# خسر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B3%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خسر

خِسِرَ خَسْراً
(* قوله: «خسر خسراً إلخ» ترك مصدرين خسراً، بضم
فسكون، وخسراً، بضمتين كما في القاموس). وخَسَراً وخُسْراناً وخَسَارَةً وخَسَاراً، فهو خاسِر وخَسِرٌ، كله: ضَلَّ. والخَسَار والخَسارة والخَيْسَرَى: الضلال والهلاك، والياء فيه زائدة. وفي التنزيل العزيز: والعصرِ إِن الإِنسان لفي خُسْر؛ الفراء: لفي عقوبة بذنبه وأَن يَخْسَر أَهله ومنزله في الجنة. وقال عز وجل: خَسِرَ الدنيا والآخرة ذلك هو الخُسْران المبين. وفي الحديث: ليس من مؤمن ولا كافر إِلا وله منزل في الجنة وأَهل وأَزواج، فمن أَسلم سَعِدَ وصار إِلى منزله، ومن كفر صار منزله وأَزواجه إِلى من أَسلم وسعد، وذلك قوله: الذين يرثون الفردوس؛ يقول: يرثون منازل الكفار، وهو قوله: الذين خسروا أَنفسهم وأَهليهم يوم القيامة؛ يقول: أَهلكوهما؛ الفراء: يقول غَبِنُوهما. ابن الأَعرابي: الخاسر الذي ذهب ماله وعقله أَي خسرهما. وخَسِرَ التاجر: وُضِعَ في تجارته أَو غَبِنَ، والأَوّل هو الأَصل. وأَخْسَرَ الرجلُ إِاذ وافق خُسْراً في تجارته. وقوله عز وجل: قل هل ننبئكم بالأَخْسَرِينَ أَعمالاً؛ قال الأَخفش: واحدهم الأَخْسَرُ مثل الأَكْبَرِ. وقوله تعالى: فما زادوهم غير تَخْسِيرٍ؛ ابن الأَعرابي: أَي غير إِبعاد من الخير أَي غير تخسير لكم لا لي.
ورجل خَيْسَرَى: خاسِرٌ، وفي بعض الأَسجاع: بفِيهِ البَرَى، وحُمَّى خَيْبَرَى، وشَرُّ ما يُرَى، فإِنه خَيْسَرَى؛ وقيل: أَراد خَيْسَرٌ فزاد للإِتباع؛ وقيل: لا يقال خَيْسَرَى إِلا في هذا السجع؛ وفي حديث عمر ذكر الخَيْسَرَى، وهو الذي لا يجيب إِلى الطعام لئلا يحتاج إِلى المكافأَة، وهو من الخَسَارِ. والخَسْرُ والخُسْرانُ: النَّقْصُ، وهو مثل الفَرْقِ والفُرْقانِ، خَسِرَ يَخْسَرُ
(*
قوله: «خسر يخسر» من باب فرح، وقوله وخسرت الشيء إلخ من باب ضرب، كما في القاموس). خُسْراناً وخَسَرْتُ الشيءَ، بالفتح، وأَخْسَرْتُه: نَقَصْتُه. وخَسَرَ الوَزْنَ والكيلَ خَسْراً وأَخْسَرَهُ: نقصه. ويقال: كِلْتُه ووَزَنْتُه فأَخْسَرْته أَي نقصته. قال الله تعالى: وإِذا كالوهم أَو وزنوهم يُخْسِرُونَ؛ الزجاج: أَي يَنْقُصُون في الكيل والوزن. قال: ويجوز في اللغة يَخْسِرُون، تقول: أَخْسَرْتُ الميزانَ وخَسَرْتُه، قال: ولا أَعلم أَحداً قرأَ يَخْسِرُونَ. أَبو عمرو: الخاسر الذي ينقص المكيال والميزان إِذا أَعطى، ويستزيد إِذا أَخذ. ابن الأَعرابي: خَسَرَ إِذا نقص ميزاناً أَو غيره، وخَسِرَ إِذا هلك. أَبو عبيد: خَسَرْتُ الميزان وأَخْسَرْتُه أَي نقصته. الليث: الخاسِرُ الذي وُضِعَ في تجارته، ومصدره الخَسَارَةُ والخَسْرُ، ويقال: خَسِرَتْ تجارته أَي خَسِرَ فيها، ورَبِحَتْ أَي ربح فيها. وصَفْقَةٌ خاسرة: غير رابحة، وكَرَّةٌ خاسرة: غير نافعة. وفي التهذيب: وصَفَقَ صَفْقَةً خاسِرَةً أَي غير مُرْبِحَةٍ، وكَرَّ كَرَّةً خاسِرَةً أَي غير نافعة. وفي التنزيل: تلك إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ. وقوله عزل وجل: وخَسِرَ هنالك المُبْطِلُونَ. وخَسِرَ هنالك الكافرون؛ المعنى: تبين لهم خُسْرانُهم لما رأَوا العذاب وإِلاَّ فهم كانوا خاسرين في كل وقت. والتَّخْسِيرُ: الإِهلاك. والخَنَاسِيرُ: الهُلاَّكُ، ولا واحد له؛ قال كعب بن زهير:
إِذا ما نُتِجْنا أَرْبَعاً عامَ كَفْأَةٍ،
بَغَاها خَنَاسِيراً، فأَهْلَكَ أَرْبَعا
وفي بغاها ضمير من الجَدِّ هو الفاعل، يقول: إِنه شَقِيُّ الجَدِّ إِذا نُتِجَتْ أَربعٌ من إِبله أَربعَةَ أَولادٍ هلكت من إِبله الكِبار أَربع غير هذه، فيكون ما هلك أَكثر مما أَصاب.

### Türkçe

**خِسِرَ** **خَسْراً**
(*Onun sözü: «**خسر خسراً** ilh.»: iki mastarı terk etti: **خسراً**; (bir) ḍamme ile sonra sükûn ile; ve **خسراً**; iki ḍamme ile, **القاموس**’ta olduğu gibi). Ve **خَسَراً** ve **خُسْراناً** ve **خَسَارَةً**
ve **خَسَاراً**; artık o **خاسِر** ve **خَسِرٌ**’dür; hepsi: saptı. Ve **الخَسَار** ve **الخَسارة**
ve **الخَيْسَرَى**: sapıklık ve helâk; ve içindeki **الياء** ziyadedir. Ve aziz tenzilde: **والعصرِ إِن الإِنسان لفي خُسْر**; **الفراء**: günahı sebebiyle bir ceza içindedir ve (şu da:) ailesini ve cennetteki meskenini kaybetmesidir.
Ve aziz ve celil dedi: **خَسِرَ الدنيا والآخرة ذلك هو الخُسْران المبين**.
Ve hadiste: hiçbir mümin ve kâfir yoktur ki cennette bir meskeni ve (orada) bir ailesi ve eşleri olmasın;
kim İslâm’a girerse mutlu olur ve meskenine gider; kim küfre girerse onun meskeni ve eşleri, İslâm’a girip mutlu olana gider; ve bu, onun sözü: **الذين يرثون الفردوس**; der ki: kâfirlerin meskenlerini miras alırlar;
ve o, onun sözü: **الذين خسروا أَنفسهم وأَهليهم يوم القيامة**; der ki: ikisini de helâk ettiler;
**الفراء**: der ki: ikisini de aldatıp zarara soktular. **ابن الأَعرابي**: **الخاسر**; malı ve aklı giden kimsedir; yani ikisini de kaybetti. Ve **خَسِرَ التاجر**: ticaretinde zarara uğratıldı yahut aldatılıp zarara sokuldu; ve birincisi asıldır. Ve **أَخْسَرَ الرجلُ**: ticaretinde bir **خُسْر**’a rastladığı zaman. Ve aziz ve celil sözü: **قل هل ننبئكم بالأَخْسَرِينَ أَعمالاً**; **الأَخفش** dedi: onların teki **الأَخْسَرُ**’dır; **الأَكْبَرِ** gibi. Ve onun sözü, yüce: **فما زادوهم غير تَخْسِيرٍ**; **ابن الأَعرابي**: yani hayırdan uzaklaştırmadan başka; yani size (yönelik) bir eksiltme/kaybettirmeden başka, bana değil.

Ve **رجل خَيْسَرَى**: **خاسِرٌ** (bir adam). Ve bazı secilerde: **بفِيهِ البَرَى** ve **حُمَّى خَيْبَرَى** ve **شَرُّ ما يُرَى**; çünkü o **خَيْسَرَى**’dır; ve denildi: **خَيْسَرٌ**’i kastetti de uyum için artırdı; ve denildi: bu seci dışında **خَيْسَرَى** denilmez; ve Ömer hadîsinde **الخَيْسَرَى** zikredildi; o, karşılık vermeye muhtaç olmamak için yemeğe icabet etmeyen kimsedir; ve o, **الخَسَارِ**’dandır. Ve **الخَسْرُ** ve **الخُسْرانُ**: eksilme; ve o, **الفَرْقِ** ve **الفُرْقانِ** gibidir. **خَسِرَ يَخْسَرُ**
(*Onun sözü: «**خسر يخسر**» **فرح** bâbındandır; ve onun sözü: «**وخسرت الشيء** ilh.» **ضرب** bâbındandır; **القاموس**’ta olduğu gibi). **خُسْراناً**; ve **خَسَرْتُ الشيءَ**, fetha ile; ve **أَخْسَرْتُه**: onu eksilttim. Ve **خَسَرَ الوَزْنَ والكيلَ خَسْراً** ve **أَخْسَرَهُ**: onu eksiltti. Ve denilir: onu ölçtüm ve tarttım da **فأَخْسَرْته**; yani onu eksilttim. Allah تعالى dedi: **وإِذا كالوهم أَو وزنوهم يُخْسِرُونَ**; **الزجاج**: yani ölçü ve tartıda eksiltirler. Dedi: dilde **يَخْسِرُون** da câizdir; dersin ki: **أَخْسَرْتُ الميزانَ** ve **خَسَرْتُه**; dedi: **يَخْسِرُونَ** okuyan hiç kimseyi bilmiyorum. **أَبو عمرو**: **الخاسر**; verdiği zaman ölçeği ve tartıyı eksilten, aldığı zaman da artırma isteyen kimsedir. **ابن الأَعرابي**: **خَسَرَ**; bir tartıyı yahut başkasını eksilttiği zaman; ve **خَسِرَ**; helâk olduğu zaman. **أَبو عبيد**: **خَسَرْتُ الميزان** ve **أَخْسَرْتُه**; yani onu eksilttim. **الليث**: **الخاسِرُ**; ticaretinde zarara uğratılan kimsedir; ve onun mastarı **الخَسَارَةُ** ve **الخَسْرُ**’dür; ve denilir: **خَسِرَتْ تجارته**; yani onda zarar etti; ve **رَبِحَتْ**; yani onda kâr etti. Ve **صَفْقَةٌ خاسرة**: kâr etmeyen. Ve **كَرَّةٌ خاسرة**: fayda vermeyen. Ve **التهذيب**’de: **وصَفَقَ صَفْقَةً خاسِرَةً**; yani kâr getirici olmayan; ve **كَرَّ كَرَّةً خاسِرَةً**; yani fayda vermeyen. Ve tenzilde: **تلك إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ**. Ve aziz ve celil sözü: **وخَسِرَ هنالك المُبْطِلُونَ**. Ve **وخَسِرَ هنالك الكافرون**; mâna: azabı gördüklerinde kayıpları kendilerine belli oldu; yoksa onlar her vakitte kaybedenler idiler. Ve **التَّخْسِيرُ**: helâk etme. Ve **الخَنَاسِيرُ**: helâk olanlar; onun tekili yoktur; **كعب بن زهير** dedi:
إِذا ما نُتِجْنا أَرْبَعاً عامَ كَفْأَةٍ،
بَغَاها خَنَاسِيراً، فأَهْلَكَ أَرْبَعا
Ve **بغاها**’da **الجَدِّ**’den bir zamir vardır; o, fâildir; der ki: o, bahtı bedbahttır; develerinden dört (dişi) dört yavru doğurduğu zaman, büyük develerinden bu (dört)ten başka dört (tane) helâk olur; böylece helâk olan, elde ettiğinden daha çok olur.
