# خشرم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B4%D8%B1%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خشرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B1%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خشرم

| | ( الخَشْرَمُ ، كَجَعْفَرٍ : جَماعةُ النَّحْلِ | والزَّنابِيرِ ) ، لا وَاحِدَ لها من لَفْظِها . | قال الشاعِرُ في صِفَة كِلابِ الصَّيْد : | % ( وَكَأَنَّها خَلْف الطَّرِيدَةِ % خَشْرَمٌ مُتَبَدِّدُ ) % | | ونقل الجَوْهريُّ عن الأَصْمَعِي : لا | واحدَ له من لَفْظه ، ونقل اْبنُ سِيدَه | عن الأَصْمَعِيّ : يقال لِجَماعة | النَّحْل : الثَّول والخَشْرم . وقال أبو | حَنِيفَةَ : من أَسْماءِ النَّحْل الخَشْرَمُ ، | ( واحِدَتُه بهاءٍ . و ) الخَشْرُم أيضاً : | ( أَمِيرُ النَّحْلِ ، و ) ربّما سُمِّي | ( مَأْوَاها ) خَشْرَماً ، ونَصّ | الجوهريّ : وَرُبَّما سُمِّي بيت | الزَّنابِير خَشْرماً ، وبِهِ فُسِّر حَدِيثُ : |   لَتَرْكَبُنَّ سَنَن مَنْ كان قَبْلكم ذِراعاً | بذِراع ، حتى لو سَلَكُوا خَشْرم دَبْر | لسَلَكْتُمُوه   . | | وقَولُ أبِي كَبِيرٍ الهُذَلِيِّ : | % ( يَأْوِي إلى عُظْم الغَرِيفِ وَنَبْلُه % | كَسَوامِ دَبْر الخَشْرَمِ المُتَثَوِّرِ ) % | | يُفسَّر بالمَعْنَيَيْن ، ولا يَكُونُ من | إضافَةِ الشَّيءِ لِنَفْسِه . | | ( و ) الخَشْرَمُ : ( الحِجارَةُ الرِّخْوَةُ ) | التي يُتَّخذُ منها الجِصُّ ، وأنشَدَ اْبنُ | بَرِّيّ لأَبِي النَّجْم : | % ( ومُسُكاً من خَشْرمٍ وَمَدرا % ) % |

| | ( و ) خَشْرمٌ : ( اسْمُ ) رَجُل ، وابْنُ | خَشْرم : رَجُل ، وهو أيضاً اْبنُ | الخَشْرم . وخَشْرُمَ الخَشْرَمِيُّ : من | أهلِ المَدِينة ، رَوَى عن أَبِيه ، لا | يُحْتَجّ بِحَدِيثه ، ويَحْيَى بنُ زَكَرِيّا | الخَشْرَمِيّ البَغْدادِيّ ، مُحَدّثٌ نَزَل | مِصر ، رَوَى عنه أَبو حَاتِمٍ الرّازِيّ . | | ( و ) قال اْبنُ سِيدَه : الخَشْرمُ | والخَشْرَمَةُ : ( قُفٌّ حِجارَتُه رَضْراضٌ | ج : خَشارِمَةٌ ) . وقال اْبنُ شُمَيْل : | الخَشْرَمَةُ : أرضٌ حِجارَتُها | رَضْراضٌ ، كَأَنَّها نُثِرَت على وَجْه | الأَرض نَثْراً ، فلا يَكَادُ يُمْشَى فيها ، | حِجارَتُها حُمْرٌ ، وهو جَبَل ليس | بالشَّدِيدِ الغَلِيظ ، فيه رَخاوة ، | موضُوعٌ بالأرض وَضْعاً ، وقد يُنْبِتُ | ما تحتها البَقْلَ والشَّجَرَ . وقيل : | الخَشْرَمة : رَضْمٌ من حجارة مَركُومٌ | بَعْضُه على بَعْض ، والخَشْرمةُ لا | تَطُول ولا تَعرُض إِنّما هي رَضْمَة | وهي مُسْتَوِيَة ، وزاد اللَّيثُ على هذا | القَوْل أَنَّه قال : حِجارَةُ الخَشْرَمة | أَعْظَمُها مِثلُ قامَةِ الرَّجل تَحْتَ | التُّراب . قال : وإذا كانت الخَشْرَمَةُ | مُسْتَوِيَةً مع الأرض فهي القِفافُ ، | وإِنّما قَفَّفَها كَثْرةُ حِجارِتها ، قال أَبُو | أَسْلَمَ : الخَشْرَمَةُ : من أَعْظَمِ القُفِّ . | وقال بَعضُهم : الخَشْرُم : ما سَفَلَ | من الجَبَل ، وهو قُفٌّ وغِلَظٌ ، وهو | جَبَلٌ غير أنه مُتواضِع ، وجمعه | الخَشارِمُ . | | ( والخَشارِمُ : ع ) سُمِّي بذلك . | | ( و ) الخِشارِمُ ( من الرَّأْسِ : ما رَقَّ | من الغَرَاضِيفِ التي في الخَيْشُومِ ) ، | وهو ما فَوْقَ نُخْرَتِه إلى قَصَبَة أَنْفِه . | | ( و ) الخُشارِمُ ( بالضَّمْ : الأًصْواتُ ، | ( و ) أيضاً ( الغَلِيظُ من الأُنوفِ ) . هكذا |

| في النُّسَخ ، وهو تَحْرِيف ، | والصَّوابُ بِهذَا المَعْنَى الخُشَام من | غَيْر راء كما تقدَّم ، وإنما قُلْتُ ذلك | لأنّي لم أَجِدْه في أُمَّهاتِ اللّغة التي | منها مأخَذُ المُصَنّف . | | ( وخَشْرَمَتِ الضَّبُع : صَوَّتَت في | أَكْلِها ) ، حكاهُ اْبنُ الأَعْرابيّ . |

### Türkçe

| | ( **الخَشْرَمُ** ، **كَجَعْفَرٍ** : arıların ve eşekarılarının topluluğu ) ، onun lafzından bir tekili yoktur. | Şair, av köpeklerinin vasfında dedi ki: | % ( Ve sanki o, avın arkasında, % dağılmış bir **خَشْرَمٌ** gibidir ) % | | el-Cevherî, el-Asmaʿî’den nakletti: onun lafzından bir tekili yoktur; İbn Sîde de el-Asmaʿî’den nakletti: arıların topluluğuna **الثَّول** ve **الخَشْرم** denir. Ebû Hanîfe dedi ki: arının adlarındandır **الخَشْرَمُ**، ( onun tekili **بهاءٍ** iledir. Ve ) **الخَشْرُم** da: ( arıların emîri, ve ) bazen ( onun barınağı ) **خَشْرَماً** diye adlandırılır; el-Cevherî açıkça belirtti: bazen eşekarılarının evi **خَشْرَماً** diye adlandırılır; bununla şu hadis tefsir edilmiştir: |   “Sizden öncekilerin yoluna mutlaka bineceksiniz, arşın arşına; hatta onlar bir eşekarısı **خَشْرم**’ine girseler, siz de mutlaka ona gireceksiniz.”   . | | Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü: | % ( **يَأْوِي** **إلى** **عُظْم** **الغَرِيفِ** **وَنَبْلُه** % | **كَسَوامِ** **دَبْر** **الخَشْرَمِ** **المُتَثَوِّرِ** ) % | | iki mânâ ile tefsir edilir; şeyin kendisine izâfesi olmaz. | | ( ve ) **الخَشْرَمُ** : ( alçı yapılan ) ( yumuşak taşlar )dır; İbn Berrî, Ebû’n-Necm için inşâd etti: | % ( Ve **خَشْرمٍ**’den ve çamurdan bir misk gibi % ) % |

| | ( ve ) **خَشْرمٌ** : ( bir adamın adı )dır; ve **ابْنُ خَشْرم**: bir adamdır; o da **اْبنُ الخَشْرم**’dir. Ve **خَشْرُمَ الخَشْرَمِيُّ**: Medine ehlindendir; babasından rivayet etti; hadisiyle ihticâc edilmez. Ve **يَحْيَى بنُ زَكَرِيّا الخَشْرَمِيّ البَغْدادِيّ**: Mısır’a inmiş bir muhaddistir; ondan Ebû Hâtim er-Râzî rivayet etti. | | ( ve ) İbn Sîde dedi ki: **الخَشْرمُ** ve **الخَشْرَمَةُ**: ( taşları kırıntı olan bir kayalık uçurumdur; çoğulu: **خَشارِمَةٌ** ) . İbn Şümeyl dedi ki: **الخَشْرَمَةُ**: taşları kırıntı olan bir arazidir; sanki yer yüzüne serpiştirilmiş gibi serpilmiştir; onda yürünmesi neredeyse mümkün olmaz; taşları kırmızıdır; o, sert kalın olmayan bir dağdır; onda yumuşaklık vardır; yere konulmuş gibi konulmuştur; altından ot ve ağaç bitebilir. Ve denildi ki: **الخَشْرَمة**: taşlardan bir yığındır, bir kısmı bir kısmı üzerine yığılmıştır; **الخَشْرمةُ** uzamaz ve genişlemez; ancak bir yığındır ve düzdür. Leys bu söze şunu ekledi: dedi ki: **الخَشْرَمة**’nin taşlarının en büyüğü toprağın altında adam boyu gibidir. Dedi ki: **الخَشْرَمَةُ** yerle düz olursa o **القِفافُ**’dır; onu ancak taşlarının çokluğu **قَفَّفَها** kılmıştır. Ebû Eslâm dedi ki: **الخَشْرَمَةُ**: uçurumun en büyüğündendir. Bazıları dedi ki: **الخَشْرُم**: dağın aşağısıdır; o bir uçurum ve kalınlıktır; o bir dağdır, ancak alçaktır; çoğulu **الخَشارِمُ**’dur. | | ( **والخَشارِمُ : ع** ) bununla adlandırıldı. | | ( ve ) **الخِشارِمُ** ( baştan: burun içindeki kıkırdaklardan incelen şey )dir; o, burun deliğinin üstünden burnunun kıkırdak borusuna kadardır. | | ( ve ) **الخُشارِمُ** ( zamme ile: seslerdir, ( ve ) ayrıca ( burunların kalın olanı )dır. Böylece |

| nüshalarda (vardır); o bir tahriftir; doğru olan, bu mânâ ile, daha önce geçtiği üzere, râ’sız **الخُشَام**’dır. Bunu ancak şunu söylediğim için (söyledim): çünkü onu, musannifin onlardan aldığı dilin ana kaynaklarında bulmadım. | | ( ve **خَشْرَمَتِ الضَّبُع**: yemesinde ses çıkardı ) ، bunu İbnü’l-Aʿrâbî hikâye etti. |
