# خزو (خ-ز-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ز - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والزاي وو ا ي ء معهما
خ ز ي، خ ز و، و خ ز مستعملات خزي: خَزِيَ فلانٌ يَخْزَى خِزْياً، وهو من السُّوءِ، والله أخْزاه وأَقامَه على خِزْيةٍ، وعلى مَخْزاةٍ.
والخَزايةُ: الاستِحياءُ، تقول: لا يأنّفُ ولا يخزى مما يصنع.
وخَزِيتُ: استحييت.
ورجلٌ خَزْيانُ، وامرأة خَزْيا، أي: فعل أمراً قبيحاً فاشتدت خَزايته لذلك أي: حياؤه، وجمعه خَزايا.
وفي الدعاء "اللهمّ احشُرْنا غيرَ خَزايا ولا نادمينَ" أي: غير مستحيين من أعمالنا.
خزو: الخَزْو: كف النفس عن هِمَّتها، وصبرها على مر الحق. يقال: خَزَوتُها خَزْواً.
ويقال: اخْزُ في طاعةِ الله نفسك، قال لبيد:
غيرَ أن لا تكذِبَنْها في التُقَى		وأخزُها بالبِرِّ لله الأجَـلَ
وخز: الوَخْزُ: طَعْنٌ غير نافذٍ، وخَزَهُ يَخِزُه وَخْزاً.
ويقال: وَخَزَه القَتير إذا شمط مواضع من لحيته، فهو مَوْخُوزٌ.
وإذا دُعي القوم إلى طعامٍ فجاءوا أربعةً أربعةً، قالوا: جاءوا وَخْزاً وَخْزاً. وإذا جاءوا عصبةً، قيل: جاءوا أفاويج أي فَوْجاً فَوْجاً.
والوَخْزُ: الشيء القليل أيضاً، قال:
سوى أن وَخْزاً من كلاب بن مُرَّةٍ		تَنَزَّوا إِلينا من بُقَـيْعَةِ جـابـرِ
وقال آخر:
قد أعجلَ القومَ عن حاجاتهم سَفَـرٌ		من وَخْز حَيٍّ بأرضِ الرُّومِ مذُكورِ

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الزاي** و**و** ا **ي** ء معهما
**خ ز ي**، **خ ز و**، و**خ ز** kullanımdadır. **خزي**: **خَزِيَ** falan **يَخْزَى** **خِزْياً**; o, kötülüktendir. Allah onu **أَخْزاه** (rezil etti) ve onu bir **خِزْيةٍ** (rezillik) üzere ve bir **مَخْزاةٍ** (rezil olunacak şey) üzere ikame etti.

**الخَزايةُ**: utanma. Dersin ki: Yaptığı şeyden ne çekinir ne de **يخزى** (utanır).

**وخَزِيتُ**: utandım.

Bir adam **خَزْيانُ**, bir kadın **خَزْيا**; yani çirkin bir iş yaptı da bundan dolayı onun **خَزايته** (utanması) şiddetlendi; yani onun hayâsı. Bunun çoğulu **خَزايا**’dır.

Duada: “اللهمّ احشُرْنا غيرَ **خَزايا** ولا نادمينَ” yani: amellerimizden utanmış olmayanlar olarak.

**خزو**: **الخَزْو**: nefsin, himmetinden kendini alıkoyması ve hakkın acısına sabretmesidir. Denir ki: Onu **خَزَوتُها** **خَزْواً**.

Ve denir ki: Allah’ın taatine dair nefsini **اخْزُ**. Lebîd dedi ki:
غيرَ أن لا تكذِبَنْها في التُقَى		وأخزُها بالبِرِّ لله الأجَـلَ

**وخز**: **الوَخْزُ**: nüfuz etmeyen bir saplama; **خَزَهُ** onu **يَخِزُه** **وَخْزاً** (saplar).

Ve denir ki: Sakalının bazı yerleri ağardığında **القَتير** onu **وَخَزَه**; o da **مَوْخُوزٌ**’dur.

Kavim yemeğe çağrılıp da dörder dörder geldiklerinde derler ki: **وَخْزاً وَخْزاً** geldiler. Topluluk hâlinde geldiklerinde: **أفاويج** geldiler; yani **فَوْجاً فَوْجاً**.

**الوَخْزُ**: az şey de (demektir). Dedi ki:
سوى أن وَخْزاً من كلاب بن مُرَّةٍ		تَنَزَّوا إِلينا من بُقَـيْعَةِ جـابـرِ

Bir başkası dedi ki:
قد أعجلَ القومَ عن حاجاتهم سَفَـرٌ		من وَخْز حَيٍّ بأرضِ الرُّومِ مذُكورِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والزاء وما يثلثهما)
  (خزع)  الخاء والزاء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على القَطْع والانقِطاع. يقال تَخَزَّعَ فلانٌ عن أصحابه، إذا تخلّف عنهم في السَّير؛ ولذلك سمِّيت خُزاعةُ؛ لأنهم تخزَّعوا عن أصحابهم وأقاموا بمكَّة([1]). وهو قول القائل:
فلما هبَطْنا بطْنَ مَرٍّ تخزّعت *** خُزاعَةُ عَنَّا بالحلول الكَراكِر([2])  ويقال تخزّعْنا الشَيءَ بيننا، أي اقتسمناه قِطَعا. والخَوْزعة: رَمْلة تنقطع من مُعْظم الرِّمال.
  (خزف)  الخاء والزاء والفاء ليس بشيءٍ. فالخَزَفُ هذا المعروفُ، ولسنا ندري أعربيٌّ هو أمْ لا. قال ابنُ دريد([3]): الخَزْف الخَطْر باليَد عند المشْي. وهذا من أعاجيب أبي بَكر.
  (خزق)  الخاء والزاء والقاف أصلٌ، وهو يدلُّ على نَفاذِ الشَّيء المرمِيّ به أو ارتزازِه. فالخازِق من السِّهام المُقَرْطِس، وهو الذي يرتَزّ في قِرطاسه. وخَزَق الطّائر: ذَرَق. والخَزْق: الطَّعْن. والقياس واحد.
  (خزل)  الخاء والزاء واللام* أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانقطاع والضَّعف. يقال خَزَلْتُ الشيءَ: قطعتُه. وانخَزَل فُلانٌ: ضعُف.
   (خزم)  الخاء والزاء والميم أصلٌ يدلُّ على انثقاب الشَّيء. فكلُّ مثقوبٍ مخزومٌ. والطَّير كلُّها مخزُومة؛ لأنَّ وَتَرَاتِ أنفها مخزُومة. ولذلك يقال نَعام مُخَزَّمٌ. قال:
  * وأرفَعُ صوتي للنَّعام المُخَزّمِ([4]) *
  وخَزَمْت الجَرادَ في العُود: نَظَمْته. وخَزمْتُ البعيرَ، إذا جعلْتَ في وَتَرَةِ أنْفه خِزَامةً من شَعْر. وعلى هذا القياسِ يسمَّى شجرةٌ من الشَّجر خَزَمة؛ وذلك أنّ لها لِحاءً يُفتَل منه الحِبال، والحبال خِزامات.
  وقد شذَّ عن الباب الخَزُومة: البقرة([5]). وَكلمةٌ أخرى، يقال خازَمْتُ الرّجُلَ الطّريقَ، وهو أن يأخُذَ في طريقٍ ويأخُذَ([6]) هو في غيرِه حتَّى يلتقِيا في مكانٍ واحد. وأخْزَمُ: رجلٌ. فأمَّا قولهم إنّ الأخْزَم الحيَّة الذكرُ، فكلامٌ فيه نظَر.
  (خزن)  الخاء والزاء والنون أصلٌ يدلُّ على صيانة الشَّيءِ. يقال خزَنْتُ الدِّرهَم وغيرَه خَزْناً؛ وخزَنتُ السِّرَّ. قال:
إذا المرءُ لم يخْزُنْ عليه لِسَانََُهُ *** فليس على شَيءٍ سِواهُ بخَزَّانِ([7])  فأمّا خَزِنَ اللّحمُ: تغيَّرَتْ رائحتُه، فليس من هذا، إنما هذا من المقلوب والأصل خنِزَ. وقد ذُكِر في موضعه. قال طرَفة في خزِن:
ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها *** إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ([8])  (خزو)  الخاء والزاء والحرف المعتل أصلان: أحدهما السياسة، والآخر الإبعاد.
  فأمَّا الأول فقولهم خَزَوتُهُ، إذا سُسْتَه. قال لبيد:
  * واخْزُهَا بالبِرِّ لله الأجَلّ([9]) *
  وقال ذو الأصبع:
لاهِِ ابنُ عَمِّكَ لا أفْضَلْتَ في حسبٍ *** عَنِّي ولا أنتَ دَيّانِي فتخزونِي([10])  وأمَّا الآخَر فقولُهم: أخزَاهُ الله، أي أبعَدَه ومَقَتَه. والاسم الخِزْي. ومن هذا الباب قولهم خَزِي الرّجل: استحيا مِن قُبْحِ فعله خَزَايةً، فهو خَزيان؛ وذلك أنّه إذا فعل ذلك واستحيا تباعَدَ ونأى. قال جرير:
وإنّ حِمىً لم يَحْمِهِ غيرُ فُرْتَنَى *** وغيرُ ابنِ ذِي الكِيرَيْنِ خَزْيانُ ضائعُ([11])  (خزب)  الخاء والزاء والباء يدلُّ على وَرَم ونتُوّ في اللّحم. يقال خَزِبَت الناقةُ خَزَباً، وذلك إذا وَرِم ضَرْعُها. والأصل قولهم لحمٌ خزِبٌ: رَخْصٌ. وكلُّ لحمةٍ رَخْصَةٍ خَزِبَة.
   (خزر)  الخاء والزاء والراء أصلان. أحدهما جِنْسٌ [من] الطَّبيخ([12])، والآخر ضِيقٌ في الشَّيء.
  فالأوّل الخَزِيرُ، وهو دقيقٌ يُلْبَكُ بشَحْم. وكانت العربُ تعَيِّر آكِلَه([13]).
  والثاني الخَزَر، وهو ضيق العَيْنِ وصِغَرُها. يقال رجلٌ أخْزَرُ وامرأةٌ خَزْراءُ. وتخازَرَ الرّجُل، إذا قبَض جفنَيه ليحدِّد النّظَر. قال:
  * إذا تخازَرْتُ وما بي مِن خَزَرْ([14]) *
---------------------------------------------------------------
([1]) في السيرة 59 جوتنجن ومعجم البلدان (مر) أنهم أقاموا بمر الظهران. وهو موضع على مرحلة من مكة.
([2]) البيت لعوف بن أيوب الأنصاري، كما في السيرة ومعجم البلدان (مر). وقد نسب في اللسان (خزع) إلى حسان بن ثابت. وانظر ديوان حسان 208.
([3]) الجمهرة (2: 216).
([4]) البيت لأوس بن حجر، كما في الحيوان (4: 395) وليس في ديوانه. وصدره:
* وينهى ذوي الأحلام عن حلومهم *
([5]) هي بلغة هذيل. ومنه قول أبي ذرة الهذلي:
إن ينتسب ينسب إلى عرق ورب *** أهل خزومات وشحاج صخب([6]) في الأصل: "واحد".
([7]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 125. وفي اللسان بدون نسبة: "فليس على شيء سواه بخازن".
([8]) ديوان طرفة 69 واللسان (خزن).
([9]) ديوان لبيد 12 طبع 1881 والمجمل واللسان (خزا). وصدره:
* غير أن لا تكذبنها في التقى *
([10]) المفضليات (1: 158، 160) والمجمل واللسان (خزا). وسيأتي في (لاه).
([11]) ديوان جرير 370 والمجمل واللسان (خزا).
([12]) في الأصل: "البطيخ"، تحريف.
([13]) منه قول جرير:
وضع الخزير فقيل أين مجاشع *** فشحا جحافله جراف هبلع([14]) الرجز لعمرو بن العاص، في وقعة صفين 421 وكذا في اللسان (مرر) قال: "وهو المشهور. ويقال إنه لأرطاة بن سهية تمثل به عمرو". وانظر اللسان (خزر) والمخصص (14: 180) وأمالي القالي (1: 96).
ـ

##### Türkçe

(باب **الخاء** وال**زاء** وما يثلثهما)
  (**خزع**)  **الخاء** وال**زاء** وال**عين** tek bir asıldır; kesmeye ve kopmaya delâlet eder. Denir: Bir kimse, arkadaşlarından yürüyüşte geri kaldığı vakit, “**تَخَزَّعَ** فلانٌ عن أصحابه”. Bundan dolayı **خُزاعةُ** adlandırıldı; çünkü onlar arkadaşlarından **تخزَّعوا** ettiler ve Mekke’de ikamet ettiler([1]). Bu, söyleyenin sözüdür:
فلما هبَطْنا بطْنَ مَرٍّ تخزّعت *** خُزاعَةُ عَنَّا بالحلول الكَراكِر([2])  Ve denir: “**تخزّعْنا** الشَيءَ بيننا”, yani onu aramızda parça parça paylaştık. Ve **الخَوْزعة**: kumların çoğundan kopan bir kumluktur.
  (**خزف**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**الفاء** bir şey değildir. Şu bilinen **الخَزَفُ** (vardır); onun Arapça mı yoksa değil mi olduğunu bilmiyoruz. İbn Düreyd([3]) dedi: **الخَزْف** yürürken el ile (yapılan) sallayıştır. Bu, Ebû Bekr’in acayiplerindendir.
  (**خزق**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**القاف** bir asıldır; atılan şeyin onunla nüfuz etmesine yahut saplanmasına delâlet eder. O hâlde **الخازِق** okların **المُقَرْطِس** olanındandır; o, kılıfına saplanan olandır. Ve “**خَزَق** الطّائر”: pisledi. Ve **الخَزْق**: saplamadır. Kıyas birdir.
  (**خزل**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**اللام** tek bir asıldır; kopmaya ve zayıflığa delâlet eder. Denir: “**خَزَلْتُ** الشيءَ”: onu kestim. Ve “**انخَزَل** فُلانٌ”: zayıfladı.
   (**خزم**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**الميم** bir asıldır; şeyin delinmesine delâlet eder. O hâlde her delik olan **مخزومٌ**dur. Ve kuşların hepsi **مخزُومة**dur; çünkü burunlarının kirişleri **مخزُومة**dur. Bundan dolayı “**نَعام** مُخَزَّمٌ” denir. Dedi:
  * وأرفَعُ صوتي للنَّعام المُخَزّمِ([4]) *
  Ve “**خَزَمْت** الجَرادَ في العُود”: onu (çubuğa) dizdim. Ve “**خَزمْتُ** البعيرَ”: burnunun kirişine kıldan bir **خِزَامةً** koyduğun vakit. Bu kıyas üzere ağaçtan bir ağaca **خَزَمة** adı verilir; bu, onun kabuğu olmasındandır; ondan ipler bükülür, ipler de **خِزامات**tır.
  Ve babdan şâz oldu: **الخَزُومة**: inek([5]). Ve başka bir kelime: “**خازَمْتُ** الرّجُلَ الطّريقَ”; o, bir yola girmesi ve onun([6]) başka birine girmesi, sonra ikisinin bir yerde buluşmasıdır. Ve **أخْزَمُ**: bir adamdır. Amma onların “**الأخْزَم** erkek yılandır” sözleri, onda nazar vardır.
  (**خزن**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**النون** bir asıldır; şeyin korunmasına delâlet eder. Denir: “**خزَنْتُ** الدِّرهَم وغيرَه **خَزْناً**”; ve “**خزَنتُ** السِّرَّ”. Dedi:
إذا المرءُ لم يخْزُنْ عليه لِسَانََُهُ *** فليس على شَيءٍ سِواهُ بخَزَّانِ([7])  Amma “**خَزِنَ** اللّحمُ”: kokusu değişti; bu bundan değildir; bu ancak maklûbdandır ve asıl **خنِزَ**dır. Kendi yerinde zikredilmiştir. Tarafe, **خزِن** hakkında dedi:
ثم لا يَخْزَنُ فينا لحمُها *** إنَّما يَخْزَنُ لحمُ المُدَّخِرْ([8])  (**خزو**)  **الخاء** ve**الزاء** ve illetli harf iki asıldır: birincisi siyaset (idare), diğeri uzaklaştırmadır.
  Birincisine gelince, onların “**خَزَوتُهُ**” sözüdür; onu idare ettiğin vakit. Lebîd dedi:
  * واخْزُهَا بالبِرِّ لله الأجَلّ([9]) *
  Ve Zû’l-İsba‘ dedi:
لاهِِ ابنُ عَمِّكَ لا أفْضَلْتَ في حسبٍ *** عَنِّي ولا أنتَ دَيّانِي فتخزونِي([10])  Diğerine gelince, onların “**أخزَاهُ** الله” sözüdür; yani onu uzaklaştırdı ve ona buğzetti. İsim **الخِزْي**dir. Bu babdandır onların “**خَزِي** الرّجل” sözleri: çirkin fiilinden **خَزَايةً** ile utandı; o hâlde o **خَزيان**dır; bu, onu yaptığı ve utandığı vakit uzaklaşması ve çekilmesindendir. Cerîr dedi:
وإنّ حِمىً لم يَحْمِهِ غيرُ فُرْتَنَى *** وغيرُ ابنِ ذِي الكِيرَيْنِ خَزْيانُ ضائعُ([11])  (**خزب**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**الباء** ette şişmeye ve kabarmaya delâlet eder. Denir: “**خَزِبَت** الناقةُ **خَزَباً**”; bu, memesinin şiştiği vakittir. Asıl, onların “**لحمٌ خزِبٌ**” sözüdür: yumuşak. Ve her yumuşak et parçası **خَزِبَة**dir.
   (**خزر**)  **الخاء** ve**الزاء** ve**الراء** iki asıldır. Birincisi [bir] pişmiş yemek cinsidir([12]); diğeri şeyde darlıktır.
  Birincisi **الخَزِيرُ**dür; o, yağ ile karıştırılan undur. Araplar, yiyenini ayıplarlardı([13]).
  İkincisi **الخَزَر**dir; gözün darlığı ve küçüklüğüdür. Denir: **رجلٌ أخْزَرُ** ve **امرأةٌ خَزْراءُ**. Ve “**تخازَرَ** الرّجُل”: bakışı keskinleştirmek için iki göz kapağını kıstığı vakit. Dedi:
  * إذا تخازَرْتُ وما بي مِن خَزَرْ([14]) *
---------------------------------------------------------------
([1]) Siyer’de 59 Göttingen ve Mu‘cemü’l-büldân’da (**مر**) onların Merrü’z-Zahrân’da ikamet ettikleri (vardır). O, Mekke’den bir merhale uzaklıkta bir yerdir.
([2]) Beyit, Siyer ve Mu‘cemü’l-büldân’da (**مر**) olduğu üzere Avf b. Eyyûb el-Ensârî’nindir. Lisân’da (**خزع**) Hassân b. Sâbit’e nisbet edilmiştir. Hassân Dîvânı 208’e bak.
([3]) el-Cemhere (2: 216).
([4]) Beyit, el-Hayevân’da (4: 395) olduğu üzere Evs b. Hacer’indir; dîvânında değildir. İlk mısraı:
* وينهى ذوي الأحلام عن حلومهم *
([5]) O, Hüzeyl lehçesinde böyledir. Ondandır Ebû Zurre el-Hüzelî’nin sözü:
إن ينتسب ينسب إلى عرق ورب *** أهل خزومات وشحاج صخب([6]) Asılda: “واحد”.
([7]) Beyit, dîvânında 125’te İmru’ül-Kays’ındır. Lisân’da nisbet olmaksızın: “فليس على شيء سواه بخازن”.
([8]) Tarafe Dîvânı 69 ve Lisân (**خزن**).
([9]) Lebîd Dîvânı 12, 1881 baskı; ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**). İlk mısraı:
* غير أن لا تكذبنها في التقى *
([10]) el-Mufaddaliyyât (1: 158، 160) ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**). (**لاه**) maddesinde gelecektir.
([11]) Cerîr Dîvânı 370 ve el-Mücmel ve Lisân (**خزا**).
([12]) Asılda: “البطيخ”; tahrif.
([13]) Ondandır Cerîr’in sözü:
وضع الخزير فقيل أين مجاشع *** فشحا جحافله جراف هبلع([14]) Recez, Sıffîn vak‘asında 421’de Amr b. el-Âs’ındır; Lisân’da (**مرر**) da böyledir. Dedi: “O meşhurdur. Denir ki o, Artât b. Suheyye’nindir; Amr onunla temessül etti.” Lisân (**خزر**) ve el-Muhassas (14: 180) ve Emâlî’l-Kâlî (1: 96)’ye bak.
ـ

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!خَزاهُ ) يَخْزُوهُ ( *!خَزْواً : ساسَهُ وقَهَرَهُ ) ؛ وأَنْشَدَ الجَوهرِيُّ لذي الإصْبَع :
لاهِ ابنُ عَمِّكَ لا أَفْضَلْتَ في حَسَبٍ
يَوْماً ولا أَنْتَ دَيَّاني *!فتَخْزُوني معْناهُ : للَّهِ ابنُ عَمِّك أَي ولا أَنتَ مالِك أَمْري فتَسُوسَني .
( و ) خَزاهُ خَزْواً : ( مَلَكَهُ .
( و ) أَيْضاً : ( كَفَّهُ عن هَواهُ ) .
وفي التّكملَةِ *!الخَزْوُ كَفُّ النَّفْس عن هِمَّتِها ، انتَهَى .
يقالُ : *!اخْزُ في طاعَةِ اللَّهِ نَفْسَكَ ، أَي كفَّها عن هِمَّتِها وصَبْرها على مُرِّ الحقِّ ؛ قالَ لبيدٌ :
أكْذِبِ النَّفْسَ إذا حَدَّثْتَها
إنَّ صِدْقَ النفْسِ يُرزْي بالأَمَلْغيرَ أنْ لا تَكْذِبَنْها في التُّقَى
*!واخْزُها بالبِرِّ للَّهِ الأجَلْ ( و ) *!خَزا ، ( الَّدابَّةَ ) خَزْواً : ساسَها و ( رَاضَها .
( و ) خَزا ( فلاناً ) خَزْواً : ( عادَاهُ .
( و ) خَزا ( الفَصِيلَ ) خَزْواً : ( شَقَّ لسانَهُ ) بعد أنْ جَرَّه .

وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الخَزْوُ : الطَّعْنُ ، نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ في التّكْملَةِ .
*!وخَزَوْزَى : مَوْضِعٌ .

##### Türkçe

: ( ve **خَزاهُ** ) onu **يَخْزُوهُ** ( **خَزْواً**: onu idare etti ve onu kahretti ) ; el-Cevherî, Zü’l-İsba‘ için inşad etti:
Lâhi ibnu ‘ammike lâ efdalte fî hasebin
yevmen velâ ente deyyânî **فتَخْزُوني**
Bunun mânâsı: Allah için, amcaoğlun; yani, sen benim işimin mâliki değilsin ki beni idare edesin.

( ve ) **خَزاهُ** **خَزْواً**: ( ona mâlik oldu. )

( ve ) ayrıca: ( onu hevesinden alıkoydu ).

Tekmile’de: **الخَزْوُ** nefsin kendi himmetinden alıkonmasıdır, bitti.

Denilir: **اخْزُ** Allah’ın taatinde nefsini; yani onu kendi himmetinden alıkoy ve hakkın acısına sabretmesi; Lebîd dedi ki:
Ekzibi’n-nefse izâ haddestahâ
inne sıdka’n-nefsi yur’zî bi’l-emel
ğayra en lâ tekzibennehâ fi’t-tukâ
**واخْزُها** bi’l-birri li’llâhi’l-ecel

( ve ) **خَزا** , ( **الَّدابَّةَ** ) **خَزْواً**: onu idare etti ve ( onu terbiye etti. )

( ve ) **خَزا** ( falancayı ) **خَزْواً**: ( ona düşmanlık etti. )

( ve ) **خَزا** ( **الفَصِيلَ** ) **خَزْواً**: onu çektikten sonra ( dilini yardı ).

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**الخَزْوُ**: mızrakla vurma; es-Sâğânî onu Tekmile’de nakletti.
**وخَزَوْزَى**: bir yer.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَزَاهُ
1 خَزَاهُ خز خزاه خزاة خزى , (S, K,) aor. يَخْزُوهُ, (S,) inf. n. خَزْوٌ, (S, K,) He ruled, or governed, him; and subdued him. (S, K.) And خَزَا الدَّابَّةَ He broke, or trained, the beast. (K.) ― -b2- Also He withheld, or restrained, him from [indulging] his natural desire. (K.) And خَزَا النَّفْسَ, inf. n. as above, He withheld, or restrained, the soul from its purpose, or intention. (JK.) One says, اُخْزُ فِى طَاعَةِ اللّٰهِ نَفْسَكَ Withhold thou, or restrain thou, thy soul from its purpose, or intention, and make it to endure patiently the right course of events, in obedience to God. (TA.) ― -b3- And He slit his tongue [to prevent his sucking]; namely, a young camel's. (K.) ― -b4- He possessed him, or it. (K.) ― -b5- He treated him, or regarded him, with enmity, or hostility. (K.) ― -b6- And خَزْوٌ (JK, TA) and خِزَايَةٌ (JK) signify The act of piercing, or thrusting, (JK, TA,) with spears. (JK.)

##### Türkçe

خَزَاهُ
1 **خَزَاهُ** خز خزاه خزاة خزى, (S, K,) muzâri‘i **يَخْزُوهُ**, (S,) mastar ismi **خَزْوٌ**, (S, K,) O, ona hükmetti yahut onu yönetti; ve onu boyun eğdirdi. (S, K.) Ve **خَزَا الدَّابَّةَ**: O, hayvanı kırdı yahut hayvanı terbiye etti. (K.) ― -b2- Yine: O, onu tabii arzusuna [kapılmaktan] alıkoydu yahut engelledi. (K.) Ve **خَزَا النَّفْسَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi: O, nefsi maksadından yahut niyetinden alıkoydu yahut engelledi. (JK.) Şöyle denir: **اُخْزُ فِى طَاعَةِ اللّٰهِ نَفْسَكَ** “Nefsini maksadından yahut niyetinden alıkoy; ve Allah’a itaatte, olayların doğru seyrine sabırla katlanır kıl.” (TA.) ― -b3- Ve o, onun dilini yardı [emmesini engellemek için]; yani, bir deve yavrusunun. (K.) ― -b4- O, ona yahut ona (şeye) sahip oldu. (K.) ― -b5- O, ona düşmanlıkla yahut husumetle muamele etti yahut onu öyle gördü. (K.) ― -b6- Ve **خَزْوٌ** (JK, TA) ve **خِزَايَةٌ** (JK) “mızraklarla delme yahut saplama fiili”ni ifade eder. (JK, TA,) (JK.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خزا
خزا U ( n. ac. خَزْو 1 ),
a.  Broke in, trained; subdued.

##### Türkçe

خزا
**خزا** U (n. ac. **خَزْو** 1),
a. Alıştırdı, eğitti; boyun eğdirdi.
