# خزن — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D9%86/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: خزن

خزن
خَزَنَ - يَخْزُنُ - خازِن - خازِنِيْن - خازِن لـِ - خَزَنَة - خِزانة - خَزائِن
خَزَنَ  يَخْزُنُ + كائن + شيئاً: يجمعه ويحرزه ويحفظه في مكان آمن لحين الحاجة: يقوم الكائن بتجميع أشياء يملكها في مكان آمن ومحروس لحفظها للاستخدام عند الحاجة
خَزَنَ - يَخْزُنُ + كائن + لـِ كائن+ شيئاً: يجمعه ويحرزه ويحفظه في مكان آمن لحين الحاجة وذلك لمنفعة الكائن
خَازِن: اسم فاعل صفة مشبهة من " خَزَنَ - يَخْزُنُ ": من يقوم بفعل " خَزَنَ - يَخْزُنُ ": الذي يأمر بالخزن ويقوم الخزن لصالحه
خَازِنِيْن: جمع " خَازِن"
خَازِن لـِ: من يكون مسؤولاً عن حراسة وأمن وحفظ الأشياء في الخزائن لمنفعة آخر، من عامل أو حارس أو ما شابه
﴿وأرسلنا الرياح لواقح فأنزلنا من السماء ماء فأسقيناكموه وما أنتم له بخازنين﴾
خَزَنَة: جمع" خازن لـِ  ": الحرس وأمناء المستودعات وما شابه
خِزانَة: على وزن " فـِعالة" اسم المكان الذي يخزن فيه: المكان المحروس والآمن لتجميع الأشياء التي يملكها الكائن لحفظها للاستخدام عند الحاجة، ويستخدم بالعرف الشائع لفظ " مخزن " للدلالة على المراد ذاته
خَزائِن : جمع " خِزانة "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حفظ الأشياء وخزنها في مستودع آمن إلى حين الحاجة" وهي:
كََنَزَ - يَكْنِزُ، سَجَلَ - يَسْجِلً، ذَخَرَ - يَذْخَرُ، خَزَنَ  يَخْزُنُ، أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ)، تَبَتَ - يَتْبِتُ

خزائن
خزائن الله	﴿قل لا أقول لكم عندي خزائن الله ولا أعلم الغيب ولا أقول لكم إني ملك إن أتبع إلا ما يوحى إلي قل هل يستوي الأعمى والبصير أفلا تتفكرون(50)﴾ الأنعام ﴿ولا أقول لكم عندي خزائن الله ولا أعلم الغيب ولا أقول إني ملك ولا أقول للذين تزدري أعينكم لن يؤتيهم الله خيرا الله أعلم بما في أنفسهم إني إذا لمن الظالمين(31)﴾ هود
خزائن كل شيء خزائن السماوات والأرض	﴿وإن من شيء إلا عندنا خزائنه وما ننزله إلا بقدر معلوم(21)﴾ الحجر ﴿هم الذين يقولون لا تنفقوا على من عند رسول الله حتى ينفضوا ولله خزائن السماوات والأرض ولكن المنافقين لا يفقهون(7)﴾ المنافقون
خزائن الأرض	﴿قال اجعلني على خزائن الأرض إني حفيظ عليم(55)﴾ يوسف
خزائن رحمة ربك	﴿قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لأمسكتم خشية الإنفاق وكان الإنسان قتورا (100)﴾ الإسراء { أم عندهم خزائن رحمة ربك العزيز الوهاب(9)  ص
 	﴿أم عندهم خزائن ربك أم هم المسيطرون(37)﴾ الطور { أم عندهم خزائن رحمة ربك العزيز الوهاب(9)  ص
خازن - خازنين
 ﴿وأرسلنا الرياح لواقح فأنزلنا من السماء ماء فأسقيناكموه وما أنتم له بخازنين(22)﴾ الحجر
خزنة - خزنتها
 ﴿وسيق الذين كفروا إلى جهنم زمرا حتى إذا جاءوها فتحت أبوابها وقال لهم خزنتها ألم يأتكم رسل منكم يتلون عليكم آيات ربكم وينذرونكم لقاء يومكم هذا قالوا بلى ولكن حقت كلمة العذاب على الكافرين(71)﴾ الزمر ﴿وسيق الذين اتقوا ربهم إلى الجنة زمرا حتى إذا جاءوها وفتحت أبوابهاوقال لهم خزنتها سلام عليكم طبتم فادخلوها خالدين(73)﴾ الزمر
 	﴿وقال الذين في النار لخزنة جهنم ادعوا ربكم يخفف عنا يوما من العذاب(49)﴾ غافر ﴿تكاد تميز من الغيظ كلما ألقي فيها فوج سألهم خزنتها ألم يأتكم نذير(8)﴾ الملك
مختار الصحاح
● [خزن] خ ز ن: خَزَن المال جعله في الخِزانةِ و اخْتَزَنَه أيضا و خَزَن السر كتمه و اخْتَزنَهُ أيضا وبابهما نصر و المَخْزَنُ ما يُخزن فيه الشيء و الخِزَانةُ واحدة الخَزَائِن
الراغب
خزن
- الخزن: حفظ الشيء في الخزانة، ثم يعبر به عن كل حفظ كحفظ السر ونحوه، وقوله تعالى: }وإن من شيء إلا عندنا خزائنه﴿[الحجر/21]،﴾ولله خزائن السموات والأرض﴿[المنافقون/7]، فإشارة منه إلى قدرته تعالى على ما يريد إيجاده، أو إلى الحالة التي أشار إليها بقوله عليه السلام: (فرغ ربكم من الخلق والخلق والرزق والأجل) (الحديث عن عبد الله بن مسعود عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (فرغ إلى ابن آدم من أربع: الخلق والخلق والأجل والرزق) أخرجه الطبراني في الأوسط 2/336؛ وهو في مجمع الزوائد 7/195 كتاب القدر؛ والفتح الكبير 2/266. وفيه عيسى بن المسيب البجلي، وهو ضعيف عند الجمهور، ووثقه الحاكم والدارقطني في سننه، وضعفه في غيرها. وللحديث طرق أخرى وروايات أخرى عند الطبراني وأحمد وابن عساكر، وانظر: مسند أحمد 2/167)، وقوله تعالى:﴾فأسقيناكموه وما أنتم له بخازنين﴿[الحجر/22]، قيل معناه: حافظين له بالشكر، وقيل: هو إشارة إلى ما أنبأ عنه قوله:﴾أفرأيتم الماء الذي تشربون أأنتم أنزلتموه... ﴿الآية [الواقعة/69]، والخزنة: جمع الخازن،﴾وقال لهم خزنتها﴿[الزمر/71 و 73]، في صفة النار وصفة الجنة، وقوله:﴾لا أقول لكم عندي خزائن الله{ [الأنعام/50]، أي: مقدوراته التي منعها الناس؛ لأن الخزن ضرب من المنع، وقيل: جوده الواسع وقدرته، وقيل هو قوله كن، والخزن في اللحم أصله الادخار، فكني به عن نتنه، يقال: خزن اللحم (انظر: الأفعال 1/489؛ والمجمل 2/287؛ والمنتخب لكراع النمل 2/594) : إذا أنتن، وخنز بتقدم النون.
ملخص السان
1.     خَزَنَ الشَّيءَ يَخْزُنه خَزْناً واخْتَزَنه: أَحْرَزه وجعله في خِزانة واختزنه لنفسه.
2. والخِزانةُ: اسم الموضع الذي يُخْزَن فيه الشيء
3.     شبَّه الآية من القرآن بالوعاء الذي يجمع فيه المال المخزون، وسمي الوعاء خزانة لأَنه من سبب المخزونفيه
4.     وخَزَنتُ السِّرَّ واختزَنْتُه: كتَمْتُه.
5.    وخَزِنَ اللحمُ، بالكسر،  يَخْزَنُ وخَزَنَ يَخْزُن خَزْناً وخُزوناً وخَزُنَ، فهو خَزينٌ: تغير وأَنتن مثل خَنِزَ مقلوب منه؛
لسان العرب
● - خزن: خَزَنَ الشَّيءَ يَخْزُنه خَزْناً واخْتَزَنه: أَحْرَزه وجعله في       خِزانة واختزنه لنفسه. والخِزانةُ: اسم الموضع الذي يُخْزَن فيه الشيء.       وفي التنزيل العزيز: وإنْ من شيء إلا عندنا خَزائنُه. والخِزانةُ: عَملُ       الخازِن. والمَخْزَن، بفتح الزاي: ما يُخْزَن فيه الشيء. والخِزانةُ: واحدة       الخَزائن. وفي التنزيل العزيز: ولا أَقول لكم عندي خَزائن الله؛ قال ابن       الأَنباري: معناه غُيوب علم الله التي لا يعلمها إلا الله، وقيل للغُيوب       خَزائنُ لغموضها على الناس واستتارها عنهم. وخَزَن المالَ إذا غيَّبه.       وقال سفيان بن عيينة: إنما آياتُ القرآن خزائن، فإِذا دخلتَ خزانةً فاجتهد       أَن لا تخرج منها حتى تعرف ما فيها، قال: شبَّه الآية من القرآن بالوعاء       الذي يجمع فيه المال المخزون، وسمي الوعاء خزانة لأَنه من سبب المخزون       فيه. وخِزانة الإنسان: قلبه. وخازِنه وخَزّانه: لسانه، كلاهما على المثل.       وقال لقمان لابنه: إذا كان خازِنك حفيظاً وخِزانتك أَمينةً رَشدْتَ في       أَمرَيْكَ دنياك وآخرتك، يعني اللسان والقلب؛ وقال:       إذا المَرْءُ لم يَخْزُنْ عليه لسانُه،       فليس على شيءٍ سِواه بخازِنِ.       وخَزَنتُ السِّرَّ واختزَنْتُه: كتَمْتُه. وخَزِنَ اللحمُ، بالكسر،       يَخْزَنُ وخَزَنَ يَخْزُن خَزْناً وخُزوناً وخَزُنَ، فهو خَزينٌ: تغير وأَنتن       مثل خَنِزَ مقلوب منه؛ قالَ طرفة:       ثُمَّ لا يَحْزَنُ فينا لَحْمُها،       إنما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِر.       وعمَّ بعضهم به تغير الطعام كله. وقال أَبو حنيفة: الخَزَّانُ الرُّطَب       تسْوَدُّ أَجوافه من آفة تصيبه، اسم كالجَبّان والقَذّاف، واحدته       خَزّانة. واختَزَنتُ الطريقَ واخْتَصرْتُه، وأَخذنا مخازِنَ الطريق ومَخاصِرَها       أَي أَخذنا أَقرَبها.
مقاييس اللغة:
(خزن)  الخاء والزاء والنون أصلٌ يدلُّ على صيانة الشَّيءِ. يقال خزَنْتُ الدِّرهَم وغيرَه خَزْناً؛ وخزَنتُ السِّرَّ. قال:
إذا المرءُ لم يخْزُنْ عليه لِسَانََُهُ *** فليس على شَيءٍ سِواهُ بخَزَّانِ([7])
فأمّا خَزِنَ اللّحمُ: تغيَّرَتْ رائحتُه، فليس من هذا، إنما هذا من المقلوب والأصل خنِزَ. وقد ذُكِر في موضعه. قال طرَفة في خزِن:
ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها *** إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ([8])
القاموس المحيط:
خَزَنَ المالَ أحْرَزَهُ، كاخْتَزَنَهُ، و اللَّحْمُ خَزْناً وخُزوناً تَغَيَّرَ، كَخزِنَ، كفَرِحَ وكرُمَ، فهو خَزِينٌ. وككِتابَةٍ فِعْلُ الخازِنِ، ومكانُ الخَزْنِ، ولا يُفْتَحُ، كالمَخْزَنِ، كمَقْعَدٍ، والقَلْبُ.
والخَزَّانُ، كشَدَّادٍ: اللِّسانُ، كالخازِنِ، والرُّطَبُ المُسْوَدُّ الجَوْفِ لآِفَةٍ. ومَخازِنُ الطَّريقِ: مَخاصِرُهُ. واخْتَزَنَ طَريقاً: أخَذَ أقْرَبَهُ. وأخْزَنَ: اسْتَغْنَى بعدَ فَقْرٍ. وعليُّ بنُ أحمدَ، وأحمدُ بنُ محمدِ بنِ موسَى الخازِنانِ: مُحَدِّثانِ.
تاج العروس:
( خرن المال ) في الخزانة ( أحرزه كاختزنه ) كما في الصحاح وقيل اختزنه لنفسه ( و ) خزن ( اللحم خزنا وخزونا ) إذا ( تغير ) وأنتن ( مخزن كفرح ) وعليه اقتصر الجوهرى وقاال هو مثل خنز مقلوب منه وأنشد لطرفة ثم لا يخزن فينا لحمها * انما يخزن لحم المدخر
وعم بعضهم تغير الطعام كله ( و ) خزن مثل ( كرم ) لغة ثالثة ( فهو خزين ) ككرم فهو كريم وقال الزمخشري وقولهم خزن اللحم إذا تغير معناه خزنه فخزن أي ادخره فأنتن بسبب الدخار وقال الراغب الحزن في اللحم الادخار فكنى به عن نتنه ( و ) الخزانة ( ككتابة فعل الخازن ) وعمله ( و ) الخزانة ( مكان الخزن ) أي الموضع الذى يخزن فيه الشئ والجمع الخزائن ( ولا يفتح ) وقد ولعت العامة بفتحها وفيه نكتة لطيفد وهو مثل قولهم القصعة لا تكسر والقنديل لا يكسر ( كالمخزن كمقعد ) والجمع المخازن ( و ) من المجاز الخزانة ( القلب ) لانه يخزن فيه السر ( والخزان كشداد اللسان كالخازن ) على المثل ومنه قول لقمان لابنه إذا كان خازنك حفيظا وخزانتك أمنية رشدت في أمريك دنياك وآخرتك يعنى اللسان والقلب وقال الشاعر إذا المرء لم يخزن عليه لسانه * فليس على شئ سواه بخازن ( و ) قال أبو حنيفة الخزان ( الرطب المسود الجوف لافة ) تصيبه اسم كالجبان والقذاف واحدته خزانة ( ومخازنة الطريق مخاصره ) أي أقربه ( واخترن طريقا أخذ أقربه ) وكذلك اختصره ( وأخزن ) الرجل ( استغنى بعد فقر و ) أبو الحسن ( على بن أحمد ) بن محمد المفسر ( وأحمد بن محمد بن موسى ) ولاين السمعاني أبو عبد الله محمد بن أحمد بن موسى الرازي الفقيه الحنفي قاضى الرى وفرغانة وهراة ( الخازنان محدثان ) الاخير روى عنه الحاكم توفى بفرغانة سنة 360 رحمه الله تعالى * وفاته محمد بن عبد الله بن محمد الخازن الاصفهانى الشاعر له مدائح كثيرة في الصاحب بن عباد * ومما يستدرك عليه خزائن الله تعالى غيوب علمه تعالى لغموضها على الناس واستتارها عنهم والخزان كشداد من يخزن الطعام خاصة لغة مصرية وخزن السر واختزنه كتمه واستخزن المال خزنه والخزنة المال المخزون كالخزينة كسفينة وقوله تعالى وما أنتم له بخازنين أي حافظين له بالشكر والخزنة محركة جمع الخازن ومنه قوله تعالى وقال لهم خزنتها وخزن عنه عطاءه منعه وحبسه وخزوان قرية ببخارا

### Türkçe

خزن
**خَزَنَ** - **يَخْزُنُ** - **خازِن** - **خازِنِيْن** - **خازِن لـِ** - **خَزَنَة** - **خِزانة** - **خَزائِن**
**خَزَنَ**  **يَخْزُنُ** + canlı varlık + bir şeyi: onu toplar, onu muhafaza altına alır ve ihtiyaç vaktine kadar güvenli bir yerde saklar: canlı varlık, sahip olduğu şeyleri, ihtiyaç anında kullanmak üzere saklamak için güvenli ve korunan bir yerde toplama işini yapar
**خَزَنَ** - **يَخْزُنُ** + canlı varlık + لـِ canlı varlık+ bir şeyi: onu toplar, onu muhafaza altına alır ve ihtiyaç vaktine kadar güvenli bir yerde saklar; ve bu, canlı varlığın menfaati içindir
**خَازِن**: “**خَزَنَ** - **يَخْزُنُ**”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: “**خَزَنَ** - **يَخْزُنُ**” fiilini yapan: depolamayı emreden ve depolama onun lehine yapılan kimse
**خَازِنِيْن**: “**خَازِن**”in çoğulu
**خَازِن لـِ**: başkası yararına, dolaplarda/mahzenlerdeki şeylerin korunması, güvenliği ve muhafazasından sorumlu olan; işçi veya bekçi yahut benzeri
﴿Ve rüzgârları aşılayıcılar olarak gönderdik; sonra gökten su indirdik de onu size içirdik; siz ise onun için **بخازنين** değilsiniz﴾
**خَزَنَة**: “**خازن لـِ**”in çoğulu: bekçiler, ambar eminleri ve benzeri
**خِزانَة**: “**فـِعالة**” vezni üzere; içinde depolama yapılan yerin adı: canlı varlığın sahip olduğu şeyleri, ihtiyaç anında kullanmak üzere saklamak için topladığı, korunan ve güvenli yer; yaygın örfte aynı muradı göstermek için “**مخزن**” lafzı kullanılır
**خَزائِن**: “**خِزانة**”nin çoğulu
Lafız, “şeyleri korumak ve onları ihtiyaç vaktine kadar güvenli bir depoda depolamak” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**كََنَزَ** - **يَكْنِزُ**، **سَجَلَ** - **يَسْجِلً**، **ذَخَرَ** - **يَذْخَرُ**، **خَزَنَ**  **يَخْزُنُ**، **أَلَّ** - **يَؤُلُّ** (**أَلَّ** - **يَئِلُّ**)، **تَبَتَ** - **يَتْبِتُ**

خزائن
Allah’ın hazineleri	﴿De ki: “Ben size, yanımda Allah’ın **خزائن**i vardır demiyorum; gaybı da bilmem; size ‘ben bir meleğim’ de demiyorum; ben ancak bana vahyedilene uyarım.” De ki: “Kör ile gören bir olur mu? Hâlâ düşünmez misiniz?”(50)﴾ el-En‘âm ﴿Ve size: “Yanımda Allah’ın **خزائن**i vardır” demiyorum; gaybı da bilmem; “ben bir meleğim” de demiyorum; gözlerinizin hor gördüğü kimselere de “Allah onlara asla bir hayır vermeyecek” demiyorum; Allah, nefislerinde olanı daha iyi bilir; ben o takdirde elbette zalimlerden olurum(31)﴾ Hûd
Her şeyin hazineleri; göklerin ve yerin hazineleri	﴿Hiçbir şey yoktur ki, onun **خزائن**i bizim yanımızda olmasın; biz onu ancak bilinen bir ölçü ile indiririz(21)﴾ el-Hicr ﴿Onlar, “Resûlullah’ın yanında bulunanlara infak etmeyin ki dağılıp gitsinler” diyenlerdir; hâlbuki göklerin ve yerin **خزائن**i Allah’ındır; fakat münafıklar anlamazlar(7)﴾ el-Münâfikûn
Yerin hazineleri	﴿Dedi ki: “Beni yerin **خزائن**i üzerine getir; şüphesiz ben koruyucu, biliciyim”(55)﴾ Yûsuf
Rabbinin rahmet hazineleri	﴿De ki: “Eğer siz Rabbimin rahmet **خزائن**ine sahip olsaydınız, o zaman infak korkusuyla mutlaka tutardınız; insan çok cimridir”(100)﴾ el-İsrâ { Yoksa onların yanında, azîz ve vehhâb olan Rabbinin rahmet **خزائن**i mi var?(9)  Sâd
 	﴿Yoksa onların yanında Rabbinin **خزائن**i mi var, yoksa onlar mı egemenler?(37)﴾ et-Tûr { Yoksa onların yanında, azîz ve vehhâb olan Rabbinin rahmet **خزائن**i mi var?(9)  Sâd
**خازن** - **خازنين**
 ﴿Ve rüzgârları aşılayıcılar olarak gönderdik; sonra gökten su indirdik de onu size içirdik; siz ise onun için **بخازنين** değilsiniz(22)﴾ el-Hicr
**خزنة** - **خزنتها**
 ﴿Kâfir olanlar bölük bölük cehenneme sevk edildi; nihayet ona geldiklerinde kapıları açıldı ve onun **خزنتها**sı onlara dedi ki: “Size içinizden, Rabbinizin âyetlerini size okuyan ve sizi bu gününüzün buluşmasıyla uyaran elçiler gelmedi mi?” Dediler ki: “Evet; fakat azap sözü kâfirler üzerine hak oldu”(71)﴾ ez-Zümer ﴿Rablerinden sakınanlar da bölük bölük cennete sevk edildi; nihayet ona geldiklerinde kapıları açıldı ve onun **خزنتها**sı onlara dedi ki: “Selâm size; tertemiz oldunuz; haydi girin, ebedî kalıcılar olarak”(73)﴾ ez-Zümer
 	﴿Ateşte olanlar, cehennemin **لخزنة**sine dedi ki: “Rabbinize dua edin; bizden azaptan bir gün hafifletsin”(49)﴾ Gâfir ﴿Neredeyse öfkeden parçalanacak; içine her bir bölük atıldıkça onun **خزنتها**sı onlara sorar: “Size bir uyarıcı gelmedi mi?”(8)﴾ el-Mülk
Muhtâr es-Sıhâh
● [**خزن**] خ ز ن: **خَزَن** malı, onu **الخِزانةِ**ye koydu; **اخْتَزَنَه** de böyledir. **خَزَن** sırrı: onu gizledi; **اخْتَزنَهُ** de böyledir. İkisinin bâbı **نصر**’dır. **المَخْزَنُ**: içinde şeyin depolandığı şey. **الخِزَانةُ**: **الخَزَائِن**in bir tanesi.
er-Râgıb
خزن
- **الخزن**: şeyi **الخزانة**de muhafaza etmektir; sonra bununla, sır ve benzerinin muhafazası gibi her muhafaza kastedilir. Yüce Allah’ın sözü: }Ve hiçbir şey yoktur ki, onun **خزائنه** bizim yanımızda olmasın﴿[el-Hicr/21],﴾Göklerin ve yerin **خزائن**i Allah’ındır﴿[el-Münâfikûn/7]; bu, O’nun, yaratmak istediği şeye dair kudretine işarettir; yahut, onun (aleyhisselâm) şu sözüyle işaret ettiği hâle işarettir: (Rabbiniz yaratmadan, yaratılıştan, rızıktan ve ecelden boşaldı) (hadis: Abdullah b. Mes‘ûd’dan, Nebî صلى الله عليه وسلم’den: (İbn Âdem’e dört şeyden boşaldı: yaratılış, yaratılış, ecel ve rızık) Taberânî bunu el-Evsat’ta 2/336’da tahriç etti; o, Mecma‘u’z-Zevâid 7/195’te, kader kitabındadır; el-Fethu’l-Kebîr 2/266. İçinde Îsâ b. el-Müseyyeb el-Becelî vardır; o, cumhur nezdinde zayıftır; Hâkim ve Dârakutnî onu Sünen’inde sika saydı; başka yerlerde onu zayıf saydı. Hadisin başka yolları ve başka rivayetleri Taberânî, Ahmed ve İbn Asâkir’dedir; bkz. Müsned Ahmed 2/167). Yüce Allah’ın sözü:﴾Sonra onu size içirdik; siz ise onun için **بخازنين** değilsiniz﴿[el-Hicr/22]; denildi ki manası: şükürle onu koruyanlar. Denildi ki: o, şu sözün haber verdiği şeye işarettir:﴾İçtiğiniz suyu gördünüz mü; siz mi onu indirdiniz...﴿âyet [el-Vâkıa/69]. **الخزنة**: **الخازن**in çoğulu.﴾Ve onun **خزنتها**sı onlara dedi﴿[ez-Zümer/71 ve 73]; ateşin sıfatında ve cennetin sıfatında. Yüce Allah’ın sözü:﴾Ben size, yanımda Allah’ın **خزائن**i vardır demiyorum{ [el-En‘âm/50]; yani: insanların men ettiği kudretleri; çünkü **الخزن** men‘in bir türüdür. Denildi ki: O’nun geniş cömertliği ve kudreti. Denildi ki: o, “**كن**” sözüdür. Ette **الخزن**: aslı **الادخار**dır; bununla onun kokmasına kinaye yapılmıştır. Denilir: **خزن اللحم** (bkz. el-Ef‘âl 1/489; el-Mücmel 2/287; el-Müntehab li-Kurâ‘ en-Neml 2/594): koktuğu zaman. Ve **خنز** (nûn’un öne alınmasıyla).
Lisân’ın özeti
1.     **خَزَنَ** şeyi **يَخْزُنه** **خَزْناً** ve **اخْتَزَنه**: onu muhafaza altına aldı ve onu **خِزانة**ye koydu; ve onu kendisi için depoladı.
2. **الخِزانةُ**: şeyin içinde depolandığı yerin adıdır.
3.     Kur’ân’dan âyeti, depolanmış malın toplandığı kap gibi benzetti; kap da, içindeki depolanmış şeyin sebebinden dolayı **خزانة** diye adlandırıldı.
4.     **وخَزَنتُ السِّرَّ** ve **اختزَنْتُه**: onu gizledim.
5.    **وخَزِنَ** et, kesre ile, **يَخْزَنُ**; ve **خَزَنَ** **يَخْزُن** **خَزْناً** ve **خُزوناً**; ve **خَزُنَ**; o hâlde o **خَزينٌ**dur: değişti ve koktu; **خَنِزَ** gibi, ondan çevrilmiştir;
Lisânü’l-‘Arab
● - **خزن**: **خَزَنَ** şeyi **يَخْزُنه** **خَزْناً** ve **اخْتَزَنه**: onu muhafaza altına aldı ve onu **خِزانة**ye koydu; ve onu kendisi için depoladı. **والخِزانةُ**: şeyin içinde depolandığı yerin adıdır. Aziz tenzilde: Ve hiçbir şey yoktur ki, onun **خَزائنُه** bizim yanımızda olmasın. **والخِزانةُ**: **الخازِن**in işi. **والمَخْزَن**, zâ’nın fethiyle: şeyin içinde depolandığı şey. **والخِزانةُ**: **الخَزائن**in bir tanesi. Aziz tenzilde: “Ben size, yanımda Allah’ın **خَزائن**i vardır demiyorum”; İbnü’l-Enbârî dedi ki: manası, Allah’tan başka kimsenin bilmediği Allah’ın ilminin gayblarıdır. Denildi ki: gayblara, insanlara kapalı ve onlardan gizli oluşlarından dolayı **خَزائن** denildi. **وخَزَن** malı: onu gizlediği zaman. Süfyân b. ‘Uyeyne dedi ki: Kur’ân’ın âyetleri ancak **خزائن**dir; bir **خزانة**ye girdiğinde, içindekini bilinceye kadar ondan çıkmamaya gayret et. Dedi ki: Kur’ân’dan âyeti, depolanmış malın toplandığı kap gibi benzetti; kap da, içindeki depolanmış şeyin sebebinden dolayı **خزانة** diye adlandırıldı. İnsanın **خِزانة**si: kalbidir. Onun **خازِنه**si ve **خَزّانه**si: dilidir; ikisi de mesel üzere. Lokman oğluna dedi ki: Eğer **خازِن**in koruyucu, **خِزانة**n emîn olursa, iki işinde, dünyanda ve âhiretinde doğru yolu bulursun; yani dil ve kalp. Ve dedi:
Eğer kişi, dili üzerinde onu **يَخْزُنْ**mezse,
onun dışında hiçbir şey üzerinde **بخازِنِ** değildir.
**وخَزَنتُ السِّرَّ** ve **اختزَنْتُه**: onu gizledim. **وخَزِنَ** et, kesre ile, **يَخْزَنُ**; ve **خَزَنَ** **يَخْزُنُ** **خَزْناً** ve **خُزوناً**; ve **خَزُنَ**; o hâlde o **خَزينٌ**dur: değişti ve koktu; **خَنِزَ** gibi, ondan çevrilmiştir; Tarafe dedi ki:
Sonra onun eti bizde kokmaz,
ancak depolayanın eti kokar.
Bazıları bunu, bütün yiyeceğin değişmesine genelledi. Ebû Hanîfe dedi ki: **الخَزَّانُ**: yaş hurmadır; bir âfet ona isabet ettiğinden iç boşlukları kararır; **الجَبّان** ve **القَذّاف** gibi bir isimdir; onun bir tanesi **خَزّانة**dır. **واختَزَنتُ** yolu ve **اخْتَصرْتُه**; ve yolun **مخازِنَ**lerini ve **مَخاصِرَها**sını aldık; yani onun en yakınlarını aldık.
Maqâyîsü’l-Luğa:
(**خزن**) **الخاء** ve **الزاء** ve **النون**: bir asıldır; şeyin korunmasına delâlet eder. Denilir: dirhemi ve başkasını **خزَنْتُ**; **خَزْناً**. Ve sırrı **خزَنتُ**. Dedi ki:
Eğer kişi, dili üzerinde onu **يخْزُنْ**mezse *** onun dışında hiçbir şey üzerinde **بخَزَّانِ** değildir([7])
Etin **خَزِنَ** olması ise: kokusunun değişmesidir; bu bundan değildir; bu ancak çevrilmiş olandır; asıl **خنِزَ**dır. Kendi yerinde zikredilmiştir. Tarafe, **خزِن** hakkında dedi:
Sonra onun eti bizde kokmaz *** ancak depolayanın eti kokar([8])
el-Kâmûsü’l-Muhît:
**خَزَنَ** malı: onu muhafaza altına aldı; **كاخْتَزَنَهُ**. Ve et, **خَزْناً** ve **خُزوناً**: değişti; **كَخزِنَ**; **كَفَرِحَ** ve **كرُمَ**; o hâlde o **خَزِينٌ**dur. Ve **ككِتابَةٍ**: **الخازِن**in fiili ve **الخَزْن**in yeri; ve açılmaz; **كالمَخْزَنِ**; **كمَقْعَدٍ**; ve kalp.
Ve **الخَزَّانُ**; **كشَدَّادٍ**: dil; **كالخازِنِ**. Ve içi kararmış yaş hurma; bir âfetten dolayı. Ve yolun **مَخازِنُ**i: onun **مَخاصِرُهُ**. Ve **اخْتَزَنَ** bir yolu: onun en yakınını aldı. Ve **أخْزَنَ**: fakirlikten sonra zengin oldu. Ve Ali b. Ahmed ile Ahmed b. Muhammed b. Mûsâ **الخازِنانِ**: iki muhaddistir.
Tâcü’l-‘Arûs:
( malı **خرن** ) **الخزانة**de ( onu muhafaza altına aldı; **كاختزنه** ) Sıhâh’ta olduğu gibi; denildi ki: onu kendisi için **اختزنه**. ( ve ) **خزن** ( et, **خزنا** ve **خزونا** ) olduğu zaman ( değişti ) ve koktu. ( **مخزن** **كفرح** ) Cevherî bununla yetindi; ve dedi ki: o, **خنز** gibidir; ondan çevrilmiştir. Ve Tarafe’den: “Sonra onun eti bizde kokmaz * ancak depolayanın eti kokar” diye şahit getirdi.
Bazıları bunu, bütün yiyeceğin değişmesine genelledi. ( ve ) **خزن** tıpkı ( **كرم** ) gibi, üçüncü bir lehçedir. ( o hâlde o **خزين** ) **ككرم فهو كريم**. Zemahşerî dedi ki: onların “**خزن اللحم**” demeleri, değiştiği zaman; manası: onu depoladı; sonra depoladı, böylece depolama sebebiyle koktu. Râgıb dedi ki: ette **الحزن** **الادخار**dır; bununla onun kokmasına kinaye yapıldı. ( ve ) **الخزانة** ( **ككتابة**: **الخازن**in fiili ) ve onun işi. ( ve ) **الخزانة** ( **مكان الخزن** ) yani şeyin içinde depolandığı yer; çoğulu **الخزائن**. ( ve açılmaz ) avam onu açmaya düşkün oldu; bunda latif bir nükte vardır; o, onların “**القصعة** kırılmaz” ve “**القنديل** kırılmaz” sözleri gibidir. ( **كالمخزن كمقعد** ) çoğulu **المخازن**. ( ve ) mecazdan: **الخزانة** ( kalp ) çünkü sır onun içinde depolanır. ( ve **الخزان** **كشداد**: dil; **كالخازن** ) mesel üzere. Ondan, Lokman’ın oğluna sözü: “Eğer **خازن**in koruyucu, **خزانتك** emîn olursa, iki işinde, dünyanda ve âhiretinde doğru yolu bulursun”; yani dil ve kalp. Şair dedi ki: “Eğer kişi, dili üzerinde onu depolamazsa * onun dışında hiçbir şey üzerinde **بخازن** değildir.” ( ve ) Ebû Hanîfe dedi ki: **الخزان** ( içi kararmış yaş hurma; bir âfetten dolayı ) ona isabet eder; **الجبان** ve **القذاف** gibi bir isimdir; onun bir tanesi **خزانة**dır. ( ve yolun **مخازنة**si: onun **مخاصره**si ) yani onun en yakını. ( ve **واخترن** bir yolu: onun en yakınını aldı ) ve aynı şekilde **اختصره**. ( ve **أخزن** ) adam ( fakirlikten sonra zengin oldu ). ( ve ) Ebû’l-Hasen ( Ali b. Ahmed ) b. Muhammed müfessir; ve ( Ahmed b. Muhammed b. Mûsâ ) ve Sem‘ânî’nin iki oğlu; Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Mûsâ er-Râzî el-fakîh el-Hanefî, Rey, Fergana ve Herat kadısı; ( **الخازنان** iki muhaddistir ) sonuncusu hakkında Hâkim rivayet etti; Fergana’da 360 yılında vefat etti; Allah Teâlâ ona rahmet etsin. * Ve onun vefatı: Muhammed b. Abdullah b. Muhammed **الخازن** el-İsfahânî, şair; Sâhib b. Abbâd hakkında çok medihleri vardır. * Ve ona istidrâk edilenlerdendir: Allah Teâlâ’nın **خزائن**i: insanlara kapalı ve onlardan gizli oluşundan dolayı O’nun ilminin gayblarıdır. Ve **الخزان** **كشداد**: özellikle yiyeceği depolayan kimse; Mısır lehçesi. Ve **خزن** sırrı ve **اختزنه**: onu gizledi. Ve **استخزن** malı: onu depoladı. Ve **الخزنة**: depolanmış mal; **كالخزينة** **كسفينة**. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Siz onun için **بخازنين** değilsiniz”; yani şükürle onu koruyanlar. Ve **الخزنة** (harekeli): **الخازن**in çoğulu; ondan Yüce Allah’ın sözü: “Ve onun **خزنتها**sı onlara dedi.” Ve ondan, onun bağışını **خزن** etti: onu men etti ve hapsetti. Ve **خزوان**: Buhara’da bir köydür.
