنُ**: içinde şeyin depolandığı şey. **الخِزَانةُ**: **الخَزَائِن**in bir tanesi.
er-Râgıb
خزن
- **الخزن**: şeyi **الخزانة**de muhafaza etmektir; sonra bununla, sır ve benzerinin muhafazası gibi her muhafaza kastedilir. Yüce Allah’ın sözü: }Ve hiçbir şey yoktur ki, onun **خزائنه** bizim yanımızda olmasın﴿[el-Hicr/21],﴾Göklerin ve yerin **خزائن**i Allah’ındır﴿[el-Münâfikûn/7]; bu, O’nun, yaratmak istediği şeye dair kudretine işarettir; yahut, onun (aleyhisselâm) şu sözüyle işaret ettiği hâle işarettir: (Rabbiniz yaratmadan, yaratılıştan, rızıktan ve ecelden boşaldı) (hadis: Abdullah b. Mes‘ûd’dan, Nebî صلى الله عليه وسلم’den: (İbn Âdem’e dört şeyden boşaldı: yaratılış, yaratılış, ecel ve rızık) Taberânî bunu el-Evsat’ta 2/336’da tahriç etti; o, Mecma‘u’z-Zevâid 7/195’te, kader kitabındadır; el-Fethu’l-Kebîr 2/266. İçinde Îsâ b. el-Müseyyeb el-Becelî vardır; o, cumhur nezdinde zayıftır; Hâkim ve Dârakutnî onu Sünen’inde sika saydı; başka yerlerde onu zayıf saydı. Hadisin başka yolları ve başka rivayetleri Taberânî, Ahmed ve İbn Asâkir’dedir; bkz. Müsned Ahmed 2/167). Yüce Allah’ın sözü:﴾Sonra onu size içirdik; siz ise onun için **بخازنين** değilsiniz﴿[el-Hicr/22]; denildi ki manası: şükürle onu koruyanlar. Denildi ki: o, şu sözün haber verdiği şeye işarettir:﴾İçtiğiniz suyu gördünüz mü; siz mi onu indirdiniz...﴿âyet [el-Vâkıa/69]. **الخزنة**: **الخازن**in çoğulu.﴾Ve onun **خزنتها**sı onlara dedi﴿[ez-Zümer/71 ve 73]; ateşin sıfatında ve cennetin sıfatında. Yüce Allah’ın sözü:﴾Ben size, yanımda Allah’ın **خزائن**i vardır demiyorum{ [el-En‘âm/50]; yani: insanların men ettiği kudretleri; çünkü **الخزن** men‘in bir türüdür. Denildi ki: O’nun geniş cömertliği ve kudreti. Denildi ki: o, “**كن**” sözüdür. Ette **الخزن**: aslı **الادخار**dır; bununla onun kokmasına kinaye yapılmıştır. Denilir: **خزن اللحم** (bkz. el-Ef‘âl 1/489; el-Mücmel 2/287; el-Müntehab li-Kurâ‘ en-Neml 2/594): koktuğu zaman. Ve **خنز** (nûn’un öne alınmasıyla).
Lisân’ın özeti
1.     **خَزَنَ** şeyi **يَخْزُنه** **خَزْناً** ve **اخْتَزَنه**: onu muhafaza altına aldı ve onu **خِزانة**ye koydu; ve onu kendisi için depoladı.
2. **الخِزانةُ**: şeyin içinde depolandığı yerin adıdır.
3.     Kur’ân’dan âyeti, depolanmış malın toplandığı kap gibi benzetti; kap da, içindeki depolanmış şeyin sebebinden dolayı **خزانة** diye adlandırıldı.
4.     **وخَزَنتُ السِّرَّ** ve **اختزَنْتُه**: onu gizledim.
5.    **وخَزِنَ** et, kesre ile, **يَخْزَنُ**; ve **خَزَنَ** **يَخْزُن** **خَزْناً** ve **خُزوناً**; ve **خَزُنَ**; o hâlde o **خَزينٌ**dur: değişti ve koktu; **خَنِزَ** gibi, ondan çevrilmiştir;
Lisânü’l-‘Arab
● - **خزن**: **خَزَنَ** şeyi **يَخْزُنه** **خَزْناً** ve **اخْتَزَنه**: onu muhafaza altına aldı ve onu **خِزانة**ye koydu; ve onu kendisi için depoladı. **والخِزانةُ**: şeyin içinde depolandığı yerin adıdır. Aziz tenzilde: Ve hiçbir şey yoktur ki, onun **خَزائنُه** bizim yanımızda olmasın. **والخِزانةُ**: **الخازِن**in işi. **والمَخْزَن**, zâ’nın fethiyle: şeyin içinde depolandığı şey. **والخِزانةُ**: **الخَزائن**in bir tanesi. Aziz tenzilde: “Ben size, yanımda Allah’ın **خَزائن**i vardır demiyorum”; İbnü’l-Enbârî dedi ki: manası, Allah’tan başka kimsenin bilmediği Allah’ın ilminin gayblarıdır. Denildi ki: gayblara, insanlara kapalı ve onlardan gizli oluşlarından dolayı **خَزائن** denildi. **وخَزَن** malı: onu gizlediği zaman. Süfyân b. ‘Uyeyne dedi ki: Kur’ân’ın âyetleri ancak **خزائن**dir; bir **خزانة**ye girdiğinde, içindekini bilinceye kadar ondan çıkmamaya gayret et. Dedi ki: Kur’ân’dan âyeti, depolanmış malın toplandığı kap gibi benzetti; kap da, içindeki depolanmış şeyin sebebinden dolayı **خزانة** diye adlandırıldı. İnsanın **خِزانة**si: kalbidir. Onun **خازِنه**si ve **خَزّانه**si: dilidir; ikisi de mesel üzere. Lokman oğluna dedi ki: Eğer **خازِن**in koruyucu, **خِزانة**n emîn olursa, iki işinde, dünyanda ve âhiretinde doğru yolu bulursun; yani dil ve kalp. Ve dedi:
Eğer kişi, dili üzerinde onu **يَخْزُنْ**mezse,
onun dışında hiçbir şey üzerinde **بخازِنِ** değildir.
**وخَزَنتُ السِّرَّ** ve **اختزَنْتُه**: onu gizledim. **وخَزِنَ** et, kesre ile, **يَخْزَنُ**; ve **خَزَنَ** **يَخْزُنُ** **خَزْناً** ve **خُزوناً**; ve **خَزُنَ**; o hâlde o **خَزينٌ**dur: değişti ve koktu; **خَنِزَ** gibi, ondan çevrilmiştir; Tarafe dedi ki:
Sonra onun eti bizde kokmaz,
ancak depolayanın eti kokar.
Bazıları bunu, bütün yiyeceğin değişmesine genelledi. Ebû Hanîfe dedi ki: **الخَزَّانُ**: yaş hurmadır; bir âfet ona isabet ettiğinden iç boşlukları kararır; **الجَبّان** ve **القَذّاف** gibi bir isimdir; onun bir tanesi **خَزّانة**dır. **واختَزَنتُ** yolu ve **اخْتَصرْتُه**; ve yolun **مخازِنَ**lerini ve **مَخاصِرَها**sını aldık; yani onun en yakınlarını aldık.
Maqâyîsü’l-Luğa:
(**خزن**) **الخاء** ve **الزاء** ve **النون**: bir asıldır; şeyin korunmasına delâlet eder. Denilir: dirhemi ve başkasını **خزَنْتُ**; **خَزْناً**. Ve sırrı **خزَنتُ**. Dedi ki:
Eğer kişi, dili üzerinde onu **يخْزُنْ**mezse *** onun dışında hiçbir şey üzerinde **بخَزَّانِ** değildir([7])
Etin **خَزِنَ** olması ise: kokusunun değişmesidir; bu bundan değildir; bu ancak çevrilmiş olandır; asıl **خنِزَ**dır. Kendi yerinde zikredilmiştir. Tarafe, **خزِن** hakkında dedi:
Sonra onun eti bizde kokmaz *** ancak depolayanın eti kokar([8])
el-Kâmûsü’l-Muhît:
**خَزَنَ** malı: onu muhafaza altına aldı; **كاخْتَزَنَهُ**. Ve et, **خَزْناً** ve **خُزوناً**: değişti; **كَخزِنَ**; **كَفَرِحَ** ve **كرُمَ**; o hâlde o **خَزِينٌ**dur. Ve **ككِتابَةٍ**: **الخازِن**in fiili ve **الخَزْن**in yeri; ve açılmaz; **كالمَخْزَنِ**; **كمَقْعَدٍ**; ve kalp.
Ve **الخَزَّانُ**; **كشَدَّادٍ**: dil; **كالخازِنِ**. Ve içi kararmış yaş hurma; bir âfetten dolayı. Ve yolun **مَخازِنُ**i: onun **مَخاصِرُهُ**. Ve **اخْتَزَنَ** bir yolu: onun en yakınını aldı. Ve **أخْزَنَ**: fakirlikten sonra zengin oldu. Ve Ali b. Ahmed ile Ahmed b. Muhammed b. Mûsâ **الخازِنانِ**: iki muhaddistir.
Tâcü’l-‘Arûs:
( malı **خرن** ) **الخزانة**de ( onu muhafaza altına aldı; **كاختزنه** ) Sıhâh’ta olduğu gibi; denildi ki: onu kendisi için **اختزنه**. ( ve ) **خزن** ( et, **خزنا** ve **خزونا** ) olduğu zaman ( değişti ) ve koktu. ( **مخزن** **كفرح** ) Cevherî bununla yetindi; ve dedi ki: o, **خنز** gibidir; ondan çevrilmiştir. Ve Tarafe’den: “Sonra onun eti bizde kokmaz * ancak depolayanın eti kokar” diye şahit getirdi.
Bazıları bunu, bütün yiyeceğin değişmesine genelledi. ( ve ) **خزن** tıpkı ( **كرم** ) gibi, üçüncü bir lehçedir. ( o hâlde o **خزين** ) **ككرم فهو كريم**. Zemahşerî dedi ki: onların “**خزن اللحم**” demeleri, değiştiği zaman; manası: onu depoladı; sonra depoladı, böylece depolama sebebiyle koktu. Râgıb dedi ki: ette **الحزن** **الادخار**dır; bununla onun kokmasına kinaye yapıldı. ( ve ) **الخزانة** ( **ككتابة**: **الخازن**in fiili ) ve onun işi. ( ve ) **الخزانة** ( **مكان الخزن** ) yani şeyin içinde depolandığı yer; çoğulu **الخزائن**. ( ve açılmaz ) avam onu açmaya düşkün oldu; bunda latif bir nükte vardır; o, onların “**القصعة** kırılmaz” ve “**القنديل** kırılmaz” sözleri gibidir. ( **كالمخزن كمقعد** ) çoğulu **المخازن**. ( ve ) mecazdan: **الخزانة** ( kalp ) çünkü sır onun içinde depolanır. ( ve **الخزان** **كشداد**: dil; **كالخازن** ) mesel üzere. Ondan, Lokman’ın oğluna sözü: “Eğer **خازن**in koruyucu, **خزانتك** emîn olursa, iki işinde, dünyanda ve âhiretinde doğru yolu bulursun”; yani dil ve kalp. Şair dedi ki: “Eğer kişi, dili üzerinde onu depolamazsa * onun dışında hiçbir şey üzerinde **بخازن** değildir.” ( ve ) Ebû Hanîfe dedi ki: **الخزان** ( içi kararmış yaş hurma; bir âfetten dolayı ) ona isabet eder; **الجبان** ve **القذاف** gibi bir isimdir; onun bir tanesi **خزانة**dır. ( ve yolun **مخازنة**si: onun **مخاصره**si ) yani onun en yakını. ( ve **واخترن** bir yolu: onun en yakınını aldı ) ve aynı şekilde **اختصره**. ( ve **أخزن** ) adam ( fakirlikten sonra zengin oldu ). ( ve ) Ebû’l-Hasen ( Ali b. Ahmed ) b. Muhammed müfessir; ve ( Ahmed b. Muhammed b. Mûsâ ) ve Sem‘ânî’nin iki oğlu; Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Mûsâ er-Râzî el-fakîh el-Hanefî, Rey, Fergana ve Herat kadısı; ( **الخازنان** iki muhaddistir ) sonuncusu hakkında Hâkim rivayet etti; Fergana’da 360 yılında vefat etti; Allah Teâlâ ona rahmet etsin. * Ve onun vefatı: Muhammed b. Abdullah b. Muhammed **الخازن** el-İsfahânî, şair; Sâhib b. Abbâd hakkında çok medihleri vardır. * Ve ona istidrâk edilenlerdendir: Allah Teâlâ’nın **خزائن**i: insanlara kapalı ve onlardan gizli oluşundan dolayı O’nun ilminin gayblarıdır. Ve **الخزان** **كشداد**: özellikle yiyeceği depolayan kimse; Mısır lehçesi. Ve **خزن** sırrı ve **اختزنه**: onu gizledi. Ve **استخزن** malı: onu depoladı. Ve **الخزنة**: depolanmış mal; **كالخزينة** **كسفينة**. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Siz onun için **بخازنين** değilsiniz”; yani şükürle onu koruyanlar. Ve **الخزنة** (harekeli): **الخازن**in çoğulu; ondan Yüce Allah’ın sözü: “Ve onun **خزنتها**sı onlara dedi.” Ve ondan, onun bağışını **خزن** etti: onu men etti ve hapsetti. Ve **خزوان**: Buhara’da bir köydür.
