# خزو — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%88/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D9%88/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خزو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%88.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خزو

باب الخاء والزاي وو ا ي ء معهما
خ ز ي، خ ز و، و خ ز مستعملات خزي: خَزِيَ فلانٌ يَخْزَى خِزْياً، وهو من السُّوءِ، والله أخْزاه وأَقامَه على خِزْيةٍ، وعلى مَخْزاةٍ.
والخَزايةُ: الاستِحياءُ، تقول: لا يأنّفُ ولا يخزى مما يصنع.
وخَزِيتُ: استحييت.
ورجلٌ خَزْيانُ، وامرأة خَزْيا، أي: فعل أمراً قبيحاً فاشتدت خَزايته لذلك أي: حياؤه، وجمعه خَزايا.
وفي الدعاء "اللهمّ احشُرْنا غيرَ خَزايا ولا نادمينَ" أي: غير مستحيين من أعمالنا.
خزو: الخَزْو: كف النفس عن هِمَّتها، وصبرها على مر الحق. يقال: خَزَوتُها خَزْواً.
ويقال: اخْزُ في طاعةِ الله نفسك، قال لبيد:
غيرَ أن لا تكذِبَنْها في التُقَى		وأخزُها بالبِرِّ لله الأجَـلَ
وخز: الوَخْزُ: طَعْنٌ غير نافذٍ، وخَزَهُ يَخِزُه وَخْزاً.
ويقال: وَخَزَه القَتير إذا شمط مواضع من لحيته، فهو مَوْخُوزٌ.
وإذا دُعي القوم إلى طعامٍ فجاءوا أربعةً أربعةً، قالوا: جاءوا وَخْزاً وَخْزاً. وإذا جاءوا عصبةً، قيل: جاءوا أفاويج أي فَوْجاً فَوْجاً.
والوَخْزُ: الشيء القليل أيضاً، قال:
سوى أن وَخْزاً من كلاب بن مُرَّةٍ		تَنَزَّوا إِلينا من بُقَـيْعَةِ جـابـرِ
وقال آخر:
قد أعجلَ القومَ عن حاجاتهم سَفَـرٌ		من وَخْز حَيٍّ بأرضِ الرُّومِ مذُكورِ

### Türkçe

باب **الخاء** و**الزاي** و**و** ا **ي** ء معهما
**خ ز ي**، **خ ز و**، و**خ ز** kullanımdadır. **خزي**: **خَزِيَ** falan **يَخْزَى** **خِزْياً**; o, kötülüktendir. Allah onu **أَخْزاه** (rezil etti) ve onu bir **خِزْيةٍ** (rezillik) üzere ve bir **مَخْزاةٍ** (rezil olunacak şey) üzere ikame etti.

**الخَزايةُ**: utanma. Dersin ki: Yaptığı şeyden ne çekinir ne de **يخزى** (utanır).

**وخَزِيتُ**: utandım.

Bir adam **خَزْيانُ**, bir kadın **خَزْيا**; yani çirkin bir iş yaptı da bundan dolayı onun **خَزايته** (utanması) şiddetlendi; yani onun hayâsı. Bunun çoğulu **خَزايا**’dır.

Duada: “اللهمّ احشُرْنا غيرَ **خَزايا** ولا نادمينَ” yani: amellerimizden utanmış olmayanlar olarak.

**خزو**: **الخَزْو**: nefsin, himmetinden kendini alıkoyması ve hakkın acısına sabretmesidir. Denir ki: Onu **خَزَوتُها** **خَزْواً**.

Ve denir ki: Allah’ın taatine dair nefsini **اخْزُ**. Lebîd dedi ki:
غيرَ أن لا تكذِبَنْها في التُقَى		وأخزُها بالبِرِّ لله الأجَـلَ

**وخز**: **الوَخْزُ**: nüfuz etmeyen bir saplama; **خَزَهُ** onu **يَخِزُه** **وَخْزاً** (saplar).

Ve denir ki: Sakalının bazı yerleri ağardığında **القَتير** onu **وَخَزَه**; o da **مَوْخُوزٌ**’dur.

Kavim yemeğe çağrılıp da dörder dörder geldiklerinde derler ki: **وَخْزاً وَخْزاً** geldiler. Topluluk hâlinde geldiklerinde: **أفاويج** geldiler; yani **فَوْجاً فَوْجاً**.

**الوَخْزُ**: az şey de (demektir). Dedi ki:
سوى أن وَخْزاً من كلاب بن مُرَّةٍ		تَنَزَّوا إِلينا من بُقَـيْعَةِ جـابـرِ

Bir başkası dedi ki:
قد أعجلَ القومَ عن حاجاتهم سَفَـرٌ		من وَخْز حَيٍّ بأرضِ الرُّومِ مذُكورِ
