# خزي — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B2%D9%8A/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: خزى

- خزي الرجل: لحقه انكسار؛ إما من نفسه؛ وإما من غيره. فالذي يلحقه من نفسه هو الحياء المفرط، ومصدره الخزاية (قال السرقسطي: خزيته خزاية: استحييت منه) ورجل خزيان، وامرأة خزيى وجمعه خزايا. وفي الحديث: (اللهم احشرنا غير خزايا ولا نادمين) (انظر: النهاية 2/30. وفي حديث مسلم 1/47: مرحبا بالوفد غير خزايا ولا الندامى). والذي يلحقه من غيره يقال: هو ضرب من الاستخفاف، ومصدره الخزي، ورجل خز. قال تعالى: ﴿ذلك لهم خزي في الدنيا﴾ [المائدة/33]، وقال تعالى: ﴿إن الخزي اليوم والسوء على الكافرين﴾ [النحل/27]، ﴿فأذاقهم الله الخزي في الحياة الدنيا﴾ [الزمر/26]، ﴿لنذيقهم عذاب الخزي في الحياة الدنيا﴾ [فصلت/16]، وقال: ﴿من قبل أن نذل ونخزى﴾ [طه/134]، وأخزى يقال من الخزاية والخزي جميعا، وقوله: ﴿يوم لا يخزي الله النبي والذين آمنوا﴾ [التحريم/8]، فهو من الخزي أقرب، وإن جاز أن يكون منهما جميعا وقوله تعالى: ﴿ربنا إنك من تدخل النار فقد أخزيته﴾ [آل عمران/192]، فمن الخزاية، ويجوز أن يكون من الخزي، وكذا قوله: ﴿من يأتيه عذاب يخزيه﴾ [هود/39]، وقوله: ﴿ولا تخزنا يوم القيامة﴾ [آل عمران/194]، ﴿وليخزي الفاسقين﴾ [الحشر/5]، وقال: ﴿ولا تخزون في ضيفي﴾ [هود/78]، وعلى نحو ما قلنا في خزي قولهم: ذل وهان، فإن ذلك متى كان من الإنسان نفسه يقال له: الهون والذل، ويكون محمودا، ومتى كان من غيره يقال له: الهون، والهوان، والذل، ويكون مذموما.

### Türkçe

- **خزي الرجل**: ona bir kırılma ilişti; ya kendi nefsinden; ya da başkasından. Kendi nefsinden ona ilişen ise aşırı hayâdır; onun masdarı **الخزاية**’dir (سرقسطي dedi: **خزيته خزاية**: ondan utandım) ve **رجل خزيان** (utançlı erkek), ve **امرأة خزيى** (utançlı kadın); onun çoğulu **خزايا**’dır. Hadiste: (Allah’ım, bizi **خزايا** ve pişmanlar olmaksızın haşret) (bak: النهاية 2/30. Müslim hadîsinde 1/47: Heyet’e merhaba; **خزايا** ve pişmanlar olmaksızın). Başkasından ona ilişen ise denir ki: o, hafife almanın bir türüdür; onun masdarı **الخزي**’dir; ve **رجل خز**. Yüce Allah dedi: ﴿Bu, onlar için dünyada **خزي**dir﴾ [المائدة/33], ve Yüce Allah dedi: ﴿Şüphesiz **الخزي** bugün ve kötülük kâfirlerin üzerinedir﴾ [النحل/27], ﴿Allah onlara dünya hayatında **الخزي**yi tattırdı﴾ [الزمر/26], ﴿Onlara dünya hayatında **الخزي** azabını tattıralım diye﴾ [فصلت/16], ve dedi: ﴿zelil olup **نخزى** olmadan önce﴾ [طه/134]. Ve **أخزى** hem **الخزاية**’den hem **الخزي**’den birlikte söylenir. Ve onun sözü: ﴿Allah’ın peygamberi ve iman edenleri **يخزي** etmeyeceği gün﴾ [التحريم/8], o, **الخزي**den daha yakındır; her ne kadar ikisinden birlikte olması caiz olsa da. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿Rabbimiz, şüphesiz sen kimi ateşe sokarsan onu **أخزيته** etmiş olursun﴾ [آل عمران/192], o, **الخزاية**dendir; ve **الخزي**den olması da caizdir. Yine bunun gibi onun sözü: ﴿Kendisine bir azap gelip de onu **يخزيه** edecek olan﴾ [هود/39], ve onun sözü: ﴿Kıyamet günü bizi **تخزنا** etme﴾ [آل عمران/194], ﴿ve fasıkları **وليخزي** etsin diye﴾ [الحشر/5]. Ve dedi: ﴿Misafirim hakkında beni **تخزون** etmeyin﴾ [هود/78]. Bizim **خزي** hakkında söylediğimiz tarz üzere, onların “ذل وهان” sözünde de (durum böyledir): çünkü bu, ne zaman insanın kendi nefsinden olursa ona **الهون** ve **الذل** denir ve övülmüş olur; ne zaman başkasından olursa ona **الهون** ve **الهوان** ve **الذل** denir ve yerilmiş olur.
