# خسس (خ-س-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B3%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - س - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والسين
خ س، س خ مستعملا
خس:
الخسُّ: بقلةٌ من أحرار البقول حَارّة ليّنة تَزيدُ في الدَّم. والخساسة: مَصْدَرُُ الخَسيس، يقال: خَسِسْتُ نصيبهُ خَسّاً فهو مخسوسٌ، وامرأة مُسْتَخَسَّةٌ، أي: قبيحة الوجهِ مَحْقُورة، اشتُقّتْ منَ الخَسيس، أي: القليل.
وخسَ الرّجلُ يَخسُّ خُسوسَةً: صار خَسيساً، وخُسَّ حَظُّه خَسّاً.
وبنتُ الخُسِّ الأيادّية معروفة.
سخ: السَّخاخ: الأرض الحُرّة الّلّينة. وأرض سَخاء.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **السين**
**خ س**، **س خ** kullanılmıştır
**خس**:
**الخسُّ**: hür (yabânî) sebzelerin bir tür sebzesidir; sıcak, yumuşaktır; kanda artış yapar. **الخساسة**: **الخَسيس**’in mastarıdır; denir ki: **خَسِسْتُ** onun payını **خَسّاً** (azalttım), o da **مخسوسٌ** olur; ve **امرأة مُسْتَخَسَّةٌ**: yani yüzü çirkin, hor görülmüş; **الخَسيس**’ten türetilmiştir, yani: az olan.
Ve **خسَ** adam **يَخسُّ** **خُسوسَةً**: **خَسيساً** oldu; ve onun talihi **خَسّاً** **خُسَّ** (azaldı).
Ve **بنتُ الخُسِّ الأيادّية** bilinir.
**سخ**: **السَّخاخ**: sıcak, yumuşak topraktır. Ve **أرض سَخاء** (sıcak, yumuşak bir yer).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخَسيسُ: الدنيءُ. قال ابن السكيت: يقال أَخْسَسْتُ إخْساساً، إذا فعلتَ فعلاً خَسيساً. وخَسِسْتَ بعدي بالكسر خِسَّةً وخَساسَةً، إذا كان في نفسه خَسيساً. وخَسَّ نصيبَه يَخُسُّهُ بالضم، إذا جعله خَسيساً. وأَخْسَسْتُهُ: وجدته خَسيساً. واسْتَخَسَّهُ، أي عَدَّهُ خَسيساً. والخَسُّ بالفتح: بَقْلَةٌ. ويقال: رفعت من خسيسَتِهِ، إذا فعلتَ به فعلاً يكون فيه رِفْعَتُهُ. وخَسيسَةُ الناقة: أسنانُها دون الإثْناءِ. يقال: جاوزتِ الناقةُ خَسيسَتَها، وذلك في السنة السادسة إذا ألقتْ ثَنِيَّتَها، وهي التي تجوز في الضَحايا والهَدْي.

##### Türkçe

**الخَسيسُ**: aşağı olan. İbnü’s-Sikkît dedi: **أَخْسَسْتُ** **إخْساساً** denir; aşağı bir fiil yaptığın zaman. Ve benden sonra kesre ile **خَسِسْتَ**; **خِسَّةً** ve **خَساسَةً** (olarak), eğer kendi nefsinde aşağı ise. Ve **خَسَّ** payını, zamme ile **يَخُسُّهُ**; eğer onu aşağı kıldıysa. Ve **أَخْسَسْتُهُ**: onu aşağı buldum. Ve **اسْتَخَسَّهُ**; yani onu aşağı saydı. Ve fetha ile **الخَسُّ**: bir ot. Ve denir: onun **خسيسَتِهِ**’nden yükselttim; eğer onunla, içinde onun yükselmesi bulunan bir fiil yaptıysan. Ve dişi devenin **خَسيسَةُ**’si: **الإثْناءِ**’dan aşağı olan dişleridir. Denir: dişi deve **خَسيسَتَها**’sını geçti; ve bu, altıncı yıldadır; **ثَنِيَّتَها**’sını attığı zaman; ve o, kurbanlar ve hedyde caiz olan (diştir).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ س س
خسست يا رجل تخس مثل مسست تمـس خسـة وخساسـة ورجـل خسيـس وقـم أخسـة وما رأيت أخس منه‏.‏
والخس ترياق‏.‏
ويقال‏:‏ أين بنت الخس من فصاحة قسّ وكلاهما من إياد ولكن أين الأخامص من الأجياد‏.‏
ومن المجاز‏:‏ خس فعله وقوله ورأيه وأخس‏:‏ أتى بما خس من ذلك‏.‏
يقال‏:‏ مازلت تخس منذ اليـوم‏.‏
وخـس حظـه مـن كذا وخس فهو خسيس ومخسوس‏:‏ دون لا يعبأ به‏.‏
واستخس حظه‏.‏
ومالك خسست حظ فلان وهـو لا يدخـل فـي خسـاس الأمـور‏.‏
وجذبـت بضبعـه ورفعـتَ خسيسته أي حَوِيلَتَه.

##### Türkçe

خ س س
Ey adam, **خسست**; **مسست** gibi **تخس**; **تمس** (gibi); **خسة** ve **خساسة** (olarak). Ve (o) adam **خسيس**tir. Ve kalk, **أخسة** (olarak). Ve ondan daha **أخس** birini görmedim.
Ve **الخس** panzehirdir.
Ve denilir ki: **بنت الخس** nerede, **قسّ**’ın fesahati nerede; ikisi de **إياد**’dandır; fakat **الأخامص** nerede, **الأجياد** nerede.
Ve mecazdan: Onun fiili, sözü ve görüşü **خس** oldu; ve **أخس**: bunlardan **خس** olanı getirdi.
Denilir ki: Bugünden beri **تخس** etmeyi sürdürdüm.
Ve **خس** oldu onun nasibi şundan; ve **خس** oldu; o hâlde o **خسيس** ve **مخسوس**tur: aşağıdır; ona aldırış edilmez.
Ve onun nasibini **استخس** etti.
Ve senin neyin var ki falanın nasibini **خسست**; hâlbuki o, işlerin **خساس**ına girmez.
Ve onun pazusundan çektim; ve sen onun **خسيسته**sini, yani onun **حَوِيلَتَه**sini yükselttin.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَساسَةُ: مصدرُ الرجل الخَسِيس البَيِّن الخَساسَة. والخَسِيسُ: الدنيء. وخَسَّ الشيءُ يَخَسُّ ويَخِسُّ خِسَّةً وخَساسَةً، فهو خسِيسٌ: رَذُلَ. وشيء خَسِيسٌ وخُساسٌ ومَخْسُوسٌ: تافه. ورجل مَخْسُوسٌ: مَرْذُول. وقوم خِساسٌ: أَرذال. وخَسِسْتَ وخَسَسَستْ تَخِسُّ خَساسة وخُسُوسَةً وخِسَّة: صِرْتَ خَسِيساً. وأَخْسَسْتَ: أَتيت بخَسِيس. وخَسِسْتَ بعدي، بالكسر، خِسَّةً وخَساسةً إِذا كان في نفسه خَسِيساً. وخَسَّ نصيبَه يَخُسُّه، بالضم، أَي جعله خَسِيساً، وأَخْسَسْتُه: وجدته خَسِيساً. واسْتَخسَّه أَي عدَّه خَسِيساً. وخَسَّ الحظُّ خَسّاً، فهو خَسِيسٌ، وأَخَسَّه، كلاهما: قَلَّله ولم يُوَفِّرْه. قال أَبو منصور: العرب تقول أَخَسَّ اللَّهُ حَظَّه وأَخَتَّه، بالأَلف، إِذا لم يكن ذا جَدٍّ ولا حَظٍّ في الدنيا ولا شيءٍ من الخير. وأَخسَّ فلان إِذا جاء بخَسِيس من الأَفعال. وقد أَخْسَسْتَ في فعلك وأَخْسَسْتَ إِخْساساً إِذا فعلتَ فعلاً خسيساً. وامرأَة مُسْتَخَِسَة وخَسَّاءُ: قبيحة الوجه، اشتقت من الخَسِيس؛ وفي التهذيب: امرأَة مُسْتَخَِسَّة إِذا كانت دميمة الوجه ذَرِبَةً، مشتق من الخِسَّة، والعرب تسمي النجوم التي لا تَعْزُبُ نحو بنات نَعْش والفَرْقَدَيْن والجَدْيِ والقُطْب وما أَشْبه ذلك: الخُسَّان. والخَسُّ، بالفتح: بقلة معروفة من أَحرار البقول عريضة الورق حُرَّة لَيِّنة تزيد في الدم.
والخُسُّ: رجل من إِياد معروف. وابنةٌ الخُسّ الإِيادِيَة: التي جاءت عنها الأَمثال، واسمها هِنْد، وكانت معروفة بالفصاحة.
ويقال: رَفَعْتُ من خَسِيسَتِه إِذا فعلت به فعلاً يكون فيه رِفْعَتُه. قال الأَزهري: يقال رفع اللَّه خَسِيسَةً فلان إِذا رفع حاله بعد انحطاطها. وفي حديث عائشة: أَن فتاةً دخلت عليها فقالت: إِن أَبي زوَّجني من ابن أَخيهِ وأَراد أَن يَرْفَعَ بي خَسِيسَته؛ الخَسِيسُ: الدنيء. والخَساسَةُ: الحالة التي يكون عليها الخَسِيسُ؛ ومنه حديث الأَحنف: إِن لم يَرْفَع خَسِيسَتنا. التهذيب: الخَسِيسُ الكافر. ويقال: هو خَسِيسٌ خَتِيثٌ. وخَسِيسةُ الناقة: أَسنانها دون الإِثْناءِ. يقال: جاوزت الناقةُ خَسِيسَتَها وذلك في السنة السادسة إِذا أَلقت ثَنِيَّتَها، وهي التي تجوز في الضحايا والهَدْي.

##### Türkçe

**الخَساسَةُ**: apaçık **الخَساسَة** sahibi **الخَسِيس** adamın mastarıdır. Ve **الخَسِيسُ**: aşağılık olan. Ve şey **خَسَّ** eder, **يَخَسُّ** ve **يَخِسُّ** eder, **خِسَّةً** ve **خَساسَةً** (olarak); o hâlde o **خسِيسٌ**dur: bayağılaştı. Ve **خَسِيسٌ** ve **خُساسٌ** ve **مَخْسُوسٌ** bir şey: değersiz. Ve **مَخْسُوسٌ** bir adam: rezil edilmiş. Ve **خِساسٌ** bir kavim: aşağılıklar. Ve **خَسِسْتَ** ve **خَسَسَستْ** **تَخِسُّ** **خَساسة** ve **خُسُوسَةً** ve **خِسَّة** (olarak): **خَسِيساً** oldun. Ve **أَخْسَسْتَ**: **خَسِيس** (bir şey) getirdin. Ve **خَسِسْتَ** benden sonra, kesre ile, **خِسَّةً** ve **خَساسةً** (olarak), eğer kendi nefsinde **خَسِيساً** ise. Ve payını **خَسَّ** etti, onu **يَخُسُّه** eder, damme ile; yani onu **خَسِيساً** kıldı; ve **أَخْسَسْتُه**: onu **خَسِيساً** buldum. Ve **اسْتَخسَّه**: yani onu **خَسِيساً** saydı. Ve talih **خَسَّ** etti, **خَسّاً** (olarak); o hâlde o **خَسِيسٌ**dir; ve **أَخَسَّه**; ikisi de: onu azalttı ve onu bol kılmadı. Ebû Mansûr dedi: Araplar “Allah onun talihini **أَخَسَّ** etti ve onu **أَخَتَّه** etti, elif ile” der; eğer dünyada ne bir ciddiyet ne bir talih sahibi ise ve hayırdan bir şey (de) yoksa. Ve falan **أَخسَّ** etti: fiillerden **خَسِيس** olanı getirdiği zaman. Ve fiilinde **أَخْسَسْتَ** ettin ve **أَخْسَسْتَ** **إِخْساساً** ettin: **خسيساً** bir fiil yaptığın zaman. Ve **مُسْتَخَِسَة** ve **خَسَّاءُ** bir kadın: yüzü çirkin; **الخَسِيس**ten türetilmiştir; ve **التهذيب**’de: yüzü çirkin, dili sivri olduğu zaman **مُسْتَخَِسَّة** bir kadın; **الخِسَّة**den türetilmiştir. Ve Araplar, **بنات نَعْش** ve **الفَرْقَدَيْن** ve **الجَدْيِ** ve **القُطْب** ve buna benzer şeyler gibi kaybolmayan yıldızlara: **الخُسَّان** adını verirler.

Ve **الخَسُّ**, fetha ile: bilinen bir ot; baklagillerin seçkinlerinden, geniş yapraklı, serbest, yumuşak; kanda artış yapar.

Ve **الخُسُّ**: İyâd’dan bilinen bir adam. Ve **ابنةٌ الخُسّ الإِيادِيَة**: hakkında darbımesellerin geldiği (kadın); adı **هِنْد** idi ve fesahatle tanınmıştı.

Ve denir ki: onda, onun **خَسِيسَتِه**’inden yükselttim; yani onda, kendisinde onun yükselişi bulunan bir fiil yaptığım zaman. Ezherî dedi: “Allah falanın **خَسِيسَةً**sini yükseltti” denir; hâlini, alçalışından sonra yükselttiği zaman. Ve Âişe’nin hadîsinde: bir genç kız onun yanına girdi de dedi ki: “Babam beni amcam oğluyla evlendirdi ve benimle onun **خَسِيسَته**’sini yükseltmek istedi”; **الخَسِيسُ**: aşağılık olan.

Ve **الخَساسَةُ**: **الخَسِيسُ**’in üzerinde bulunduğu hâl; ondan (olarak) Ahnef’in hadîsi: “Bizim **خَسِيسَتنا**mızı yükseltmezse.” **التهذيب**: **الخَسِيسُ** kâfirdir. Ve denir ki: o **خَسِيسٌ خَتِيثٌ**tir. Ve devenin **خَسِيسةُ**si: **الإِثْناءِ**’dan aşağı olan dişleridir. Denir ki: deve **خَسِيسَتَها**sını geçti; bu, altıncı yıldadır; **ثَنِيَّتَها**sını attığı zaman; ve o, kurbanlıklar ve **الهَدْي** içinde caiz olan (deve)dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ س س * * الخَسِيسُ * الدنيء وقد * خَسَّ * يخس بالفتح * خِسّةً * و * خَسَاسةً * و * اسْتَخَسَّهُ * عدّه خسيسا و * الخَسُّ * بالفتح بقلة

##### Türkçe

* خ س س * * **الخَسِيسُ** * aşağı olan; ve muhakkak **خَسَّ** açma ile **يخس**; **خِسّةً** ve **خَسَاسةً**; ve **اسْتَخَسَّهُ**: onu aşağı saydı; ve **الخَسُّ** açma ile: bir ot.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخس: بقل، أي معروف، من أحرار البقول، عريض الورق حر لين، يزيد في الدم، والبري منه في قوة الخشخاش الأسود، وأجوده البستاني الطري الأصفر العريض، وهو بارد رطب. وأغذاه المطبوخ، وهو نافع من اختلاف المياه، ودوام أكله يضعف البصر، ويضر بالباه. وخس الحمار: السنجار، وهو أبو حلسا، وهو فيلوس، وهو ورق الخس الرقيق، كثير العدد إلى السواد، وأوراقه لاصقة بالأصل، لون أصله إلى الحمرة، ويصبغ اليد والأرض، والمكبوس منه بالخل ينفع الطحال، أكلا وضمادا.
 وبالضم، الخس بن حابس: رجل من إياد معروف، وهو أبو هند بنت الخس الإيادية، التي جاءت عنها الأمثال، وكانت معروفة بالفصاحة، نقله ابن دريد. وفي نوادر ابن الأعرابي: يقال فيه: خس، وخص، بالسين والصاد، وهو خص بن حابس بن قريط الإيادي. وقال أبو محمد الأسود: لا يجوز فيه إلا الخس، بالسين. أو هي، أي ابنة الخس: من العماليق، نقله ابن الأعرابي. والإيادية: هي جمعة بنت حابس الإيادي، وكلتاهما من الفصاح والصواب أن ابنة الخس المشهورة بالفصاحة واحدة، وهي من بني إياد، واختلف في اسمها، فقيل هند، وقيل: جمعة، ومن قال: إنها بنت حابس فقد نسبها إلى جدها، كما حققه غير واحد. ونقل شيخنا عن ابن السيد في الفرق، أنه يقال لامرأة من العرب حكيمة: بنت الخص، وابنة الخس، فهذا يدلك على أنها امرأة واحدة، والاختلاف في اسمها، فتأمل. قلت: ونقل الأرموي في كتابه عن اللحياني: قال الخس لبنته: إني أريد ألا أرسل في إبلي إلا فحلا واحدا. قالت: لا يجزئها إلا رباع قرفاص، أو بازل خجأة. والخسان، كرمان: النجوم التي لا تغرب، كالجدي، والقطب، وبنات نعش، والفرقدين، وشبهه هكذا تسميها العرب، نقله ابن دريد. وخس نصيبه يخسه، بالضم: جعله خسيسا دنيئا حقيرا. ويقال: خسست بعدي، بالكسر، خسة، بالكسر، وخساسة، بالفتح، إذا كان في نفسه خسيسا، أي دنيئا حقيرا. وخسست وخسست تخسس خساسة، وخسوسا وخسة: صرت خسيسا. وخسيسة الناقة: أسنانها دون الإثناء، يقال: جاوزت الناقة خسيستها، وذلك في السنة السادسة إذا ألقت ثنيتها، وهي التي تجوز في الضحايا والهدي.
 ومن المجاز: يقال: رفعت من خسيسته، إذا فعلت به فعلا يكون فيه رفعته. نقله الجوهري. وقال الأزهري: يقال: رفع الله خسيسة فلان، إذا رفع الله حاله بعد انحطاطها. والخساسة بالضم: علالة الفرس. والقليل من المال، أيضا، نقلهما الصاغاني. و يقال: هذا الأمور خساس بينهم، ككتاب: أي دول، نقله ابن فارس، أي يتداولونها.
 وأخسست يا رجل، إذا فعلت فعلا خسيسا، عن ابن السكيت، أو جئت بخسيس في الأفعال. وأخسست فلانا: وجدته خسيسا. واستخسه: عده كذلك، أي خسيسا. نقله الجوهري. والمستخس، ويفتح الخاء: الشيء الدون. المستخس والمستخس: القبيح الوجه الدميمه، وهي بهاء، مشتق من الخسة. وتخاسوه: تداولوه أو تبادروه. نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: خس الشيء يخس ويخس خسة وخساسة، فهو خسيس: رذل.

  وشيء خسيس، وخساس، ومخسوس: تافه. رجل مخسوس: مرذول. وقوم خساس: أرذال. وخس الحظ، وأخسه: قلله ولم يوفره، قال أبو منصور: العرب تقول: أخس الله حظه، وأخته، بالألف، إذا لم يكن ذا جد ولا حظ في الدنيا ولا شيء من الخير. وامرأة خساء: دميمة. والخساسة: الحالة التي يكون عليها الخسيس.
 والخسيس: الكافر. ويقال: هو خسيس ختيت. والأخساء: الرذلاء لا يعبأ بهم.

##### Türkçe

**الخس**: sebze; yani bilinen; sebzelerin seçkinlerinden; yaprağı geniş, yumuşak, gevşek; kanda artış yapar; onun yabanîsi **الخشخاش الأسود** kuvvetindedir; onun en iyisi bahçe (yetiştirmesi) olan taze, sarı, geniş olandır; ve o soğuk, nemlidir. En besleyicisi pişmiş olanıdır; ve su(ların) farklılığından (doğan rahatsızlıktan) faydalıdır; onu yemenin devamı görmeyi zayıflatır ve cinsel güce zarar verir. **وخس الحمار**: **السنجار**; ve o **أبو حلسا**’dır; ve o **فيلوس**’tur; ve o, ince **الخس** yaprağıdır; sayıca çok, siyahlığa (çalan); ve yaprakları köke yapışıktır; kökünün rengi kızıllığa (çalar); ve eli ve yeri boyar; ondan sirke ile bastırılmış olanı dalağa fayda verir; yenilerek ve yakı olarak.

Ve (hâ) dammesiyle, **الخس بن حابس**: **إياد**’dan bilinen bir adamdır; ve o, darbımesellerin kendisinden geldiği **هند بنت الخس الإيادية**’nın babasıdır; ve o, fesahatle biliniyordu; bunu İbn Düreyd nakletti. İbnü’l-A‘râbî’nin **نوادر**’inde: onda şöyle denir: **خس** ve **خص**; **السين** ve **الصاد** ile; ve o, **خص بن حابس بن قريط الإيادي**’dir. Ebû Muhammed el-Esved dedi: onda ancak **الخس** caiz olur; **السين** ile. Yahut o, yani **ابنة الخس**: **العماليق**’tandır; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti. **الإيادية**: o, **جمعة بنت حابس الإيادي**’dir; ve ikisi de fasihlerdendir; ve doğru olan, fesahatle meşhur **ابنة الخس**’in bir tane olmasıdır; ve o, **بني إياد**’dandır; ve onun isminde ihtilaf edildi; denildi ki **هند**; ve denildi ki: **جمعة**; ve “o, **بنت حابس**’tir” diyen, onu dedesine nisbet etmiştir; nitekim birden çok kimse bunu tahkik etmiştir. Şeyhimiz, İbnü’s-Seyyid’den **الفرق**’ta nakletti: Araplardan hikmet sahibi bir kadına **بنت الخص** ve **ابنة الخس** denir; bu da sana onun tek bir kadın olduğunu ve ihtilafın onun isminde olduğunu gösterir; öyleyse düşün. Dedim: el-Ermevî kitabında el-Lihyânî’den nakletti: **الخس** kızına dedi: “Ben develerimde ancak bir tek erkek deve salmak istiyorum.” Dedi: “Onlara ancak **رباع قرفاص** yahut **بازِل خجأة** yeter.” **الخسان**, **كرمان** gibi: batmayan yıldızlar; **الجدي** gibi, **القطب** ve **بنات نعش** ve **الفرقدين** ve benzeri; Araplar onları işte böyle adlandırır; bunu İbn Düreyd nakletti. **وخس نصيبه يخسه**; (hâ) dammesiyle: onu aşağı, değersiz, hakir kıldı. Ve denir: **خسست بعدي**; (hâ) kesresiyle; **خسة**; (hâ) kesresiyle; ve **خساسة**; (hâ) fethasıyla; eğer kendi nefsinde **خسيس** ise; yani aşağı, değersiz, hakir. Ve **خسست وخسست تخسس خساسة**; ve **خسوسا وخسة**: **خسيس** oldun. **وخسيسة الناقة**: onun **أسنانها**’ı **الإثناء**’dan aşağıdır; denir: “dişi deve **خسيستها**’sını geçti”; ve bu, altıncı yıldadır; **ثنيتها**’sını attığı zaman; ve o, kurbanlıklar ve hedyde caiz olanıdır.

Mecazdan: denir: “Onun **خسيسته**’sinden yükselttim”; onunla, içinde onun yükselişi bulunan bir fiil yaptığın zaman. Bunu el-Cevherî nakletti. El-Ezherî dedi: denir: “Allah falanın **خسيسة**’sini yükseltti”; Allah onun hâlini, alçalışından sonra yükselttiği zaman. **الخساسة** (hâ) dammesiyle: atın **علالة**’sıdır. Ve malın azı; ikisini de es-Sâgânî nakletti. Ve denir: “Bu işler aralarında **خساس**’tır”; **كتاب** gibi: yani devrî (dönüşümlü)dir; bunu İbn Fâris nakletti; yani onu aralarında dolaştırırlar.

Ve **أخسست** ey adam; aşağı bir fiil yaptığın zaman; İbnü’s-Sikkît’ten; yahut fiillerde aşağı olanı getirdiğin zaman. Ve **أخسست فلانا**: onu **خسيس** buldum. **واستخسه**: onu öyle saydı; yani **خسيس**. Bunu el-Cevherî nakletti. Ve **المستخس**; ve (hâ) fethalanır: aşağı şey. **المستخس والمستخس**: çirkin yüzlü, çirkin (kimse); ve o, **بهاء**’dır; **الخسة**’den türemiştir. **وتخاسوه**: onu dolaştırdılar yahut ona koşuştular. Bunu es-Sâgânî nakletti. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **خس الشيء يخس ويخس خسة وخساسة**; o hâlde o **خسيس**’tir: bayağı.

Ve **شيء خسيس** ve **خساس** ve **مخسوس**: değersiz. **رجل مخسوس**: rezil. **وقوم خساس**: reziller. **وخس الحظ** ve **أخسه**: onu azalttı ve onu bol kılmadı. Ebû Mansûr dedi: Araplar der: “Allah onun nasibini **أخس** etti” ve “**أخته** etti”; **بالألف** ile; eğer dünyada ne bir baht ne bir nasip sahibi ise ve hayırdan hiçbir şey (yok) ise. **وامرأة خساء**: çirkin. **والخساسة**: **الخسيس**’in üzerinde bulunduğu hâl.

Ve **الخسيس**: kâfir. Ve denir: o, **خسيس ختيت**’tir. **والأخساء**: kendilerine aldırış edilmeyen reziller.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَسَّ
خَسَّ A ( n. ac. خِسَّة 2t ,  خَسَاْسَة 22t ),
a.  Was base, vile, ignoble, contemptible.

b.  Was mean, sordid, avaricious.

c.  U ( n. ac. خَسّ 1 ), Lessened, diminished, reduced.

خَسَّسَ
خَسَّسَ II ,
a.  see I (c) .

أَخْسَسَ
أَخْسَسَ IV ,
a.  Committed a base, vile action.

اِسْتَخْسَسَ
اِسْتَخْسَسَ X ,
a.  Deemed base, vile.

b.  Deemed mean, sordid, avaricious.

خَسّ
خَسّ 1 ,
a.  Lettuce. - خِسَّة 2t ,  خَسَاْسَة 22t , Sordid avarice.

خِسَاْس
خِسَاْس 23 ,
a.  Alternate.

خَسِيْس
خَسِيْس 25 , ( pl. أَخْسِسَة 15t ,  خِسَاْس 23 ,  خَسَاْئِسُ 46 ,  أَخْسِسَآءُ 68 ),
a.  Base, vile, ignoble, contemptible, platry.

b.  Mean, sordid, avaricious.

خَسِيْسَة
خَسِيْسَة 25t , ( pl. خَسَاْئِسُ 46 ),
a.  Low condition, estate.

b.  Baseness, vileness.

##### Türkçe

**خَسَّ**
**خَسَّ** A ( n. ac. **خِسَّة** 2t ,  **خَسَاْسَة** 22t ),
a.  Aşağılık, rezil, soysuz, hakir idi.

b.  Cimri, bayağı, tamahkâr idi.

c.  U ( n. ac. **خَسّ** 1 ), Azalttı, eksiltti, düşürdü.

**خَسَّسَ**
**خَسَّسَ** II ,
a.  I (c)’ye bak.

**أَخْسَسَ**
**أَخْسَسَ** IV ,
a.  Aşağılık, rezil bir fiil işledi.

**اِسْتَخْسَسَ**
**اِسْتَخْسَسَ** X ,
a.  Aşağılık, rezil saydı.

b.  Cimri, bayağı, tamahkâr saydı.

**خَسّ**
**خَسّ** 1 ,
a.  Marul. - **خِسَّة** 2t ,  **خَسَاْسَة** 22t , Bayağı tamahkârlık.

**خِسَاْس**
**خِسَاْس** 23 ,
a.  Münavebeli.

**خَسِيْس**
**خَسِيْس** 25 , ( pl. **أَخْسِسَة** 15t ,  **خِسَاْس** 23 ,  **خَسَاْئِسُ** 46 ,  **أَخْسِسَآءُ** 68 ),
a.  Aşağılık, rezil, soysuz, hakir, bayağı.

b.  Cimri, bayağı, tamahkâr.

**خَسِيْسَة**
**خَسِيْسَة** 25t , ( pl. **خَسَاْئِسُ** 46 ),
a.  Düşük hâl, durum, mevki.

b.  Aşağılık, rezillik.
