# خشر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B4%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خشر

الخشار والخشارة بضمهما: الرديء من كل شيء. وخص اللحياني به رديء المتاع. الخشارة: سفلة الناس. وفلان من الخشارة، إذا كان دونا وهو مجاز. وفي الحديث  إذا ذهب الخيار وبقيت خشارة مثل خسارة الشعير لا يبالي بهم الله بالة  . هي الرديء من كل شيء. وقال الحطيئة:
  وباع بنيه بعضهم بخشـارة                      وبعت لذبيان العلاء بمالكا. يقول: اشتريت لقومك الشرف بأموالك. قال ابن بري: صوابه بمالك بكسر الكاف. وهو اسم ابن لعيينة بن حصن قتله بنو عامر، فغزاهم عيينة فأدرك بثأره وغنم فقال الحطيئة:
  فدى لا بن حصن ما أريح فإنه                      ثمال اليتامى عصمة للمهالك
  وباع بنيه بعضهم بخـشـارة                      وبعت لذبيان العلاء بمالـك. كالخاشر، هكذا في النسخ. والصواب كالخاشرة. وهكذا رواه أبو عمرو عن ابن الأعرابي. الخشار والخشارة: مالالب له من الشعير. وخشر يخشر، من حد ضرب، خشرا: أبقى على المائدة الخشارة، وهي بالضم. مما يبقى على المائدة مما لا خير فيه. خشر الشيء يخشره خشرا نقى، من التنقية. وفي بعض النسخ نفي، بالفاء، عنه. وفي بعض النسخ: منه خشارته، فهو ضد. وعبارة اللحياني في النوادر: وخشر المتاع يخشره خشرا: نقي الرديء منه. خشر خشرا، إذا شره. خشر كفرح: هرب جبنا. الذي في نص أن الأعرابي: خشر إذا شره وخشر إذا هرب جبنا، فجعل الاثنين من حد فرح. والمصنف ميز بينهما، فلينظر. وخشاورة، بالضم، وضبطه السمعاني بفتح الأول والثالث: سكة بنيسابور، منها أبو إسحاق إبراهيم بن إسماعيل بن إبراهيم القاري الخشاوري، من أهل نيسابور، ترجمة الحاكم في التاريخ. وذو خشران، بالفتح، قيل من ألهان بن مالك، أخي همدان ابن مالك. ومما يستدرك عليه: مخاشر المنجل: أسنانه. أنشد ثعلب:
  ترى لها بعد إبار الآبر
  صفر وحمر كبرود التاجر.
  مآزر تطوى على مازر
  وأثر المخلب ذي المخاشر. يعني الحمل. وخشرت الشيء، إذا أرذلته، فهو مخشور. وعن ابن الأعرابي: الخشار، كرمان: سفلة الناس، وزاد فقال: وهم أيضا البشار والقشار والسقاط واللقاط والمقاط. ونقل شيخنا عن بعض الفضلاء قال: بادية الحجاز يستعملون الخشير بمعنى الشريك. قال: ولا أصل له فيما علمنا. قال شيخنا: قلت: هو كما قال. قلت: ويمكن أن يكون من خشر إذا شره، إذ كل منهما حريص على الربح في التجارة والفائدة، فليتأمل. وخشارة التمر: شيصه، وهذا من الأساس.

### Türkçe

**الخشار** ve **الخشارة** (ikisi de zamme ile): her şeyin kötüsü. Lihyânî onu özellikle eşyanın kötüsü için tahsis etti. **الخشارة**: insanların aşağı tabakası. Ve “falanca **الخشارة**dandır”, eğer aşağı (düşük) ise; bu mecazdır. Hadiste: “Seçkinler gidip de arpa döküntüsü gibi bir **خشارة** kaldığında, Allah onlara hiç aldırmaz.” O, her şeyin kötüsüdür. Hutay’e dedi ki:
  “Oğullarını, bazısını bir **خشـارة** karşılığında sattı;
  Ben de Zübyân’a yüceliği Mâlik ile sattım.”
Yani: kavmin için şerefi mallarınla satın aldım. İbn Berrî dedi ki: doğrusu “**بمالك**”tır; kâfın kesresiyle. O, Uyeyne b. Hısn’ın oğlunun adıdır; Benû Âmir onu öldürdü; bunun üzerine Uyeyne onlara gazâ etti, kan davasına erişti ve ganimet aldı; Hutay’e dedi ki:
  “Hısn’ın oğluna fedâ olayım; ne rahat ettiricidir o,
  Yetimlerin dayanağı, helâklere karşı bir sığınaktır.
  Oğullarını, bazısını bir **خـشـارة** karşılığında sattı;
  Ben de Zübyân’a yüceliği Mâlik ile sattım.”
“**كالخاشر**”: nüshalarda böyle. Doğrusu “**كالخاشرة**”dir. Ebû Amr bunu İbnü’l-A‘râbî’den böyle rivayet etti. **الخشار** ve **الخشارة**: arpadan özü olmayan şey. **خشر** **يخشر** (darabe bâbından) **خشرا**: sofrada **الخشارة**yı bıraktı; o zamme iledir. Sofrada kalan, içinde hayır olmayan şeylerdendir. **خشر** الشيء **يخشره** **خشرا**: arıttı; arıtma (تنقية)dan. Bazı nüshalarda “نفي” (fâ ile) ondan (diye geçer). Bazı nüshalarda: “ondan **خشارته**” (diye geçer); bu ise zıddıdır. Lihyânî’nin “en-Nevâdir”deki ibaresi: **وخشر المتاع يخشره خشرا**: ondan kötüyü ayıkladı. **خشر** **خشرا**: eğer hırslı olduysa. **خشر** (feriha gibi): korkaklıkla kaçtı. İbnü’l-A‘râbî’nin metninde olan: **خشر** eğer hırslı olduysa ve **خشر** eğer korkaklıkla kaçtıysa; ikisini de feriha bâbından kıldı. Musannif ikisini birbirinden ayırdı; bakılsın. **وخشاورة** (zamme ile); Sem‘ânî onu birincinin ve üçüncünün fethasıyla ضبط etti: Nîşâbûr’da bir sokak; ondan Ebû İshâk İbrâhîm b. İsmâ‘îl b. İbrâhîm el-Kârî el-**خشاوري** (Nîşâbûr ehlinden); Hâkim’in “et-Târîh”teki tercemesi. **وذو خشران** (fetha ile): denildi ki, Ahlân b. Mâlik’tendir; Hemdân b. Mâlik’in kardeşi. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **مخاشر المنجل**: onun dişleri. Sa‘leb inşâd etti:
  “Onun için, tohumlayıcının tohumlamasından sonra görürsün
  Sarılar ve kırmızılar; tüccarın bürdleri gibi.
  Bir **مآزر**; bir **مازر** üzerine dürülür.
  Ve **المخلب**in izi; **ذي المخاشر** olanın.”
Yani: yük (haml). **وخشرت الشيء**: eğer onu değersizleştirdinse; o, **مخشور**dur. İbnü’l-A‘râbî’den: **الخشار** (Rummân gibi): insanların aşağı tabakası; ve artırdı, dedi ki: onlar ayrıca **البشار** ve **القشار** ve **السقاط** ve **اللقاط** ve **المقاط**tır. Şeyhimiz bazı faziletlilerden nakletti, dedi ki: Hicaz bedevîsi **الخشير**i “ortak” mânasında kullanırlar. Dedi ki: bildiğimiz kadarıyla onun aslı yoktur. Şeyhimiz dedi ki: dedim: o, dediği gibidir. Dedim: **خشر** “hırslı oldu”dan olabilir; zira ikisinin her biri ticarette ve faydada kâra hırslıdır; düşünülsün. **وخشارة التمر**: onun **شيص**i; bu “el-Esâs”tandır.
