# خشرم (خ-ش-ر-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B1%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B4%D8%B1%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ش - ر - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخاء والشين
شمخر: الشُّمَّخْرُ والشَّمِّخْرُ، والضُّمَّخْرُ والضِّمَّخْرُ: الجسيم من الفحول، قال روبة:
أَبناءُ كل مصعبٍ شِمَّخُرِ
سامٍ على رغم العدى ضِمَّخُرِ
ويقال: الشِّمَّخُر: العزيز النَّفسُ، والضِّمِّخُرُ: المُشَدِّخُ الضَّخْم، يَشْدَخُ كل شيء.
شندخ: الشُّنْدُخُ من الخيل: الوقاد المستقبل.
خشرم: الخَشْرَمُ: مأوى الزنابير والنحل، وبيتها ذو النخاريب.
وفي الحديث: لَتَرْكَبُنَّ سَنَنَ من كان قَبْلكم ذِراعاً بِذراعٍ وبَاعاً بِباعٍ حتى لو سلَكُوا خَشْرَم دَبْرٍ لَسَلَكْتُموهُ".
وقد جاء في الشعر الخَشْرَمُ اسماً لجماعة الزنابير، قال:
وكأنها خَلْفَ الطري?دَةِ خَشْرَمٌ متبددُ
يصف الكلاب.
والخَشْرمةُ: قُفٌّ حِجارتُها رَضْراضٌ حُمْرٌ مَنُثورةٌ، فِيها وُعورةٌ، غَيرُ جِدِّ غليظةٍ، وتحتها طين، وربما كانت بظهور الجبال. وحيثما كانت فإنها لا تطولُ ولا تعرضُ، وهي مركومٌ بعضها على بعضٍ.
فإن كانت الخَشْرمةُ مستويةً مع الأرض فهي من القفافِ، غير أن الإسم لها لازمٌ لما خالطها من اللبن والطين.
والإسم اللازم القف إذا كانت حجارةً مترادفةً، بعضها إلى بعض، ذاهبةٌ في الأرض، وبعضها منقلع عظامق. وحجارة الخَشْرَمَة أصغر منها، وأعظم حجارتها مثل قامة الرجل.
وغذا علا الرجل ظهر القف كانت فيه رايض وقيعان، إنما يعرف أنه قف للحجارة العظام المنقلعة فيه، وإنما قففته كثرة حجارته.
فإما الخَشْرمةُ، إذا كانت تحت التراب، فقد سقط عنها هذا الإسم، وهي في ذلك قف، وكل ذلك من الجبل.
خرشم: الخُرشُومُ: أنف الجبل المُشْرِفُ على وادٍ أو قاعٍ.
خرفش: والمُخرْنَفِش والمُخْرَنْشِمُ هو كالمغتاظ.
خرمش: الخَرْمَشَةُ: إفساد الكتاب والعَمَل ونحوه.
شمرخ: الشِّمْراخُ من الجبل مُستَدِقٌّ، طويل في أعلاه.
والشِّمْراخُ: عسقبة من عذق أو عنقود.
والشِّمْراخُ من الغُرَّة: ما سال على الأنْفِ.
والشُّمْرُوخُ: غصن دقيق في أعلى الغصن الغليظ، خرج من سنته دقيقا رخصا.
خنبش: والخُنابِشةُ من الأسود التي قد استبان حملها، والجميع الخُنابِشاتُ.
خنشل: ورجل خَنْشَلٌ وخَنْشَليلٌ أي: مُسِنٌّ قوي، وكذلك من الجمال والنوق، قال:
قد عَلِمَتْ جارية عطبـولُ		أني بنصل السيف خَنْشَليلُ
شخلب: مُشَخْلَبةٌ كلمة عرافية، ليس على بنائها شيء من العربية. وهو الذي يتخذ من الليف والخرز أمثال الحلي. وبدء هذا الاسم أن جارية كانت تتحلى به.
ومُشَخْلَبةُ اسم الجارية، رآها رجل، وعليها ذلك الحلي، وكانت ذات جمال، واسم الرجل حرملة، فقال لها: هل تباعين? فقالت: نعم، أنا وحدي بعشرة آلاف، ومعي مولاتي بألفين، فتزوج حرملة بمولاتها، فذهب حديثا في الناس، فقالوا: يا مُشَخْلَبَة ماذا الجَلَبَة، تزوج حَرْمَلَة بعجوز أرْمَلة. فتسمى الجارية مُشَخْلَبةً بما عليها من الحلي والخرز.
شمخر: الشَمَخْتَر: معرب، قال:
والأزذ أمسى نحبهم شَمَخْتَرا
شنخب: الشُّنْخُوبُ: رأس دهق من الجبل، وجمعه: شَناخيبُ، قال:
وأبْصَرَتْ شَخْصَه من رأس مرقبة		ودون موضعها منه شَنـاخـيبُ
أي عظيم الجسم والصدر.

##### Türkçe

**الخاء** ve **الشين**

**شمخر**: **الشُّمَّخْرُ** ve **الشَّمِّخْرُ**, ve **الضُّمَّخْرُ** ve **الضِّمَّخْرُ**: aygırların iri olanı; Rûbe dedi ki:
Her çetin(in) oğulları **شِمَّخُرِ**
Düşmanlara rağmen yüce, **ضِمَّخُرِ**
Ve denilir: **الشِّمَّخُر**: nefsi aziz olan; **الضِّمِّخُرُ**: iri, ezip-parçalayan; her şeyi ezer-parçalar.

**شندخ**: Atlardan **الشُّنْدُخُ**: ateşli, öne yönelen.

**خشرم**: **الخَشْرَمُ**: eşekarılarının ve bal arılarının barınağı ve evi; oyukları olan(şey)dir.
Ve hadiste: “Sizden öncekilerin yoluna mutlaka bineceksiniz; arşın arşına ve kulaç kulaça; hatta bir eşeğin **خَشْرَم**’ına girseler mutlaka siz de ona gireceksiniz.”
Ve şiirde **الخَشْرَمُ**, eşekarıları topluluğunun adı olarak gelmiştir; dedi ki:
Ve sanki o, avın arkasında dağılmış bir **خَشْرَمٌ** gibidir
Köpekleri vasfeder.
Ve **الخَشْرمةُ**: taşları kırıntı kırıntı, kırmızı, saçılmış bir taşlık; onda sarplık vardır; pek de kalın değildir; altında çamur vardır; bazen dağların sırtlarında olur. Nerede olursa olsun uzamaz ve genişlemez; bir kısmı bir kısmının üstüne yığılmıştır.
Eğer **الخَشْرمةُ** yerle aynı düzeyde olursa, o **القفاف**’dandır; ancak ona, süt ve çamurdan kendisine karışan şey sebebiyle isim lâzım olmuştur.
Ve lâzım isim, taşları ardışık olduğunda **القف**’tır: bir kısmı bir kısmına (bitişik), yere doğru giden; bir kısmı da sökülmüş, iri. **الخَشْرَمَة**’nin taşları ondan daha küçüktür; en büyük taşları adam boyu gibidir.
Sonra adam **القف**’ın sırtına çıktığında, onda düzlükler ve çukurlar olur; ancak içindeki sökülmüş iri taşlardan onun **قف** olduğu bilinir; onu **قف** yapan, taşlarının çokluğudur.
Ama **الخَشْرمةُ**, eğer toprağın altında olursa, bu isim ondan düşmüştür; o hâlde o bir **قف**’tır; bütün bunlar dağdandır.

**خرشم**: **الخُرشُومُ**: bir vadiye yahut düzlüğe nazır olan dağın burnu.

**خرفش**: ve **المُخرْنَفِش** ve **المُخْرَنْشِمُ**: öfkelenmiş gibi olandır.

**خرمش**: **الخَرْمَشَةُ**: kitabı ve işi ve benzerini bozmak.

**شمرخ**: Dağdan **الشِّمْراخُ**: inceleşmiş, üst tarafında uzun.
Ve **الشِّمْراخُ**: bir salkımın yahut bir üzüm salkımının sapçığı.
Ve **الشِّمْراخُ**’un **الغُرَّة**’den olanı: burun üzerine akan şey.
Ve **الشُّمْرُوخُ**: kalın dalın üst tarafında ince bir dal; o yılından ince, yumuşak olarak çıkmıştır.

**خنبش**: ve **الخُنابِشةُ**, hamileliği artık belli olmuş aslanlardan (dişi aslanlardan)dır; çoğulu **الخُنابِشاتُ**.

**خنشل**: ve bir adam **خَنْشَلٌ** ve **خَنْشَليلٌ**, yani: yaşlı, güçlü; develerden ve dişi develerden de böyledir; dedi ki:
Uzun boylu cariye bilmiştir ki		ben kılıcın ucuyla **خَنْشَليلُ**’üm

**شخلب**: **مُشَخْلَبةٌ** bir kâhinler sözüdür; onun yapısı üzere Arapçadan hiçbir şey yoktur. O, liften ve boncuktan, takı benzerleri yapılan şeydir. Bu ismin başlangıcı, bir cariyenin onunla süsleniyor olmasıdır.
Ve **مُشَخْلَبةُ** cariyenin adıdır. Bir adam onu gördü; üzerinde o takı vardı; güzellik sahibi idi; adamın adı Harmele idi; ona dedi ki: “Satar mısın?” O dedi ki: “Evet; ben tek başıma on bin(e), benimle birlikte hanımım iki bin(e).” Bunun üzerine Harmele hanımıyla evlendi; bu, insanlar arasında bir söz olarak yayıldı; dediler ki: “Ey **مُشَخْلَبَة** bu gürültü nedir; Harmele yaşlı bir dul kadınla evlendi.” Böylece cariye, üzerindeki takı ve boncuk sebebiyle **مُشَخْلَبةً** diye adlandırıldı.

**شمخر**: **الشَمَخْتَר**: Arapçalaştırılmıştır; dedi ki:
Ve Ezd, onların ölüleri akşamladı, **شَمَخْتَرا**

**شنخب**: **الشُّنْخُوبُ**: dağdan bir tepenin başı; çoğulu: **شَناخيبُ**; dedi ki:
Bir gözetleme yerinin başından onun şahsını gördü		ve onunla kendi yeri arasında **شَنـاخـيبُ** vardır
Yani iri cüsseli ve göğüslü.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخَشْرَمُ: الدَبْرُ والزَنابير لا واحدَ له من لفظه. والخَشْرَمُ: الحجارة التي يُتَّخَذُ منها الجصّ. والخُشارِمُ بالضم: الأصوات.

##### Türkçe

**الخَشْرَمُ**: yaban arısı ve eşek arılarıdır; lafzından bir tekili yoktur. Ve **الخَشْرَمُ**: ondan alçının elde edildiği taşlardır. Ve **الخُشارِمُ** (ötre ile): seslerdir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَشْرَمُ: جماعة النحل والزنابير، لا واحد لها من لفظها؛ قال الشاعر في صفة كلاب الصيد:
وكأَنَّها، خَلْفَ الطَّريـ
ـدةِ، خَشْرَمٌ مُتَبَدِّدُ
الأَصمعي: الجماعة من النحل يقال لها الثَّوْلُ والخَشْرَمُ، قال أَبو حنيفة: من أَسماء النحل الخَشْرَمُ، واحدتها خَشْرَمَةٌ. والخَشْرَمُ أَيضاً: أَمير النحل. والخشرَمُ أَيضاً: مأْوى الزنابير والنحل وبيتُها ذو النَّخاريب. وفي الحديث: لتَرْكَبُنَّ سَنَنَ مَنْ كان قبلكم ذراعاً بذراع حتى لو سلكوا خَشْرَم دَبْرٍ لسلكتموه؛ هو مأْوى النحل والزنابير والدَّبْرِ، قال: وقد يطلق عليها أَنفسها؛ والدَّبْرُ: النحل؛ وقول أَبي كبير يصف صائداً:
يأْوي إِلى عُظْمِ الغَريفِ، ونَبْلُهُ
كسَوامِ دَبْر الخَشْرَمِ المُتَثَوِّرِ
أَضاف الدَّبْرَ إِلى أَميرها أَو مأْواها، ولا يكون من إِضافة الشيء إِلى نفسه.
وخَشارِمُ الرأْس: ما رَقَّ من السِّحاء الذي في خَياشيمه، وهو ما فوق نُخْرَتِه إِلى قصَبة أَنفه.
والخَشارِمُ، بالضم: الأَصواتُ، وخَشْرَمَتِ الضَّبُع: صوتت في أَكلها؛ حكاه ابن الأعرابي، وقال: سمعت أَعرابياً يقول: الضبع تُخَشْرِمُ وذلك صوت أَكلها إِذا أَكلت.
ابن شميل: الخَشْرَمَةُ أَرض حجارتها رَضْراضٌ كأَنها نُثِرَتْ على وجه الأَرض نَثْراً، فلا تكاد تمشي فيها، حجارتها حُمٌّ، وهو جبل ليس بالشديد الغليظ، فيه رَخاوة موضوع بالأَرض وضعاً، وهو ما استوى مع الأَرض، وما تحت هذه الحجارة المُلقاة على وجه الأَرض أَرضٌ فيها حجارة وطين مختلطة، وهي في ذلك غليظة، وقد تنبت البقل والشجر؛ وقيل: الخَشْرَمَةُ رَضْمٌ من حجارة مَرْكوم بعضُه على بعضٍ، والخَشْرَمةُ لا تطول ولا تَعْرُضُ، إِنما هي رَضْمَةٌ وهي مستوية؛ وزاد الليث على هذا القول أَنه قال: حجارة الخَشْرَمةِ أَعظمها مثل قامة الرجل تحت التراب، قال: وإِذا كانت الخَشْرَمةُ مستوية مع الأَرض فهي القِفافُ، وإِنما قَفَّفَها كثرةُ حجارتها؛ قال أَبو أَسلم: الخَشْرَمةُ من أَعظم القفِّ، وقال بعضهم: الخَشْرَمُ ما سَفُلَ من الجبل، وهي قُفٌّ وغلظ، وهو جبل غير أَنه متواضع، وجمعه الخَشارِمُ. ابن سيده: الخَشارِمَةُ قِفافٌ حجارتها رَضْراضٌ، واحدتها خَشرَمٌ وخَشْرمة. والخَشْرَمُ: الحجارة الرخوة التي يتخذ منها الجِصُّ؛ وأَنشد ابن بري لأَبي النَّجْمِ:
ومُسُكاً من خَشْرَمٍ ومَدَرا
وخَشْرَمٌ: اسم. وابن خَشْرَمٍ: رجل، وهو أَيضاً ابن الخَشْرَمِ.

##### Türkçe

**الخَشْرَمُ**: arıların ve eşekarılarının topluluğu; lafzından bir teki yoktur; dedi
şair, av köpeklerinin vasfında:
وكأَنَّها، خَلْفَ الطَّريـ
ـدةِ، **خَشْرَمٌ** مُتَبَدِّدُ

**الأَصمعي**: arılardan olan topluluğa **الثَّوْلُ** ve **الخَشْرَمُ** denir, dedi **أَبو حنيفة**: arının adlarındandır **الخَشْرَمُ**, onun bir teki **خَشْرَمَةٌ**’dir. Ve **الخَشْرَمُ**
yine: arının emiri. Ve **الخشرَمُ** yine: eşekarılarının ve arıların barınağı ve evi, **النَّخاريب** sahibi. Ve hadiste: “Mutlaka sizden öncekilerin yolunu karış karış bineceksiniz; hatta eğer onlar **خَشْرَم دَبْرٍ**’e girseler siz de ona gireceksiniz”; o, arıların ve eşekarılarının
ve **الدَّبْرِ**’in barınağıdır, dedi: ve bazen onların kendilerine de ad olur; ve **الدَّبْرُ**: arılar; ve **أَبي كبير**’in sözü, bir avcıyı vasfeder:
يأْوي إِلى عُظْمِ الغَريفِ، ونَبْلُهُ
كسَوامِ دَبْر **الخَشْرَمِ** المُتَثَوِّرِ

**الدَّبْرَ**’i onun emirine yahut barınağına izafe etti; ve şeyin kendisine izafesinden olmaz.

Ve **خَشارِمُ الرأْس**: onun **خَياشيم**’inde olan **السِّحاء**’dan incelen şey; ve o, onun **نُخْرَتِه**’sinin üstünden burnunun kamışına kadardır.

Ve **الخَشارِمُ**, zamme ile: sesler; ve **خَشْرَمَتِ الضَّبُع**: yemesinde ses çıkardı; onu **ابن الأعرابي** nakletti, ve dedi: bir bedevîyi işittim, derdi ki: sırtlan **تُخَشْرِمُ**; ve bu, yediği zaman onun yeme sesidir.

**ابن شميل**: **الخَشْرَمَةُ**, taşları **رَضْراضٌ** olan bir arazidir; sanki yer yüzüne saçma olarak saçılmıştır; onda yürüyemezsin neredeyse; taşları **حُمٌّ**dur; ve o, şiddetli kalın olmayan bir dağdır; onda yumuşaklık vardır; yere bir koyuluşla konulmuştur; ve o, yerle bir seviyede olandır; ve yer yüzüne atılmış bu taşların altında, içinde taş ve çamur karışık olan bir arazi vardır; ve o hâlde kalındır; ve ot ve ağaç bitebilir; ve denildi: **الخَشْرَمَةُ**, taşlardan bir **رَضْمٌ**dur; bir kısmı bir kısmı üzerine yığılmış; ve **الخَشْرَمةُ** uzamaz ve genişlemez; ancak o bir **رَضْمَةٌ**dır ve o düzdür; ve **الليث** bu söze şunu ekledi: dedi ki: **الخَشْرَمةِ**’nin taşlarının en büyüğü, toprağın altında adam boyu gibidir; dedi: ve eğer **الخَشْرَمةُ** yerle bir seviyede olursa o **القِفافُ**’tır; onu ancak taşlarının çokluğu **قَفَّفَ** etmiştir; dedi **أَبو أَسلم**: **الخَشْرَمةُ**, **القفِّ**’in en büyüğündendir; ve bazısı dedi: **الخَشْرَمُ**, dağın aşağı olanıdır; ve o bir **قُفٌّ** ve kalınlıktır; ve o bir dağdır, ancak o alçaktır; ve onun çoğulu **الخَشارِمُ**’dur.

**ابن سيده**: **الخَشارِمَةُ**, taşları **رَضْراضٌ** olan **قِفافٌ**’tır; onun bir teki **خَشرَمٌ** ve **خَشْرمة**’dir. Ve **الخَشْرَمُ**: ondan alçı yapılan yumuşak taşlar; ve **ابن بري** **أَبي النَّجْمِ** için inşad etti:
ومُسُكاً من **خَشْرَمٍ** ومَدَرا

Ve **خَشْرَمٌ**: bir addır. Ve **ابن خَشْرَمٍ**: bir adamdır; ve o, yine **ابن الخَشْرَمِ**’dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الخَشْرَمُ ، كَجَعْفَرٍ : جَماعةُ النَّحْلِ | والزَّنابِيرِ ) ، لا وَاحِدَ لها من لَفْظِها . | قال الشاعِرُ في صِفَة كِلابِ الصَّيْد : | % ( وَكَأَنَّها خَلْف الطَّرِيدَةِ % خَشْرَمٌ مُتَبَدِّدُ ) % | | ونقل الجَوْهريُّ عن الأَصْمَعِي : لا | واحدَ له من لَفْظه ، ونقل اْبنُ سِيدَه | عن الأَصْمَعِيّ : يقال لِجَماعة | النَّحْل : الثَّول والخَشْرم . وقال أبو | حَنِيفَةَ : من أَسْماءِ النَّحْل الخَشْرَمُ ، | ( واحِدَتُه بهاءٍ . و ) الخَشْرُم أيضاً : | ( أَمِيرُ النَّحْلِ ، و ) ربّما سُمِّي | ( مَأْوَاها ) خَشْرَماً ، ونَصّ | الجوهريّ : وَرُبَّما سُمِّي بيت | الزَّنابِير خَشْرماً ، وبِهِ فُسِّر حَدِيثُ : |   لَتَرْكَبُنَّ سَنَن مَنْ كان قَبْلكم ذِراعاً | بذِراع ، حتى لو سَلَكُوا خَشْرم دَبْر | لسَلَكْتُمُوه   . | | وقَولُ أبِي كَبِيرٍ الهُذَلِيِّ : | % ( يَأْوِي إلى عُظْم الغَرِيفِ وَنَبْلُه % | كَسَوامِ دَبْر الخَشْرَمِ المُتَثَوِّرِ ) % | | يُفسَّر بالمَعْنَيَيْن ، ولا يَكُونُ من | إضافَةِ الشَّيءِ لِنَفْسِه . | | ( و ) الخَشْرَمُ : ( الحِجارَةُ الرِّخْوَةُ ) | التي يُتَّخذُ منها الجِصُّ ، وأنشَدَ اْبنُ | بَرِّيّ لأَبِي النَّجْم : | % ( ومُسُكاً من خَشْرمٍ وَمَدرا % ) % |

| | ( و ) خَشْرمٌ : ( اسْمُ ) رَجُل ، وابْنُ | خَشْرم : رَجُل ، وهو أيضاً اْبنُ | الخَشْرم . وخَشْرُمَ الخَشْرَمِيُّ : من | أهلِ المَدِينة ، رَوَى عن أَبِيه ، لا | يُحْتَجّ بِحَدِيثه ، ويَحْيَى بنُ زَكَرِيّا | الخَشْرَمِيّ البَغْدادِيّ ، مُحَدّثٌ نَزَل | مِصر ، رَوَى عنه أَبو حَاتِمٍ الرّازِيّ . | | ( و ) قال اْبنُ سِيدَه : الخَشْرمُ | والخَشْرَمَةُ : ( قُفٌّ حِجارَتُه رَضْراضٌ | ج : خَشارِمَةٌ ) . وقال اْبنُ شُمَيْل : | الخَشْرَمَةُ : أرضٌ حِجارَتُها | رَضْراضٌ ، كَأَنَّها نُثِرَت على وَجْه | الأَرض نَثْراً ، فلا يَكَادُ يُمْشَى فيها ، | حِجارَتُها حُمْرٌ ، وهو جَبَل ليس | بالشَّدِيدِ الغَلِيظ ، فيه رَخاوة ، | موضُوعٌ بالأرض وَضْعاً ، وقد يُنْبِتُ | ما تحتها البَقْلَ والشَّجَرَ . وقيل : | الخَشْرَمة : رَضْمٌ من حجارة مَركُومٌ | بَعْضُه على بَعْض ، والخَشْرمةُ لا | تَطُول ولا تَعرُض إِنّما هي رَضْمَة | وهي مُسْتَوِيَة ، وزاد اللَّيثُ على هذا | القَوْل أَنَّه قال : حِجارَةُ الخَشْرَمة | أَعْظَمُها مِثلُ قامَةِ الرَّجل تَحْتَ | التُّراب . قال : وإذا كانت الخَشْرَمَةُ | مُسْتَوِيَةً مع الأرض فهي القِفافُ ، | وإِنّما قَفَّفَها كَثْرةُ حِجارِتها ، قال أَبُو | أَسْلَمَ : الخَشْرَمَةُ : من أَعْظَمِ القُفِّ . | وقال بَعضُهم : الخَشْرُم : ما سَفَلَ | من الجَبَل ، وهو قُفٌّ وغِلَظٌ ، وهو | جَبَلٌ غير أنه مُتواضِع ، وجمعه | الخَشارِمُ . | | ( والخَشارِمُ : ع ) سُمِّي بذلك . | | ( و ) الخِشارِمُ ( من الرَّأْسِ : ما رَقَّ | من الغَرَاضِيفِ التي في الخَيْشُومِ ) ، | وهو ما فَوْقَ نُخْرَتِه إلى قَصَبَة أَنْفِه . | | ( و ) الخُشارِمُ ( بالضَّمْ : الأًصْواتُ ، | ( و ) أيضاً ( الغَلِيظُ من الأُنوفِ ) . هكذا |

| في النُّسَخ ، وهو تَحْرِيف ، | والصَّوابُ بِهذَا المَعْنَى الخُشَام من | غَيْر راء كما تقدَّم ، وإنما قُلْتُ ذلك | لأنّي لم أَجِدْه في أُمَّهاتِ اللّغة التي | منها مأخَذُ المُصَنّف . | | ( وخَشْرَمَتِ الضَّبُع : صَوَّتَت في | أَكْلِها ) ، حكاهُ اْبنُ الأَعْرابيّ . |

##### Türkçe

| | ( **الخَشْرَمُ** ، **كَجَعْفَرٍ** : arıların ve eşekarılarının topluluğu ) ، onun lafzından bir tekili yoktur. | Şair, av köpeklerinin vasfında dedi ki: | % ( Ve sanki o, avın arkasında, % dağılmış bir **خَشْرَمٌ** gibidir ) % | | el-Cevherî, el-Asmaʿî’den nakletti: onun lafzından bir tekili yoktur; İbn Sîde de el-Asmaʿî’den nakletti: arıların topluluğuna **الثَّول** ve **الخَشْرم** denir. Ebû Hanîfe dedi ki: arının adlarındandır **الخَشْرَمُ**، ( onun tekili **بهاءٍ** iledir. Ve ) **الخَشْرُم** da: ( arıların emîri, ve ) bazen ( onun barınağı ) **خَشْرَماً** diye adlandırılır; el-Cevherî açıkça belirtti: bazen eşekarılarının evi **خَشْرَماً** diye adlandırılır; bununla şu hadis tefsir edilmiştir: |   “Sizden öncekilerin yoluna mutlaka bineceksiniz, arşın arşına; hatta onlar bir eşekarısı **خَشْرم**’ine girseler, siz de mutlaka ona gireceksiniz.”   . | | Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü: | % ( **يَأْوِي** **إلى** **عُظْم** **الغَرِيفِ** **وَنَبْلُه** % | **كَسَوامِ** **دَبْر** **الخَشْرَمِ** **المُتَثَوِّرِ** ) % | | iki mânâ ile tefsir edilir; şeyin kendisine izâfesi olmaz. | | ( ve ) **الخَشْرَمُ** : ( alçı yapılan ) ( yumuşak taşlar )dır; İbn Berrî, Ebû’n-Necm için inşâd etti: | % ( Ve **خَشْرمٍ**’den ve çamurdan bir misk gibi % ) % |

| | ( ve ) **خَشْرمٌ** : ( bir adamın adı )dır; ve **ابْنُ خَشْرم**: bir adamdır; o da **اْبنُ الخَشْرم**’dir. Ve **خَشْرُمَ الخَشْرَمِيُّ**: Medine ehlindendir; babasından rivayet etti; hadisiyle ihticâc edilmez. Ve **يَحْيَى بنُ زَكَرِيّا الخَشْرَمِيّ البَغْدادِيّ**: Mısır’a inmiş bir muhaddistir; ondan Ebû Hâtim er-Râzî rivayet etti. | | ( ve ) İbn Sîde dedi ki: **الخَشْرمُ** ve **الخَشْرَمَةُ**: ( taşları kırıntı olan bir kayalık uçurumdur; çoğulu: **خَشارِمَةٌ** ) . İbn Şümeyl dedi ki: **الخَشْرَمَةُ**: taşları kırıntı olan bir arazidir; sanki yer yüzüne serpiştirilmiş gibi serpilmiştir; onda yürünmesi neredeyse mümkün olmaz; taşları kırmızıdır; o, sert kalın olmayan bir dağdır; onda yumuşaklık vardır; yere konulmuş gibi konulmuştur; altından ot ve ağaç bitebilir. Ve denildi ki: **الخَشْرَمة**: taşlardan bir yığındır, bir kısmı bir kısmı üzerine yığılmıştır; **الخَشْرمةُ** uzamaz ve genişlemez; ancak bir yığındır ve düzdür. Leys bu söze şunu ekledi: dedi ki: **الخَشْرَمة**’nin taşlarının en büyüğü toprağın altında adam boyu gibidir. Dedi ki: **الخَشْرَمَةُ** yerle düz olursa o **القِفافُ**’dır; onu ancak taşlarının çokluğu **قَفَّفَها** kılmıştır. Ebû Eslâm dedi ki: **الخَشْرَمَةُ**: uçurumun en büyüğündendir. Bazıları dedi ki: **الخَشْرُم**: dağın aşağısıdır; o bir uçurum ve kalınlıktır; o bir dağdır, ancak alçaktır; çoğulu **الخَشارِمُ**’dur. | | ( **والخَشارِمُ : ع** ) bununla adlandırıldı. | | ( ve ) **الخِشارِمُ** ( baştan: burun içindeki kıkırdaklardan incelen şey )dir; o, burun deliğinin üstünden burnunun kıkırdak borusuna kadardır. | | ( ve ) **الخُشارِمُ** ( zamme ile: seslerdir, ( ve ) ayrıca ( burunların kalın olanı )dır. Böylece |

| nüshalarda (vardır); o bir tahriftir; doğru olan, bu mânâ ile, daha önce geçtiği üzere, râ’sız **الخُشَام**’dır. Bunu ancak şunu söylediğim için (söyledim): çünkü onu, musannifin onlardan aldığı dilin ana kaynaklarında bulmadım. | | ( ve **خَشْرَمَتِ الضَّبُع**: yemesinde ses çıkardı ) ، bunu İbnü’l-Aʿrâbî hikâye etti. |
