# خشي (خ-ش-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B4%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Haşy : Ayaktaki kuru ottur

- Harfler: خ - ش - ي
- Kur'an'da: 48 geçiş · 40 ayet · 31 sîga
- 13 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: خشى

## Sîgalar (31)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَخْشَوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Çekinirler | 6 | 6 | [4:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/4:77.md) |
| [يَخْشَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%89.md) | يَفْعَلُ | Çekinir | 6 | 6 | [20:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/20:3.md) |
| [خَشِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B4%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | فَعِلَ | Çekindi | 3 | 3 | [4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/4:25.md) |
| [خَشْيَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | فَعْلَةِ | Çekinmek | 3 | 3 | [2:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/2:74.md) |
| [تَخْشَوْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تَفْعَلُوهُمْ | Onlardan çekinmeyin | 2 | 2 | [2:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/2:150.md) |
| [خَشْيَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | فَعْلَةَ | Çekinmek | 2 | 2 | [17:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/17:31.md) |
| [وَاخْشَوْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%90.md) | وَافْعَلُونِ | Ve benden çekinin | 2 | 2 | [5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/5:3.md) |
| [أَتَخْشَوْنَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَتَفْعَلُونَهُمْ | Onlardan çekiniyor musunuz? | 1 | 1 | [9:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/9:13.md) |
| [تَخْشَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | تَفْعَلَهُ | Ondan çekinirsin | 1 | 1 | [33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/33:37.md) |
| [تَخْشَوُا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%8F%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Çekinmeyin | 1 | 1 | [5:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/5:44.md) |
| [تَخْشَوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعَلُونَ | Çekinirsiniz | 1 | 1 | [9:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/9:24.md) |
| [تَخْشَوْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | تَفْعَلُوهُ | Ondan çekinirsiniz | 1 | 1 | [9:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/9:13.md) |
| [تَخْشَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%89.md) | تَفْعَلُ | Çekinirsin | 1 | 1 | [20:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/20:77.md) |
| [خَشِيتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B4%D9%90%D9%8A%D8%AA%D9%8F.md) | فَعِلْتُ | Çekindim | 1 | 1 | [20:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/20:94.md) |
| [خَشْيَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعْلَةً | Çekinmek | 1 | 1 | [4:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/4:77.md) |
| [خَشْيَتِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فَعْلَتِهِ | Onun çekinmesi | 1 | 1 | [21:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/21:28.md) |
| [فَاخْشَوْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَافْعَلُوهُمْ | Hemen onlardan çekinin | 1 | 1 | [3:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/3:173.md) |
| [فَتَخْشَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%89.md) | فَتَفْعَلُ | Hemen çekinirsin | 1 | 1 | [79:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/79:19.md) |
| [فَخَشِينَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%B4%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعِلْنَا | Hemen çekindik | 1 | 1 | [18:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/18:80.md) |
| [كَخَشْيَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%83%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | كَفَعْلَةِ | Çekinmek gibi | 1 | 1 | [4:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/4:77.md) |
| [نَخْشَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%89.md) | نَفْعَلُ | Çekiniriz | 1 | 1 | [5:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/5:52.md) |
| [وَاخْشَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | وَافْعَلُوا | Ve çekinin | 1 | 1 | [31:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/31:33.md) |
| [وَاخْشَوْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | وَافْعَلُونِي | Ve benden çekinin | 1 | 1 | [2:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/2:150.md) |
| [وَتَخْشَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%89.md) | وَتَفْعَلُ | Ve çekinirsin | 1 | 1 | [33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/33:37.md) |
| [وَخَشِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%B4%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | وَفَعِلَ | Ve çekindi | 1 | 1 | [36:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/36:11.md) |
| [وَلْيَخْشَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E.md) | وَلْيَفْعَلْ | Çekinsin | 1 | 1 | [4:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/4:9.md) |
| [وَيَخْشَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E.md) | وَيَفْعَلْ | Ve çekinir | 1 | 1 | [24:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/24:52.md) |
| [وَيَخْشَوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعَلُونَ | Ve çekinirler | 1 | 1 | [13:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/13:21.md) |
| [وَيَخْشَوْنَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | وَيَفْعَلُونَهُ | Ve ondan çekinirler | 1 | 1 | [33:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/33:39.md) |
| [يَخْشَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E.md) | يَفْعَلْ | Çekinir | 1 | 1 | [9:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/9:18.md) |
| [يَخْشَاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | يَفْعَلُهَا | Ondan çekinir | 1 | 1 | [79:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/79:45.md) |

## Mücavir kökler — 72 mücavir (273 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 18 · Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır
2. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 18 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
3. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 9 ortak ayet · G² 14 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
4. [لين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · “Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır
5. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
6. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
7. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 21 ortak ayet · G² 9 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
8. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
9. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
10. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
11. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 12 ortak ayet · G² 7 · Ribve, tümsek demektir
12. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Koku veren yağdır
13. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
14. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Umulur
15. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
16. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
17. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Namaz
18. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
19. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
20. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
21. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
22. [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Akan deredir
23. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
24. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Half : Ense demektir
25. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Örnek verdi
26. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
27. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
28. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Zade : Azık demektir
29. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
30. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sağ yandır
31. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Murar acı bir ağacın adıdır
32. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
33. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hiram keçe demektir
34. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
35. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Az
36. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
37. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Yavru” demektir
38. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
39. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
40. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sicim bağıdır
41. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
42. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Bab kapı demektir
43. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
44. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · El ve kol demektir
45. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
46. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Süllem” merdiven demektir
47. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
48. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Oğullar
49. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
50. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 10 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
51. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
52. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
53. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
54. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
55. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Yaşlı adamdır
56. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
57. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
58. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
59. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hayr : At sürüsü demektir
60. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خشي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Âhirinde nâkıs illet harfi (yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md), [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md), [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md), [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md), [تقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Büyüklük, azamet veya tehlike karşısında bedenin ve zihnin çekinerek geriye çekilmesi, kuruyup donakalması |
| Çekirdek Özet 2 | Muhatabın azamet ve ilmini idrakten kaynaklanan, hürmet ve tazim yüklü bilinçli çekinme |
| Çekirdek Özet 3 | Yalnızca failin büyüklüğünü bilmekle ortaya çıkan ve insanı taşkınlıktan koruyan kurucu saygı ve itaat bilinci |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt psikolojik ve edilgen bir panik korkusu ([خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md)) sanılması ve arkasındaki bilgi ([علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md)) ve tazim şartının göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خش | Sertlik, kuruluk, hışırtı, sert bir temas veya kabalık hissiyle geri çekilme; bu çekirdek [خشب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%A8.md) kökünde kütük ve dağ sertliğinde, [خشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B9.md) kökünde ise boyun büküp donuklaşmada görülür | ي | Maddi sertlik ve hışırtı hissini canlının algı dünyasına ve içsel çekinme refleksine taşır; somut kuruluğu idrak temelli bir sakınma ve hürmetle geriye çekilmeye dönüştürür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | ح kök imgesinin sürtünmeli ve hırıltılı ses varyantı olup sınırı aşılmaz kılan, geçişi engelleyen ve tecrit eden sert bir perdelenmeyi gösterir |
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Ayrışma, belirginleşme, bilincin keskinleşmesi ve uyaranın algıda yarattığı ani sarsıntıyı temsil eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Kişinin sınır karşısında eylemini geri çekmesi, iradesini toparlaması ve eylemsel duruşunu ayarlamasıdır |
| خشي | Aşılamaz bir sınır ve heybet karşısında bilincin uyanması ve eylemin hürmetle geri çekilmesi | Kişinin yüce bir güç veya tehlikeli sınır karşısında keskin bir idrakle iradesini kontrol altına alıp saygıyla geri çekilmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuru otların çıkardığı hışırtı sesi, suyunun çekilip kuruması sebebiyle büzülen et ve hurma; sertleşip donakalarak geri çekilme durumu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Accâc'ın recezinde geçen kullanım: قَطَعْت أَخْشاهُ إِذا ما أَحْبَجا / Bu beyitte kök, ıssızlığın ve azametin dehşet saçtığı, içine girilmesi en çok çekinilen ve ürkülen tehlikeli çöl arazisi anlamında kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Mûte Savaşı'nda Hâlid b. Velîd'in orduyu idaresini anlatan rivayette geçen dâfea'n-nâse ve hâşâ bihim ifadesi; ordusunu tehlikeye atmaktan sakınarak, temkin ve ihtiyatla koruyup geri çekmesi anlamındadır |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde خشي kökü, özellikle Güney-Batı Sami (Arapça) havzasında duyusal algı, tehlike bilinci ve yücelik karşısında ürperme dairesinde özelleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan /ḫ-š-y/ ses dizilimiyle birebir örtüşen kökler nadirdir; zira Proto-Semitik sürtünmeli /ḫ/ sesi İbranicede /ḥ/ (ח) sesine kaymıştır. Bu bağlamda Süryanice ve İbranicedeki /ḥ-w-š/ (hissetmek, telaşlanmak, geri çekilmek) ve /ḥ-š-š/ (acı çekmek, hissetmek, endişe etmek) kökleri, somut duyusal uyarılma ve geri çekilme bakımından semantik paralellik gösterir. Arapçada kök, fiziksel kuruluk ve büzüşme (الخشو ve الخشي) tabanından hareketle, zihinsel bir idrak ve tazimle birlikte gelen çekinme hissine doğru gelişmiştir. Bu yönüyle kök, salt bir dehşet hissi değil, bilginin eşlik ettiği derin bir saygı ve sakınma manasını Arap dilinde tek başına yüklenmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خش ikili çekirdeğinden türeyen somut büzüşme ve kuruluk | Kuru ot hışırtısı ve etin kuruyup çekilmesi anlamından, tehlike veya büyüklük karşısında insanın büzüşüp donakalmasına geçilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice /ḥ-w-š/ ve Süryanice /ḥ-š-š/ kökleriyle his ve endişe düzleminde temas | Duyu algısının uyarılması, telaş ve çekinme bağlamında ortak bir arkaik hissetme tabanına dayanır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda güvenilir doğrudan soydaş biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خشي | Anlamlı | Çekinmek, saygıyla korkmak | Bilgi ve tazimle yüce bir güçten sakınmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [خيش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B4.md) | Anlamlı | Kaba dokuma, keten bezi | Sert, kaba liflerden örülen çadır veya örtü bezi | Kaba sertlik çekirdeğini taşır; Kur'an'da geçmez |
| شخي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [شيخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AE.md) | Anlamlı | Yaşlanmak, kemale ermek | Yaşça ve tecrübece ilerlemiş, hürmet gören kişi | Yaşlılığın getirdiği kuruluk ve ağırlıkla temaslıdır; Kur'an'da geçer |
| يخش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı fonetik diziliş |
| يشخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı fonetik diziliş |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خشي | Merkez | Saygı ve idrak kaynaklı çekinme | Büyüklüğü bilinen yüce bir kudret karşısında hürmetle geri çekilme | Bilginin şart olduğu, tazim yüklü ve bilinçli çekinmedir |
| [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) | Komşu | Genel korku ve tehlike algısı | İdraksiz de olabilen, zarar beklentisinden doğan genel kaçınma | Zarar görme ihtimaline karşı duyulan doğrudan psikolojik ürperti |
| [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md) | Komşu | Kalbin sarsılması | Bir haber veya anımsama anında kalpte beliren ani ürperme ve titreme | Haberin veya uyarının ilk çarpma anında bedende beliren fiziki sarsıntı |
| [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Sürekli ve derin kaygı | Kesintisiz bir dikkatle tetikte olma ve sakınma hali | Tehlikeye karşı sürekli uyanık ve tedirgin bir koruma tutumu alma |
| [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) | Komşu | Önlem alma ve sakınma | Tehlikeyi sezip somut eylemle tedbir alma | Zihinsel veya eylemsel savunma tedbirine yönelten sakınma |
| [تقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D9%8A.md) | Komşu | Korunma ve siper edinme | Zarar verecek şey ile kendi arasına kalkan koyma | Bilinçli bir koruyucu kalkan inşa ederek emniyete erme |
| [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) | Zıt | Güvende olma, sükûnet | Tehlike ve ürperti duygusundan tamamen emin ve sakin olma | Kalbin hiçbir tehdit, çekinme veya huzursuzluk hissetmemesi hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خشي | Bilgi ve tazimle çekinmek | Karşı tarafın yüceliğini bilerek sakınmak ve hürmetle titremek | Kesin |
| Latince | Revereri, vereri | Hürmetle çekinmek, saygı duymak | Sıradan dehşeti değil, saygın bir otoriteye duyulan çekinmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Awe, reverential fear | Derin saygı yüklü çekinme | Yalnızca tehlike korkusu olan fear kelimesini aşar, huşu ve tazim içerir | Güçlü |
| Almanca | Ehrfurcht | Saygı korkusu, hürmet | Şeref ve azamet karşısında duyulan ürperme ve saygı dengesini tam yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Crainte révérencielle | Hürmetkar korku | Sıradan panik durumundan ayrılan, saygınlığa dayalı çekinmedir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خَشْيَة / يَخْشَى | İlim ve tazim temelli derin saygı | Allah'ın azametini bilen alimlerin ve müminlerin içsel çekinmesi (Fâtır [35:28](https://lisan.digital/tr/ayet/35:28.md), Tâhâ [20:3](https://lisan.digital/tr/ayet/20:3.md)) |
| خَشْيَة | Maddi yoksulluk ve zarar endişesi | Çocukları fakirlik endişesiyle öldürmeme veya malı infak edememe korkusu (İsrâ [17:31](https://lisan.digital/tr/ayet/17:31.md), İsrâ [17:100](https://lisan.digital/tr/ayet/17:100.md)) |
| تَخْشَوْهُمْ / أَتَخْشَوْنَهُمْ | İnsan baskısı ve kınanmasından çekinme | İnsanların gücünden veya ayıplamasından sakınarak hakkı gizleme (Mâide [5:3](https://lisan.digital/tr/ayet/5:3.md), Tevbe [9:13](https://lisan.digital/tr/ayet/9:13.md), Ahzâb [33:37](https://lisan.digital/tr/ayet/33:37.md)) |
| خَشِيَ | Kesin olarak bilme ve farkında olma | Olayın varacağı tehlikeli neticeyi kesin bilgiyle öngörme hali (Kehf [18:80](https://lisan.digital/tr/ayet/18:80.md)) |
| خَشْيَةِ اللَّهِ | Varlığın azamet karşısında boyun bükmesi | Taşların yarılması ve dağın un ufak olması tasvirindeki kozmik teslimiyet (Bakara [2:74](https://lisan.digital/tr/ayet/2:74.md), Haşr [59:21](https://lisan.digital/tr/ayet/59:21.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Marifetullah ve sıfatlar bahsi | Allah'tan hakkıyla çekinmenin ancak O'nun celal sıfatlarını bilmekle mümkün olması (Fâtır [35:28](https://lisan.digital/tr/ayet/35:28.md)) | Bilgiyle doğru orantılı olarak artan varoluşsal saygı ve sorumluluk |
| Fıkıh | Ahkamda niyet ve ihlas zemini | İbadetlerin ifasında ve haramlardan kaçışta insanlardan değil yalnızca Allah'tan çekinme şartı | Amelin meşruiyetini sağlayan içsel denetim ve ihlas |
| Tefsir | [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) ile خشية kavramlarının tefriki | Her haşyetin bir havf olduğu fakat her havfın haşyet olmadığı; haşyette tazim ve ilmin şart koşulduğu | Kör korkudan bilinçli hürmete doğru semantik yükseliş |
| Hadis | Takva ve haşyet ahlakı | Hz. Peygamber'in Allah'ı en çok bilen ve O'ndan en çok çekinen kişi olduğunu bildiren nebevi bilinç | En kâmil ilmin sonucu olan zihni ve ameli titizlik |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uluhiyet karşısındaki kulluk | Tazim yüklü sakınma | İbadeti riyadan arındırma | İnsanın görünürde değil, gaybda dahi ilahi murakabeyi hissedip günah sınırından çekinmesidir | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve delil karşısındaki duruş | İlmi vakar ve temkin | Zan ve cehaletten alıkoyma | Alimin kendi bilgisine güvenip kibirlenmesini önleyen, bilginin derinleştikçe tevazuyu artırmasıdır | Kesin |
| Siyasi | Otorite ve kamu düzeni ilişkisi | Haktan sapmama bilinci | Tiranlaşmayı ve zalimden çekinmeyi engelleme | Yöneticinin halktan veya zalimden değil yalnızca adaletten çekinmesi, halkın da menfaatperest korkulardan kurtulmasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve harcama ahlakı | Fakirlik kaygısını aşma | Cimrilik ve ihtikarı kırma | Rızkı tüketeceği korkusuyla infaktan kaçınmayı (خشية الإملاق) engelleyen tevekkül dengesidir | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek potansiyel bariyeri veya çekim alanı karşısında parçacığın davranışı | Parçacığın, alanın şiddetini ve sınır parametrelerini hissettiğinde hızını ayarlayarak bariyeri zorlamadan yörüngede kalması veya geri dönmesi hareketidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yüksek meşruiyet ve normatif otorite karşısında rasyonel otokontrol | Bireyin, kurumun ve hukukun meşruiyetine duyduğu derin saygı sebebiyle dışsal cezadan ziyade içselleşmiş normla eylemini sınırlamasıdır | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün gündelik Türkçedeki panik, fobi, ürperme veya dehşet gibi kontrolsüz bir korku haliyle özdeşleştirilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün cehaletten kaynaklanan bir dehşet değil; aksine bilginin, azamet idrakinin ve sevgiyle karışık derin bir hürmetin ürünü olan bilinçli bir çekinme olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah ile kul arasındaki ilişkinin sevgi ve saygıdan kopuk, travmatik ve patolojik bir tehdit ilişkisi sanılması; alimin sorumluluğunun kuru bilgiye indirgenmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve kulluk epistemolojisini kurar; hakiki dindarlığın körü körüne korkudan değil, varlığın ve Yaratan'ın büyüklüğünü kavramaktan doğan derin bir hürmetten beslendiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlim ile Allah bilinci arasındaki bağı kuran ayetlerde (Fâtır [35:28](https://lisan.digital/tr/ayet/35:28.md)), tebliğde kimseden çekinmeme ilkesini koyan pasajlarda (Ahzâb [33:39](https://lisan.digital/tr/ayet/33:39.md)) ve gayba duyulan saygıyı anlatan bağlamlarda (Mülk [67:12](https://lisan.digital/tr/ayet/67:12.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Korkunun insanı dinden uzaklaştıran yıkıcı bir duygu olduğu şeklindeki modern yanılgıyı tashih eder; haşyetin bir ceza kaygısından önce azameti idrak eden akıl ve kalbin asil bir duruşu olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kuru ot hışırtısı, dokunun büzüşmesi ve canlının sert bir uyaran karşısında irkilerek geriye çekilmesi.
- Soyut anlam: Bir varlığın yüceliğini ve azametini bilmekten kaynaklanan, hürmet ve hayranlıkla karışık bilinçli bir çekinme ve sakınma hali.
- Sistematik karşılık: Dini, ahlaki ve hukuki alanda bireyi dış baskıyla değil, içselleşmiş hakikat bilgisi ve tazimle eylemini denetlemeye sevk eden kurucu saygı bilinci.
- LaTeX modeli: $$K = f(I, A) \implies \lim_{I \to \infty} \Delta E = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $K$ çekinme ve haşyet düzeyini; $I$ muhataba ve hakikate dair ilim ve marifeti; $A$ algılanan azamet ve kudreti temsil eder. Haşyet, ilim ve azametin bir fonksiyonudur ($f(I, A)$). İlim ve azamet algısı arttıkça ($\lim_{I \to \infty}$), kişinin haddi aşma, taşkınlık ve günaha sapma sapması sıfıra yaklaşır ($\Delta E = 0$), yani eylem mükemmel bir otokontrol ve sükûnet kazanır.

## Geçtiği ayetler (40 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/2:74.md) — خَشْيَةِ

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra bunun ardından kalbleriniz yine katılaştı. Şimdi onlar taş gibidir. Yahut daha da katı. Zira öylesi vardır ki; ondan ırmaklar kaynar, öylesi vardır ki; yarılıp ondan su fışkırır, öylesi de vardır ki; Allah korkusundan yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan asla gafil değildir.

### [Bakara 2:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/2:150.md) — تَخْشَوْهُمْ · وَاخْشَوْنِي

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِي وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

Meal (IK): Nereden (yola) çıkarsan, yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. Siz de nerede olursanız, yüzünüzü o yana döndürün, Ta ki, zalim olanlardan başka insanların aleyhinizde bir delili bulunmasın. Artık onlardan korkmayın, Benden korkun ki, hem üzerinizdeki nimetimi tamamlayayım, hem de siz hidayeti ümid edebilesiniz.

### [Ali İmran 3:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/3:173.md) — فَاخْشَوْهُمْ

الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَانًا وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ

Meal (IK): Onlar ki: Bir takım kimseler kendilerine; düşmanlarınız sizin için kuvvetlerini topladılar onlardan korkun dedikleri zaman, bu haber onların imanını artırır da, Allah bize kafidir. O ne güzel vekildir, derler.

### [Nisa 4:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/4:9.md) — وَلْيَخْشَ

وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعَافًا خَافُوا عَلَيْهِمْ فَلْيَتَّقُوا اللَّهَ وَلْيَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا

Meal (IK): Arkalarında küçük ve aciz çocuklar bıraktıkları takdirde, onlar için endişe edecek olanlar, haksızlıktan çekinsinler, Allah’tan sakınsınlar ve sözü de dosdoğru söylesinler.

### [Nisa 4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/4:25.md) — خَشِيَ

وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/4:77.md) — يَخْشَوْنَ · كَخَشْيَةِ · خَشْيَةً

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا

Meal (IK): Kendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.

### [Maide 5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/5:3.md) — تَخْشَوْهُمْ · وَاخْشَوْنِ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ölü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/5:44.md) — تَخْشَوُا · وَاخْشَوْنِ

إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Doğrusu Tevrat’ı Biz indirdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini Allah’a teslim etmiş peygamberler, yahudi olanlara onunla, Rabb’a kul olanlarla bilginler de Allah’ın kitabından elde mahfuz kalanla hükmederlerdi. Ve ona şahid idiler. İnsanlardan korkmayın da Ben’den korkun. Ve ayetlerimi az bir değerle değiştirmeyin. Kim de Allah’In indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar, kafirlerin kendileridir.

### [Maide 5:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/5:52.md) — نَخْشَى

فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسَارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشَى أَنْ تُصِيبَنَا دَائِرَةٌ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلَى مَا أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ

Meal (IK): Kalblerinde hastalık olanların; bize bir felaket gelmesinden korkuyoruz, diyerek onlara koşuştuklarını görürsün. Olur ki, Allah, fetih verir veya katından bir emir getirir de onlar, içlerinde gizlediklerinden dolayı pişman olurlar.

### [Tevbe 9:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/9:13.md) — أَتَخْشَوْنَهُمْ · تَخْشَوْهُ

أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Yeminlerini bozan, peygamberi yurdundan çıkarmaya teşebbüs eden bir kavim ile döğüşmez misiniz? Ki, önceleri kendileri başlamışlardır. Onlardan korkar mısınız? Şayet mü’minler iseniz asıl korkmanız gereken; Allah’tır.

### [Tevbe 9:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/9:18.md) — يَخْشَ

إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسَى أُولَئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ

Meal (IK): Allah’ın mescidlerini; ancak Allah’a ve ahiret gününe iman eden, namaz kılan, zekat veren ve Allah’tan başka kimseden korkmayanlar tamir ederler. İşte bunlar, hidayete erenlerden olabilirler.

### [Tevbe 9:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/9:24.md) — تَخْشَوْنَ

قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, kabileniz, elinize geçirdiğiniz mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret, hoşunuza giden evler, size Allah’tan vve peygamberden ve Allah yolunda cihaddan daha sevimli ise; o zaman Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyedurun. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [Rad 13:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/13:21.md) — وَيَخْشَوْنَ

وَالَّذِينَ يَصِلُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَيَخَافُونَ سُوءَ الْحِسَابِ

Meal (IK): Ve onlar ki; Allah’ın bitiştirilmesini emrettiği şeyi bitiştirirler. Rabblarından korkarlar ve kötü hesabdan ürkerler.

### [İsra 17:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/17:31.md) — خَشْيَةَ

وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا

Meal (IK): Çocuklarınızı açlık korkusuyla öldürmeyin. Onlara da size de Biz; rızık veririz. Muhakkak ki onları öldürmek, büyük bir günahtır.

### [İsra 17:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/17:100.md) — خَشْيَةَ

قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزَائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي إِذًا لَأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الْإِنْفَاقِ وَكَانَ الْإِنْسَانُ قَتُورًا

Meal (IK): De ki: Eğer siz, Rabbımın rahmet hazinelerine sahip olsaydınız; o zaman tükenir korkusuyla onları saklardınız. Zaten insan pek cimridir.

### [Kehf 18:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/18:80.md) — فَخَشِينَا

وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا

Meal (IK): Oğlana gelince; onun anası babası inanmış kimselerdi. Çocuğun onları azdırıp küfre sürüklemesinden korkmuştuk.

### [Taha 20:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/20:3.md) — يَخْشَى

إِلَّا تَذْكِرَةً لِمَنْ يَخْشَى

Meal (IK): Ancak Allah’tan korkanlara bir bir öğüt olarak.

### [Taha 20:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/20:44.md) — يَخْشَى

فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى

Meal (IK): Ve ona yumuşak söz söyleyin, belki nasihat dinler veya korkar.

### [Taha 20:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/20:77.md) — تَخْشَى

وَلَقَدْ أَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِي فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقًا فِي الْبَحْرِ يَبَسًا لَا تَخَافُ دَرَكًا وَلَا تَخْشَى

Meal (IK): Andolsun ki; Musa’ya şöyle vahyettik: Kullarımı geceleyin yürüt. Denizde onlara kuru bir yol aç. Batmaktan ve düşmanların yetişmesinden korkma, endişe etme.

### [Taha 20:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/20:94.md) — خَشِيتُ

قَالَ يَابْنَ أُمَّ لَا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَلَا بِرَأْسِي إِنِّي خَشِيتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِي

Meal (IK): O da: Ey anamın oğlu; saçımdan sakalımdan tutma. Doğrusu; İsrailoğulları arasına ayrılık soktun, sözüme bakmadın, demenden korktum, dedi.

### [Enbiya 21:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/21:28.md) — خَشْيَتِهِ

يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَى وَهُمْ مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ

Meal (IK): O, onların önlerindekilerini de bilir, arkalarındakini de bilir. Onlar, Allah’ın hoşnud olduğu kimseden başkasına şefaat edemezler ve O’nun korkusundan titrerler.

### [Enbiya 21:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/21:49.md) — يَخْشَوْنَ

الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَهُمْ مِنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ

Meal (IK): Onlar ki görmedikleri halde, Rabblarından korkarlar ve kıyamet saatından titrerler.

### [Müminun 23:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/23:57.md) — خَشْيَةِ

إِنَّ الَّذِينَ هُمْ مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Rabblarından korktukları için titreyenler,

### [Nur 24:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/24:52.md) — وَيَخْشَ

وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَخْشَ اللَّهَ وَيَتَّقْهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Kim, Allah’a ve Rasulüne itaat eder, Allah’tan korkar ve sakınırsa; işte onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.

### [Lokman 31:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/31:33.md) — وَاخْشَوْا

يَاأَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْمًا لَا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئًا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ

Meal (IK): Ey insanlar; Rabbınızdan korkun. Babanın oğluna, oğulun babasına hiçbir şey ödemeyeceği günden çekinin. Allah’ın vaadi şüphesiz haktır. Öyleyse, sakın dünya hayatı sizi aldatmasın. Aldatıcı şeytan sizi Allah’ın bağışlamasına güvendirerek yoldan çıkarmasın.

### [Ahzab 33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/33:37.md) — وَتَخْشَى · تَخْشَاهُ

وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Hani sen; Allah’ın kendisine nimet verdiği ve senin de nimetlendirdiğin kimseye diyordun ki: Eşini bırakma ve Allah’tan kork. Allah’ın açığa vuracağı şeyi de içine saklıyor, insanlardan korkuyordun. Halbuki en çok Allah’tan korkman gerekirdi. Nihayet Zeyd onunla bağını kopardığında, onu seninle evlendirdik ki böylece evladlıkları eşleriyle bağlarını kopardıklarında onlarla evlenmek konusunda mü’minlere bir vebal olmadığı bilinsin. Allah’ın emri yerine getirilmiştir.

### [Ahzab 33:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/33:39.md) — وَيَخْشَوْنَهُ · يَخْشَوْنَ

الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا

Meal (IK): Allah’ın risaletlerini tebliğ edenler ve O’ndan korkanlar; Allah’tan başka kimseden korkmazlar. Hesab görücü olarak Allah, yeter.

### [Fatır 35:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/35:18.md) — يَخْشَوْنَ

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَمَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يَتَزَكَّى لِنَفْسِهِ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Günah işleyen hiç bir nefis; başkasının günahını çekmez. Yükü ağır bir kişi onun yüklenilmesini istese-yakını bile olsaondan bir şey yüklenmez. Sen, ancak görmedikleri halde Rabblarından korkanları ve namazı kılmış olanları uyarırsın. Kim de arınırsa; ancak kendisi için arınmış olur ve dönüş, Allah’adır.

### [Fatır 35:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/35:28.md) — يَخْشَى

وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَالْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذَلِكَ إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ

Meal (IK): İnsanlardan da, yerde yürüyen canlılardan ve davarlardan da böyle renkleri değişik değişik olanlar vardır. Allah’tan ancak bilgin kulları korkar. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Gafur’dur.

### [Yasin 36:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/36:11.md) — وَخَشِيَ

إِنَّمَا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ وَخَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَأَجْرٍ كَرِيمٍ

Meal (IK): Sen, ancak zikre ittiba eden ve görmeden Rahman’dan korkanı uyarırsın. Artık ona mağfiret ve yüce mükafatı müjdele.

### [Zümer 39:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/39:23.md) — يَخْشَوْنَ

اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

Meal (IK): Allah, sözün en güzelini; ahenkli, ikişerli bir kitab halinde indirmiştir. Rabblarından korkanların ondan derileri ürperir. Sonra hem derileri hem de kalbleri Allah’ın zikrine karşı yumuşar. Bu, Allah’ın hidayet rehberidir, onunla istediğini hidayete eriştirir. Allah kimi de saptırırsa; ona bir daha yol gösteren bulunmaz.

### [Kaf 50:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/50:33.md) — خَشِيَ

مَنْ خَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ

Meal (IK): Görmediği halde Rahman’dan korkan ve Allah’a yönelik bir kalb ile gelenlere.

### [Haşr 59:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/59:21.md) — خَشْيَةِ

لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Şayet Biz, bu Kur’an’ı bir dağa indirmiş olsaydık; sen, onun Allah’ın haşyetinden baş eğerek parça parça olduğunu görürdün. İşte Biz, bu misalleri insanlara anlatırız, belki düşünürler.

### [Mülk 67:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/67:12.md) — يَخْشَوْنَ

إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ

Meal (IK): Muhakkak ki gayb ile Rabblarından korkanlar, işte onlar için, mağfiret ve büyük mükafat vardır.

### [Naziat 79:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/79:19.md) — فَتَخْشَى

وَأَهْدِيَكَ إِلَى رَبِّكَ فَتَخْشَى

Meal (IK): Rabbına giden yolu göstereyim de O’ndan korkasın.

### [Naziat 79:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/79:26.md) — يَخْشَى

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِمَنْ يَخْشَى

Meal (IK): Şüphesiz ki bunda, korkan kimseler için ibret vardır.

### [Naziat 79:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/79:45.md) — يَخْشَاهَا

إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ يَخْشَاهَا

Meal (IK): Sen, ancak O’ndan korkanı uyaransın.

### [Abese 80:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/80:9.md) — يَخْشَى

وَهُوَ يَخْشَى

Meal (IK): Ki o, korkar durumdadır.

### [Ala 87:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/87:10.md) — يَخْشَى

سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشَى

Meal (IK): Korkacak olan öğüt alacaktır.

### [Beyyine 98:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/ayet/98:8.md) — خَشِيَ

جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ

Meal (IK): Rabbları katında onların mükafatı; altlarından ırmaklar akan ve orada temelli kalacakları Adn cennetleridir. Allah onlardan hoşnud, onlar da O’ndan razıdırlar. İşte bu, Rabbından korkan kimseye mahsustur.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Haşy : Ayaktaki kuru ottur. Hışırtı, otlardan gelen sestir. Hışırtı sesinden doğan korkudan gelişerek haşiye korku anlamına gelir, yani Rabbinden korkmak demek, onun sözüne kulak vermek demektir. Kulak verilmediği zaman başa gelecekleri hesap etmek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والشين وو ا ي ء معهما
و خ ش، و ش خ، خ ي ش، خ و ش، خ ش ي، ش ي خ مستعملات وخش: الوَخْش: رذالةُ الناس وصغارُهم. الواحدُ والجميعُ والإناثُ سواء.
وربما جُمِعَ وِخاشاً في اضطِرار الكلام، وربما أدخل فيه النون كما يدخل في الإسم فيقال "زيدن" ولم يجعل غير النون، قال:
جارية ليست من الوَخْشَنِّ
والنَون صلةٌ للروي.
ويجمع على أوخاش.
وشخ: الوَشْخُ: الرديء الضعيف، وتزداد النون فيه أيضا.
خيش: الخَيْشُ: ثيابٌ من مشاقةِ الكتان، في نسجها رقةٌ، تتخذ من اصلب العصب، وفيه خُيُوشةٌ شَديدةٌ أي رقةٌ، ويجمع فيقال: أخياشٌ، قال:
وأبصرتُ سلمى بين بردَي مراجلٍ		وأخياش عَصْبٍ من مُهَلْهَلَةِ اليمنْ
خوش: رجل مُتَخَوِّشٌ أي مَهزولٌ.
خشي: الخَشْيَةُ: الخوف، والفعل: خَشِيَ يَخْشَى. ويقال: وهذا المكان أخْشَى من ذاك، قال العجَاج:
قطعت أخْشاهُ إذا ما احْجَبا
أي: أفزعه.
شيخ: رجل شَيْخٌ بين الشَّيْخُوخَةِ، ويجمع على شُيْوخٍ ومَشْيَخةٍ وَمَشْيُوخاءَ رواية على غير قياس وقد شاخَ يَشيخُ شَيْخوخَة.
والشَّيْخَةُ: المرأةُ، قال:
وتضحكُ مِنّي شَيْخةٌ عَبْشَمِـيَّةٌ		كأن لم تَرَى قبلي أسيراً يمانيا

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الشين** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
و **خ ش**، و **ش خ**، **خ ي ش**، **خ و ش**، **خ ش ي**، **ش ي خ** kullanımdadır.

**وخ ش**: **الوَخْش**: insanların aşağı tabakası ve küçükleri. Tekil, çoğul ve dişiler eşittir.
Bazen sözün zorlanmasında **وِخاشاً** olarak çoğul yapılır; bazen de isme sokulduğu gibi ona **النون** sokulur da “زيدن” denir; **النون**’dan başkasını yapmadı; dedi ki:
câriye, **الوَخْشَنِّ**’den değildir
ve **النَون** kafiye için bir ektir.
Ve **أوخاش** üzerine çoğul yapılır.

**وشخ**: **الوَشْخ**: kötü, zayıf; onda da **النون** artırılır.

**خيش**: **الخَيْش**: ketenin kaba liflerinden (şeritlerinden) elbiseler; dokumasında bir incelik vardır; en sert sinirden yapılır; onda şiddetli bir **خُيُوشةٌ** vardır, yani bir incelik; çoğul yapılır da **أخياشٌ** denir; dedi ki:
Ve Selmâ’yı, kazanların iki örtüsü arasında, Yemen’in gevşeğinden (ince dokumasından) **أخياش** **عَصْبٍ** arasında gördüm

**خوش**: **مُتَخَوِّشٌ** bir adam; yani zayıflamış.

**خشي**: **الخَشْيَةُ**: korku; fiil: **خَشِيَ يَخْشَى**. Ve denir ki: Bu yer şundan daha **أخْشَى**’dır; el-ʿAccâc dedi ki:
Örtündükleri vakit onun **أخْشاهُ**’unu kestim
yani: onu korkuttu.

**شيخ**: **شَيْخٌ** bir adam, **الشَّيْخُوخَةِ** arasında; **شُيْوخٍ** ve **مَشْيَخةٍ** ve **مَشْيُوخاءَ** üzerine çoğul yapılır; kıyasa göre olmayan bir rivayettir; ve **شاخَ يَشيخُ شَيْخوخَة** diye yaşlandı.
Ve **الشَّيْخَةُ**: kadın; dedi ki:
Benden, ʿAbşemî bir **شَيْخةٌ** güler; sanki benden önce Yemenli bir esir görmemiş gibi

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: خشى

خَشيَ الرجل يَخْشَى خَشْيَةً، أي خاف، فهو خَشْيانُ والمرأة خَشْيَاءُ. وخاشاني فلان فخَشَيتُهُ أَخْشيهِ بالكسر، عن أبي عبيد، أي كنت أشدّ خَشْيَةً منه. وهذا المكان أَخْشَى من ذاك، أي أشدُّ خوفاً. وقول الشاعر:
ولقد خَشيتُ بأنَّ مَن تبِعَ الهُدىسكَنَ الجنانَ مع النبي مُحَمَّدِ
قالوا: معناه عَلِمْتُ. وقوله تعالى: "فَخَشينا أن يُرهِقَهما طُغياناً وكُفراً". قال الأخفش: معناها كرهنا. وخَشَّاهُ تَخْشيةً، أي خوَّفَه. يقال: خَشِّ ذُؤَالَةْ بالحِبالَةْ، يعني الذئب. والخَشيُّ، مثل الخَشني، وهو اليابس. والخَشْوَ: الخَشْفَ من التمر. يقال: خَشَتِ النخلة تَخْشُو، إذا أحشفتْ.

##### Türkçe

خَشيَ adam **يَخْشَى** **خَشْيَةً**, yani korktu; o hâlde o **خَشْيانُ**, kadın ise **خَشْيَاءُ**dur. Ve falan kimse bana **خاشاني** yaptı da ben onu **خَشَيتُهُ أَخْشيهِ** (kesre ile), Ebû Ubeyd’den; yani ben ondan daha şiddetli **خَشْيَةً** idim. Ve bu yer şundan daha **أَخْشَى**dır; yani daha şiddetli korkudur. Şairin sözü:
ولقد خَشيتُ بأنَّ مَن تبِعَ الهُدىسكَنَ الجنانَ مع النبي مُحَمَّدِ
Dediler: manası “bildim”dir. Ve Yüce Allah’ın sözü: "فَخَشينا أن يُرهِقَهما طُغياناً وكُفراً". **الأخفش** dedi: manası “kerih gördük”tür. Ve onu **خَشَّاهُ تَخْشيةً** yaptı; yani onu korkuttu. Denir: **خَشِّ ذُؤَالَةْ بالحِبالَةْ**; yani kurt. Ve **الخَشيُّ**, **الخَشني** gibi, o kurudur. Ve **الخَشْوَ**: hurmadan **الخَشْفَ**tır. Denir: hurma ağacı **خَشَتِ** **تَخْشُو**, **أحشفتْ** olduğu zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: خشى

باب الخاء والشين
خشى ، وخش ، خيش ، خاش ، شاخ ، خشا : مستعملة .
خشى : قال الليثُ : الْخَشْيَةُ : الْخَوْف ،
والفِعْلُ خَشِيَ يَخْشَى .
ويقال : هذا المكانُ أَخْشَى من ذلك
المكانِ .
وقال العَجَّاجَ :
قَطَعْتُ أَخْشَاهُ إذا ما أَحْجَبَا
وقال الفرَّاءُ _ في قول الله جلّ وعزّ :
) فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا (
[ الكهف : 80 ] .
قال : ( فخشينا ( _ أيْ : فَعَلِمْنَا .
وقال الزّجَّاجُ : ( فخشينا ( : مِن كلام
الْخَضِرِ .
والدَّليل على أنه للخضر ؛ قوله عزّ وجلّ :
) فأردنا أن يبدلهما ربهما ( [ الكهف : 81 ] .
قال : وجائزٌ أنْ يكونَ ) فخشينا ( : عن الله
جلّ وعزّ لأنّ الخَشيةَ من الله تعالى معناها :
الكراهة ، ومعناها من الآدَمِيِّين : الخوف .
وخش : قال الليث : الْوَخْشُ من الناس :
رُذَالَتهُم ، وصِغَارُهمْ .
اسمٌ يقعُ على الواحد والجميعِ والإناث .
رجل وَخْشٌ ، وامرأةٌ وَخْشٌ ، وقومٌ
وَخْشٌ .
وربَّما جُمعَ أَوْخَاشاً . ورُبّما أُدْخلَ فيه
النون .
وأنشد :
جَارِيَةٌ لَيْسَتْ مِنَ الوَخْشَنِّ
النونُ صِلَة لِلرَّوِيِّ .
وأنشد أبو عُبَيْدٍ في ( الإِيخَاشِ ) ( :
وأَلْقَيْتُ سَهْمِي وَسْطَهُمْ حِينَ أَوْخَشُوا
فَمَا صَارَ لي في القَسْمِ إلاَّ ثَمِينُهَا
قال : ) ( أَوْخَشُوا ) ( : خلطوا . وقال النَّابغة :
أَبَوْا أن يُقِيموا للرِّماح وَوَخَّشَتْ
شَغَارِ وَأَعْطَوْا مُنْيَةً كُلَّ ذِي ذَحْلٍ
قال شَمِرٌ _ في قوله : ) ( وَخَّشَتْ ) ( _ : ألْقَتْ
بأَيْدِيها ، وأطاعتْ .
خيش : قال الليث : الخيشُ : ثيابٌ في نَسْجِها
رِقَّةٌ ، وخيوطها غِلاَظٌ . تُتَّخَذ من مُشَاقَةِ
الكَتَّانِ . وأنشد :
وَأَبصَرْتُ سَلْمَى بَيْنَ بُرْدَي مَرَاجِلٍ
وَأَخيَاشِ عَصْبٍ مِنْ مُهَلْهَلَةِ الْيَمَنْ
ويقال : فيه خيُوشَةٌ _ أي : رِقَّةٌ .
خوش : قال الليث : رجل مَتَخَوِّش _ أي :
مَهْزُولٌ .
وقال أبو عبيد : قال الفراء : الْخَوْشَانِ .
الْخَاصِرَتَانِ . . من الإنْسَان وغيره .
وقال أبوالهيثم : أَحْسَبُهمَا ) ( الْحَوْشَانِ ) ( _
بالحاء .
قلتُ : والصواب ما رَوَى أبو عُبْيدٍ عن
الفرَّاء .
ورَوَى أبو العباس _ عن ابن الأعرابي ،
وعن عَمْرٍ و _ عن أبيه _ أنهما قالا :
الْخَوْشُ : الخَاصِرَةُ .
قلتُ : _ وهو عندي _ : مأخوذ من
) ( التَّخْوِيشِ ) ( وهو التَّنْقِيصُ .
قال رُؤْبة :
يَا عَجَباً وَالدَّهْرُ ذُو تَخْوِيش
أي : ذو تنقيص للأشياء .
ويقال : خَوَّشَهُ حَقَّه _ إذا نَقَصَه .
وقال ابن شُمَيْل : خَاشَ الرجُلُ جارِيَتَه
بِأيْرِهِ : قال : والخَوْشُ : كالطَّعْنِ .
وَكذلك : جَافَهَا بِه يَجُوفُها ، وكَامَهَا
ونَشَغَها ورَفَغها .
وقال الرَّاعِي _ يصف ثَوْراً يَحْفِرُ كِناساً
ويُجَافِي صَدْرَه عن عروقِ الأَرْطَى . فقال :
يُخَاوِشُ الْبَرْكَ عَن عِرْقٍ أَضَرَّ بِهِ
تَجَافِياً كَتَجَافِي الْقَرْم ذِي السَّرَرِ
أي : يرفع صدْرَه عن عِرْقِ الأَرْطَى .
وقال ابن الأعرابيِّ : يقال لِقُماشِ البيت
وسَقَطِ مَتَاعِه : خَاشِ مَاشِ .
وأنشد أبُو زَيْدٍ :
صَبَحْنَ أَثْمَادَ بَنِي مِنْقَاشِ
خُوصَ الْعُيُونِ يُبَّسَ الْمُشَاشِ
يَحْمِلْنَ صِبْيَاناً وَخَاشِ مَاشِ
قال : سَمِعَ فارسيَّتَه فأعْرَبَها .
شيخ : يقال : شاخَ الرجلُ يَشِيخُ شُيُوخَةً ، فهو
شَيْخٌ .
وجَمْعه : شُيُوخٌ ، وأَشْيَاخٌ ، ومَشْيَخَةٌ ،
وشِيخَانٌ ومَشْيُوخَاء .
ويقال للعَجُوزِ : شَيْخَةٌ .
والعرب تقول لِزَوْجِ المرأَة _ وإن كان
شابّاً _ : هو شَيْخُهَا . . ولامرأة الرجُل _
وإن كانت شابَّةً _ : هي عَجُوزُه .
ويقال : قد شَيَّخَ الشَّيْخُ تَشْيِيخاً _ إذا كَبِر .
والْمَشَايخُ : جمعُ مَشْيَخَةٍ .
أبو عبيدٍ : عن أبي زيدٍ _ : شَيَّخْتُ
بالرَّجُل ، تَشْييخاً . وسمَّعْتُ به تَسْمِيعاً ،
وندَّدْتُ به تَنْدِيداً _ إذا فَضَحْتَهُ .
وقال أبو زيد أيضاً : ومن الأشجار :
الشَّيْخُ .
وهي شجرَةٌ يقال لها : شجَرَةُ الشُّيُوخ ،
وثمَرَتها جِرْوٌ . . كَجِرْوِ ) ( الْخِرِّيع ) ( . وهي
شجرة الْعُصْفُرِ . . مَنْبِتُها الرِّياضُ والقُرْيَانُ .
وتُجْمع الْمَشْيَخَةُ : مَشَايخَ _ أيضاً .
خشا : أبو العبِّاسِ _ عن ابْنِ الأعرابيِّ _ قال :
الْخَشا : الزَّرْعُ الأسْوَدُ _ من الْبَرْدِ _
والشَّخَا : السَّبَخَةُ .
أبو عبيد _ عن الأمَوِيِّ _ قال : الْخَشْوُ :
الْحَشَفُ من التَّمْرِ .
وقد خَشَتِ النَّخلَةُ تَخْشُوُ خَشْواً .

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الشين**
**خشى** , ve **خش** , **خيش** , **خاش** , **شاخ** , **خشا** : kullanımdadır.

**خشى** : Leys dedi: **الْخَشْيَةُ** : korku,
ve fiil **خَشِيَ يَخْشَى**.
Ve denilir: bu mekân, o mekândan daha **أَخْشَى**’dır.
Ve el-‘Accâc dedi:
قَطَعْتُ أَخْشَاهُ إذا ما أَحْجَبَا
Ve el-Ferrâ’ dedi — Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında:
) فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا (
[ el-Kehf : 80 ] .
Dedi: ) فخشينا ( — yani: bildik.
Ve ez-Zeccâc dedi: ) فخشينا ( : **الْخَضِرِ**’in sözündendir.
Ve onun **الخضر**’e ait olduğuna delil; O’nun (azze ve celle) sözü:
) فأردنا أن يبدلهما ربهما ( [ el-Kehf : 81 ] .
Dedi: ve caizdir ki ) فخشينا ( : Allah (celle ve azze)’dendir; çünkü Allah Teâlâ’dan **الخَشيةَ**’nin manası: kerih görmedir; Âdemoğullarından manası: korkudur.

**وخش** : Leys dedi: insanlardan **الْوَخْشُ**: onların rezilleri ve küçükleridir.
Tekile, çoğula ve dişilere düşen bir isimdir.
**وَخْشٌ** bir adam, **وَخْشٌ** bir kadın, **وَخْشٌ** bir kavim.
Ve bazen **أَوْخَاشاً** olarak cem‘ edilir. Ve bazen ona **النون** dâhil edilir.
Ve inşâd etti:
جَارِيَةٌ لَيْسَتْ مِنَ الوَخْشَنِّ
**النون** revî için bir sıla’dır.
Ve Ebû ‘Ubeyd **( الإِيخَاشِ )** hakkında inşâd etti:
وأَلْقَيْتُ سَهْمِي وَسْطَهُمْ حِينَ أَوْخَشُوا
فَمَا صَارَ لي في القَسْمِ إلاَّ ثَمِينُهَا
Dedi: ) ( **أَوْخَشُوا** ) ( : karıştırdılar. Ve en-Nâbiga dedi:
أَبَوْا أن يُقِيموا للرِّماح وَوَخَّشَتْ
شَغَارِ وَأَعْطَوْا مُنْيَةً كُلَّ ذِي ذَحْلٍ
Şemir dedi — onun sözü hakkında: ) ( **وَخَّشَتْ** ) ( — : elleriyle bıraktı, ve itaat etti.

**خيش** : Leys dedi: **الخيشُ**: dokumasında incelik bulunan elbiseler; iplikleri kalındır. Ketenin **مُشَاقَةِ**’sinden yapılır. Ve inşâd etti:
وَأَبصَرْتُ سَلْمَى بَيْنَ بُرْدَي مَرَاجِلٍ
وَأَخيَاشِ عَصْبٍ مِنْ مُهَلْهَلَةِ الْيَمَنْ
Ve denilir: onda **خيُوشَةٌ** vardır — yani: incelik.

**خوش** : Leys dedi: **مَتَخَوِّش** bir adam — yani: zayıflamış.
Ve Ebû ‘Ubeyd dedi: Ferrâ’ dedi: **الْخَوْشَانِ**.
**الْخَاصِرَتَانِ**. . insandan ve başkasından.
Ve Ebû’l-Heysem dedi: ikisinin **( الْحَوْشَانِ )** olduğunu sanıyorum — **الحاء** ile.
Dedim: doğru olan, Ebû ‘Ubeyd’in Ferrâ’dan rivayet ettiğidir.
Ve Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den,
ve ‘Amr’dan — babasından — ikisinin şöyle dediğini rivayet etti:
**الْخَوْشُ** : **الخَاصِرَةُ**’dir.
Dedim: — ve o benim yanımda — şundan alınmıştır:
**( التَّخْوِيشِ )** ve o **التَّنْقِيصُ**tur.
Rü’be dedi:
يَا عَجَباً وَالدَّهْرُ ذُو تَخْوِيش
Yani: şeyler için eksiltme sahibi.
Ve denilir: **خَوَّشَهُ حَقَّه** — onu eksilttiği zaman.
Ve İbn Şümeyl dedi: adam, cariyesini **خَاشَ** etti
**بِأيْرِهِ**: dedi: ve **الخَوْشُ**: saplama gibidir.
Ve aynı şekilde: onunla onu **جَافَهَا** eder, onu **يَجُوفُها** eder; ve onu **كَامَهَا**
ve onu **نَشَغَها** ve onu **رَفَغها**.
Ve er-Râ‘î — bir inek-boğayı, bir in kazarken
ve göğsünü **الأَرْطَى**’nın köklerinden uzaklaştırırken vasfeder — dedi:
يُخَاوِشُ الْبَرْكَ عَن عِرْقٍ أَضَرَّ بِهِ
تَجَافِياً كَتَجَافِي الْقَرْم ذِي السَّرَرِ
Yani: göğsünü **الأَرْطَى**’nın kökünden kaldırır.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: evin döküntüsüne
ve eşyasının düşüğüne denilir: **خَاشِ مَاشِ**.
Ve Ebû Zeyd inşâd etti:
صَبَحْنَ أَثْمَادَ بَنِي مِنْقَاشِ
خُوصَ الْعُيُونِ يُبَّسَ الْمُشَاشِ
يَحْمِلْنَ صِبْيَاناً وَخَاشِ مَاشِ
Dedi: onun Farsçasını işitti de onu Arapçalaştırdı.

**شيخ** : denilir: adam **شاخَ** eder, **يَشِيخُ** eder, **شُيُوخَةً**; o halde o **شَيْخٌ**tur.
Ve onun cem‘i: **شُيُوخٌ** , ve **أَشْيَاخٌ** , ve **مَشْيَخَةٌ** ,
ve **شِيخَانٌ** ve **مَشْيُوخَاء**.
Ve yaşlı kadına denilir: **شَيْخَةٌ**.
Ve Araplar, kadının kocasına — genç olsa bile — derler: o onun **شَيْخُهَا**’sıdır. . ve adamın karısına —
genç olsa bile —: o onun **عَجُوزُه**’udur.
Ve denilir: **شَيَّخَ** etti **الشَّيْخُ** **تَشْيِيخاً** — büyüdüğü zaman.
Ve **الْمَشَايخُ**: **مَشْيَخَةٍ**’nin cem‘idir.
Ebû ‘Ubeyd: Ebû Zeyd’den — : **شَيَّخْتُ**
adam ile, **تَشْييخاً**. Ve onunla **سمَّعْتُ** ettim **تَسْمِيعاً**,
ve onunla **ندَّدْتُ** ettim **تَنْدِيداً** — onu rezil ettiğim zaman.
Ve Ebû Zeyd ayrıca dedi: ağaçlardan:
**الشَّيْخُ**.
Ve o, kendisine denilen bir ağaçtır: **شجَرَةُ الشُّيُوخ**,
ve meyvesi **جِرْوٌ**dur. . **( الْخِرِّيع )**’in **جِرْو**’u gibi. Ve o
**شجرة الْعُصْفُرِ**’dur. . bitiş yeri **الرِّياضُ** ve **القُرْيَانُ**dır.
Ve **الْمَشْيَخَةُ** da cem‘ edilir: **مَشَايخَ** — ayrıca.

**خشا** : Ebû’l-‘Abbâs — İbnü’l-A‘râbî’den — dedi:
**الْخَشا** : **الْبَرْدِ**’den siyah ekindir,
ve **الشَّخَا** : tuzla’dır.
Ebû ‘Ubeyd — el-Emevî’den — dedi: **الْخَشْوُ**:
hurmadan **الْحَشَفُ**tur.
Ve hurma ağacı **خَشَتِ** eder, **تَخْشُوُ** eder, **خَشْواً**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والشين وما يثلثهما)
  (خشع)  الخاء والشين والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على التَّطامُن. يقال خَشَع، إذا تطامَنَ وطأْطأَ رأسَه، يخشَع خُشوعاً. وهو قريبُ المعنى من الخضوع، إلاّ أنّ الخُضوع في البدَن والإقرارُ بالاستخذاء، والخشوعَ في الصَّوتِ والبصر. قال الله تعالى: ﴿خَاشِعَةً أبْصَارُهُمْ﴾ [القلم 43، المعارج 44]. قال ابنُ دريد: الخاشِع المستكينُ والرَّاكع. يقال اختشعَ فلانٌ، ولا يقال اختَشَع بَصرُه. ويقال: خَشَع خَراشِيَّ صدْرِه، إذا ألْقى بُزاقاً لزِجاً. والخُشْعَة: قِطعةٌ من الأرض قُفٌّ قد غلبَتْ عليه السُّهولة. يقال قُفٌّ خاشع: لاطِئٌ بالأرض. قال ابنُ الأعرابيّ: بلدةٌ خاشعة: مُغْبَرَّة. قال جريرٌ:
لَمّا أتى خبرُ الزُّبَيْرِ تواضعت *** سُورُ المدينةِ والجبالُ الخُشَّعُ([1])  قال الخليل. خَشَعَ سَنامُ البَعير، إذا ذهَبَ إلاّ أقله.
  (خشف)  الخاء والشين والفاء يدلُّ على الغُموض والسَّتْر وما قارب ذلك. فالخُشَّاف: طائرُ الليل، معروف([2]). والمِخْشَف: الرّجل الجَريء على الليّل. ويقال خَشَفَ يَخْشِفُ خُشُوفاً، إذا ذهَبَ في الأرض وهو قياس الباب. والأخْشَف: البعير الذي غطَّى جلدَه الجربُ؛ لأنّه إذا غطَّاه فقد سَتَره. وسيف خَشِيفٌ: ماضٍ، في ضريبَتِه غُموضٌ([3]). والخشْفَة: الصَّوت ليس بالشديد.
  ومما شذَّ عن الأصل الخَُِشْف: وهُوَ الغَزَال. وهو صحيح. ويقولون-والله أعلم- إنَّ الخشيف الثَّلج ويبيس الزَّعفَران([4]). وخشَفْت رأسَه بالحجر، إذا فضخْته. فإنْ كان هؤلاء الكلماتُ الثّلاثُ صحيحةً فقياسُها قياسٌ آخر، وهو من الهشْمِ والكَسْر.
  (خشل)  الخاء والشين واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حَقارة وصِغَر. قالوا: الخَشْل الرديُّ مِن كلِّ شيء. قالوا: وأصلُه الصِّغار من المُقْل، وهو الخَشْل. الواحدة [خَشلْة]. قال الشَمّاخ يصف عُقَاباً ووكْرَه:
تَرَى قِطَعاً من الأحناش فيه *** جماجِمُهنَّ كالخَشَلِ النَّزِيعِ([5])  يقول: إنّ في وكره رؤوسَ الحيّات. ويقال لِرُؤوس الحَلي، من الخلاخيل والأسورة خَشْل. وهذا على معنى التشبيه، أو لأنَّ ذلك أصغرُ ما في الحَلْي. وكان الأصمعيُّ يفسِّر بيت الشماخ على هذا.
  قال: وشبّه رؤوس [الأحناش] بذلك، وهو أشْبَه. ويقال إنّ الخَشْل البَيْض إذا أخرج ما في جَوْفه. فإن كان هذا صحيحاً فلا شيءَ أحقَرُ من ذلك. وهو قياس الباب.
  (خشم)  الخاء والشين والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على ارتفاعٍ. فالخَيْشوم: الأنف. والخَشَم: داءٌ يعتَرِيه. والرجل الغليظُ الأنْفِ خُشَام. والمُخَشَّم: الذي ثار([6]) الشَّرابُ في خَيشومه فسَكِر. وخياشيم الجِبال: أنوفُها.
  وشذَّت عن الباب كلمةٌ إن كانت صحيحة. قالوا: خَشِم اللّحمُ تغيّر.
  (خشن)  الخاء والشين و*النون أصلٌ واحد، وهو خلافُ اللِّين. يقال شيءٌ  خَشِنٌ. ولا يكادُون يقولون في الحجَر إلاَّ الأخْشَن. قال:
  * [و] الحجرُ الأخْشَنُ والثِّنَايَهْ([7]) *
  واخشَوْشَنَ الرَّجُل، إذا تماتَنَ وترك التُّرْفَةَ. وكتيبة خشناءُ، أي كثيرة السِّلاح.
  (خشي)  الخاء والشين والحرف المعتل يدلُّ على خَوف وذُعْر، ثمّ يحمل عليه المجاز. فالخَشيَة الخَوْف. ورجلٌ خَشْيَانُ. وخاشانِي فلانٌ فخشَيْتُه، أي كنتُ أشّد خَشْيةً منه.
  والمجاز قولهم خَشِيت بمعنى عَلِمت. قال:
ولقد خَشِيت بأنَّ مَن تَبِعَ الهُدى *** سكَنَ الجِنَانَ مع النبيِّ محمدِ([8])أي علِمتُ. ويقال هذا المكانُ أخْشَى من ذلك، أي أشدُّ خوفاً.
  ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن الجمعُ بينهما على بُعدٍ، الخَشْوُ: التمر الحَشَف. وقد خَشَتِ النَّخلةُ تَخْشُو خَشْواً. والخَشِيُّ من اللّحم([9]): اليابسُ.
  (خشب)  الخاء والشين والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خشونةٍ وغِلَظ. فالأخْشَب: الجبَلُ الغليظ. ومن ذلك قول النبي صلى الله عليه وسلم، في مكّة: "لا تَزُول حَتَّى يَزُولَ أخْشَبَاها". يريد جبلَيْها. وقول القائل يصف بعيراً:
  * تَحْسَب فَوقَ الشَّوْلِ مِنْه أخْشَبَا([10]) *
  فإنّه شبَّهَ ارتفاعَه فوق النُّوق بالجبَل. والخَشِيب السيف الذي بُدِئَ طَبعُه؛ ولا يكون في هذه الحال إلاّ خَشِناً. وسهمٌ مخْشوبٌ وخشيبٌ، وهو حين يُنْحَتُ. وجَمَلٌ خشيب: غليظ. وكلُّ هذا عندي مشتقٌّ من الخشَب. وتخشَّبت الإبل، إذا أكَلَتِ اليبيسَ من المرعَى. ويقال جَبْهةٌ خَشْبَاءُ: كريهة يابسة ليست بمستوية. وظَليمٌ خشيبٌ: غليظ. قال أبو عُبيد: الخشيبُ السَّيفُ الذي بُدِئَ طبعُه؛ ثمّ كثُر حتَّى صار عندهم الخشيبُ الصقيلَ.
  (خشر)  الخاء والشين والراء يدلُّ على رداءةٍ ودُونٍ. فالخُشَارة: ما بقي [على] المائدةِ، ممّا لا خيرَ فيه. يقال خَشَرْتُ أَخْشِر خَشْراً، إذا بَقّيت الرَّدِيّ([11]). ويقال الخُشَارة من الشَّعير: ما لا لُبَّ لـه، فهو كالنُّخَالة. وإنّ فُلاناً لَمِنْ خُشارة النّاس، أي رُذَالِهم.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) انظر خزانة الأدب (2: 166).
([2]) وهو الذي يقال له الخفاش.
([3]) في الأصل: "في ضريبته غموض فيها".
([4]) ذكر في القاموس ولم يذكر في اللسان.
([5]) ديوان الشماخ 61 واللسان (خشل).
([6]) في الأصل والمجمل: "سار"، صوابه في اللسان.
([7]) انظر ما سبق في مادة ثني (1: 391)، وكذا اللسان (خشن).
([8]) البيت في المجمل واللسان (خشى).
([9]) في اللسان والمجمل: "من الشجر".
([10]) وكذا في اللسان والمخصص (10: 77)، فالضمير في "منه" للبعير، لكن في المجمل "منها"، وضمير هذه للنوق.
([11]) في المجمل: "خشرت ذاك إذا أبقيته"، والمعنيان مذكوران في اللسان.
ـ

##### Türkçe

(باب **الخاء** و**الشين** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (**خشع**)  **الخاء** ve**الشين** ve**العين** tek bir asıldır; alçalmaya delâlet eder. Denir: **خَشَع**; alçaldığı ve başını eğdiği zaman; **يخشَع** **خُشوعاً**. O, **الخضوع** ile mânaca yakındır; ancak **الخُضوع** bedende ve aşağılanmayı ikrar etmedir; **الخشوع** ise seste ve bakıştadır. Allah Teâlâ dedi: ﴿**خَاشِعَةً أبْصَارُهُمْ**﴾ [القلم 43، المعارج 44]. İbn Düreyd dedi: **الخاشِع**; boyun eğen ve rükû eden kimsedir. Denir: **اختشعَ** falan kimse; ve denmez: **اختَشَع** bakışı. Ve denir: **خَشَع خَراشِيَّ صدْرِه**; yapışkan bir tükürük attığı zaman. Ve **الخُشْعَة**: yerden bir parçadır; düzlüğün galip geldiği, sert (kıraç) bir yer. Denir: **قُفٌّ خاشع**: yere yapışık. İbnü’l-A‘râbî dedi: **بلدةٌ خاشعة**: tozlu. Cerîr dedi:
لَمّا أتى خبرُ الزُّبَيْرِ تواضعت *** سُورُ المدينةِ والجبالُ الخُشَّعُ([1])
Halîl dedi: **خَشَعَ** devenin hörgücü; azı dışında gittiği zaman.

  (**خشف**)  **الخاء** ve**الشين** ve**الفاء** kapalılığa ve örtmeye ve buna yakın olana delâlet eder. Şu hâlde **الخُشَّاف**: gece kuşudur, bilinen([2]). Ve **المِخْشَف**: geceye karşı cüretkâr adamdır. Ve denir: **خَشَفَ يَخْشِفُ خُشُوفاً**; yeryüzünde gittiği zaman; ve bu, babın kıyasıdır. Ve **الأخْشَف**: derisini uyuzun kapladığı devedir; çünkü onu kapladığında onu örtmüş olur. Ve **سيف خَشِيفٌ**: keskin; vuruşunda bir kapalılık vardır([3]). Ve **الخشْفَة**: şiddetli olmayan sestir.
  Ve asıldan şâz olan şeylerden: **الخَُِشْف**; ve o, ceylandır. Ve o sahihtir. Ve derler—Allah daha iyi bilir—: **الخشيف** kar ve safranın kurusudur([4]). Ve denir: **خشَفْت رأسَه بالحجر**; onu taşla ezdiğin zaman. Şayet bu üç kelime sahih ise, onların kıyası başka bir kıyastır; ve o, parçalama ve kırmadandır.

  (**خشل**)  **الخاء** ve**الشين** ve**اللام** tek bir asıldır; hakirlik ve küçüklüğe delâlet eder. Dediler: **الخَشْل** her şeyden düşük olandır. Dediler: Aslı, **المُقْل**’den küçüklüklerdir; ve o, **الخَشْل**’dir. Tekili: [**خَشلْة**]. Şemmâh, bir kartalı ve yuvasını vasfederek dedi:
تَرَى قِطَعاً من الأحناش فيه *** جماجِمُهنَّ كالخَشَلِ النَّزِيعِ([5])
Der ki: yuvasında yılan başları vardır. Ve halhal ve bileziklerden olan süslerin başlarına **خَشْل** denir. Bu, teşbih mânası üzeredir; yahut çünkü bu, süste olanın en küçüğüdür. Asma‘î, Şemmâh’ın beytini bunun üzerine tefsir ederdi.
  Dedi: ve **[الأحناش]**’ın başlarını bununla benzetti; ve o daha uygundur. Ve denir ki: **الخَشْل**; içindekini çıkardığı zaman yumurtadır. Şayet bu sahih ise, bundan daha hakir bir şey yoktur. Ve o, babın kıyasıdır.

  (**خشم**)  **الخاء** ve**الشين** ve**الميم** tek bir asıldır; yükselmeye delâlet eder. Şu hâlde **الخَيْشوم**: burundur. Ve **الخَشَم**: ona arız olan bir hastalıktır. Ve burnu kalın adam: **خُشَام**. Ve **المُخَشَّم**: içki onun **خَيشوم**’unda kabarıp yükseldi de sarhoş olan kimsedir. Ve dağların **خياشيم**’i: onların burunlarıdır.
  Ve eğer sahih ise, babdan şâz olan bir kelime: Dediler: **خَشِم** et değişti.

  (**خشن**)  **الخاء** ve**الشين** ve **النون** tek bir asıldır; ve o, yumuşaklığın zıddıdır. Denir: bir şey **خَشِنٌ**. Ve taş hakkında neredeyse ancak **الأخْشَن** derler. Dedi:
  * [و] الحجرُ الأخْشَنُ والثِّنَايَهْ([7]) *
  Ve **اخشَوْشَنَ** adam; katılaştığı ve refahı terk ettiği zaman. Ve **كتيبة خشناءُ**: yani silahı çok.

  (**خشي**)  **الخاء** ve**الشين** ve illetli harf, korku ve dehşete delâlet eder; sonra mecaz ona hamledilir. Şu hâlde **الخَشيَة**: korkudur. Ve bir adam: **خَشْيَانُ**. Ve falan kimse bana **خاشانِي** etti de ben ondan **فخشَيْتُه**; yani ondan daha şiddetli **خَشْيةً** içinde oldum.
  Ve mecaz, onların **خَشِيت** sözleridir; **عَلِمت** mânasında. Dedi:
ولقد خَشِيت بأنَّ مَن تَبِعَ الهُدى *** سكَنَ الجِنَانَ مع النبيِّ محمدِ([8])
Yani: bildim. Ve denir: bu yer, şundan daha **أخْشَى**’dır; yani daha şiddetli korkudur.
  Ve babdan şâz olan şeylerden—ve ikisini uzakça bir şekilde birleştirmek mümkün olabilir—: **الخَشْوُ**; **الحَشَف** hurmadır. Ve hurma ağacı **خَشَتِ**; **تَخْشُو خَشْواً**. Ve etten **الخَشِيُّ**([9]): kurudur.

  (**خشب**)  **الخاء** ve**الشين** ve**الباء** tek bir asıldır; kabalığa ve kalınlığa delâlet eder. Şu hâlde **الأخْشَب**: kalın dağdır. Ve bundan, Peygamber’in—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—Mekke hakkında sözü: "لا تَزُول حَتَّى يَزُولَ أخْشَبَاها". İki dağını kasteder. Ve bir söyleyenin, bir deveyi vasfederek sözü:
  * تَحْسَب فَوقَ الشَّوْلِ مِنْه أخْشَبَا([10]) *
  Çünkü onun, dişi develerin üstündeki yükselişini dağa benzetti. Ve **الخَشِيب**: tab‘ı başlatılmış kılıçtır; ve bu hâlde ancak kaba olur. Ve bir ok: **مخْشوبٌ** ve **خشيبٌ**; ve o, yontulduğu zamandır. Ve bir deve: **خشيب**; kalın. Ve bütün bunlar, benim yanımda **الخشَب**’den türemiştir. Ve develer **تخشَّبت**; mer‘âdan kuruyu yedikleri zaman. Ve denir: **جَبْهةٌ خَشْبَاءُ**: çirkin, kuru, düzgün olmayan. Ve bir devekuşu erkeği: **خشيبٌ**; kalın. Ebû Ubeyd dedi: **الخشيبُ**; tab‘ı başlatılmış kılıçtır; sonra çoğaldı, nihayet onlarda **الخشيبُ** parlak (cilalı) oldu.

  (**خشر**)  **الخاء** ve**الشين** ve**الراء** kötülüğe ve aşağılığa delâlet eder. Şu hâlde **الخُشَارة**: sofrada kalan, hayır olmayan şeydir. Denir: **خَشَرْتُ أَخْشِر خَشْراً**; düşük olanı bıraktığım zaman([11]). Ve denir: arpadan **الخُشَارة**: özü olmayan şeydir; o, kepek gibidir. Ve şüphesiz falan kimse, insanların **خُشارة**’sındandır; yani onların rezillerindendir.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Edeb Hazinesi’ne bak (2: 166).
([2]) Ve o, **الخفاش** denilendir.
([3]) Asılda: "في ضريبته غموض فيها".
([4]) Kâmûs’ta zikredildi, Lisân’da zikredilmedi.
([5]) Şemmâh Dîvânı 61 ve Lisân (**خشل**).
([6]) Asılda ve Mücmel’de: "سار"; doğrusu Lisân’dadır.
([7]) Daha önce **ثني** maddesinde geçen yere bak (1: 391); ayrıca Lisân (**خشن**).
([8]) Beyit Mücmel’de ve Lisân’da (**خشى**).
([9]) Lisân ve Mücmel’de: "من الشجر".
([10]) Lisân ve Muhaṣṣaṣ’ta (10: 77) da böyledir; şu hâlde "منه"deki zamir deve içindir; fakat Mücmel’de "منها"dır; ve bunun zamiri dişi develeredir.
([11]) Mücmel’de: "خشرت ذاك إذا أبقيته"; iki mânâ Lisân’da zikredilmiştir.
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: خشى

- الخشية: خوف يشوبه تعظيم، وأكثر ما يكون ذلك عن علم بما يخشى منه، ولذلك خص العلماء بها في قوله: ﴿إنما يخشى الله من عباده العلماء﴾ [فاطر/28]، وقال: ﴿وأما من جاءك يسعى *** وهو يخشى﴾ [عبس/8 - 9]، ﴿من خشي الرحمن بالغيب﴾ [ق/33]، ﴿فخشينا أن يرهقهما﴾ [الكهف/80]، ﴿فلا تخشوهم واخشوني﴾ [البقرة/150]، ﴿يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية﴾ [النساء/77]، وقال: ﴿الذين يبلغون رسالات الله ويخشونه ولا يخشون أحدا إلا الله﴾ [الأحزاب/39]، ﴿وليخش الذين...﴾ الآية [النساء/9]، أي: ليستشعروا خوفا من معرته، وقال تعالى: ﴿ولا تقتلوا أولادكم خشية إملاق﴾ [الإسراء/31]، أي: لا تقتلوهم معتقدين مخافة أن يلحقهم إملاق، ﴿لمن خشي العنت﴾ [النساء/25]، أي: لمن خاف خوفا اقتضاه معرفته بذلك من نفسه.

##### Türkçe

- **الخشية**: kendisine tazim karışan korkudur; bunun çoğu, kendisinden korkulan şey hakkında bir bilgi sebebiyle olur; bu yüzden O, “﴿Şüphesiz Allah’tan, kulları içinden ancak âlimler **يخشى** eder﴾” [Fâtır/28] sözünde âlimleri onunla tahsis etti. Ve dedi: “﴿Ve sana koşarak gelen; *** ve o **يخشى** ederken﴾” [Abese/8-9], “﴿Gayb ile Rahmân’dan **خشي** eden﴾” [Kāf/33], “﴿Böylece biz, onların ikisini de bunaltmasından **فخشينا**﴾” [Kehf/80], “﴿Öyleyse onlardan **تخشوهم** etmeyin ve beni **واخشوني** edin﴾” [Bakara/150], “﴿İnsanlardan, Allah’ın **كخشية**si gibi yahut daha şiddetli **خشية** ile **يخشون** ederler﴾” [Nisâ/77]. Ve dedi: “﴿Allah’ın risaletlerini tebliğ edenler ve O’ndan **يخشونه** edenler; Allah’tan başka hiç kimseden **يخشون** etmezler﴾” [Ahzâb/39], “﴿Ve **وليخش** edenler ki...﴾” âyet [Nisâ/9]; yani: onun ayıbından bir korkuyu içlerinde duyumsasınlar. Ve Yüce Allah dedi: “﴿Fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin: **خشية** **إملاق**﴾” [İsrâ/31]; yani: onlara bir **إملاق**ın yetişmesinden korku inancıyla onları öldürmeyin. “﴿**لمن خشي العنت**﴾” [Nisâ/25]; yani: kendisinden buna dair bilgisi gerektirdiği bir korku ile korkan kimse için.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ش ي
بالخشية ينال الأمن‏.‏
وخشي الله‏.‏
وخشي منه‏.‏
‏"‏ ولا يخشون أحداً إلا الله ‏"‏ ورجل خاش وخـش وخشيـان‏.‏
تقول‏:‏ فلان خشيان‏.‏
كأنه من خشيته خشيان‏.‏
ومكان مخشي وهذا المكان أخشى من ذاك‏.‏

##### Türkçe

خ ش ي
**بالخشية** ile güvenlik elde edilir.‏
Ve **خشي الله**.‏
Ve **خشي منه**.‏
"Ve onlar **أحداً**’dan korkmazlar, ancak **الله**’tan (korkarlar)." Ve **رجل خاش** ve **خـش** ve **خشيـان**.‏
Dersin ki: falan **خشيان**dır.‏
Sanki onun **خشيته**’sinden dolayı **خشيان**dır.‏
Ve **مكان مخشي**; ve bu yer şundan daha **أخشى**dır.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَشْيَة: الخَوْف. خَشِيَ الرجل يخْشى خَشْية أَي خاف. قال ابن بري: ويقال في الخَشْية الخَشَاةُ؛ قال الشاعر:
كأَغْلَبَ من أُسُودِ كِرَاءَ وَرْدٍ،
يَرُدُّ خَشايَةَ الرَّجُل الظَّلوم
كِراءُ: ثَنِيَّة بِيشَةَ. ابن سيده: خَشِيَه يَخْشاه خَشْياً وخَشْيَة وخَشاةً ومَخْشاةً ومَخْشِيةً وخِشياناً وتَخَشَّاه كلاهما خافَهُ، وهو خاشٍ وخَشٍ وخَشْيانُ، والأُنثى خَشْيا، وجمعهما معاً
خَشايا، أَجروه مُجْرى الأَدْواء كحَباطَى وحَباجَى ونحوهما لأَن الخَشْية كالدَّاء. ويقال: هذا المكان أَخْشى من ذلك أَي أَشدُّ خوفاً؛ قال العجاج:
قَطَعْت أَخْشاهُ إِذا ما أَحْبَجا
وفي حديث خالد: أَنه لما أَخَذ الراية يومَ مُوته دَافَع الناسَ وخاشى بهم أَي أَبْقى عليهم وحَذِر فانْحازَ؛ خاشى: فاعَلَ من الخَشْية. خاشَيْت فلاناً: تارَكْته. وقوله عز وجل: فَخَشِينا أَن يُرْهِقَهما طُغياناً وكُفراً؛ قال الفرّاء: معنى فَخَشِينا أَن يُرْهِقَهما طُغياناً وكُفراً؛ قال الفرّاء: معنى فَخَشينا أَي فعَلِمْنا، وقال الزجاج: فَخَشِينا من كلام الخَضِر، ومعناه كَرِهْنا، ولا يجوز أَن يكون فَخَشِينا عن الله، والدليل على أَنه من كلام الخَضِر قوله: فأَرَدْنا أَن يُبْدِلَهُما ربُّهما، وقد يجوز أَن يكون فَخَشِينا عن الله عز وجل، لأَنّ الخَشْية من الله معناها الكَراهة، ومن الآدَمِيِّين الخوفُ، ويكون قوله حينئذ فأَرَدْنا بمعنى أَراد الله. وفي حديث ابن عمر: قال له ابن عباس لقَد أَكْثَرْتَ من الدعاء بالموت حتى خَشِيتُ أَن يكونَ ذلك أَسْهَلَ لك عند نُزُوله؛ خَشِيت هنا بمعنى: رَجَوْت. وحكى ابن الأَعرابي: فَعَلْت ذلك خَشاةَ أَن يكون كذا؛ وأَنشد:
فتَعَدَّيْتُ خَشاةً أَنْ يَرَى
ظالمٌ أَني كما كان زََعَمْ
وما حَمَلَه على ذلك إِلاَّ خِشْيُ
فلان
(* قوله «الا خشي فلان» ضبط في المحكم بفتح الخاء وكسرها مع سكون الشين فيهما). وخَشَّاهُ بالأَمْر تَخْشِيَة أَي خَوَّفَه. وفي المثل: لقد كُنْت وما أُخَشَّى بالذِّئْبِ. ويقال: خَشّ ذُؤَالَةَ بالحِبالة، يعني الذئب. وخاشاني فَخَشَيْتُه أَخْشِيهِ: كنتُ أَشَدَّ منه خَشْيَةً. وهذا المكانُ أَخْشى من هذا أَي أَخْوَفُ، جاء فيه التعجبُ من المفعول، وهذا نادر، وقد حكى سيبويه منه أَشياء. والخَشِيُّ، على فَعِيلٍ، مثل الحَشِيِّ: اليابسُ من النَّبْتِ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
كأَنَّ صَوْتَ شُخْبِها، إِذا خَمى،
صَوْتُ أَفاعٍ في خَشِيٍّ أَعْشَما
يَحْسَبُه الجاهلُ، ما كان عَما،
شَيْخاً على كُرْسيِّه مُعَمَّما
لو أَنَّه أَبانَ أَو تَكَلَّما،
لكان إِيَّاه، ولكن أَحْجَما
قال: الخَشِيُّ اليابس العَفِنُ، قال: وخَمى بمعنى خَمَّ، وقوله: ما كان عَمَا، يقول نظر إِليه من بُعْدٍ، شَبَّهَ اللبن بالشَّيْخِ؛ قال المنذري: اسْتَثْبتُّ فيه أَبا العباس فقال يقال خَشِيّ وحَشِيّ ؛ قال ابن سيده: ويروى في حَشِيٍّ وهو ما فسد أََصله وعَفِنَ وهو في موضعه. ويقال: نَبْتٌ خَشِيٌّ وحَشِيٌّ أَي يابس. ابن الأَعرابي: الخَشَا الزرع الأَسْود من البَرْد، والخَشْوُ الحَشَفُ من التَّمْر. وخَشَت النخلةُ تَخْشُو خَشْواً: أَحْشَفَتْ، وهي لغة بَلْحرث بن كعب؛ وقول الشاعر: إِنَّ بَني الأَسْودِ أََخْوالُ أَبي
فإِنَّ عندِي، لو رَكِبتُ مِسْحَلي،
سَمَّ ذَرارِىحَ رِطابٍ وخَشِي
أَراد: وخَشِيّ فحذَف إِحدى الياءين للضرورة، فمن حذف الأُولى اعتلَّ بالزياد ة وقال: حذفُ الزائد أَخف منْ حذف الأَصل، ومن حَذف الأَخيرة فلأَنَّ الوزن إِنما ارتدع هنالك؛ وأَنشد ابن بري:
كأَنَّ صوتَ خِلْفِِها والخِلْفِ،
والقادِمَيْن عند قَبْضِ الكَفِّ،
صوتُ أَفاعٍ في خَشِيِّ القُفّ
قال: قوله صوت خلِفها؛ والخلف مثل قول الآخر:
بَيْن فَكِّها والفَكِّ
وقول الشاعر:
ولقد خَشِيتُ بأَنَّ مَنْ تَبِعَ الهُدى
سَكَنَ الجنانَ مع النبيِّ مُحَمَّدِ
صلى الله عليه وسلم. قالوا: معناه علمت، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الخَشْيَة**: korku. **خَشِيَ** adam **يخْشى** **خَشْية**; yani korktu. İbn
Berrî dedi: **الخَشْية** hakkında **الخَشَاةُ** da denir; şair dedi ki:
كأَغْلَبَ من أُسُودِ كِرَاءَ وَرْدٍ،
يَرُدُّ خَشايَةَ الرَّجُل الظَّلوم
**كِراءُ**: Bîşe’nin seniyyesi (geçidi). İbn Sîdeh: **خَشِيَه** **يَخْشاه** **خَشْياً** ve **خَشْيَة**
ve **خَشاةً** ve **مَخْشاةً** ve **مَخْشِيةً** ve **خِشياناً** ve **تَخَشَّاه**; ikisi de onu korktu (ondan korktu) demektir; o, **خاشٍ** ve **خَشٍ** ve **خَشْيانُ**’dır; dişisi **خَشْيا**; ikisinin birlikte çoğulu
**خَشايا**; onu **الأَدْواء**’un yürütüldüğü yola yürüttüler; **حَباطَى** ve **حَباجَى** ve benzerleri gibi; çünkü
**الخَشْية** hastalık gibidir. Ve denir: bu yer şundan daha **أَخْشى**’dır; yani daha şiddetli korkudur; dedi
el-Acçâc:
قَطَعْت أَخْشاهُ إِذا ما أَحْبَجا
Hâlid hadîsinde: onun, ölümü gününde sancağı alınca insanları savdığı ve onlarla **خاشى**
ettiği; yani onların üzerine (hayatlarını) bıraktı ve sakındı da çekildi; **خاشى**: **الخَشْية**’den **فاعَلَ**’dır.
**خاشَيْت** falancayı: onu terk ettim. Aziz ve celil olanın sözü: **فَخَشِينا أَن يُرْهِقَهما طُغياناً
وكُفراً**; el-Ferrâ dedi: **فَخَشِينا أَن يُرْهِقَهما طُغياناً وكُفراً**’nın manası;
el-Ferrâ dedi: **فَخَشينا**’nın manası, yani bildik; ez-Zeccâc dedi: **فَخَشِينا** Hızır’ın
sözündendir; manası: kerih gördük; ve **فَخَشِينا**’nın Allah’tan olması caiz değildir;
ve onun Hızır’ın sözünden olduğuna delil, onun sözü: **فأَرَدْنا أَن يُبْدِلَهُما
ربُّهما**; ve **فَخَشِينا**’nın Aziz ve celil olan Allah’tan olması da caiz olabilir; çünkü Allah’tan **الخَشْية**’nin
manası kerih görmedir; âdemoğullarından ise korkudur; ve o vakit onun sözü **فأَرَدْنا**
Allah istedi manasındadır. İbn Ömer hadîsinde: İbn Abbâs ona dedi ki: ölümü isteme ile duayı çokça yaptın, ta ki
ben **خَشِيتُ**: onun inişinde bunun sana daha kolay olmasından; **خَشِيت**
burada şu manadadır: umdum. İbnü’l-A‘râbî nakletti: bunu **خَشاةَ** şu ki
şöyle olsun diye yaptım; ve okudu:
فتَعَدَّيْتُ خَشاةً أَنْ يَرَى
ظالمٌ أَني كما كان زََعَمْ
Ve onu buna taşıyan ancak falanın
**خِشْيُ**’si idi
(* onun sözü “**الا خشي فلان**”: **المحكم**’de **الخاء**’ın fethiyle ve kesriyle, ikisinde de **الشين**’in sükûnu ile ضبط edilmiştir). Ve **خَشَّاهُ** onu iş ile **تَخْشِيَة**; yani onu korkuttu. Ve meselde: gerçekten
ben idim ve kurt ile **أُخَشَّى** olunmazdım. Ve denir: **خَشّ** Züâle’yi ağ ile; yani
kurt. Ve o bana **خاشاني** etti de ben onu **خَشَيْتُه** **أَخْشِيهِ**: ondan daha şiddetli **خَشْيَة** idim. Ve bu
yer şundan daha **أَخْشى**’dır; yani daha korkutucudur; onda mef‘ûlden taaccüb geldi; bu
nadirdir; Sîbeveyh ondan şeyler nakletmiştir. Ve **الخَشِيُّ**, **فَعِيلٍ** üzere, **الحَشِيِّ** gibi:
bitkiden kuru olan; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
كأَنَّ صَوْتَ شُخْبِها، إِذا خَمى،
صَوْتُ أَفاعٍ في خَشِيٍّ أَعْشَما
يَحْسَبُه الجاهلُ، ما كان عَما،
شَيْخاً على كُرْسيِّه مُعَمَّما
لو أَنَّه أَبانَ أَو تَكَلَّما،
لكان إِيَّاه، ولكن أَحْجَما
Dedi: **الخَشِيُّ** kuru, kokmuş olandır; dedi: ve **خَمى** **خَمَّ** manasındadır; ve onun sözü: **ما كان
عَمَا**; der ki: ona uzaktan baktı; sütü ihtiyara benzetti; el-Münzirî dedi: onda Ebü’l-Abbâs’ı sağlamlaştırmak istedim, o da dedi ki **خَشِيّ** ve **حَشِيّ** denir; İbn Sîdeh dedi: ve **حَشِيٍّ** olarak rivayet edilir; o, aslı bozulmuş ve yerinde iken kokmuş olandır. Ve denir:
**نَبْتٌ خَشِيٌّ** ve **حَشِيٌّ**; yani kuru. İbnü’l-A‘râbî: **الخَشَا** soğuktan (doludan) kara ekindir; ve **الخَشْوُ** hurmadan **الحَشَفُ**’tur. Ve hurma ağacı **خَشَت** **تَخْشُو**
**خَشْواً**: **أَحْشَفَتْ**; ve o, Belhâris b. Ka‘b’ın lügatidir; ve şairin sözü:
إِنَّ بَني الأَسْودِ أََخْوالُ أَبي
فإِنَّ عندِي، لو رَكِبتُ مِسْحَلي،
سَمَّ ذَرارِىحَ رِطابٍ وخَشِي
İstedi: **وخَشِيّ**; zaruretten iki **الياء**’dan birini hazfetti; birincisini hazfeden, ziyadeye itiraz etti ve dedi: زائدin hazfi asılın hazfinden daha hafiftir; sonuncusunu hazfeden ise, çünkü vezin ancak orada geri durdu; İbn Berrî inşad etti:
كأَنَّ صوتَ خِلْفِِها والخِلْفِ،
والقادِمَيْن عند قَبْضِ الكَفِّ،
صوتُ أَفاعٍ في خَشِيِّ القُفّ
Dedi: onun sözü **صوت خلِفها**; ve **الخلف** diğerinin sözü gibi:
بَيْن فَكِّها والفَكِّ
Ve şairin sözü:
ولقد خَشِيتُ بأَنَّ مَنْ تَبِعَ الهُدى
سَكَنَ الجنانَ مع النبيِّ مُحَمَّدِ
صلى الله عليه وسلم. Dediler: manası bildimdir; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ش ي * * خَشِيَ * بالكسر * خَشْيَةً * أي خاف فهو * خَشْيَانُ * والمرأة * خَشْيَا * وهذا المكان * أخْشَى * من ذاك أي أشد إخافة وقول الشاعر % ولقد خشيت بأن من تبع الهدى % سكن الجنان مع النبي محمد % قالوا معناه علمت وقوله تعالى ﴿فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا﴾ قال الأخفش معناه كرهنا

##### Türkçe

* خ ش ي * * **خَشِيَ** * esre ile * **خَشْيَةً** * yani korktu; o hâlde o * **خَشْيَانُ** *dur; kadın ise * **خَشْيَا** *dır. Ve bu yer * **أخْشَى** *dır şu yerden; yani daha şiddetli korkutucudur. Şairin sözü:
% ولقد خشيت بأن من تبع الهدى %
سكن الجنان مع النبي محمد %
Dediler ki: manası “bildim”dir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا**﴾; el-Ahfeş dedi ki: manası “kerih gördük”tür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!خَشِيَهُ ، كرَضِيَهُ ) ، *!يَخشاه ( *!خَشياً ) ، بالفتْحِ ( ويُكْسَرُ ، *!وخَشْيَةً *!وخَشاةً *!ومَخْشاةً *!ومَخْشِيَةً ) ، على مَفْعِلَةٍ ، ( *!وخَشَياناً ) ، محرَّكةً ، فهذه سَبْعَة مَصادِر ،
اقْتَصَرَ الجَوهرِيُّ منها على *!خَشْيَة .
وذَكَرَهنَّ ابنُ سِيدَه ما عَدا *!خِشْياً بالكسْرِ .
وذَكَرَ ابنُ برِّي *!الخَشاة ؛ وأَنْشَدَ له قَوْل الشاعِرِ :
كأَغْلَبَ من أُسُودِ كِرَاءَ وَرْدٍ
يَرُدُّ *!خَشاته الرَّجُل الظَّلُومقال : كراءُ ثَنيَّة بيْشَةَ ، وحكَى ابنُ الأَعْرابيِّ : فَعَلْت ذلكَ *!خَشاة أَن يكونَ كذا ؛ وأَنْشَدَ :
فتَعَدَّيْتُ خَشاةَ أنْ يَرَى
ظالمٌ أني كما كان زعمْقالَ شيْخُنا : وقد نَظَمَ ابنُ مالِكٍ هذه المَصادِرَ في قوْله :
*!خشيتُ خَشْياً ومَخْشاةً ومَخْشِيَةً
*!وخَشْيَةً وخَشَاةً ثم *!خَشْيَانا ثم قالَ : وقد قصر عمَّا للمصنِّف إذ يَبْقى عليه *!تَخْشاةً إلاَّ أَنْ يقالَ إنَّه لم يَذْكرْها لغَرابَتِها إذا قيلَ إنَّها لا تُعْرَفُ عن غَيْر المصنِّفِ ، والظاهِرُ أنها في المُحْكم .
قُلْتُ : هذا غَيْرُ صحيحٍ إذ لم يَذْكرِ المصنِّف غَيْر سَبْعَة مَصادر ، وأَمَّا تَخْشاة الذي ظَنَّه مَصْدَراً فليسَ هو كما ظنَّه بل هو مَعْطوفٌ على قوْلِه خشيه وهو فعْلُ ماضٍ من بابِ التَّفَعل .

خَشِيَه ( *!وتَخَّشاهُ ) ، كِلاهُما بمعْنَى ( خافَهُ ) .
هذا هو الحقُّ في سِياقِ المصنِّفِ وسَبَب هذا الغَلَط عَدَمُ وُجودِ النسخِ المَضْبوطَةِ المُصَحَّحة ، ورُبَّما يكونُ مِن عدمِ المَعْرِفَةِ في اصْطِلاحِه ، فرُبَّما يَعْتَمد الإنْسانُ على كلمةٍ غَيْر مَضْبوطَةٍ أَو ضُبِطَتْ على خَطَأٍ فيَنْسبُها للمصنِّفِ ، وهذا أَمْر خَطِرٌ قد وَقَعَ فيه كثيرٌ مِن المُصنِّفين الذين يَنْقلون عِبارَةَ القاموس في كُتُبهم ويُسْتَشْهدونَ بها ، كما وَقَعَ ذلكَ لشيخِ مشايخِنا العارِف باللَّهِ تعالى مولانا السيِّد مُصْطَفى بن كمال الدِّيْن البَكْري ، فإنَّه ذَكَرَ في شرْحِه على ورد السحر عنْد قوله : عالى الدرج ، فضَبَطَه بضمَّتَيْن ، وأنَّه جَمَعَ درجة محرَّكة ، وساقَ عِبارَةَ المصنِّفِ بنَصِّه ، وفي آخرِها جمعه درج ، فسَبَقَ على ظنِّه أَنَّه جَمْعٌ للدَّرَجة ، وإنَّما هو جَمْعٌ للدرجة ، بالضمِّ ، للخرقة ، وقد نَبَّهْتُ على ذلكَ في رِسالَةٍ صغيرةٍ سَمَّيْتها تَعْلِيق السّرج على الدّرج .
ثم قَوْل شيْخِنا : لغَرابَتِها وأنَّها لا تُعْرَفُ ، هو كَلامٌ صَحِيحٌ ؛ وقوْلُه والظاهِرُ أَنَّها في المُحْكَم ، رَجْمٌ بالغَيْبِ وعَدَمُ اطِّلاعٍ في حالَةِ الكتابَةِ على نُسْحة المُحْكم .
ونحن ذَكَرْنا لكَ الذي في المُحْكَم وأنَّه ساقَ فيه على هذا النَّمط ما عدا خِشْياً بالكسْرِ ، فإنَّه ذَكَرَه الصَّاغانيُّ في التّكْملةِ ثم قالَ : وبقيَ عليه أيْضاً *!خِشْياً ، بالكسْرِ ، فإنَّها في كَلامِ المصنِّفِ دونَ ابنِ مالِكٍ ، هو صَحَيحٌ ولم يَذْكره في المُحْكَم أَيْضاً .
ثم قالَ : ويَبْقى النَّظَر في ذِكْرهم *!خَشْيان ، مع ما قَرَّرْناه فغَيْر مَرَّة أَنَّ

فَعَلان ، بالفَتْحِ لا يُعْرَفُ في المَصادِرِ إلاَّ في كلمتين لَيَان وشَنَان في لُغَةٍ ، ولم يَذْكروا *!الخَشْيان في المُسْتَثْنى بل قالوا لا ثالِثَ لَهُما ، واللَّهُ أَعْلم فتأَمَّل .
قُلْتُ : هو كما ذُكِرَ وكأَنَّ ابنَ مالِكٍ سكَّنَه لضَرُورَةِ الشِّعْرِ على أَنِّي وَجَدْتُ بخطِّ الأرموي في نسخةِ المُحْكَم *!خِشْياناً ، بالكسْرِ ، فعلى هذا لا ضَرُورَة ، فتأَمَّل . ثم تَفْسِيره *!الخشْيَة بالخَوْفِ صَرِيحٌ في تَرادُفِهما ، والذي صَرَّح به الرَّاغبُ وغيرُهُ أَنَّ الخشْيَةَ خَوْفٌ مَشُوب بعظَمَةٍ ومَهابَةٍ ، وقالَ قَوْمٌ : خَوْفٌ مُقْتَرن بتَعْظيِم ، وكِلاهُما صَحِيحٌ ظاهِرٌ .
( وهو *!خاشٍ *!وخَشٍ ) *!وخَشْيانُ ؛ الأَخيرُ اقْتَصَرَ عليه الجَوهرِيُّ ؛ ( وهي *!خَشْيَى ) ، على القياسِ ؛ ويقالُ أَيْضاً : *!خَشْيانَةٌ ، على خلافِه ، كما جَزَمَ به المَرْزوقي .
قالَ شيْخُنا : ولعلَّه في لُغَةِ أَسَدٍ .
قُلْتُ : وفي التّكْملَةِ : امْرأَةٌ خَشَيَانَةٌ : *!تَخْشَى كلَّ شيء :
( ج ) أَي جَمْعُهما معاً ( *!خَشايَا ) ، أَجْروه مُجْرَى الأَدْواء كحَباطَى وحَباجَى ونَحْوِهما لأنَّ الخَشْيَةَ كالدَّاءِ .
( *!وخَشَّاهُ ) بالأَمْرِ ( *!تَخْشِيَةً ) : أَي ( خَوَّفَهُ ) .
يقالُ : خَشّ ذُؤالَةَ بالحِبالَةِ ، يعْنِي الذِّئْبَ ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ .
وفي المَثَلِ : لقد كنتُ وما *!أُخَشَّى بالذِّئْبِ ، أَي ما أُخَوَّف .
( و ) يقالُ : ( *!خاشانِي ) فلانٌ ( *!فَخَشَيْتُه ) ، بالفتْحِ ، *!أَخْشِيهِ ، بالكسْرِ عن أَبي عُبيدٍ ، أَي ( كنتُ أَشَدَّ منه *!خَشْيَةً ) ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ .

( و ) يقالُ : ( هذا المكانُ *!أَخْشَى ) من ذاكَ ، ( أَي أَخْوَفُ ) .
وفي الصِّحاحِ : أَي أَشَدّ خَوْفاً ؛ قالَ العجَّاجُ :
فقَطعْت *!أخْشاهُ إذا ما أَحْبَجَا وفي المُحْكَمِ : جاءَ فيه التعجبُ مَن المَفْعولِ ، وهذا ( نادِرٌ ) ، وقد حَكَى سِيْبَوَيْه منه أَشْياء .
( و ) *!الخَشِيُّ ، ( كغَنِيِّ يابسُ النَّبْتِ ) ؛ مِثْلُ الحَشِيِّ بالحاءِ ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ عن الأَصْمعيّ ولكنَّه قالَ : اليابِسُ ولم يَذْكُر النَّبْت .
وقالَ ابنُ الأَعرابيِّ : هو اليابِسُ العَفِنُ ؛ وأَنْشَدَ :
كأَنَّ صَوْتَ شُخْبِها إذا خَمى
صَوْتُ أَفاعٍ في *!خَشِيَ أَغْشَمايَحْسَبُه الجاهِلُ ما كانَ عَمى
شَيْخاً على كُرْسيِّه مُعَمَّمالو أَنَّه أَبانَ أَو تَكَلَّما
لكانَ إيَّاه ولكن أَحْجَماوقالَ المُنْذِري : اسْتَفْتَيْتُ فيه شيْخَنَا أَبا العبَّاس فقالَ : يقالُ فيه خَشِيّ وحَشِيّ ؛ نَقَلَهُ الأزْهرِيُّ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ برِّي :
كأنَّ صَوْتَ خِلْفِها والخِلْفِوالقادِمَيْنَ عند قَنْصِ الكَفِّ صوتُ أَفاعٍ في خَشِيِّ القُفِّ وأَنْشَدَ الجَوهرِيُّ للراجزِ ، وهو صَخْر :
إنَّ بَني الأَسْودِ أَخْوالُ أَبيفإنَّ عندِي لو رَكِبتُ مِسْحَلي سَمّ ذَرارِيحَ رِطابٍ *!وخَشِي

قالَ ابنُ برِّي : أَرادَ *!وخَشِيّ فحذَفَ إحْدَى الياءَيْن ضَرُورَةً ، فمن حذف الأول اعتلَّ بالزِّيادَةِ ، وقالَ : حذفُ الزائِدِ أَخَفّ منْ حذْفِ الأَصْل ، ومن حَذفِ الأَخيرَةِ فلأنَّ الوَزْنَ إنَّما ارْتَدَع هنالك .
( *!والخَشاءُ ، كسَماءٍ : الجَهادُ من الأرضِ ) ؛ نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الخشْيَةُ : الرَّجاءُ ؛ نَقَلَهُ الرَّاغبُ ، وبه فَسَّر حدِيث عُمَر : ( قالَ له ابنُ عباسٍ : لقد أَكْثَرْتَ مِن الدعاءِ بالمَوْتِ حتى *!خَشِيتُ أنْ يكونَ ذلكَ أَسْهَلَ لكَ عنْدَ نُزُولِه ، أَي رَجَوْت ؛
قالَ الجَوهرِيُّ : وقَوْلُ الشاعِرِ :
ولقد خَشِيْتُ بأَنَّ مَنْ تَبِعَ الهُدى
سَكَنَ الجنانَ مع النبيِّ مُحَمَّدِصلى الله عليه وسلم قالوا : مَعْناهُ عَلِمْت .
قُلْتُ : ويُحْتَمل أنْ يكونَ مَعْناه رَجَوْت .
وقَوْلُه ، عزَّ وجلَّ : ﴿*!فَخَشِينا أَنْ يُرْهقَهما طُغْياناً وكُفْراً﴾ ؛ قالَ الفرَّاءُ : أَي فعَلِمْنا .
وقالَ الزجَّاجُ : هو مِن كَلامِ الخَضِر ، ومَعْناه كَرِهْنا .
*!وخاشَى فلاناً *!مُخاشاةً : تارَكَهُ .
وخاشَى بهم : أَي اتَّقَى عليهم وحَذِر فانْحازَ .
*!ومَخْشِيٌّ ، كمرمى : اسمٌ .

##### Türkçe

: ( **خَشِيَهُ** ، **كرَضِيَهُ** ) ، **يَخشاه** ( **خَشياً** ) ، fetih ile (ve kesrelenir), **وخَشْيَةً** **وخَشاةً** **ومَخْشاةً** **ومَخْشِيَةً** , **مَفْعِلَةٍ** vezni üzere, ( **وخَشَياناً** ) harekeli olarak; işte bunlar yedi mastardır.

Cevherî bunlardan yalnız **خَشْيَة** ile yetinmiştir.

İbn Sîde, kesre ile **خِشْياً** hariç onları zikretmiştir.

İbn Berrî **الخَشاة**’yi zikretmiş; ve ona şairin sözünü şahit getirmiştir:
كأَغْلَبَ من أُسُودِ كِرَاءَ وَرْدٍ
يَرُدُّ **خَشاته** الرَّجُل الظَّلُوم
Dedi ki: Kirâ’, Bîşe geçididir. İbnü’l-A‘râbî rivayet etti: Şunu yaptım: **خَشاة** şu olmasın diye; ve şunu okudu:
فتَعَدَّيْتُ خَشاةَ أنْ يَرَى
ظالمٌ أني كما كان زعمْ
Şeyhimiz dedi ki: İbn Mâlik bu mastarları şu sözünde nazmetmiştir:
**خشيتُ خَشْياً ومَخْشاةً ومَخْشِيَةً**
**وخَشْيَةً وخَشَاةً ثم خَشْيَانا**
Sonra dedi ki: Musanniftekinden kısaltmıştır; zira ona **تَخْشاةً** kalır; ancak denirse ki, garipliğinden dolayı onu zikretmedi; denildiğinde ki o, musanniften başkasından bilinmez; ve zahir olan, onun **المُحْكم**’de olduğudur.

Dedim ki: Bu doğru değildir; çünkü musannif yedi mastardan başkasını zikretmedi. **تَخْشاة** ise, onun mastar zannettiği şey, zannettiği gibi değildir; bilakis **خشيه** sözüne atfedilmiştir; o da **التَّفَعل** babından bir mâzî fiildir.

**خَشِيَه** ( **وتَخَّشاهُ** ) , ikisi de (korktu) manasınadır.

Bu, musannifin siyakında haktır. Bu yanlışın sebebi, ضبطlı tashih edilmiş nüshaların bulunmamasıdır; belki de onun ıstılahında bilgisizliktendir; zira insan bazen ضبطsız bir kelimeye dayanır yahut hata üzere ضبط edilmiştir de onu musannife nispet eder; bu tehlikeli bir iştir; kitaplarında **القاموس** ibaresini nakleden ve onunla istişhad eden musanniflerin çoğunun içine düştüğü gibi; nitekim Allah Teâlâ’yı bilen şeyhlerimizin şeyhi, mevlânâ seyyid Mustafa b. Kemâleddîn el-Bekrî’nin başına da gelmiştir: Zira o, “Virdü’s-seher” şerhinde “عالى الدرج” sözü yanında onu iki damme ile ضبط etti; ve onun harekeli “درجة”nin cemi olduğunu söyledi; musannifin ibaresini lafzıyla sevk etti; ve sonunda “جمعه درج” (cem‘i **درج**) dedi; böylece onun zannı, bunun “الدَّرَجة”nin cemi olduğu yönünde öne geçti; hâlbuki o, yırtık bez için damme ile “الدُّرْجَة”nin cemidir. Ben buna “تَعْلِيق السّرج على الدّرج” adını verdiğim küçük bir risalede dikkat çektim.

Sonra şeyhimizin sözü: “garipliğinden ve bilinmediğinden dolayı” sözü, doğru bir sözdür; “ve zahir olan onun **المُحْكم**’de olduğudur” sözü ise gayba taş atmadır ve yazma halinde **المُحْكم** nüshasına muttali olmamaktır.

Biz sana **المُحْكم**’de olanı zikrettik ve onda bu tarz üzere sevk ettiğini; kesre ile **خِشْياً** hariç; zira onu Sâğânî **التّكْملة**’de zikretti, sonra dedi ki: Ona ayrıca kesre ile **خِشْياً** da kaldı; çünkü o, İbn Mâlik olmaksızın musannifin كلامındadır; bu doğrudur; ve onu **المُحْكم**’de de zikretmedi.

Sonra dedi ki: Bizim defalarca takrir ettiğimizle beraber onların **خَشْيان**’ı zikretmelerinde nazar kalır ki:

Fetih ile **فَعَلان** mastarlarda ancak iki kelimede bilinir: bir lugatta “لَيَان” ve “شَنَان”. Onlar **الخَشْيان**’ı istisna edilenler içinde zikretmediler; bilakis “onların üçüncüsü yoktur” dediler. Allah daha iyi bilir; öyleyse düşün.

Dedim ki: Zikredildiği gibidir; sanki İbn Mâlik onu şiir zarureti için sükûnladı; şu da var ki, **المُحْكم** nüshasında Ermevî’nin hattıyla kesre ile **خِشْياناً** buldum; buna göre zaruret yoktur; öyleyse düşün. Sonra **الخشْيَة**’yi korku ile tefsir etmesi, ikisinin eşanlamlılığında sarihtir. Râgıb ve başkalarının sarahaten söylediği: **الخشْيَة** azamet ve heybetle karışık bir korkudur. Bir kavim dedi ki: tazim ile mukterin bir korkudur. İkisi de doğru ve zahirdir.

( O, **خاشٍ** **وخَشٍ** ) ve **وخَشْيانُ**’dır; sonuncusunda Cevherî yetinmiştir. ( O, **خَشْيَى** ) kıyas üzere; ayrıca şöyle de denir: **خَشْيانَةٌ** kıyasa muhalif olarak; Merzûkî bununla kesin hüküm vermiştir.

Şeyhimiz dedi ki: Belki o, Esed lugatındadır.

Dedim ki: **التّكْملَة**’de: “امْرأَةٌ خَشَيَانَةٌ”: **تَخْشَى** her şeyi.

( ج ) yani ikisinin birlikte cem‘i: ( **خَشايَا** ); onu, hastalıklar gibi yürüttüler; “حَباطَى” ve “حَباجَى” ve benzerleri gibi; çünkü **الخَشْيَة** hastalık gibidir.

( **وخَشَّاهُ** ) bir iş ile ( **تَخْشِيَةً** ): yani (onu korkuttu).

Denir: “خَشّ ذُؤالَةَ بالحِبالَةِ”, yani kurdu; Cevherî onu nakletti.

Meselde: “لقد كنتُ وما **أُخَشَّى** بالذِّئْبِ”, yani korkutulmam.

( و ) denir: ( **خاشانِي** ) falan kimse, ( **فَخَشَيْتُه** ) fetih ile, Ebû Ubeyd’den: **أَخْشِيهِ** kesre ile; yani (ondan daha şiddetli **خَشْيَةً** idim); Cevherî onu nakletti.

( و ) denir: ( bu yer **أَخْشَى** ) şundan, (yani daha korkunç). **الصِّحاح**’ta: yani daha şiddetli korku. Accâc dedi ki:
فقَطعْت **أخْشاهُ** إذا ما أَحْبَجَا
**المُحْكم**’de: onda mef‘ûlden taaccüb geldi; bu (nadirdir); Sîbeveyh ondan şeyler rivayet etmiştir.

( و ) **الخَشِيُّ** , (zengin gibi: bitkinin kurusu); hâ ile “الحَشِيِّ” gibidir; Cevherî onu Asma‘î’den nakletti; fakat o “kuru” dedi ve “bitki”yi zikretmedi.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, kuru ve kokmuş olandır; ve şunu okudu:
كأَنَّ صَوْتَ شُخْبِها إذا خَمى
صَوْتُ أَفاعٍ في **خَشِيَ** أَغْشَما
يَحْسَبُه الجاهِلُ ما كانَ عَمى
شَيْخاً على كُرْسيِّه مُعَمَّما
لو أَنَّه أَبانَ أَو تَكَلَّما
لكانَ إيَّاه ولكن أَحْجَما
Münzirî dedi ki: Bu hususta şeyhimiz Ebü’l-Abbâs’a fetva sordum; dedi ki: Onda “خَشِيّ” ve “حَشِيّ” denir; Ezherî onu nakletti. İbn Berrî okudu:
كأنَّ صَوْتَ خِلْفِها والخِلْفِ
والقادِمَيْنَ عند قَنْصِ الكَفِّ صوتُ أَفاعٍ في خَشِيِّ القُفِّ
Cevherî recez söyleyen için, o da Sahr’dır, şunu okudu:
إنَّ بَني الأَسْودِ أَخْوالُ أَبي
فإنَّ عندِي لو رَكِبتُ مِسْحَلي
سَمّ ذَرارِيحَ رِطابٍ **وخَشِي**

İbn Berrî dedi: *!**وخَشِيّ** istedi; bu yüzden iki **ياء**’dan birini zaruret sebebiyle hazfetti. Kim birincisini hazfederse, ziyadelik ile i‘lâl etti ve dedi ki: “Zâidi hazfetmek, aslı hazfetmekten daha hafiftir.” Kim de sonuncusunu hazfederse, bunun sebebi veznin ancak orada geri durmasıdır.

( *!**والخَشاءُ** , **سَماءٍ** gibi: yerden **الجَهادُ**’dır ); bunu Sâğânî nakletti.

Onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

**الخشْيَةُ**: **الرَّجاءُ**’dır; bunu Râgıb nakletti ve bununla Ömer hadisini tefsir etti: (İbn Abbâs ona dedi ki: “Ölümle dua etmeyi çokça yaptın; ta ki *!**خَشِيتُ** onun inişi sırasında bunun sana daha kolay olmasından (korkar oldum), yani ümit ettim.”

Cevherî dedi: Şairin sözü de böyledir:

Ve andolsun ki ben **خَشِيْتُ**: hidayete tâbi olan kimse
Peygamber Muhammed (Allah ona salât ve selâm etsin) ile birlikte cennetleri mesken tutar diye.

Dediler ki: manası “bildim”dir.

Ben dedim: manasının “ümit ettim” olması da muhtemeldir.

Onun sözü, azze ve celle: ﴿*!**فَخَشِينا** أَنْ يُرْهقَهما طُغْياناً وكُفْراً﴾ ; Ferrâ dedi: yani “bildik”.

Zeccâc dedi: O, Hızır’ın كلامı’ndandır ve manası “kerih gördük”tür.

*!**وخاشَى** falancayı *!**مُخاشاةً**: onu terk etti.

Ve **وخاشَى** onlarla: yani onlar hakkında sakındı ve çekindi de ayrılıp çekildi.

*!**ومَخْشِيٌّ** , **مرمى** gibi: bir isimdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: خشى

خَشِىَ
1 خَشِىَ ذ , aor. يَخْشَى, inf. n. خَشْيَةٌ (JK, S, M, Msb, K) and خَشْىٌ (JK, M, K) and خِشْىٌ (Sgh, K) [the second and third erroneously written in the CK خَشًا and (by indication) خِشًا] and خَشَاةٌ (M, K) and خَشْيَانٌ, (JK, M, K,) though it has been said that the only instances of this kind are شَنْآنٌ and لَيَّانٌ, [see the former of these two,] but in one copy of the M found written خِشْيَانٌ, (TA,) and مَخْشَاةٌ (JK, M, K) and مَخْشِيَةٌ, (M, K,) He feared; syn. خَافَ: (JK, S, M, Msb, K:) or, accord. to Er-Rلghib and others, he dreaded; or feared with reverence, veneration, respect, honour, or awe. (TA.) You say, خَشِيَهُ He feared him, or it; [or he dreaded him, or it; i. e. feared him, or it, with reverence, &c.;] as also ↓ تخشّاهُ. (K.) [And خَشِىَ مِنْهُ, meaning the same: or He feared, or dreaded, what might happen to him from him, or it. And خَشِىَ عَلَيْهِ شَيْئًا He feared, or dreaded, for him a thing.] And فَعَلْتُ ذٰلِكَ خَشَاةَ أَنْ يَكُونَ كَذَا [I did that in fear, or dread, that such a thing might happen]. (IAar, TA.) ― -b2- خَشَيْتُهُ also signifies Hope. (Er-Rلghib, TA.) And the saying of Ibn-'Abbلs to 'Omar, لَقَدْ أَكْثَرْتَ مِنَ الدُّعَآءِ بِالمَوْتِ حَتَّى خَشِيتُ أَنْ يَكُونَ ذٰلِكَ أَسْهَلَ لَكَ عِنْدَ نُزُولِهِ, is explained as meaning [Verily thou hast prayed much for death, so that] I hope [that it may be easier to thee when it happens]. (TA.) ― -b3- And sometimes خَشِيتُ means عَلِمْتُ [I knew, or know]. (Msb.) So it is said to mean in the saying of the poet.
وَلَقَدْ خَشِيتُ بِأَ مَنْ تَبِعَ الهُدَى
سكَنَ الجِنَانَ مَعَ النَّبِىِّ مُحَمَّدِ
[And I know assuredly that he who follows the right direction shall dwell in the gardens of Paradise with the Prophet Mohammad]: (S, TA:) or the meaning may be, I hope. (TA.) ― -b4- In the saying in the Kur [xviii. 79], فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا, the meaning is said, by Akh, to be And we disapproved [that he should make excessive disobedience, and ingratitude, to come upon them twain]; (S;) and so says Zj, explaining it as the saying of El-Khidr: or, accord. to Fr, the meaning is, and we knew. (TA. [See also أَزْهَقَ.]) -A2- خَاشَانِى فَخَشَيْتُهُ: see 3.

خشّاهُ
2 خشّاهُ ذ , inf. n. تَخْشِيَةٌ, He frightened him, or made him to fear; (S, K;) [or he made him to dread; or to fear with reverence, &c.; (see 1;)] بِالأَمْرِ [with the thing, or event]. (TA.) One says, خَشِّ ذُؤَالَةَ بِالحِبَالَةِ, meaning [Frighten thou] the wolf [with the snare]. (S. [See art. ذأل.]) And لَقَدْ كُنْتُ وَمَا أُخَشَّى بِالذِّئْبِ [Verily I used to be in a state when I was not frightened by the wolf]: a prov. (JK, TA.)

3 خَاْشَىَ ↓ خَاشَانِى فَخَشَيْتُهُ, (A'Obeyd, S, K,) aor. of the latter أَخْشِيهِ, (A'Obeyd, S,) [I vied with him in fear or dread, and] I was more fearful [or dreading] than he. (A 'Obeyed, S, K.) ― -b2- خَاشَى فُلَانًا, (JK, TA,) inf. n. مُخَاشَاةٌ, (TA,) He left, forsook, relinquished, or abandoned, such a one, being left, &c., by him. (JK, TA.) ― -b3- خاشى بِهِمْ He guarded himself against them in an extraordinary degree, and was cautious, or wary, (JK, TA,) and therefore turned away, or withdrew. (TA.)

5 تَخَشَّىَ see 1, second sentence.

خَشٍ
خَشٍ ذ : see what next follows.

خَشْيَانُ
خَشْيَانُ ذ Fearful, or fearing; (S, Msb, TA;) [or dreading; i. e. fearing with reverence, &c.: (see 1:)] as also ↓ خَاشٍ and ↓ خَشٍ: (K:) fem. خَشْيَا, (S, Msb, K, [in the CK, erroneously, خَشْيَآءُ,]) like غَضْبَى fem, of غَضْبَانُ, (Msb,) accord. to rule, (TA,) and خَشْيَانَةٌ, mentioned by El- arzookee, and thought by MF to be of the dial. of Asad; (TA;) or this signifies a wo man who fears, or dreads, (تَخْشَى,) everything; (JK, TA;) so in the Tekmileh: (TA:) pl. خَشَايَا, (K,) pluralized in a similar manner to epithets significant of diseases, like حَيَاطَى &c., because الخَشْيَة is like a disease. (TA.)

خَشَآءٌ
خَشَآءٌ ذ Land such as is termed جَهَادٌ [i. e. hard; or having no herbage; or hard, and having no herbage; or level; or rugged, &c.]. (JK, Sgh, K.)

خَشِىٌّ
خَشِىٌّ ذ Dry; (As, JK, S, K;) like حَشِىٌّ; (As, S;) applied to herbage; (As, S;) or to herbs and trees: (JK:) or dry and rotten. (IAar, TA.) A rلjiz says, (S,) namely, Sakhr, (TA,)
سَمُّ ذَرَارِيحَ رِطَابٍ وَخَشِىْ
[Poison of moist cantharides, and dry]; (S, TA;) meaning وَخَشِىٍّ, suppressing one of the two ىs by poetic license. (IB, TA.)

خَاشٍ
خَاشٍ ذ : see خَشْيَانُ.

أَخْشَى
أَخْشَى ذ meaning More [and most] fearful, or feared, [or dreaded,] (S, K,) is anomalous, (K,) being from the pass. [verb, like its syn. أَخْوَفُ]. (TA.) You say, هٰذَا المَكَانُ أَخْشَى مِنْ ذَاكَ This place is more fearful, or feared, [or dreaded,] than that. (S, K. *)

مَخَاشٍ
مَخَاشٍ ذ [pl. of مَخْشَاةٌ, originally مَخْشَيَةٌ,] Causes of fear [or dread]; syn. مَخَاوِفُ [pl. of مَخَافَةٌ: like which, مَخْشَاةٌ is also an inf. n.]. (Har p. 138.)

##### Türkçe

خَشِىَ
1 **خَشِىَ** ذ , muzâri‘ **يَخْشَى**, mastar ismi **خَشْيَةٌ** (JK, S, M, Msb, K) ve **خَشْىٌ** (JK, M, K) ve **خِشْىٌ** (Sgh, K) [ikincisi ve üçüncüsü CK’de hatalı olarak **خَشًا** ve (işaretle) **خِشًا** yazılmıştır] ve **خَشَاةٌ** (M, K) ve **خَشْيَانٌ**, (JK, M, K,) her ne kadar bu türden tek örneklerin **شَنْآنٌ** ve **لَيَّانٌ** olduğu söylenmişse de, [bu ikisinden ilkinin maddesine bak,] fakat M’nin bir nüshasında **خِشْيَانٌ** yazılmış bulunmuştur, (TA,) ve **مَخْشَاةٌ** (JK, M, K) ve **مَخْشِيَةٌ**, (M, K,) Korktu; eş anlamlısı **خَافَ**: (JK, S, M, Msb, K:) yahut Er-Râghib’e ve başkalarına göre, ürktü; yahut tazim, hürmet, saygı, ikram, yahut heybet ile korktu. (TA.) Sen dersin ki, **خَشِيَهُ** On’dan, yahut ondan korktu; [yahut ondan ürktü; yani tazim vb. ile ondan korktu;] bunun gibi ↓ **تخشّاهُ**. (K.) [Ve **خَشِىَ مِنْهُ**, aynı mânâda: yahut Ondan kendisine vuku bulabilecek şeyden korktu, yahut ürktü. Ve **خَشِىَ عَلَيْهِ شَيْئًا** Onun için bir şeyden korktu, yahut ürktü.] Ve **فَعَلْتُ ذٰلِكَ خَشَاةَ أَنْ يَكُونَ كَذَا** [Bunu, böyle olmasından korkarak yahut ürkerek yaptım]. (IAar, TA.) ― -b2- **خَشَيْتُهُ** ayrıca Ümit etti mânâsına gelir. (Er-Râghib, TA.) Ve İbn-‘Abbâs’ın ‘Omar’a sözü, **لَقَدْ أَكْثَرْتَ مِنَ الدُّعَآءِ بِالمَوْتِ حَتَّى خَشِيتُ أَنْ يَكُونَ ذٰلِكَ أَسْهَلَ لَكَ عِنْدَ نُزُولِهِ**, [Şüphesiz sen ölümü çokça dua ettin, öyle ki] ben ümit ettim [ki vuku bulduğunda sana daha kolay olur]. (TA.) ― -b3- Ve bazen **خَشِيتُ** **عَلِمْتُ** [bildim, yahut bilirim] mânâsına gelir. (Msb.) Böylece şairin sözünde bu mânâya geldiği söylenir.
وَلَقَدْ خَشِيتُ بِأَ مَنْ تَبِعَ الهُدَى
سكَنَ الجِنَانَ مَعَ النَّبِىِّ مُحَمَّدِ
[Ve ben kesinlikle bilirim ki hidayete uyan kimse, Peygamber Muhammed ile birlikte cennet bahçelerinde oturacaktır]: (S, TA:) yahut mânâ, ben ümit ederim olabilir. (TA.) ― -b4- Kur’da [xviii. 79] olan **فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا** sözünde, mânânın Akh tarafından şöyle olduğu söylenir: Ve biz hoş görmedik [ki o, o ikisine aşırı azgınlık ve küfrü yükletsin]; (S;) ve Zj de bunu El-Khidr’in sözü olarak açıklayarak böyle der: yahut Fr’ye göre mânâ, ve biz bildik’tir. (TA. [Ayrıca **أَزْهَقَ**’a da bak.]) -A2- **خَاشَانِى فَخَشَيْتُهُ**: 3’e bak.

خشّاهُ
2 **خشّاهُ** ذ , mastar ismi **تَخْشِيَةٌ**, Onu korkuttu, yahut ona korku verdi; (S, K;) [yahut onu ürküttü; yahut tazim vb. ile korkutur kıldı; (1’e bak;)] **بِالأَمْرِ** [şey ile, yahut olay ile]. (TA.) Denir ki, **خَشِّ ذُؤَالَةَ بِالحِبَالَةِ**, mânâsı [Korkut sen] kurdu [tuzak ile]. (S. [ذأل maddesine bak.]) Ve **لَقَدْ كُنْتُ وَمَا أُخَشَّى بِالذِّئْبِ** [Şüphesiz ben, kurt ile korkutulmadığım bir hâlde idim]: bir darb-ı meseldir. (JK, TA.)

3 **خَاْشَىَ** ↓ **خَاشَانِى فَخَشَيْتُهُ**, (A'Obeyd, S, K,) ikincisinin muzâri‘i **أَخْشِيهِ**, (A'Obeyd, S,) [korkuda yahut ürküntüde onunla yarıştım ve] ondan daha çok korkan [yahut ürken] oldum. (A 'Obeyed, S, K.) ― -b2- **خَاشَى فُلَانًا**, (JK, TA,) mastar ismi **مُخَاشَاةٌ**, (TA,) Onu bıraktı, terk etti, vazgeçti, yahut yüz çevirdi; kendisi de ondan bırakılmış vb. olarak. (JK, TA.) ― -b3- **خاشى بِهِمْ** Onlara karşı kendini olağanüstü derecede korudu ve ihtiyatlı, yahut sakıngan oldu, (JK, TA,) ve bu sebeple yüz çevirdi, yahut çekildi. (TA.)

5 **تَخَشَّىَ**: 1’in ikinci cümlesine bak.

خَشٍ
**خَشٍ** ذ : hemen ardından gelene bak.

خَشْيَانُ
**خَشْيَانُ** ذ Korkan, yahut korkucu; (S, Msb, TA;) [yahut ürken; yani tazim vb. ile korkan: (1’e bak:)] bunun gibi ↓ **خَاشٍ** ve ↓ **خَشٍ**: (K:) müennesi **خَشْيَا**, (S, Msb, K, [CK’de hatalı olarak **خَشْيَآءُ**,]) **غَضْبَى** gibi, **غَضْبَانُ**’un müennesi, (Msb,) kaideye göre, (TA,) ve **خَشْيَانَةٌ**, El-arzookee tarafından zikredilmiş olup MF tarafından Esed lehçesinden olduğu sanılmıştır; (TA;) yahut bu, her şeyden korkan, yahut ürken, ( **تَخْشَى**, ) bir kadın mânâsına gelir; (JK, TA;) Tekmileh’de böyledir: (TA:) çoğulu **خَشَايَا**, (K,) hastalık ifade eden sıfatlar gibi, **حَيَاطَى** vb. tarzında benzer şekilde çoğullaştırılmıştır; çünkü **الخَشْيَة** bir hastalık gibidir. (TA.)

خَشَآءٌ
**خَشَآءٌ** ذ **جَهَادٌ** diye adlandırılan türden arazi [yani sert; yahut ot bitmeyen; yahut sert ve ot bitmeyen; yahut düz; yahut engebeli, vb.]. (JK, Sgh, K.)

خَشِىٌّ
**خَشِىٌّ** ذ Kuru; (As, JK, S, K;) **حَشِىٌّ** gibi; (As, S;) otlara uygulanır; (As, S;) yahut otlara ve ağaçlara: (JK:) yahut kuru ve çürük. (IAar, TA.) Bir recez şairi der ki, (S,) yani Sakhr, (TA,)
سَمُّ ذَرَارِيحَ رِطَابٍ وَخَشِىْ
[Islak kınkanatlıların zehri ve kuru]; (S, TA;) mânâsı **وَخَشِىٍّ** olup iki **ى**’dan birini şiir zaruretiyle düşürmüştür. (IB, TA.)

خَاشٍ
**خَاشٍ** ذ : **خَشْيَانُ**’a bak.

أَخْشَى
**أَخْشَى** ذ Daha [ve en] korkulu, yahut korkulan, [yahut ürkülen,] (S, K,) kıyas dışıdır, (K,) meçhulden [fiilden] olması sebebiyle [eş anlamlısı **أَخْوَفُ** gibi]. (TA.) Sen dersin ki, **هٰذَا المَكَانُ أَخْشَى مِنْ ذَاكَ** Bu yer, şundan daha korkulu, yahut daha korkulan, [yahut daha ürkülen,]dir. (S, K. *)

مَخَاشٍ
**مَخَاشٍ** ذ [**مَخْشَاةٌ**’nın çoğulu; aslı **مَخْشَيَةٌ**’dir,] korku [yahut ürküntü] sebepleri; eş anlamlısı **مَخَاوِفُ** [**مَخَافَةٌ**’nın çoğulu: bunun gibi, **مَخْشَاةٌ** da bir mastar ismidir]. (Har p. 138.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَشِيَ
خَشِيَ A ( n. ac. خَشْي 1 ,  خَشْيَة 1t ,  خِشْي 2 ,  خَشْيَاْنُ 33 ),
a.  Feared, dreaded.

خَشَّيَ
خَشَّيَ II ,
a.  Frightened, terrified.

تَخَشَّيَ
تَخَشَّيَ V ,
a.  see I .

خَشْيَة
خَشْيَة 1t ,
a.  Fear, dread; fright, terror.

خَشِي
خَشِي 5 ,
a.  Fearful, timid.

خَاْشِي
خَاْشِي 21 ,  خَشْيَاْنُ 33 .
a.  see 5 .

خَشَيَاْن
خَشَيَاْن 36 ,
a.  see 1t .

مَخْشَاة
مَخْشَاة [ 17tA ],
a.  see 1t .

خَشِيّ
خَشِيّ [ 25 ],
a.  see 5 .

خَشْيَةً أَن
خَشْيَةً أَن
a.  For fear that ! Lest !

##### Türkçe

خَشِيَ
خَشِيَ A ( n. ac. **خَشْي** 1 ,  **خَشْيَة** 1t ,  **خِشْي** 2 ,  **خَشْيَاْنُ** 33 ),
a.  Korktu, çekindi.

خَشَّيَ
خَشَّيَ II ,
a.  Korkuttu, dehşete düşürdü.

تَخَشَّيَ
تَخَشَّيَ V ,
a.  I’e bak.

خَشْيَة
خَشْيَة 1t ,
a.  Korku, çekinme; ürküntü, dehşet.

خَشِي
خَشِي 5 ,
a.  Korkak, ürkek.

خَاْشِي
خَاْشِي 21 ,  **خَشْيَاْنُ** 33 .
a.  5’e bak.

خَشَيَاْن
خَشَيَاْن 36 ,
a.  1t’ye bak.

مَخْشَاة
مَخْشَاة [ 17tA ],
a.  1t’ye bak.

خَشِيّ
خَشِيّ [ 25 ],
a.  5’e bak.

خَشْيَةً أَن
خَشْيَةً أَن
a.  Şundan korkarak ki! Olur ki! (diye)!

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خشي
خَشيَ - يَخْشَى - خِشْيَة
خَشيَ - يَخْشى + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يتوقع إصابته بضر يمكن النجاة منه: يتوقع ويترقب حصول ضرر أو اذى محتمل وليس أكيداً، من كائن أو شيء أو أمر عظيم يملك القدرة على ذلك، ولكن يرافق ذلك نوع من الأمل والرجاء بأن الضرر قد لا يحصل
خِشْيَة: على وزن " فـِعـْـلة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " خَشيَ - يَخْشى": الخشي لأمر مخصوص من كائن مخصوص
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الميل للقيام بفعل مع الخوف والخشية من الفشل أو المكروه"، وهي:
رَهِبَ - يَرْهَبُ، خَافَ - يَخَافُ، خَشيَ - يَخْشَى، نَذِرَ - يَنْذَرُ، حَذِرَ - يَحْذَرُ، شَفِقَ - يَشْفَقُ
خشي - يخشى
 	﴿الذين يبلغون رسالات الله ويخشونه ولا يخشون أحدا إلا الله وكفى بالله حسيبا    (39)﴾ الأحزاب ﴿إنما يعمر مساجد الله من آمن بالله واليوم الآخر وأقام الصلاة وآتى الزكاة ولم يخش إلا الله فعسى أولئك أن يكونوا من المهتدين (18)﴾ التوبة
 	﴿آنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون(44)﴾ المائدة ﴿ومن حيث خرجت فول وجهك شطر المسجد الحرام وحيث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره لئلا يكون للناس عليكم حجة إلا الذين ظلموا منهم فلا تخشوهم واخشوني ولأتم نعمتي عليكم ولعلكم تهتدون(150)﴾ البقرة
 	﴿وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا(37)﴾ الأحزاب
 	﴿ألم تر إلى الذين قيل لهم كفوا أيديكم وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة فلما كتب عليهم القتال إذا فريق منهم يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية وقالوا ربنا لم كتبت علينا القتال لولا أخرتنا إلى أجل قريب قل متاع الدنيا قليل والآخرة خير لمن اتقى ولا تظلمون فتيلا(77)﴾ النساء ﴿الذين قال لهم الناس إن الناس قد جمعوا لكم فاخشوهم فزادهم إيمانا وقالوا حسبنا الله ونعم الوكيل(173)﴾ آل عمران ﴿ألا تقاتلون قوما نكثوا أيمانهم وهموا بإخراج الرسول وهم بدءوكم أول مرة أتخشونهم فالله أحق أن تخشوه إن كنتم مؤمنين (13)﴾ التوبة
الأمر بخشية الله وحده وعدم خشية الذين كفروا
 ﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة
من هم الذين يخشون الله
العلماء بالعلوم الكونية     العلماء بالقرآن﴿ومن الناس والدواب والأنعام مختلف ألوانه كذلك إنما يخشى الله من عباده العلماء إن الله عزيز غفور(28)﴾ فاطر ﴿الله نزل أحسن الحديث كتابا متشابها مثاني تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله ذلك هدى الله يهدي به من يشاء ومن يضلل الله فما له من هاد(23)﴾ الزمر
المهتدون	﴿وأهديك إلى ربك فتخشى (19)﴾ النازعات ﴿فقولا له قولا لينا لعله يتذكر أو يخشى (44)﴾ طه
يخشونه بالغيب	﴿من خشي الرحمان بالغيب وجاء بقلب منيب (33)﴾ق ﴿إن الذين يخشون ربهم بالغيب لهم مغفرة وأجر كبير (12)﴾ الملك
 	﴿الذين يخشون ربهم بالغيب وهم من الساعة مشفقون(49)﴾ الأنبياء
من الساعة مشفقون	﴿الذين يخشون ربهم بالغيب وهم من الساعة مشفقون(49)﴾ الأنبياء ﴿والذين يصلون ما أمر الله به أن يوصل ويخشون ربهم ويخافون سوء الحساب (21)﴾ الرعد
تقشعر جلودهم من مثاني القرآن	﴿الله نزل أحسن الحديث كتابا متشابها مثاني تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله ذلك هدى الله يهدي به من يشاء ومن يضلل الله فما له من هاد(23)﴾ الزمر ﴿إن في ذلك لعبرة لمن يخشى (26)﴾ النازعات
يتقبلون أن يذكروا	﴿سيذكر من يخشى (10)﴾ الأعلى ﴿إلا تذكرة لمن يخشى (3)﴾ طه
يتقبلون أن ينذروا	﴿ولا تزر وازرة وزر أخرى وإن تدع مثقلة إلى حملها لا يحمل منه شيء ولو كان ذا قربى إنما تنذر الذين يخشون ربهم بالغيب وأقاموا الصلاة ومن تزكى فإنما يتزكى لنفسه وإلى الله المصير(18)﴾ فاطر ﴿إنما تنذر من اتبع الذكر وخشي الرحمان بالغيب فبشره بمغفرة وأجر كريم(11)﴾ يس
ثواب من يخشون الله
مفغرة﴿إن الذين يخشون ربهم بالغيب لهم مغفرة وأجر كبير (12)﴾ الملك ﴿جزاؤهم عند ربهم جنات عدن تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا رضي الله عنهم ورضوا عنه ذلك لمن خشي ربه (8)﴾ البينة
الفوز	﴿ومن يطع الله ورسوله ويخش الله ويتقيه فأولئك هم الفائزون (52)﴾ النور ﴿وهو يخشى(9)﴾ عبس
الأمر بخشية اليوم الآخر
 ﴿ياأيها الناس اتقوا ربكم واخشوا يوما لا يجزي والد عن ولده ولا مولود هو جاز عن والده شيئا إن وعد الله حق فلا تغرنكم الحياة الدنيا ولا يغرنكم بالله الغرور(33)﴾ لقمان
العنت	﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء
أن تصيبنا دائرة	﴿فترى الذين في قلوبهم مرض يسارعون فيهم يقولون نخشى أن تصيبنا دائرة فعسى الله أن يأتي بالفتح أو أمر من عنده فيصبحوا على ما أسروا في أنفسهم نادمين(52)﴾ المائدة ﴿قل إن كان آباؤكم وأبناؤكم وإخوانكم وأزواجكم وعشيرتكم وأموال اقترفتموها وتجارة تخشون كسادها ومساكن ترضونها أحب إليكم من الله ورسوله وجهاد في سبيله فتربصوا حتى يأتي الله بأمره والله لا يهدي القوم الفاسقين(24)﴾ التوبة
 	﴿وليخش الذين لو تركوا من خلفهم ذرية ضعافا خافوا عليهم فليتقوا الله وليقولوا قولا سديدا(9)﴾ النساء
دركا	{ ولقد أوحينا إلى موسى أن أسر بعبادي فاضرب لهم طريقا في البحر يبسا لا تخاف دركا ولا تخشى (77)  طه
أن يرهقهما طغيانا وكفرا	﴿وأما الغلام فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا (80)﴾ الكهف
أن تقول فرقت بين بني إسرائيل	﴿قال يبنؤم لا تأخذ بلحيتي ولا برأسي إني خشيت أن تقول فرقت بين بني إسرائيل ولم ترقب قولي(94)﴾ طه
خشية
 ﴿ثم قست قلوبكم من بعد ذلك فهي كالحجارة أو أشد قسوة وإن من الحجارة لما يتفجر منه الأنهار وإن منها لما يشقق فيخرج منه الماء وإن منها لما يهبط من خشية الله وما الله بغافل عما تعملون(74)﴾ البقرة ﴿لو أنزلنا هذا القرآن على جبل لرأيته خاشعا متصدعا من خشية الله وتلك الأمثال نضربها للناس لعلهم يتفكرون(21)﴾ الحشر
من خشية الله مشفقون	﴿يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يشفعون إلا لمن ارتضى وهم من خشيته مشفقون (28)﴾ الأنبياء ﴿إن الذين هم من خشية ربهم مشفقون(57)﴾ المؤمنون
إملاق	﴿ولا تقتلوا أولادكم خشية إملاق نحن نرزقهم وإياكم إن قتلهم كان خطئا كبيرا(31)﴾ الإسراء ﴿قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لأمسكتم خشية الإنفاق وكان الإنسان قتورا(100)﴾ الإسراء
	﴿ألم تر إلى الذين قيل لهم كفوا أيديكم وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة فلما كتب عليهم القتال إذا فريق منهم يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية وقالوا ربنا لم كتبت علينا القتال لولا أخرتنا إلى أجل قريب قل متاع الدنيا قليل والآخرة خير لمن اتقى ولا تظلمون فتيلا(77)﴾ النساء

تصنيف موضوعي
خشية الله
 ﴿ثم قست قلوبكم من بعد ذلك فهي كالحجارة أو أشد قسوة وإن من الحجارة لما يتفجر منه الأنهار وإن منها لما يشقق فيخرج منه الماء وإن منها لما يهبط من خشية الله وما الله بغافل عما تعملون(74)﴾ البقرة ﴿لو أنزلنا هذا القرآن على جبل لرأيته خاشعا متصدعا من خشية الله وتلك الأمثال نضربها للناس لعلهم يتفكرون(21)﴾ الحشر
الأمر بخشية الله
الأمر بخشية الله وحده
 ﴿الذين يبلغون رسالات الله ويخشونه ولا يخشون أحدا إلا الله وكفى بالله حسيبا    (39)﴾ الأحزاب ﴿إنما يعمر مساجد الله من آمن بالله واليوم الآخر وأقام الصلاة وآتى الزكاة ولم يخش إلا الله فعسى أولئك أن يكونوا من المهتدين (18)﴾ التوبة
الأمر بخشية الله وحده وعدم خشية الناس
 ﴿آنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون(44)﴾ المائدة ﴿ومن حيث خرجت فول وجهك شطر المسجد الحرام وحيث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره لئلا يكون للناس عليكم حجة إلا الذين ظلموا منهم فلا تخشوهم واخشوني ولأتم نعمتي عليكم ولعلكم تهتدون(150)﴾ البقرة
 	﴿وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا(37)﴾ الأحزاب
 	﴿ألم تر إلى الذين قيل لهم كفوا أيديكم وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة فلما كتب عليهم القتال إذا فريق منهم يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية وقالوا ربنا لم كتبت علينا القتال لولا أخرتنا إلى أجل قريب قل متاع الدنيا قليل والآخرة خير لمن اتقى ولا تظلمون فتيلا(77)﴾ النساء ﴿الذين قال لهم الناس إن الناس قد جمعوا لكم فاخشوهم فزادهم إيمانا وقالوا حسبنا الله ونعم الوكيل(173)﴾ آل عمران ﴿ألا تقاتلون قوما نكثوا أيمانهم وهموا بإخراج الرسول وهم بدءوكم أول مرة أتخشونهم فالله أحق أن تخشوه إن كنتم مؤمنين (13)﴾ التوبة
الأمر بخشية الله وحده وعدم خشية الذين كفروا
 ﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة
من هم الذين يخشون الله
العلماء بالعلوم الكونية     العلماء بالقرآن﴿ومن الناس والدواب والأنعام مختلف ألوانه كذلك إنما يخشى الله من عباده العلماء إن الله عزيز غفور(28)﴾ فاطر ﴿الله نزل أحسن الحديث كتابا متشابها مثاني تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله ذلك هدى الله يهدي به من يشاء ومن يضلل الله فما له من هاد(23)﴾ الزمر
المهتدون	﴿وأهديك إلى ربك فتخشى (19)﴾ النازعات ﴿فقولا له قولا لينا لعله يتذكر أو يخشى (44)﴾ طه
مظاهر خشية الله على الذين يخشون ربهم
من خشية الله مشفقون﴿يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يشفعون إلا لمن ارتضى وهم من خشيته مشفقون (28)﴾ الأنبياء ﴿إن الذين هم من خشية ربهم مشفقون(57)﴾ المؤمنون
يخشونه بالغيب	﴿من خشي الرحمان بالغيب وجاء بقلب منيب (33)﴾ق ﴿إن الذين يخشون ربهم بالغيب لهم مغفرة وأجر كبير (12)﴾ الملك
 	﴿الذين يخشون ربهم بالغيب وهم من الساعة مشفقون(49)﴾ الأنبياء
من الساعة مشفقون	﴿الذين يخشون ربهم بالغيب وهم من الساعة مشفقون(49)﴾ الأنبياء ﴿والذين يصلون ما أمر الله به أن يوصل ويخشون ربهم ويخافون سوء الحساب (21)﴾ الرعد
تقشعر جلودهم من مثاني القرآن	﴿الله نزل أحسن الحديث كتابا متشابها مثاني تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله ذلك هدى الله يهدي به من يشاء ومن يضلل الله فما له من هاد(23)﴾ الزمر ﴿إن في ذلك لعبرة لمن يخشى (26)﴾ النازعات
يتقبلون أن يذكروا	﴿سيذكر من يخشى (10)﴾ الأعلى ﴿إلا تذكرة لمن يخشى (3)﴾ طه
يتقبلون أن ينذروا	﴿ولا تزر وازرة وزر أخرى وإن تدع مثقلة إلى حملها لا يحمل منه شيء ولو كان ذا قربى إنما تنذر الذين يخشون ربهم بالغيب وأقاموا الصلاة ومن تزكى فإنما يتزكى لنفسه وإلى الله المصير(18)﴾ فاطر ﴿إنما تنذر من اتبع الذكر وخشي الرحمان بالغيب فبشره بمغفرة وأجر كريم(11)﴾ يس
ثواب من يخشون الله
مفغرة﴿إن الذين يخشون ربهم بالغيب لهم مغفرة وأجر كبير (12)﴾ الملك ﴿جزاؤهم عند ربهم جنات عدن تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا رضي الله عنهم ورضوا عنه ذلك لمن خشي ربه (8)﴾ البينة
الفوز	﴿ومن يطع الله ورسوله ويخش الله ويتقيه فأولئك هم الفائزون (52)﴾ النور ﴿وهو يخشى(9)﴾ عبس
الأمر بخشية اليوم الآخر
 ﴿ياأيها الناس اتقوا ربكم واخشوا يوما لا يجزي والد عن ولده ولا مولود هو جاز عن والده شيئا إن وعد الله حق فلا تغرنكم الحياة الدنيا ولا يغرنكم بالله الغرور(33)﴾ لقمان
إملاق	﴿ولا تقتلوا أولادكم خشية إملاق نحن نرزقهم وإياكم إن قتلهم كان خطئا كبيرا(31)﴾ الإسراء ﴿قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لأمسكتم خشية الإنفاق وكان الإنسان قتورا(100)﴾ الإسراء
العنت	﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء
أن تصيبنا دائرة	﴿فترى الذين في قلوبهم مرض يسارعون فيهم يقولون نخشى أن تصيبنا دائرة فعسى الله أن يأتي بالفتح أو أمر من عنده فيصبحوا على ما أسروا في أنفسهم نادمين(52)﴾ المائدة ﴿قل إن كان آباؤكم وأبناؤكم وإخوانكم وأزواجكم وعشيرتكم وأموال اقترفتموها وتجارة تخشون كسادها ومساكن ترضونها أحب إليكم من الله ورسوله وجهاد في سبيله فتربصوا حتى يأتي الله بأمره والله لا يهدي القوم الفاسقين(24)﴾ التوبة
 	﴿وليخش الذين لو تركوا من خلفهم ذرية ضعافا خافوا عليهم فليتقوا الله وليقولوا قولا سديدا(9)﴾ النساء
دركا	{ ولقد أوحينا إلى موسى أن أسر بعبادي فاضرب لهم طريقا في البحر يبسا لا تخاف دركا ولا تخشى (77)  طه
أن يرهقهما طغيانا وكفرا	﴿وأما الغلام فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا (80)﴾ الكهف
أن تقول فرقت بين بني إسرائيل	﴿قال يبنؤم لا تأخذ بلحيتي ولا برأسي إني خشيت أن تقول فرقت بين بني إسرائيل ولم ترقب قولي(94)﴾ طه
مختار الصحاح
● [خشي] خ ش ي: خَشِيَ بالكسر خَشْيَةً أي خاف فهو خَشْيَانُ والمرأة خَشْيَا وهذا المكان أخْشَى من ذاك أي أشد إخافة وقول الشاعر ولقد خشيت بأن من تبع الهدى سكن الجنان مع النبي محمد قالوا معناه علمت وقوله تعالى ﴿فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا﴾ قال الأخفش معناه كرهنا
الراغب
خشى
- الخشية: خوف يشوبه تعظيم، وأكثر ما يكون ذلك عن علم بما يخشى منه، ولذلك خص العلماء بها في قوله: }إنما يخشى الله من عباده العلماء﴿[فاطر/28]، وقال:﴾وأما من جاءك يسعى *** وهو يخشى﴿[عبس/8 - 9]،﴾من خشي الرحمن بالغيب﴿[ق/33]،﴾فخشينا أن يرهقهما﴿[الكهف/80]،﴾فلا تخشوهم واخشوني﴿[البقرة/150]،﴾يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية﴿[النساء/77]، وقال:﴾الذين يبلغون رسالات الله ويخشونه ولا يخشون أحدا إلا الله﴿[الأحزاب/39]،﴾وليخش الذين... ﴿الآية [النساء/9]، أي: ليستشعروا خوفا من معرته، وقال تعالى:﴾ولا تقتلوا أولادكم خشية إملاق﴿[الإسراء/31]، أي: لا تقتلوهم معتقدين مخافة أن يلحقهم إملاق،﴾لمن خشي العنت{ [النساء/25]، أي: لمن خاف خوفا اقتضاه معرفته بذلك من نفسه.
ملخص اللسان
1.     الخَشْيَة: الخَوْف. خَشِيَ الرجل يخْشى خَشْية أَي خاف.- خَشِيَه يَخْشاه خَشْياً وخَشْيَة   - وخَشَّاهُ بالأَمْر تَخْشِيَة أَي خَوَّفَه.
2.     دَافَع الناسَ وخاشى   بهم أَي أَبْقى عليهم وحَذِر فانْحازَ؛ خاشى: فاعَلَ من الخَشْية.   خاشَيْت فلاناً: تارَكْته
3.     لخَشْية من الله   معناها الكَراهة، ومن الآدَمِيِّين الخوفُ،
4. خَشِيت   هنا بمعنى: رَجَوْت.
5.     والخَشِيُّ، على فَعِيلٍ، مثل   الحَشِيِّ: اليابسُ من النَّبْتِ؛
6.    خَشِيتُ بأَنَّ مَنْ تَبِعَ الهُدى   سَكَنَ الجنانَ مع النبيِّ مُحَمَّدِ   صلى الله عليه وسلم. قالوا: معناه علمت،
لسان العرب
● -    خشي: الخَشْيَة: الخَوْف. خَشِيَ الرجل يخْشى خَشْية أَي خاف. قال ابن   بري: ويقال في الخَشْية الخَشَاةُ؛ قال الشاعر:   كأَغْلَبَ من أُسُودِ كِرَاءَ وَرْدٍ،   يَرُدُّ خَشايَةَ الرَّجُل الظَّلوم   كِراءُ: ثَنِيَّة بِيشَةَ. ابن سيده: خَشِيَه يَخْشاه خَشْياً وخَشْيَة   وخَشاةً ومَخْشاةً ومَخْشِيةً وخِشياناً وتَخَشَّاه كلاهما خافَهُ، وهو   خاشٍ وخَشٍ وخَشْيانُ، والأُنثى خَشْيا، وجمعهما معاً   خَشايا، أَجروه مُجْرى الأَدْواء كحَباطَى وحَباجَى ونحوهما لأَن   الخَشْية كالدَّاء. ويقال: هذا المكان أَخْشى من ذلك أَي أَشدُّ خوفاً؛ قال   العجاج:   قَطَعْت أَخْشاهُ إِذا ما أَحْبَجا   وفي حديث خالد: أَنه لما أَخَذ الراية يومَ مُوته دَافَع الناسَ وخاشى   بهم أَي أَبْقى عليهم وحَذِر فانْحازَ؛ خاشى: فاعَلَ من الخَشْية.   خاشَيْت فلاناً: تارَكْته. وقوله عز وجل: فَخَشِينا أَن يُرْهِقَهما طُغياناً   وكُفراً؛ قال الفرّاء: معنى فَخَشِينا أَن يُرْهِقَهما طُغياناً وكُفراً؛   قال الفرّاء: معنى فَخَشينا أَي فعَلِمْنا، وقال الزجاج: فَخَشِينا من   كلام الخَضِر، ومعناه كَرِهْنا، ولا يجوز أَن يكون فَخَشِينا عن الله،   والدليل على أَنه من كلام الخَضِر قوله: فأَرَدْنا أَن يُبْدِلَهُما   ربُّهما، وقد يجوز أَن يكون فَخَشِينا عن الله عز وجل، لأَنّ الخَشْية من الله   معناها الكَراهة، ومن الآدَمِيِّين الخوفُ، ويكون قوله حينئذ فأَرَدْنا   بمعنى أَراد الله. وفي حديث ابن عمر: قال له ابن عباس لقَد أَكْثَرْتَ من   الدعاء بالموت حتى خَشِيتُ أَن يكونَ ذلك أَسْهَلَ لك عند نُزُوله؛ خَشِيت   هنا بمعنى: رَجَوْت. وحكى ابن الأَعرابي: فَعَلْت ذلك خَشاةَ أَن يكون   كذا؛ وأَنشد:   فتَعَدَّيْتُ خَشاةً أَنْ يَرَى   ظالمٌ أَني كما كان زََعَمْ   وما حَمَلَه على ذلك إِلاَّ خِشْيُ   فلان   (* قوله «الا خشي فلان» ضبط في المحكم بفتح الخاء وكسرها مع سكون   الشين فيهما). وخَشَّاهُ بالأَمْر تَخْشِيَة أَي خَوَّفَه. وفي المثل: لقد   كُنْت وما أُخَشَّى بالذِّئْبِ. ويقال: خَشّ ذُؤَالَةَ بالحِبالة، يعني   الذئب. وخاشاني فَخَشَيْتُه أَخْشِيهِ: كنتُ أَشَدَّ منه خَشْيَةً. وهذا   المكانُ أَخْشى من هذا أَي أَخْوَفُ، جاء فيه التعجبُ من المفعول، وهذا   نادر، وقد حكى سيبويه منه أَشياء. والخَشِيُّ، على فَعِيلٍ، مثل   الحَشِيِّ: اليابسُ من النَّبْتِ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:   كأَنَّ صَوْتَ شُخْبِها، إِذا خَمى،   صَوْتُ أَفاعٍ في خَشِيٍّ أَعْشَما   يَحْسَبُه الجاهلُ، ما كان عَما،   شَيْخاً على كُرْسيِّه مُعَمَّما   لو أَنَّه أَبانَ أَو تَكَلَّما،   لكان إِيَّاه، ولكن أَحْجَما   قال: الخَشِيُّ اليابس العَفِنُ، قال: وخَمى بمعنى خَمَّ، وقوله: ما كان   عَمَا، يقول نظر إِليه من بُعْدٍ، شَبَّهَ اللبن بالشَّيْخِ؛ قال   المنذري: اسْتَثْبتُّ فيه أَبا العباس فقال يقال خَشِيّ وحَشِيّ ؛ قال ابن   سيده: ويروى في حَشِيٍّ وهو ما فسد أََصله وعَفِنَ وهو في موضعه. ويقال:   نَبْتٌ خَشِيٌّ وحَشِيٌّ أَي يابس. ابن الأَعرابي: الخَشَا الزرع الأَسْود من   البَرْد، والخَشْوُ الحَشَفُ من التَّمْر. وخَشَت النخلةُ تَخْشُو   خَشْواً: أَحْشَفَتْ، وهي لغة بَلْحرث بن كعب؛ وقول الشاعر:   إِنَّ بَني الأَسْودِ أََخْوالُ أَبي   فإِنَّ عندِي، لو رَكِبتُ مِسْحَلي،   سَمَّ ذَرارِىحَ رِطابٍ وخَشِي   أَراد: وخَشِيّ فحذَف إِحدى الياءين للضرورة، فمن حذف الأُولى اعتلَّ   بالزياد ة وقال: حذفُ الزائد أَخف منْ حذف الأَصل، ومن حَذف الأَخيرة   فلأَنَّ الوزن إِنما ارتدع هنالك؛ وأَنشد ابن بري:   كأَنَّ صوتَ خِلْفِِها والخِلْفِ،   والقادِمَيْن عند قَبْضِ الكَفِّ،   صوتُ أَفاعٍ في خَشِيِّ القُفّ   قال: قوله صوت خلِفها؛ والخلف مثل قول الآخر:   بَيْن فَكِّها والفَكِّ   وقول الشاعر:   ولقد خَشِيتُ بأَنَّ مَنْ تَبِعَ الهُدى   سَكَنَ الجنانَ مع النبيِّ مُحَمَّدِ   صلى الله عليه وسلم. قالوا: معناه علمت، والله أَعلم.
مقاييس اللغة:
(خشي)  الخاء والشين والحرف المعتل يدلُّ على خَوف وذُعْر، ثمّ يحمل عليه المجاز. فالخَشيَة الخَوْف. ورجلٌ خَشْيَانُ. وخاشانِي فلانٌ فخشَيْتُه، أي كنتُ أشّد خَشْيةً منه.
والمجاز قولهم خَشِيت بمعنى عَلِمت. قال:
ولقد خَشِيت بأنَّ مَن تَبِعَ الهُدى *** سكَنَ الجِنَانَ مع النبيِّ محمدِ([8])
أي علِمتُ. ويقال هذا المكانُ أخْشَى من ذلك، أي أشدُّ خوفاً.
ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن الجمعُ بينهما على بُعدٍ، الخَشْوُ: التمر الحَشَف. وقد خَشَتِ النَّخلةُ تَخْشُو خَشْواً. والخَشِيُّ من اللّحم([9]): اليابسُ.
القاموس المحيط:
ي خَشِيَهُ، كرضِيَهُ، خَشْياً، ويُكْسَرُ، وخَشْيَةً وخَشاةً ومَخْشاةً ومَخْشِيَةً وخَشَيَاناً، وتَخَشَّاهُ خافَهُ، وهو خاشٍ وخَشٍ، وهي خَشْياءُ ج خَشَايَا وخشاه تَخْشِيَةً خَوَّفَهُ. وخاشانِي فَخَشَيْتُه كنتُ أشَدَّ منه خَشْيَةً. وهذا المكانُ أخْشَى، أي أَخْوَفُ، نادِرٌ. وكغَنِيٍّ يابِسُ النَّبْتِ. والخَشاءُ، كسَماءٍ الجَهادُ من الأرض.
تاج العروس:
ى ( خشيه كرضيه ) يخشاء ( خشيا ) بالفتح ( ويكسر وخشية وخشاة ومخشاة مخشية ) على مفعلة ( وخشيانا ) محركة فهذه سبعة مصادر اقتصر الجوهرى منها على خشية وذكرهن ابن سيده ما عدا خشيا بالكسر وذكر ابن برى الخشاة وأنشد له قول الشاعر كأغلب من أسود كرأ ورد * يرد خشاته الرجل الظلوم قال كراء ثنية بيشة وحكى ابن الاعرابي فعلت ذلك خشاة أن يكون كذا وأنشد فتعديت خشاة ان يرى * ظالم أنى كما كان زعم قال شيخنا وقد نظم ابن مالك هذه المصادر في قوله خشيت خشيا ومخشاة ومخشية * وخشية وخشاة ثم خشيانا ثم قال وقد قصر عما للمنصف إذ يبقى عليه تحشاة الا أن يقال انه لم يذكرها لغرابتها إذ قيل انها لا تعرف عن غير المصنف والظاهر انها في الحكم * قلت هذا غير صحيح إذ لم يذكر المصنف غير سبعة مصادر وأما تحشاة الذى ظنه مصدرا فليس هو كما ظنه بل هو معطوف على قوله خشيه وهو فعل ماض من باب التفعل خشيه ( وتخشاه ) كلاهما بمعنى ( خافه ) هذا هو الحق في سياق المصنف وسبب هذا الغلط عدم وجود النسخ المضبوطة المصححة وربما يكون من عدم المعرفة في اصطلاحه فربما يعتمد الانسان على كلمة غير مضبوطة أو ضبطت على خطأ فينسبها للمصنف وهذا أمر خطر قد وقع فيه كثير من المصنفين الذين ينقلون عبارة القاموس في كتبهم ويستشهدون بها كما وقع ذلك لشيخ مشايخنا العارف بالله تعالى مولانا السيد مصطفى بن كمال الدين البكري فانه ذكر في شرحه على ورد السحر عند قوله عالى الدرج فضبطه بضمتين وانه جمع درجة محركة وساق عبارة المصنف بنصه وفى آخرها جمعه درج فسبق على ظنه أنه جمع للدرجة وانما هو جمع للدرجة بالضم للخرقه وقد نبهت على ذلك في رسالة صغيرة سميتها تعليق السرج على الدرج ثم قول شيخنا الغرابتها وانها لا تعرف هو كلام صحيح وقوله والظاهر أنها في المحكم رجم بالغيب وعدم اطلاع في حالة الكتابة على نسخة
المحكم ونحن ذكرنا لك الذى في المحكم وانه ساق فيه على هذا النمط ما عدا خشيا بالكسر فانه ذكره الصاغانى في التكلمة ثم قال وبقى عليه أيضا خشيا بالكسر فانها في كلام المصنف دون ابن مالك هو صحيح ولم يذكره في المحكم أيضا ثم قال ويبقى النظر وفي ذكرهم خشيان مع ما قررناه غير مرة ان فعلان بالفتح لا يعرف في المصادر الا في كلمتين ليان وشنان في لغة ولم يذكروا الخشيان في المستثنى بل قالوا لا ثالث لهما والله أعلم فتأمل * قلت هو كما ذكر وكأن ابن مالك سكنه لضرورة الشعر على أنى وجدت بخط الارموى في نسخة المحكم خشيانا بالكسر فعلى هذا لا ضرورة فتأمل ثم تفسيره الخشية بالخوف صريح في ترادفهما والذى صرح به الراغب وغيره أن الخشية خوف مشوب بعظمة ومهابة وقال قوم خوف مقترن بتعظيم وكلاهما صحيح ظاهر ( وهو خاش وخش ) وخشيان الا خير اقتصر عليه الجوهرى ( وهى خشى ) على القياس ويقال أيضا خشيانة على خلافه كما جزم به المرز وقى قال شيخنا ولعله في لغة أسد * قلت وفى التكملة امرأة خشيانة تحشى كل شئ ( ج ) أي جمعهما معا ( خشايا ) أجروه مجرى الادواء كحبا طى وحبا جى نحو هما
لان الخشية كالداء ( وخشاه ) بالامر ( تخشية ) أي ( خوفه ) يقال خش ذؤالة بالحبالة يعنى الذئب نقله الجوهرى وفى المثل لقد كنت وما أخشى بالذئب أي ما أخوف ( و ) يقال ( خاشانى ) فلان ( فخشيته ) بالفتح أخشية بالكسر عن أبى عبيد أي ( كنت أشد منه خشية ) نقله الجوهرى ( و ) يقال ( هذا المكان أخشى ) من ذاك ( أي أخوف ) وفي الصحاح أي أشد خوفا قال العجاج * فقطعت اخشاه إذا ما أحبجا * وفى المحكم جاء فيه التعجب من المفعول وهذا ( نادر ) وقد حكى سيبويه منه أشياء ( و ) الخشى ( كغنى يابس النبت ) مثل الحشى بالحاء نقله الجوهرى عن الاصمعي ولكنه قال اليابس ولم يذكر النبت وقال ابن الاعرابي هو اليابس العفن وأنشد كأن صوت شخبها إذا خمى * صوت أفاع في خشى أغشما يحسبه الجاهل ما كان عمى * شيخا على كرسيه معمما لو انه ابان أو تكلما * لكان اياه ولكن أحجما وقال المنذرى استفتيت فيه شيخنا أبا العباس فقال يقال فيه خشى وحشى نقله الازهرى وأنشد ابن برى كان صوت خلفها والخلف * والقادمين عند قنص الكف * صوت أفاع في خشى القف وأنشد الجوهرى للراجز وهو صخر ان بنى الاسود أخوال أبى * فان عندي لو ركبت مسحلى * سم ذراريح رطاب وخشى قال ابن برى أراد وخشى فحذف احدى الياءين ضرورة فمن حذف الاول اعتل بالزيادة وقال حذف الزائد أخف من حذف الاصل ومن حذف الاخيرة فلان الوزن انما ارتدع هنالك ( والخشاء كسماء الجهاد من الارض ) نقله الصاغانى * ومما يستدرك عليه الخشية الرجاء نقله الراغب وبه فسر حديث عمر قال له ابن عباس لقد أكثرت من الدعاء بالموت حتى خشيت ان يكون ذلك أسهل لك عند نزوله أي رجوت قال الجوهرى وقال الشاعر ولقد خشيت بأن من تبع الهدى * سكن الجنان مع النبي محمد صلى الله تعالى عليه وسلم قالوا معناه علمت * قلت ويحتمل ان يكون ومعناه رجوت وقوله عز وجل فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا قال الفراء أي فعلمنا وقال الزجاج هو من كلام الخضر ومعناه كر هنا وخاشى فلانا مخاشاة تاركه وخاشى بهم أي اتقى عليهم وحذر فانحاز ومخشى كرمى اسم

_Türkçe çeviri henüz yok_
