# خسس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B3%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خسس

الخَساسَةُ: مصدرُ الرجل الخَسِيس البَيِّن الخَساسَة. والخَسِيسُ: الدنيء. وخَسَّ الشيءُ يَخَسُّ ويَخِسُّ خِسَّةً وخَساسَةً، فهو خسِيسٌ: رَذُلَ. وشيء خَسِيسٌ وخُساسٌ ومَخْسُوسٌ: تافه. ورجل مَخْسُوسٌ: مَرْذُول. وقوم خِساسٌ: أَرذال. وخَسِسْتَ وخَسَسَستْ تَخِسُّ خَساسة وخُسُوسَةً وخِسَّة: صِرْتَ خَسِيساً. وأَخْسَسْتَ: أَتيت بخَسِيس. وخَسِسْتَ بعدي، بالكسر، خِسَّةً وخَساسةً إِذا كان في نفسه خَسِيساً. وخَسَّ نصيبَه يَخُسُّه، بالضم، أَي جعله خَسِيساً، وأَخْسَسْتُه: وجدته خَسِيساً. واسْتَخسَّه أَي عدَّه خَسِيساً. وخَسَّ الحظُّ خَسّاً، فهو خَسِيسٌ، وأَخَسَّه، كلاهما: قَلَّله ولم يُوَفِّرْه. قال أَبو منصور: العرب تقول أَخَسَّ اللَّهُ حَظَّه وأَخَتَّه، بالأَلف، إِذا لم يكن ذا جَدٍّ ولا حَظٍّ في الدنيا ولا شيءٍ من الخير. وأَخسَّ فلان إِذا جاء بخَسِيس من الأَفعال. وقد أَخْسَسْتَ في فعلك وأَخْسَسْتَ إِخْساساً إِذا فعلتَ فعلاً خسيساً. وامرأَة مُسْتَخَِسَة وخَسَّاءُ: قبيحة الوجه، اشتقت من الخَسِيس؛ وفي التهذيب: امرأَة مُسْتَخَِسَّة إِذا كانت دميمة الوجه ذَرِبَةً، مشتق من الخِسَّة، والعرب تسمي النجوم التي لا تَعْزُبُ نحو بنات نَعْش والفَرْقَدَيْن والجَدْيِ والقُطْب وما أَشْبه ذلك: الخُسَّان. والخَسُّ، بالفتح: بقلة معروفة من أَحرار البقول عريضة الورق حُرَّة لَيِّنة تزيد في الدم.
والخُسُّ: رجل من إِياد معروف. وابنةٌ الخُسّ الإِيادِيَة: التي جاءت عنها الأَمثال، واسمها هِنْد، وكانت معروفة بالفصاحة.
ويقال: رَفَعْتُ من خَسِيسَتِه إِذا فعلت به فعلاً يكون فيه رِفْعَتُه. قال الأَزهري: يقال رفع اللَّه خَسِيسَةً فلان إِذا رفع حاله بعد انحطاطها. وفي حديث عائشة: أَن فتاةً دخلت عليها فقالت: إِن أَبي زوَّجني من ابن أَخيهِ وأَراد أَن يَرْفَعَ بي خَسِيسَته؛ الخَسِيسُ: الدنيء. والخَساسَةُ: الحالة التي يكون عليها الخَسِيسُ؛ ومنه حديث الأَحنف: إِن لم يَرْفَع خَسِيسَتنا. التهذيب: الخَسِيسُ الكافر. ويقال: هو خَسِيسٌ خَتِيثٌ. وخَسِيسةُ الناقة: أَسنانها دون الإِثْناءِ. يقال: جاوزت الناقةُ خَسِيسَتَها وذلك في السنة السادسة إِذا أَلقت ثَنِيَّتَها، وهي التي تجوز في الضحايا والهَدْي.

### Türkçe

**الخَساسَةُ**: apaçık **الخَساسَة** sahibi **الخَسِيس** adamın mastarıdır. Ve **الخَسِيسُ**: aşağılık olan. Ve şey **خَسَّ** eder, **يَخَسُّ** ve **يَخِسُّ** eder, **خِسَّةً** ve **خَساسَةً** (olarak); o hâlde o **خسِيسٌ**dur: bayağılaştı. Ve **خَسِيسٌ** ve **خُساسٌ** ve **مَخْسُوسٌ** bir şey: değersiz. Ve **مَخْسُوسٌ** bir adam: rezil edilmiş. Ve **خِساسٌ** bir kavim: aşağılıklar. Ve **خَسِسْتَ** ve **خَسَسَستْ** **تَخِسُّ** **خَساسة** ve **خُسُوسَةً** ve **خِسَّة** (olarak): **خَسِيساً** oldun. Ve **أَخْسَسْتَ**: **خَسِيس** (bir şey) getirdin. Ve **خَسِسْتَ** benden sonra, kesre ile, **خِسَّةً** ve **خَساسةً** (olarak), eğer kendi nefsinde **خَسِيساً** ise. Ve payını **خَسَّ** etti, onu **يَخُسُّه** eder, damme ile; yani onu **خَسِيساً** kıldı; ve **أَخْسَسْتُه**: onu **خَسِيساً** buldum. Ve **اسْتَخسَّه**: yani onu **خَسِيساً** saydı. Ve talih **خَسَّ** etti, **خَسّاً** (olarak); o hâlde o **خَسِيسٌ**dir; ve **أَخَسَّه**; ikisi de: onu azalttı ve onu bol kılmadı. Ebû Mansûr dedi: Araplar “Allah onun talihini **أَخَسَّ** etti ve onu **أَخَتَّه** etti, elif ile” der; eğer dünyada ne bir ciddiyet ne bir talih sahibi ise ve hayırdan bir şey (de) yoksa. Ve falan **أَخسَّ** etti: fiillerden **خَسِيس** olanı getirdiği zaman. Ve fiilinde **أَخْسَسْتَ** ettin ve **أَخْسَسْتَ** **إِخْساساً** ettin: **خسيساً** bir fiil yaptığın zaman. Ve **مُسْتَخَِسَة** ve **خَسَّاءُ** bir kadın: yüzü çirkin; **الخَسِيس**ten türetilmiştir; ve **التهذيب**’de: yüzü çirkin, dili sivri olduğu zaman **مُسْتَخَِسَّة** bir kadın; **الخِسَّة**den türetilmiştir. Ve Araplar, **بنات نَعْش** ve **الفَرْقَدَيْن** ve **الجَدْيِ** ve **القُطْب** ve buna benzer şeyler gibi kaybolmayan yıldızlara: **الخُسَّان** adını verirler.

Ve **الخَسُّ**, fetha ile: bilinen bir ot; baklagillerin seçkinlerinden, geniş yapraklı, serbest, yumuşak; kanda artış yapar.

Ve **الخُسُّ**: İyâd’dan bilinen bir adam. Ve **ابنةٌ الخُسّ الإِيادِيَة**: hakkında darbımesellerin geldiği (kadın); adı **هِنْد** idi ve fesahatle tanınmıştı.

Ve denir ki: onda, onun **خَسِيسَتِه**’inden yükselttim; yani onda, kendisinde onun yükselişi bulunan bir fiil yaptığım zaman. Ezherî dedi: “Allah falanın **خَسِيسَةً**sini yükseltti” denir; hâlini, alçalışından sonra yükselttiği zaman. Ve Âişe’nin hadîsinde: bir genç kız onun yanına girdi de dedi ki: “Babam beni amcam oğluyla evlendirdi ve benimle onun **خَسِيسَته**’sini yükseltmek istedi”; **الخَسِيسُ**: aşağılık olan.

Ve **الخَساسَةُ**: **الخَسِيسُ**’in üzerinde bulunduğu hâl; ondan (olarak) Ahnef’in hadîsi: “Bizim **خَسِيسَتنا**mızı yükseltmezse.” **التهذيب**: **الخَسِيسُ** kâfirdir. Ve denir ki: o **خَسِيسٌ خَتِيثٌ**tir. Ve devenin **خَسِيسةُ**si: **الإِثْناءِ**’dan aşağı olan dişleridir. Denir ki: deve **خَسِيسَتَها**sını geçti; bu, altıncı yıldadır; **ثَنِيَّتَها**sını attığı zaman; ve o, kurbanlıklar ve **الهَدْي** içinde caiz olan (deve)dir.
