# خصر (خ-ص-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B5%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ص - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والصاد والراء معهما
خ ص ر، خ ر ص، ص خ ر، ر خ ص، ص ر خ مستعملات ر ص خ مهمل
خصر:
الخَصْرُ: وسط الإنسان. والخاصرتان: ما بين الحَرْقَفة والقُصَيْرَي. وخَصْرُ القَدَم: أخمصها. وقد مُخَصَّرةٌ ومَخْصُورة، ويدٌ مُخَصَّرةٌ، إذا كان في رُسْغِها تخصير. كأنه مربوط، وفيه منز مستدير. ورجل مخصر: مَخْصُور البطن أو القدم.
وخَصْرُ الرمل: طريق أعلاه وأسفلُه في الرمل خاصةً. والخصَرْ ُمن بيوت الأعراب: موضعها.
والإختصار في الكلام: ترك الفضول، واستيجاز ما يأتي على المعنى. و كذلك الإختصار في الطريق. وفي الجز: ألا تستأصله.
والمخُاصَرَةُ في البضع: أن يضرب بيده إلى خضرها والخَضَرُ: البرد الذي يجده الإنسان في أطرافه، قال:
رأت رجلاً أما إذا الشمس عارضت		فيضحي وأدما بالعشي فَيَخْـصَـرُ
وثغر خَصِيرٌ: بارد المقبل. وفلان مخاصِرُ فلانٍ، إذا أخذ بيده في المشي وهو بجنبه، قال:
ثم خاصرتها إلى القبة الحـم		راء تمشي في مرمرٍ مسنونِ
والمِخْضَرَةُ: عصاً أو نحوها بيد صاحبها.
ونهي عن التَّخَصُّر في الصلاة، وهو وضع اليدين على الخاصِرة.
خرص: الخَرْصُ: الكذب، والخرّاصون في قوله جل وعز: "قتل الخَرّاصون": الكذابون، ويَخْرُصُون: يكذبون.
والخَرْص: الحَزْرُ في العدد والكيل، والخارص: يَخْرُص ما على النخلة، ثم يقسم الخراج على ذلك.
والخَرِيضُ: شبه حوضٍ واسعٍ ينبثق فيه الماء من نهر، ثم يعود إلى النهر، والخريص ممتليء.
قال عدي:
والمشرفُ المشمولُ يسقي بـه		أخضرَ مَطْموثاً كماءِ الخَريصُ
المطموثُ: الذي شرب به مرةً بعد مرة.
والخُرِصُ: القُرْطُ بحبةٍ واحدةٍ في حلقةٍ واحدةٍ، والجميع: خِرَصة.
والخُرِصُ من الرماح: رمحٌ قصير يتخذ من خشبٍ منحوت، وقد يقال لدقاق القناة وقصارها: خِرصان، والواحد: خُرْصٌ، قال:
وفي خيزومه خرْصٌ طَرِيرُ
أي: دقيق لطيف.
والخُرصُ: العودُ.
والخَرِصُ: الذي به جُوعٌ وبردٌ صخر: الصَّخْرُ: عظامُ الحجارة وصلابها. والصّاخِرُ: إناء من خزف. والصَّخِيرُ: نبات.
رخص: الرَّخْصُ: الناعم من كل شيء. ومن المرأة بشرتها ورقتها، ورخَاصةُ أناملها: لينها.
وقد رَخُص رخاصةً ورُخُوصِةً أيضاً.
وثوبٌ رخيصٌ: ناعمٌ.
والرُّخْصُ في الأشياء: بيع رخيصٌ. رَخُص رُخْصاً. وارْتَخَصْتُه: اشتريتهُ رَخيصاً، وأَرْخَصته: جعلته رَخيصاً.
والموت الرَّخيصُ: الذريع.
والرُّخْصةُ: تَرْخيصُ الله للعبد في أشياء خففها عليه. ورخصت له في كذا : أذنت له بعد النهي عنه.
صرخ: الصَّرْخةُ: صيحة شديدة عند فزعةٍ أو مصيبة. والصَّريخُ: الذي يأتي قوماص يستغيث بهم عند غارةٍ، أو ينعي لهم ميتاً والمُسْتَصْرِخُ: المستغيث. والمُصْرِخُ: المغيث. والاصْطِراخُ: التَّصارُخ.
والصَّريخُ: المفزع والمعين، أصَْرخْتُم: أعنتهم.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الصاد** ve **الراء** onlarla birlikte

خ ص ر، خ ر ص، ص خ ر، ر خ ص، ص ر خ استعمال edilenler; ر ص خ ihmal edilmiş.

**خصر**:
**الخَصْرُ**: insanın ortası. Ve **الخاصرتان**: **الحَرْقَفة** ile **القُصَيْرَي** arasındaki şey. Ve **خَصْرُ القَدَم**: onun tabanı. Ve (şöyle denir:) **مُخَصَّرةٌ** ve **مَخْصُورة**; ve **يدٌ مُخَصَّرةٌ**, eğer onun **رُسْغِ**inde **تخصير** varsa. Sanki bağlanmış gibidir; ve onda yuvarlak bir çöküntü vardır. Ve **رجل مخصر**: karınca yahut ayakça **مَخْصُور** olan.

Ve **خَصْرُ الرمل**: özellikle kumda, üstü ve altı (kum) içinde olan bir yol. Ve **الخصَرْ** bedevîlerin evlerinden: onun yeri.

Ve sözde **الإختصار**: fazlalığı terk etmek ve manaya gelen şeyi kısaltmak. Ve yine yolda **الإختصار**. Ve kırpmada: onu kökünden kazımamandır.

Ve **المخُاصَرَةُ** cinsel birleşmede: elini onun **خضر**ına vurmasıdır; ve **الخَضَرُ**: insanın uçlarında bulduğu soğukluktur; dedi ki:
رأت رجلاً أما إذا الشمس عارضت		فيضحي وأدما بالعشي فَيَخْـصَـرُ

Ve **ثغر خَصِيرٌ**: ön tarafı soğuk (olan). Ve falan, falanın **مخاصِرُ**udur; eğer yürüyüşte onun elini tutarsa ve o onun yanındaysa; dedi ki:
ثم خاصرتها إلى القبة الحـم		راء تمشي في مرمرٍ مسنونِ

Ve **المِخْضَرَةُ**: sahibinin elinde bir değnek yahut onun benzeri.

Ve namazda **التَّخَصُّر** yasaklandı; o, iki elin **الخاصِرة** üzerine konulmasıdır.

**خرص**: **الخَرْصُ**: yalan. Ve Yüce ve Aziz olanın sözü içinde **الخرّاصون**: “قتل **الخَرّاصون**”: yalancılar; ve **يَخْرُصُون**: yalan söylerler.

Ve **الخَرْص**: sayıda ve ölçüde tahmin etmektir; ve **الخارص**: hurma ağacında olanı **يَخْرُص** eder, sonra haracı bunun üzerine taksim eder.

Ve **الخَرِيضُ**: geniş bir havuz benzeri; onda su bir nehirden fışkırır, sonra nehre döner; ve **الخريص** doludur.

Adiyy dedi:
والمشرفُ المشمولُ يسقي بـه		أخضرَ مَطْموثاً كماءِ الخَريصُ

**المطموثُ**: onunla bir defadan sonra bir defa (tekrar tekrar) içilmiş olan.

Ve **الخُرِصُ**: tek bir halka içinde tek bir taneden (oluşan) küpe; ve hepsi: **خِرَصة**.

Ve mızraklardan **الخُرِصُ**: yontulmuş ağaçtan yapılan kısa bir mızrak; ve kamışın ince ve kısa olanlarına **خِرصان** denebilir; tekili: **خُرْصٌ**; dedi ki:
وفي خيزومه خرْصٌ طَرِيرُ

Yani: ince, latif.

Ve **الخُرصُ**: çubuk.

Ve **الخَرِصُ**: onda açlık ve soğuk bulunan kimse.

**صخر**: **الصَّخْرُ**: taşların iri olanı ve sert olanı. Ve **الصّاخِرُ**: çömlekten bir kap. Ve **الصَّخِيرُ**: bir bitki.

**رخص**: **الرَّخْصُ**: her şeyin yumuşak olanı. Ve kadından, onun derisi ve inceliği; ve **رخَاصةُ أناملها**: onun yumuşaklığı.

Ve **رَخُص** etti: **رخاصةً** ve **رُخُوصِةً** de.

Ve **ثوبٌ رخيصٌ**: yumuşak.

Ve eşyalarda **الرُّخْصُ**: ucuz satış. **رَخُص** etti: **رُخْصاً**. Ve **ارْتَخَصْتُه**: onu ucuza satın aldım. Ve **أَرْخَصته**: onu ucuz yaptım.

Ve **الموت الرَّخيصُ**: hızlı (ölüm).

Ve **الرُّخْصةُ**: Allah’ın kula, kendisine hafiflettiği bazı şeylerde ruhsat vermesidir. Ve “ona şunda **رخصت**”: onu yasakladıktan sonra ona izin verdim.

**صرخ**: **الصَّرْخةُ**: korku yahut musibet anında şiddetli bir çığlık. Ve **الصَّريخُ**: bir baskın sırasında yardım istemek için bir kavme gelen, yahut onlara bir ölüyü haber veren kimse. Ve **المُسْتَصْرِخُ**: yardım isteyen. Ve **المُصْرِخُ**: yardım eden. Ve **الاصْطِراخُ**: karşılıklı bağırışma.

Ve **الصَّريخُ**: sığınılan ve yardımcı; **أصَْرخْتُم**: onlara yardım ettiniz.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخَصْرُ: وَسَطُ الإنسان. وكَشْحٌ مُخَصَّرٌ، أي دَقيق. ونَعْلٌ مُخَصَّرَةٌ. ورجلٌ مَخصَّرُ القدمينِ: إذا كانت قَدَمُهُ تَمَسُّ الأرضَ من مُقدَّمِها وعَقِبِها ويَخْوى أَخْمَصُها مع رِقَةٍ فيه. والخاصِرَةُ: الشاكلة. والخَصَرُ بالتحريك: البَرْدُ. وقد خَصِرَ الرجل، إذا آلَمَهُ البَرْدُ في أطرافه. يقال: خَصِرَتْ يَدي. وخَصِرَ يوْمُنا: اشتدّ برْدُهُ. وماءٌ خَصِرٌ: باردٌ. قال الشاعر:
رُبَّ خالٍ ليَ لَوْ أَبْـصَـرْتَـهُسَبِطِ المِشْيَةِ في اليَوْمِ الخَصِرْ
والمِخْصَرَةُ كالسَوْطِ، وكلُّ ما اخْتَصَرَ الإنسانُ بيده فأمْسَكَهُ من عَصا ونحوها. قال الشاعر:
يَكادُ يُزيلُ الأَرْضَ وَقْعُ خطَابهمإذا وصَلوا أَيْمانَهُمْ بالمَخاصِـرِ
وخاصَرَ الرجُلُ صاحِبَهُ، إذا أخذ بيده في المَشْي. قال عبد الرحمن بن حسان:
ثم خاصَرْتُهاا إلى القُبَّةِ الخَضْراءِ تَمْشي في مَرْمَرٍ مَسْنونِ
وتَخاصَرَ القَوْمُ، إذا أخذَ بعضُهم بيد بعض. والمُخاصَرَةُ: المُخازَمَةُ، وهو أن يأخذ صاحِبُكَ في طريقٍ وتأخذ أنت في غيره، حتَّى تلتقيا في مكان. واختصار الطريق: سُلوكُ أقْرَبِه، واختصار الكلامِ: إيجازُه.

##### Türkçe

**الخَصْرُ**: insanın ortası. Ve **كَشْحٌ مُخَصَّرٌ**, yani ince. Ve **نَعْلٌ مُخَصَّرَةٌ**. Ve **رجلٌ مَخصَّرُ القدمينِ**: ayağı, önünden ve topuğundan yere değdiği ve onun **أَخْمَصُ**’u, onda bir incelikle birlikte boş kaldığı zaman. Ve **الخاصِرَةُ**: şekil. Ve harekeli olarak **الخَصَرُ**: soğuk. Ve adam **خَصِرَ**, uçlarında soğuk ona acı verdiği zaman. Denir: **خَصِرَتْ يَدي**. Ve **خَصِرَ يوْمُنا**: onun soğuğu şiddetlendi. Ve **ماءٌ خَصِرٌ**: soğuk. Şair dedi ki:
رُبَّ خالٍ ليَ لَوْ أَبْـصَـرْتَـهُسَبِطِ المِشْيَةِ في اليَوْمِ الخَصِرْ
Ve **المِخْصَرَةُ** kamçı gibi; ve insanın eliyle kısaltıp da tuttuğu her şey; asadan ve benzerinden. Şair dedi ki:
يَكادُ يُزيلُ الأَرْضَ وَقْعُ خطَابهمإذا وصَلوا أَيْمانَهُمْ بالمَخاصِـرِ
Ve adam, arkadaşını **خاصَرَ**, yürüyüşte onun elinden tuttuğu zaman. Abdurrahman b. Hassan dedi ki:
ثم خاصَرْتُهاا إلى القُبَّةِ الخَضْراءِ تَمْشي في مَرْمَرٍ مَسْنونِ
Ve kavim **تَخاصَرَ**, bazısı bazısının elinden tuttuğu zaman. Ve **المُخاصَرَةُ**: **المُخازَمَةُ**; o da, arkadaşının bir yolda tutması ve senin başka bir yolda tutmandır; ta ki bir yerde buluşasınız. Ve yolun **اختصار**’ı: onun en yakınına girmek; ve sözün **اختصار**’ı: onun veciz kılınması.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ص ر
خصر ، خرص ، صرخ ، صخر ، رخص ، رصخ : مستعملات .
خصر : قال الليث : الْخَصْرُ : وسَط الإنسان ،
والخاصرَتان : ما بين الْحَرْقَفَةِ والقُصَيْرَى .
وهو ما قَلَصَتْ عنه القُصْرَيَانِ ، وتقدَّم من
الحَجَبَتَيْن وما فوق الخَصْرِ من الْجِلدَة :
الرَّقيقة الطِّفْطِفَةِ .
ويقال : رجلٌ ضخمُ الخَوَاصر وخَصْرُ
القَدَم : هو أَخْمَصُهَا ، وقدم مُخَصَّرَةٌ
ومَخْصُورَةٌ ، ويَدٌ مُخَصَّرَةٌ _ إذا كان في
رُسْغِها تَخصِيرٌ _ كأنه مربوط ، أو فيه مَحَزٌّ
مستديرٌ ، ورجُلٌ مُخَصَّرٌ : مَخْصُورُ البَطْن
أو القَدَم ، وخَصْرُ الرَّمْل : طريقٌ أعلاه
وأسفلُه : في الرِّمال خاصّةً . وأنشد :
أَخَذْنَ خَصُورَ الرَّمْلِ ثُمَّ جَزَعْنَهُ
والخَصْرُ : من بُيوت الأعراب ، مَوْضِعُه
لطيفٌ ، والاخْتِصَارُ في الكلام : أن تَدَعَ
الفُضُولَ ، وتَسْتَوجِزَ الذي يأتي على
المعنى ، وكذلك الاخْتصارُ في الطريق ،
والاخْتصارُ في الجَزِّ : أن لا تَسْتَأْصِلَه .
وفي الحديث : ) ( أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) خَرَجَ إلَى
البَقِيع ، وَبِيَدِهِ مِخْصرَةٌ لَهُ فَجَلَسَ وَنَكَتَ بِهَا
في الأَرْضِ ) ( .
قال أبو عبيد : المِخْصَرَةُ ما اخْتَصَرَ
الإنسانُ بيده فأَمْسَكَهُ ، مِنْ عَصاً ، أو عَنَزَةٍ
أو عُكَّازَةٍ وما أَشْبَهَها .
قال : ومنه قيل : فلانٌ مُخَاصِرٌ فلان _ إذا
أَمْسَك بيد صاحبه .
وأنشد لعبْدِ الرَّحْمنِ بْنِ حَسَّانٍ :
ثُمَّ خَاصَرْتُهَا إلَى القُبَّةِ الخَضْرَاءِ
تَمشِي في مَرْمَرٍ مَسْنُونِ
_ أي : أخذْتُ بيدها .
وقال الفرَّاء : خَرَجَ القومُ مُتَخَاصِرِينَ _ إذا
كان بعضُهُم آخِذاً بيدِ بَعْضٍ .
قال : ويقالُ : خَاصَرْتُ الرجل وخَازَمْتُه ،
وهو أن تَأْخُذَ في طريقٍ ويأخذَ هو في
غيره ، حتَّى تَلْتَقِيَا في مكانٍ واحدٍ .
ثعلب _ عن ابن الأعرابيِّ _ قال :
المُخَاصَرَة ، أن يَمْشيَ الرجلان ثم يفترقا
ثم يلتقيا على غير ميعاد .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) : ) ( أَنَّهُ نَهَى أَنْ يُصلِّيَ
الرَّجُلُ مُتَخَصِّراً ) ( قيل : معناه : أن يصلي
الرجل وهو واضع يده على خَصْرِه .
وجاء في الحديث ) ( أَنَّه رَاحَةُ أَهْلِ النَّارِ ) ( .
وفي حديث آخرَ : ) ( الْمُتَخَصِّرُون يَوْمَ القِيَامةِ
عَلَى وُجُوههمْ النُّورُ ) ( .
قال أبو العبّاس : معناه : المُصَلُّون بالليل ،
فإذا تَعِبُوا وضعوا أيْدِيَهُمْ على خَوَاصِرِهِمْ
من التَّعَب .
قال : ويكُون معناه أنهم يأتُونَ _ يوم
الْقيامة ، ومعهم أعْمال يتَّكِئُون عليها _
مأخوذٌ من الْمِخْصَرَةِ .
حدثنا عِلِيُّ بنُ الْحُسَيْنِ بن سَعْدِيل _ قال :
حدثنا أحمد بن بُدَيْلٍ _ عن أبي أُسامة عن
هِشام عن محمدِ بْنِ سِيرِينَ عن أبي هريرة _
قال :
) ( نَهَى رَسُولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) أَنْ يُصَلِّي الرَّجُلُ
مُخْتَصِراً ) ( .
وَاخْتُلِفَ في تفسيره ، فقال بعضهُم :
معناه : أن يأخد بيده عصا يتَّكِىءُ عليها .
وقال أبو عبيد : هو أن يصلِّيَ وهو واضِعٌ
يَدَهُ على خَصْرِهِ .
وجاء في الحديث ) ( أَنَّهُ رَاحَةُ أَهْلِ النَّار ) ( .
وقال الليث : الْخَصْرُ : البَرْدُ الذي يَجِدُه
الإنسانُ في أطرافه ، وثَغْرٌ خَصِرٌ : بَارِدُ
الْمُقَبَّل .
وقال أبو عبيد : الْخَصِرُ : الذي يَجِدُ البَرْدَ ،
فإذا كان معه جُوع فهو خَرِصٌ .
شَمِرُ _ عن ابن الأعرابي _ قال : الْخَصْرَانِ
_ من النَّعل _ مُسْتَدَقّهَا ، ونَعْلٌ مُخَصَّرَةٌ :
لها خَصْرَانِ .
ونُهِيَ عن اخْتِصَارِ السَّجْدَةِ ، وهو على
وجهين :
أحدُهمَا : أن يَخْتَصِرَ الآيةَ الَّتي فيها
السجُودُ ، فيسجدَ بها .
والثاني : أن يقرأَ السُّورَةَ ، فإذا انتهى إلى
السَّجْدَة جاوَزَها ، ولم يَسْجُدْ لها .
ومُخْتَصَرَاتُ الطُّرُق : التي تَبْعُدُ في جَدَدٍ
سهْلٍ ، وإذا سُلِكَ الطريقُ الوَعْرُ كان
أَقْرَبَ .
خرص : قال الله جلّ وعزّ : ( قتل الخراصون (
[ الذاريات : 10 ] .
قال الزَّجَّاجُ : ( الخراصون ( : الكذَّابون .
يقال : تَخَرَّصَ فلانٌ عَلَيَّ الباطلَ واخْتَرَصَهُ
_ أي : اخْتَلقه وافتعَله .
قال : ويجوز أن يكون الخراصون الذين
إنما يَتَظَنَّوْنَ الشيء ، لا يحُقُّونَهُ فيعمَلون
بما لا يَعلمون .
وقال الفرَّاء _ في قوله : ( قتل الخراصون ( :
يقول : لُعِنَ الكذَّابون الذين قالوا : مُحمَّدٌ
شاعرٌ ، وساحر وأشْبَاهَ ذلك _ خَرَصُوا
ما لا عِلْمَ لَهُمْ به .
قلتُ : وأصْلُ الْخَرْصِ : التَّظَنِّي فيما
لا يَستَيْقِنُه . ومنه قيل : خَرَصْتُ النَّخْلَ
والكَرْم _ إذا حَزَرْتَ ثمَرَه ، لأن الحَزْر إنما
هو تقديرٌ بِظَنٍّ _ لا إحاطَةٍ ، ثمَّ قيل
للكَذِب : خَرْصٌ ، لِمَا يَدْخُلُه من الظُّنُونِ
الكاذبة .
وكان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يبعث الخُرَّاصَ إلى نَخِيلِ
خَيْبَرَ عند إدراك ثَمَرِها فَيحْزُرُونَهُ رُطباً
كذا ، وتمراً كذَا ، ثم يأخذهم بمَكِيلَةِ ذلك
من التَّمْر الذي يجب له وللْمُوجِفِينَ معه .
وإنما فعلَ ذلك لما فيه من الرِّفقِ
لأصْحاب الثِّمار فيما يأكُلُونَهُ منه ، مع
الاحتياط للفُقراء _ في العُشْر ، ونِصْفِ
العُشْر ولأهل الفَيْءِ _ فيما يَخُصُّهُمْ .
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) : أنَّهُ أَمَرَ بالخَرْصِ في
النَّخْلِ والكَرْمِ خاصَّةً دُونَ الزَّرْع الْقَائِمِ .
وذلك أن ثِمَارَهُما ظاهرةٌ ، والخارِصُ
يُطيفُ بها ، فَيَرَى ما ظهر من الثمار ،
وليس ذلك كالحَبِّ الذي هو في أكمامه .
ابن السكِّيت : خرَصْتُ النخلَ خرْصاً ،
وكَمْ خِرْصُ نَخْلِكَ ؟ _ بكسر الخاء .
وقال الليث : الخَرِيصُ : شِبْهُ حَوْضٍ
واسع ، يَنْفَجِرُ إليه الماءُ من نهْرٍ ثم يعودُ
إلى النهر ، والخَرِيصُ مُمْتَلِىءٌ .
وقال عَدِيٌّ :
والمَشْرَبُ المَصْقُولُ يُسْقَى بهِ
أَخْضَرَ مَطْمَوثاً كماءِ الْخَرِيصْ
قال الأزهري : قرأته في شعر عَدِيّ :
والمَشْرَفُ المَشْمُولُ يُسْقَى به
وقيل _ في تفسيره _ : المَشْرَفُ : إناء كانوا
يشربون به .
وأما الخَرِيصُ : فإن ابن الأعرابي قال :
افْتَرَقَ النَّهْرُ على أربعة وعشرين خريصاً
_ يعني ناحيةً منه .
قال : ويقال : خريصُ النهر : جانِبُه .
قال : والمَشْمُولُ : الطَّيِّبُ ، يقال للرجل
_ إذا كان كريماً _ : إنه لمشمول .
والمَطْمُوثُ : الممسوس .
وقال أبو عبيد : الخَريصُ : الخَليجُ من
البحر .
وقال أبو عمرو : الْخَرِيصُ : جَزِيرَةُ البحر .
أبو عبيد : الخُرْصُ : السِّنانُ وجمعه
خُرْصانٌ .
وقال ابن شميل : الخِرْصُ : الرُّمْحُ اللطيفُ
وجمعه خِرْصانٌ .
قال : والخِرْصانُ : أصلها القُضْبانُ .
وقال قَيْسُ بْنُ الْخَطِيم :
تَرَى قَصَدَ المُرَّانِ مُلْقىً كَأَنَّهُ
تَذَرُّعُ خِرْصَانٍ بأَيْدِي الشَّوَاطِب
وقال غيرُه : جعلَ الْخُرْصَ رُمحاً ، وإنما
هو نِصْفُ السِّنانِ الأعلى _ إلى موضع
الجُبَّة .
قال : ويقال : خِرْصُ الرُّمح ، وخُرْصٌ
وخَرْصٌ _ ثلاث لُغات _ وخِرْصَانٌ :
جماعةٌ .
وقد مَرَّ تفسير البيت في كتاب الْعَيْن .
أبو عبيد _ عن الأصمعي _ : الخُرْصُ
_ أيضاً _ : الْحَلقَةُ من الذهب والفِضَّة .
قلت : وقد قيل للدُّرُوع : خُرْصَانٌ لأنها
حَلَقٌ ، والواحدة : خِرْصٌ ، وأنشد :
سَمُّ الصَّباحِ بِخُرْصَانٍ مُسَوَّمَةٍ
والمَشْرَفِيَّةُ نُهْدِيهَا بأَيْدِيناً
قال بَعْضُهم : أراد بالْخُرْصانِ : الدُّرُوعَ
وتَسْويمُها : حَلَقٌ صُفرٌ فيها .
ورواه بعضُهم :
. . . بِخُرْصانٍ مُقَوَّمَةٍ
فجعلها رِماحاً .
وفي الحديث : ) ( أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وَعَظَ
النِّسَاءَ ، وحَثَّهُنّ على الصَّدَقَةِ فجعلَتِ
المرْأَةُ تُلقِي الخُرْصَ والْخَاتَمَ ) ( .
قال شَمِرٌ : الخُرْصُ : الْحَلْقَةُ الصَّغيرة من
الحُلِيِّ _ كحَلْقَةِ الْقُرْطِ ونحوِها .
وفي حديث سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ : ) ( أنَّ جُرْحَهُ قد
برَأَ ، فَلَمْ يَبْقَ مِنْهُ إلاَّ كالْخُرْصِ ) ( _ أي : في
قِلَّة أثَرِ ما بَقي من الْجُرح .
وقال الليث : الْخُرْصُ : العُودُ ، وأنشد :
ومِزاجُها صَهْباءُ فَتَّ خِتَامَهَا
فَرْدٌ مِنَ الْخُرْصِ الْقِطَاطِ مُثَقَّبُ
قال : وقال الْهُذَلِيُّ في مِثْلِهِ
يُمَشِّي بَينَنَا حَانُوتُ خَمْرٍ
مِنَ الْخُرْصِ الصَّرَاصِرَةِ الْقِطَاطِ
وقال الليث : وقال بَعْضُهم : الخُرْصُ :
أَسْقِيَةٌ مُبَرَّدَةٌ تُبَرِّدُ الشراب .
قلتُ : هكذا رَأَيْتُ ما كتبْتُه في كتاب
الليث .
فأمَّا قولُه : ) ( الخُرْصُ الْعُودُ ) ( . فلا معنى
له ، وكذلك قوله ) ( الخُرْص أَسقِيَةٌ مُبَرِّدَةٌ ) ( ،
والصوابُ عندي في البيتين :
. . . مِن الخُرْسِ الْقِطَاطِ . . .
و مِنَ الْخُرْسِ الصَّرَاصِرَةِ . . .
بالسين _ ، وهم خَدَمٌ عُجْمٌ لا يُفْصِحون
فكأنهم خُرسٍ لا يَنْطِقون .
وقوله :
يُمَشِّي بَيْنَنا حانُوتُ خَمْرٍ
يريد صاحبَ حَانوتِ خَمْرٍ ، فاختَصَرَ
الكلامَ .
ويقال : إبِلٌ خَرِصَةٌ وخَرِصاتٌ _ إذا أصابها
بَرْد وجُوع .
قال الحُطَيْئَةُ :
إذَا مَا غَدتْ مَقْرُورةً خَرِصاتِ
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ : هو يَخْتَرِصُ :
أي يَجعل في الخِرْصِ ما يُريد وهو
الجِرابُ ، ويَكْتَرِصُ _ أَي : يَجْمَع ويَقْلِد .
رخص : قال الليث : الرَّخْصُ : الشيءُ الناعم
اللَّيِّن إن وَصَفْتَ به المرأةَ ، فَرَخَاصَتُها :
نَعْمَةُ بَشَرَتِها ، ورِقَّتُها ، وكذلك رَخَاصَةُ
أَنامِلِها : لِينُها _ وإن وصفْتَ به البَنَانَ
فَرَخَاصَتُها : هَشَاشتُها ، والفعْلُ : رَخُصَ
يَرْخُصُ .
ويقال : رَخُصَ السِّعْرُ يَرْخُصُ رُخْصاً
واسْتَرْخَصْتُ الشيء : رأيتُه رَخِيصاً ،
وارْتَخَصْتُه : اشتريتُه رَخِيصاً ، وأَرْخَصْتُه :
جلعتُه رَخِيصاً ، ويكون أَرْخَصْتُه : وجدتُه
رَخِيصاً .
وقال الليث : الموتُ الرَّخِيصُ : الذَّريعُ ،
والرُّخْصَةُ : تَرْخِيصُ الله للعَبْد في أَشْياءَ
خفَّفها عنه .
وتقول : رَخَصْتُ لفلان في كذا وكذا
_ أي : أذِنْتُ له بعد نَهْيي إيَّاه عنه .
وقال الشاعر في أَرْخصْتُ الشيء _ إذا
جعلتُه رخيصاً .
نُغَالي اللَّحْمَ للأَضْيَافِ نِيئاً
وَنُرْخِصُهُ إذَا نَضِجَ القُدُورُ
وحُكي عن أبي عمرو : أنه قال : رُخْصَتِي
من الماء ، وخُرْصَتِي _ يُريدون : شِرْبي .
وقال غيرُه : هي الخُرْصَةُ والرُّخْصَةُ وهي
الفُرْصَةُ والرُّفْضة بمعنىً واحد .
عمرو _ عن أبيه _ قال : الرَّخِيصُ : الثَّوْبُ
النَّاعِمُ .
صرخ : أبو عبيد _ عن الأصمعي _ : الصارخُ :
المستغيثُ ، والصَّارخ : المُغيث .
وقال الله تعالى : ( ما أنا بمصرخكم وما أنتم بمصرخي ( [ إبراهيم : 22 ] .
قال أبو الهيثم : معناه : ما أَنا بمُغيثِكم
وما أنتم بِمُغِيثيَّ .
قال : والصَّارخُ : المُستغيثُ ، والْمُصْرِخُ :
المُغِيثُ _ يقال : صَرخ فلان يَصرُخ صُراخاً
_ إذا استغاث فقال : واغَوْثَاه ، واصَرْخَتَاه .
قال : والصَّرِيخُ _ بمعنى الصَّارِخ _ مِثلُ
قديرٍ وقادرٍ .
قال : والصَّرِيخُ يكون فَعِيلاً بمعنى مُصْرِخ ،
مثلُ نذيرٍ بمعنى مُنْذِرٍ ، وسميعٍ بمعنى
مُسْمِعٍ .
وقال زُهَيرٌ :
إذَا مَا سَمِعْنا صَارِخاً مَعَجَتْ بِنَا
إلَى صَوْتِهِ وُرْقُ المَرَاكِلِ ضُمَّرُ
قال : وَالصارخ : المُسْتغيث .
قلتُ : ولمْ أَسْمَع في الصَّارخ : أَنَّه يَكون
بمعنى ) ( الْمُغِيثِ ) ( لغير الأصمعي ، والناسُ
كلُّهم على أن ) ( الصَّارخَ ) ( : المستغيثُ
والْمُصْرِخُ : الْمُغِيثُ ، والْمُسْتَصْرِخُ :
الْمُسْتغيث أيضاً .
ورَوى شَمِرٌ _ لأبي حاتم _ أنه قال :
الاسْتِصراخ : الإغاثةُ .
قال : والاسْتِصْرَاخ : الاستغاثة .
في حديث ابن عُمَر : ) ( أنَّه اسْتُصْرِخَ عَلَى
صَفِيَّةَ ) ( .
واستِصْراخُ الحَيِّ على المَيِّت : أن يُسْتعَانَ
به ليقوم بتجهيز الميِّت ، وما يجب من دَفْنِه
والصلاة عليه .
قال : والصَّارِخَةُ : _ بمعنى الإغاثة _ مَصْدرٌ
على ) ( فَاعِلَةٍ ) ( ، وأنشد :
فَكَانُوا مُهْلَكِي الأَبْنَاءِ لَوْلاَ
تَدَارُكُهُمْ بَصَارِخَةٍ شَفِيقِ
قال : والصَّارخةُ : الإغاثة .
وقال الليث : قيل : الصَّارِخةُ _ بمعنى
الصَّرِيخِ _ : المغِيثُ .
قلتُ : والقولُ ما قال شَمِرٌ .
وقال اللَّيث : الصَّرْخةُ صيحَةٌ شديدةٌ عند
فَزْعَةٍ أو مُصيبةٍ .
قال : والاصْطِرَاخ : التَّصارُخُ _ افْتِعالٌ .
ومن أمثالهم : ) ( كَانَتْ كَصَرْخَة الحُبْلَى ) (
_ للأمر يفجؤك .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ قال :
الصَّرَّاخ : الطَّاوُوسُ .
صخر : قال الليث : الصَّخْرُ عِظامُ الحِجارة
وصِلاَبُها .
قال : والصّاخِرُ إناءٌ من خزَفٍ .
قلتُ : يقالَ : صَخْرَةٌ وصَخْرٌ وصَخَرٌ
ويقال : صَخْرَةٌ وصَخَرَانٌ .
ويقال : صَخْرٌ ، وصُخُورٌ ، وصُخُورَةٌ .
عمرو _ عن أبيه _ : الصَّاخرُ صوْتُ الحديد
بعضُه على بعض .
رصخ : مهمل .
إلا أنْ يكون رَصَخَ _ بالصاد _ لغةً في
رَسَخَ الشيءُ _ إذا ثبت .

##### Türkçe

خ ص ر
**خصر** ، **خرص** ، **صرخ** ، **صخر** ، **رخص** ، **رصخ** : kullanılagelenlerdir.

**خصر** : Leys dedi: **الْخَصْرُ**: insanın ortasıdır,
**والخاصرَتان**: **الْحَرْقَفَةِ** ile **القُصَيْرَى** arasındaki şeydir.
O, **القُصْرَيَانِ**’ın ondan çekilip kısalttığı şeydir; ve
**الحَجَبَتَيْن**’den öne geçen ve **الْخَصْرِ**’ün üstündeki **الْجِلدَة**’den:
ince, yumuşak (gevşek) olan.

Ve denir: **رجلٌ ضخمُ الخَوَاصر**; ve **خَصْرُ القَدَم**: onun **أَخْمَصُهَا**’sıdır; ve **قدم مُخَصَّرَةٌ**
ve **مَخْصُورَةٌ**; ve **ويَدٌ مُخَصَّرَةٌ** — eğer
**رُسْغِها**’sında **تَخصِيرٌ** varsa — sanki bağlanmış gibidir; yahut onda yuvarlak bir
iz vardır; ve **ورجُلٌ مُخَصَّرٌ**: karnı
yahut ayağı **مَخْصُورُ** olan; ve **خَصْرُ الرَّمْل**: üstü
ve altı olan bir yol; özellikle kumlarda. Ve şu beyit okunmuştur:
أَخَذْنَ خَصُورَ الرَّمْلِ ثُمَّ جَزَعْنَهُ

Ve **والخَصْرُ**: bedevîlerin evlerinden (çadırlarından) bir (kısım); yeri
ince (dar)dır. Ve sözde **الاخْتِصَارُ**: fazlalıkları bırakman
ve manaya geleni kısa tutmandır; yolda da **الاخْتصارُ** böyledir.
Ve kırkımda **الاخْتصارُ**: onu kökünden kazımamandır.

Ve hadiste: ) ( Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **البَقِيع**’e çıktı,
ve elinde kendisine ait bir **مِخْصرَةٌ** vardı; oturdu ve onunla
yerde dürttü ) ( .

Ebû Ubeyd dedi: **المِخْصَرَةُ**: insanın eliyle **اخْتَصَرَ** edip
tuttuğu şeydir; asadan, yahut **عَنَزَةٍ**’den
yahut **عُكَّازَةٍ**’den ve benzerlerinden.
Dedi: Bundan dolayı denildi: falan, falanı **مُخَاصِرٌ**’dir — eğer
arkadaşının elini tutarsa.

Ve **عَبْدِ الرَّحْمنِ بْنِ حَسَّانٍ**’dan şu beyit okunmuştur:
ثُمَّ خَاصَرْتُهَا إلَى القُبَّةِ الخَضْرَاءِ
تَمشِي في مَرْمَرٍ مَسْنُونِ
— yani: onun elini tuttum.

Ferrâ dedi: Kavim **مُتَخَاصِرِينَ** çıktı — eğer
onların bir kısmı bir kısmının elini tutuyor idiyse.
Dedi: Ve denir: **خَاصَرْتُ** adamı ve **خَازَمْتُه**; bu, bir yola girmen
ve onun başka bir yola girmesidir; nihayet ikiniz
tek bir yerde buluşursunuz.

Sa‘leb — İbnü’l-A‘râbî’den — dedi:
**المُخَاصَرَة**: iki adamın yürümesi, sonra ayrılması,
sonra randevusuz olarak buluşmasıdır.

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: ) ( Bir adamın
**مُتَخَصِّراً** olarak namaz kılmasını yasakladı ) ( . Denildi: manası:
adamın, eli **خَصْرِه** üzerinde iken namaz kılmasıdır.
Ve hadiste geldi: ) ( O, cehennem ehlinin rahatıdır ) ( .

Ve başka bir hadiste: ) ( Kıyamet günü **الْمُتَخَصِّرُون**’un
yüzlerinde nur vardır ) ( .

Ebû’l-Abbâs dedi: manası: gece namaz kılanlardır;
yorulduklarında yorgunluktan ellerini **خَوَاصِرِهِمْ** üzerine koyarlar.
Dedi: Ve manası şu da olabilir: kıyamet günü gelirler — yanlarında
dayandıkları ameller vardır — **الْمِخْصَرَةِ**’den alınmıştır.

Bize **عِلِيُّ بنُ الْحُسَيْنِ بن سَعْدِيل** haber verdi — dedi:
bize Ahmed b. Budeyl haber verdi — Ebû Üsâme’den, Hişâm’dan, Muhammed b. Sîrîn’den, Ebû Hureyre’den —
dedi:
) ( Allah’ın Resûlü ( صلى الله عليه وسلم ) bir adamın
**مُخْتَصِراً** olarak namaz kılmasını yasakladı ) ( .

Onun tefsirinde ihtilaf edildi; onların bir kısmı dedi ki:
manası: eliyle bir asa tutup ona dayanmasıdır.
Ebû Ubeyd dedi: o, namaz kılarken elini
**خَصْرِهِ** üzerine koymasıdır.
Ve hadiste geldi: ) ( O, cehennem ehlinin rahatıdır ) ( .

Leys dedi: **الْخَصْرُ**: insanın uçlarında bulduğu soğuktur; ve **ثَغْرٌ خَصِرٌ**:
öptürenin soğuk olanıdır.
Ebû Ubeyd dedi: **الْخَصِرُ**: soğuğu bulan kimsedir;
eğer onunla beraber açlık olursa o **خَرِصٌ**’tur.

Şemir — İbnü’l-A‘râbî’den — dedi: **الْخَصْرَانِ**
— nalından — onun inceliğidir; ve **نَعْلٌ مُخَصَّرَةٌ**:
iki **خَصْرَانِ**’ı vardır.

**السَّجْدَةِ**’nin **اخْتِصَارِ**’ı yasaklandı; o iki
vech üzeredir:
Birincisi: içinde secde bulunan ayeti
**يَخْتَصِرَ** etmesi, onunla secde etmesidir.
İkincisi: sûreyi okuması; secdeye gelince onu geçmesi
ve onun için secde etmemesidir.

**ومُخْتَصَرَاتُ الطُّرُق**: düz bir açıklıkta uzak olan (yollar)dır;
engebeli yol tutulursa
daha yakın olur.

**خرص** : Allah — aziz ve celîl — dedi: ( **قتل الخراصون** (
[ **الذاريات : 10** ] .
Zeccâc dedi: ( **الخراصون** ( : yalancılardır.
Denir: falan, bana bâtılı **تَخَرَّصَ** etti ve onu **اخْتَرَصَهُ** etti
— yani: onu uydurdu ve yaptı.
Dedi: **الخراصون**’un, ancak bir şeyi zanneden kimseler olması da caizdir;
onu tahkik etmezler; bilmedikleriyle amel ederler.

Ferrâ — ( **قتل الخراصون** ( sözü hakkında — dedi: der ki:
Muhammed şairdir, sihirbazdır ve benzerlerini söyleyen yalancılar lanetlendi;
bilgileri olmayan şeyi **خَرَصُوا** ettiler.

Ben dedim: **الْخَرْصِ**’ın aslı:
kesinleştirmediği şeyde zannetmektir. Bundan dolayı denildi:
**خَرَصْتُ النَّخْلَ** ve **الكَرْم** — eğer meyvesini tahmin ettiysen; çünkü **الحَزْر** ancak
zan ile bir takdirdir — kuşatma değildir; sonra
yalana **خَرْصٌ** denildi; içine giren yalan
zanlardan dolayı.

Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **خُرَّاصَ**’ı **خَيْبَرَ** hurmalıklarına,
meyvesi olgunlaşınca gönderirdi; onu yaş hurma olarak şöyle, kuru hurma olarak böyle tahmin ederlerdi; sonra
onları, kendisine ve onunla birlikte koşanlara vacip olan
hurmadan, bunun ölçeğiyle alırdı.
Bunu ancak, meyve sahiplerine ondan yediklerinde
yumuşaklık (kolaylık) bulunduğu için yaptı;
fakirler için — onda bir ve yarım onda birde — ihtiyatla; ve fey ehli için — kendilerine mahsus olanda.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: hurma ve asma hakkında özellikle,
ayakta duran ekin dışında, **الخَرْصِ**’ı emretti.
Bu, ikisinin meyveleri görünür olduğu içindir; **الخارِصُ**
onları kuşatır; görünen meyveleri görür;
bu, kılıflarında olan tane gibi değildir.

İbnü’s-Sikkît: **خرَصْتُ النخلَ** **خرْصاً**;
ve senin hurmalığının **خِرْصُ**u ne kadardır? — **الخاء**’ın kesresiyle.

Leys dedi: **الخَرِيصُ**: genişçe bir havuz benzeri; su ona bir nehirden
fışkırır, sonra nehre döner; ve **الخَرِيصُ** doludur.

Adiyy dedi:
والمَشْرَبُ المَصْقُولُ يُسْقَى بهِ
أَخْضَرَ مَطْمَوثاً كماءِ الْخَرِيصْ

Ezherî dedi: onu Adiyy’nin şiirinde şöyle okudum:
والمَشْرَفُ المَشْمُولُ يُسْقَى به
Ve onun tefsirinde denildi: **المَشْرَفُ**: onunla içtikleri bir kaptır.

**الخَرِيصُ**’a gelince: İbnü’l-A‘râbî dedi:
nehir yirmi dört **خريصاً** üzerine ayrıldı — yani onun bir tarafı.
Dedi: ve denir: nehrin **خريصُ**u: onun yanıdır.
Dedi: ve **المَشْمُولُ**: hoş (iyi) olandır; adama — eğer cömert ise — denir: o elbette **مشمول**dür.
Ve **المَطْمُوثُ**: dokunulmuş olandır.

Ebû Ubeyd dedi: **الخَريصُ**: denizden bir koydur.
Ebû Amr dedi: **الْخَرِيصُ**: denizin adasıdır.

Ebû Ubeyd: **الخُرْصُ**: mızrak ucu (sünen)dir; çoğulu **خُرْصانٌ**.
İbn Şümeyl dedi: **الخِرْصُ**: ince mızraktır; çoğulu **خِرْصانٌ**.
Dedi: **الخِرْصانُ**: aslı çubuklardır.

**قَيْسُ بْنُ الْخَطِيم** dedi:
تَرَى قَصَدَ المُرَّانِ مُلْقىً كَأَنَّهُ
تَذَرُّعُ خِرْصَانٍ بأَيْدِي الشَّوَاطِب

Başkası dedi: **الْخُرْصَ**’u mızrak yaptı; hâlbuki o, ancak üstteki mızrak ucunun yarısıdır —
**الجُبَّة**’nin yerine kadar.
Dedi: ve denir: **خِرْصُ الرُّمح**; ve **خُرْصٌ**
ve **خَرْصٌ** — üç lehçe — ve **خِرْصَانٌ**:
bir topluluktur.
Beytin tefsiri **كتاب الْعَيْن**’de geçmişti.

Ebû Ubeyd — Asma‘î’den —: **الخُرْصُ**
— ayrıca —: altın ve gümüşten halka (yüzük/halka)dır.

Ben dedim: zırhlara da **خُرْصَانٌ** denildi; çünkü onlar halkalardır; tekili: **خِرْصٌ**. Ve şu beyit okunmuştur:
سَمُّ الصَّباحِ بِخُرْصَانٍ مُسَوَّمَةٍ
والمَشْرَفِيَّةُ نُهْدِيهَا بأَيْدِيناً

Onların bir kısmı dedi: **الْخُرْصانِ** ile zırhları kastetti;
onların **تَسْويمُها**’sı: içinde sarı halkalardır.
Bazıları onu şöyle rivayet etti:
. . . بِخُرْصانٍ مُقَوَّمَةٍ
Böylece onu mızraklar yaptı.

Hadiste: ) ( Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) kadınlara vaaz etti,
onları sadakaya teşvik etti; kadın
**الخُرْصَ**’u ve yüzüğü atar oldu ) ( .
Şemir dedi: **الخُرْصُ**: süsten küçük halka —
küpe halkası ve benzeri gibi.

**سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ** hadîsinde: ) ( yarası
iyileşti; ondan ancak **كالْخُرْصِ** gibi kaldı ) ( — yani:
yaradan kalan izin azlığında.

Leys dedi: **الْخُرْصُ**: çubuktur. Ve şu beyit okunmuştur:
ومِزاجُها صَهْباءُ فَتَّ خِتَامَهَا
فَرْدٌ مِنَ الْخُرْصِ الْقِطَاطِ مُثَقَّبُ

Dedi: Hüzeli de benzerinde dedi:
يُمَشِّي بَينَنَا حَانُوتُ خَمْرٍ
مِنَ الْخُرْصِ الصَّرَاصِرَةِ الْقِطَاطِ

Leys dedi: Bazıları dedi ki: **الخُرْصُ**:
içeceği soğutan soğutulmuş tulumlardır.

Ben dedim: Leys’in kitabında yazdığımı böyle gördüm.
Ama onun sözü: ) ( **الخُرْصُ الْعُودُ** ) ( : onun bir manası yoktur;
aynı şekilde sözü: ) ( **الخُرْص أَسقِيَةٌ مُبَرِّدَةٌ** ) ( .
Doğrusu, benim yanımda iki beyitte şudur:
. . . مِن الخُرْسِ الْقِطَاطِ . . .
و مِنَ الْخُرْسِ الصَّرَاصِرَةِ . . .
**بالسين** ile; onlar, açık konuşmayan acem hizmetçilerdir;
sanki konuşmayan dilsizler gibidirler.

Ve onun sözü:
يُمَشِّي بَيْنَنا حانُوتُ خَمْرٍ
şarap dükkânının sahibini ister; sözü
kısalttı.

Ve denir: **إبِلٌ خَرِصَةٌ** ve **خَرِصاتٌ** — eğer onlara
soğuk ve açlık isabet ettiyse.

Hutay’e dedi:
إذَا مَا غَدتْ مَقْرُورةً خَرِصاتِ

Sa‘leb — İbnü’l-A‘râbî’den —: o **يَخْتَرِصُ**:
yani **الخِرْصِ**’in içine istediğini koyar; o
**الجِرابُ**’dır. Ve **يَكْتَرِصُ** — yani: toplar ve bağlar.

**رخص** : Leys dedi: **الرَّخْصُ**: kadını onunla vasfettiğinde yumuşak,
latif şeydir; onun **فَرَخَاصَتُها**’sı: derisinin yumuşaklığı ve inceliğidir.
Aynı şekilde **رَخَاصَةُ أَنامِلِها**: onun yumuşaklığıdır.
Ve eğer parmak uçlarını onunla vasfettiysen, onun **فَرَخَاصَتُها**’sı:
onun gevrekliğidir. Fiil: **رَخُصَ يَرْخُصُ**.

Ve denir: **رَخُصَ السِّعْرُ يَرْخُصُ رُخْصاً**.
Ve **اسْتَرْخَصْتُ الشيء**: onu ucuz gördüm.
Ve **ارْتَخَصْتُه**: onu ucuza satın aldım.
Ve **أَرْخَصْتُه**: onu ucuz yaptım.
Ve **أَرْخَصْتُه** olur: onu ucuz buldum.

Leys dedi: **الموتُ الرَّخِيصُ**: çabuk (kolay) olandır.
Ve **الرُّخْصَةُ**: Allah’ın kula, kendisinden hafiflettiği şeylerde
ruhsat vermesidir.

Ve dersin: falana şunda bunda **رَخَصْتُ** — yani: onu ondan nehyettikten sonra ona izin verdim.

Şair, **أَرْخصْتُ الشيء** hakkında — eğer onu ucuz yaptıysam — dedi:
نُغَالي اللَّحْمَ للأَضْيَافِ نِيئاً
وَنُرْخِصُهُ إذَا نَضِجَ القُدُورُ

Ebû Amr’dan nakledildi: dedi ki: **رُخْصَتِي**
sudan, ve **خُرْصَتِي** — onların kastı: içişimdir.
Başkası dedi: o **الخُرْصَةُ** ve **الرُّخْصَةُ**’dır; o **الفُرْصَةُ** ve **الرُّفْضة**’dır; tek bir manadadır.

Amr — babasından — dedi: **الرَّخِيصُ**: yumuşak elbisedir.

**صرخ** : Ebû Ubeyd — Asma‘î’den —: **الصارخُ**: yardım isteyen; ve **الصَّارخ**: yardım eden.
Allah تعالى dedi: ( **ما أنا بمصرخكم وما أنتم بمصرخي** ( [ **إبراهيم : 22** ] .
Ebû’l-Heysem dedi: manası: ben sizin yardım edeniniz değilim, siz de benim yardım edenim değilsiniz.
Dedi: **الصَّارخُ**: yardım isteyendir; ve **الْمُصْرِخُ**: yardım edendir.
Denir: falan **صَرخ** eder, **يَصرُخ صُراخاً** — eğer yardım istedi de: **واغَوْثَاه** dedi, **واصَرْخَتَاه** dedi.
Dedi: **الصَّرِيخُ** — **الصَّارِخ** manasında — **قديرٍ** ve **قادرٍ** gibidir.
Dedi: **الصَّرِيخُ** **فَعِيلاً** olur, **مُصْرِخ** manasında; **نذيرٍ**’in **مُنْذِرٍ** manasında olması gibi; ve **سميعٍ**’in **مُسْمِعٍ** manasında olması gibi.

Züheyr dedi:
إذَا مَا سَمِعْنا صَارِخاً مَعَجَتْ بِنَا
إلَى صَوْتِهِ وُرْقُ المَرَاكِلِ ضُمَّرُ

Dedi: **وَالصارخ**: yardım isteyendir.

Ben dedim: **الصَّارخ** hakkında, Asma‘î’den başkası için, onun
) ( **الْمُغِيثِ** ) ( manasında olacağını işitmedim; insanlar
tamamı, ) ( **الصَّارخَ** ) ( ’ın yardım isteyen olduğuna,
**الْمُصْرِخُ**’un yardım eden olduğuna; ve **الْمُسْتَصْرِخُ**’un da
yine yardım isteyen olduğuna (ittifak) üzeredir.

Şemir, Ebû Hâtim’e (nispetle) rivayet etti: dedi ki:
**الاسْتِصراخ**: yardım etmedir.
Dedi: ve **الاسْتِصْرَاخ**: yardım istemedir.

İbn Ömer hadîsinde: ) ( **صَفِيَّةَ** üzerine **اسْتُصْرِخَ** edildi ) ( .
Diri kimsenin ölü üzerine **استِصْراخُ**’u: onunla yardım istenmesidir ki,
ölünün teçhizini ve defninden ve namazından gerekli olanı yerine getirsin.

Dedi: **الصَّارِخَةُ** — yardım manasında — ) ( **فَاعِلَةٍ** ) ( üzere bir mastardır. Ve şu beyit okunmuştur:
فَكَانُوا مُهْلَكِي الأَبْنَاءِ لَوْلاَ
تَدَارُكُهُمْ بَصَارِخَةٍ شَفِيقِ

Dedi: **الصَّارخةُ**: yardımdır.
Leys dedi: denildi: **الصَّارِخةُ** — **الصَّرِيخ** manasında —: yardım edendir.
Ben dedim: söz, Şemir’in dediğidir.

Leys dedi: **الصَّرْخةُ**: bir korku yahut musibet anında şiddetli bir çığlıktır.
Dedi: **والاصْطِرَاخ**: karşılıklı bağırışmadır — **افْتِعالٌ**.
Onların darb-ı mesellerinden: ) ( **كَانَتْ كَصَرْخَة الحُبْلَى** ) (
— seni ansızın yakalayan iş için.

Sa‘leb — İbnü’l-A‘râbî’den — dedi:
**الصَّرَّاخ**: tavus kuşudur.

**صخر** : Leys dedi: **الصَّخْرُ**: taşların büyükleri ve sertleridir.
Dedi: **والصّاخِرُ**: çömlekten bir kaptır.
Ben dedim: **صَخْرَةٌ** denir, **صَخْرٌ** denir, **صَخَرٌ** denir.
Ve **صَخْرَةٌ** denir, **صَخَرَانٌ** denir.
Ve **صَخْرٌ** denir, **صُخُورٌ** denir, **صُخُورَةٌ** denir.

Amr — babasından —: **الصَّاخرُ**: demirin, bir kısmının bir kısmı üzerindeki sesidir.

**رصخ** : ihmal edilmiştir.
Ancak **رَصَخَ** — **بالصاد** ile —, **رَسَخَ الشيءُ**’de bir lehçe olması müstesna; — eğer sabit olduysa.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والصاد وما يثلثهما)
  (خصف)  الخاء والصاد والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على اجتماعِ شيءٍ إلى شيء. وهو مطّرِدٌ مستقيم. فالخَصْف خَصْفُ النَّعْل، وهو أن يُطَبَّق عليها مثلُها. والمِخْصَف: الإشْفَى والمِخْرزُ. قال الهذلي([1]):
حَتَّى انتهَيْتُ إلى فِراشِ عَزِيزةٍ *** سَوداءَ رَوْثَةُ أَنفِها كالمِخْصَفِ([2])  يعني بِفراشِ العَزيزة عُشَّ العُقَاب.
  ومن الباب الاختصاف، وهو أن يأخذ العُرْيانُ على عَوْرته ورقاً عريضاً أو شيئاً نحْوَ ذلك يَسْتَتِرُ به. والخَصِيفة: اللَّبنُ الرائبُ يُصَبُّ عليه الحليب.
  ومن الباب، وإن كانا يخْتلفانِ في أنّ الأوّل جَمْعُ شيءٍ إلى شيء مطابقةً، والثاني جَمْعه إليه من غير مطابقة، قولُهم حَبْلٌ خَصِيفٌ: فيه سوادٌ وبياض. قال بعضُ أهلِ اللُّغة: كل ذي لونينِ مجتمعين فهو خَصِيفٌ. قال: وأكثر ذلك السَّوادُ والبياضُ . وفرس أَخْصَفُ، إذا ارتفَعَ البلَق من بطنه إلى جنْبَيه.
  ومن الباب الخَصَفةُ، وهي الجُلَّةُ من التَّمْرِ؛ وتكون مخصوفةً. قال:
  * تَبِيعُ بَنِيهَا بالخِصافِ وبالتَّمْرِ([3]) *
  ومن الذي شذَّ عن هذه الجملة قولُهم للنّاقة إذا وضعت حَمْلَها بعد تسعة أشهر: خَصَفَتْ تخْصِف خِصافاً؛ وهي خَصُوفٌ.
  (خصل)  الخاء والصاد واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على القَطْعِ والقِطعةِ من الشَّيء، ثم يُحمَل عليها تشبيهاً ومجازاً. فالخَصْل القَطْع. وسيف مِخْصَل: قطَّاع([4]). والخُصْلة من الشَّعَْر معروفة. والخَصِيلة: كلُّ لحمةٍ فيها عَصَبٌ. هذا هو الأصل.
  وممّا حُمِل عليه الخُصَل* أطراف الشّجرِ المتدلّيةُ. ومن هذا الباب الخَصْل في الرِّهان، وذلك أن تُحْرِزَه. والذي يحرزُه طائفةٌ من الشيء. ثمَّ قيل: في فلانٍ خَصْلةٌ حَسَنةٌ وسيِّئة. والأصل ما ذكرناه.
  (خصم)  الخاء والصاد والميم أصلان: أحدهما المنازعة، والثاني جانبُ وِعاءٍ.
  فالأوّل الخَصْمُ الذي يُخاصِم. والذّكرُ والأنثى فيه سواءٌ. والخِصام: مصدرُ خاصمتُه مُخاصَمةً وخِصاماً. وقد يجمع الجمعُ على خُصومٍ. قال:
  * وقد جَنَفَتْ عَلَيَّ خُصُومِي([5]) *
  والأصل الثاني: الخُصْم جانب العِدْل الذي فيه العُرْوة. ويقال إنّ جانب كلِّ شيءٍ خُصْمٌ. وأخْصامُ العين: ما ضُمَّتْ عليه الأشفار. ويمكن أنْ يُجمَع بين الأصلين فيردَّ إلى معنىً واحد. وذلك أنّ جانِبَ العِدل مائلٌ إلى أحد الشقيْنِ، والخَصْم المنازِعُ في جانبٍ؛ فالأصل واحدٌ.
  (خصن)  الخاء والصاد والنون ليس أصلاً. وفيه كلمةٌ واحدة إن صَحَّت. قالوا: الخَصِين: الفأس الصَّغيرة.
   (خصي)  الخاء والصاد والحرف المعتل كلمةٌ واحدةٌ لا يُقاسُ عليها إلاّ مجازاً، وهي قولُهم خَصَيتُ الفَحْل خَصْياً. و"برِئْتُ إليك من الخِصاء". ومعنى خَصَيْت فعلٌ مشتقٌّ من الخُصْي؛ وهو إيقاعٌ به، كما يقال ظَهَرْتُه وبطنته، إذا ضربتَ ظهْرَه وبطنَه. فكذلك خَصَيْته: نزعت خُصْيَيْه.
  (خصب)  الخاء والصاد والباء أصلٌ واحد، وهو ضدُّ الجَدْب. مكانٌ مُخْصِبٌ: خَصِيبٌ. ومن الباب الخِصَاب: نَخْل الدَّقَل([6]).
  (خصر)  الخاء والصاد والراء أصلان: أحدهما البَرْد، والآخر وسَط الشَّيء.
  فالأوّل قولُهم خَصِر الإنسانُ يَخْصَر خَصَراً، إذا آلَمهُ البَرد في أطرافه. وخَصِر يومنا خَصراً، أي اشتدَّ برْدُه. ويومٌ خَصِرٌ. قال حسان:
رُبَّ خالٍ لِيَ لو أبْصَرْتِهِ *** سَبِطِ المِشيْةِ في اليومِ الخَصِرْ([7])  وأمَّا الآخَر فالخَصْر خَصْرِ الإنسانِ وغيره، وهو وَسَطُه المستدِقُّ فوق الورِكين. والمُخَصَّر: الدقيق الخَصْر. ومنه النَّعلُ المُخَصَّرَة. وأما المِخْصَرَةُ فقضيبٌ أو عصا يكون مع الخاطب إذا تكلَّم؛ والجمعُ مَخاصر. قال:
  * إذا وصَلُوا أيمانَهُمْ بالمخاصرِ([8]) *
  وإنّما سُمِّيت بذلك لأنّها تُوازِي خَصْر الإنسان. والمخَاصَرة: أن يأخذ الرجل [بيَدِ آخرَ([9])] ويتماشَيانِ ويَدُ كلِّ واحدٍ منهما عندَ خَصْرِ صاحبِه. قال:
ثُمَّ خاصَرْتُها إلى القبَّة الخَضْـ *** ـرَاءِ تمشِي في مَرْمَرٍ مَسْنُونِ([10])  وخَصْر الرّمْل: وسَطَه. قال:
أَخَذْنَ خُصُورَ الرّمْلِ ثمَّ جَزَعْنَه *** على كُلِّ قَيْنِيٍّ قَشيبٍ وَمُفْأَمِ([11])  والاختصار في الكلام: تَرْكُ فُضولِه واستيجاز معانيه. وكان بعضُ أهل اللغة يقول الاختصار أخْذُ أوساط الكلامِ وتَرْكُ شُعَبِه. ويقال إنّ المخاصرةَ في الطَّريق كالمخَازَمَة([12]). وقد ذُكِر. والله أعلم.
---------------------------------------------------------------
([1]) هو أبو كبير الهذلي، من قصيدة لـه في ديوان الهذليين 64 نسخة الشنقيطي. والبيت منسوب إليه في اللسان (روث، عزز، خصف).
([2]) الروثة: المنقار. وفي الأصل: "لوثة"، صوابه من المصادر المتقدمة.
([3]) عجز بيت للأخطل في ديوانه 131 واللسان (خصف). وصدره:
* فطاروا شقاف الأنثيين فعامر *
([4]) في اللسان أنه لغة في "المقصل". فهو من باب الإبدال.
([5]) قطعة من بيت للبيد  في اللسان (جنف). وهو بتمامه:
إني امرؤ منعت أرومة عامر *** ضيمي وقد جنفت عليّ خصومي([6]) الخصاب: جمع خصبة، بالفتح. والدقل؛ بالتحريك: ضرب من التمر رديء.
([7]) ديوان حسان 205 واللسان (خصر). وقبله:
سألت حسان من أخواله *** إنما يسأل بالشيء الغمرقلت أخوالي بنو كعب إذا *** أسلم الأبطال عورات الدبر([8]) صدره كما في اللسان (حصر):
* يكاد يزيل الأرض وقع خطابهم *
    وجاء في شعر صفوان الأنصاري في البيان والتبيين (1: 38):
ولا الناطق النخار والشيخ دغفل *** إذا وصلوا أيمانهم بالمخاصر([9]) التكملة من المجمل واللسان.
([10]) لأبي دهبل الجمحى، كما في اللسان (خصر) والأغاني (6: 157). ويروى لعبد الرحمن بن حسان.
([11]) أنشد صدره في المجمل واللسان. ولعله رواية في بيت معلقة زهير:
ظهرن من السوبان ثم جزعنه *** على كل قيني قشيب ومفأم([12]) المخازمة، بالخاء المعجمة والزاي. وفي الأصل: "كالمخارمة"، وفي المجمل: " كالمخادمة"، صوابهما في اللسان (خزم).
ـ

##### Türkçe

(باب **الخاء** ve **الصاد** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (**خصف**)  **الخاء** ve **الصاد** ve **الفاء** tek bir asıldır; bir şeyin bir şeye toplanmasına delâlet eder. Ve o, düzenli, dosdoğrudur. Şu hâlde **الخَصْف**: **خَصْفُ النَّعْل**’dır; o da, onun üzerine onun benzeri bir şeyin kaplanmasıdır. Ve **المِخْصَف**: **الإشْفَى** ve **المِخْرزُ**’dür. Hüzeli dedi ki([1]):
حَتَّى انتهَيْتُ إلى فِراشِ عَزِيزةٍ *** سَوداءَ رَوْثَةُ أَنفِها كالمِخْصَفِ([2])
  **بِفراشِ العَزيزة** ile **عُشَّ العُقَاب**’ı kastediyor.
  Ve bâbdan **الاختصاف** vardır; o da, çıplağın avretinin üzerine geniş bir yaprak yahut buna benzer bir şeyi alıp onunla örtünmesidir. Ve **الخَصِيفة**: üzerine süt dökülen ekşimiş süttür.
  Ve bâbdan—her ne kadar ikisi, birincinin bir şeyi bir şeye uygunlukla toplaması, ikincinin ise onu ona uygunluk olmaksızın toplaması bakımından farklı olsalar da—onların “**حَبْلٌ خَصِيفٌ**: onda siyahlık ve beyazlık vardır” sözleridir. Dil ehlinin bazısı dedi ki: İki rengi bir arada toplanmış olan her şey **خَصِيفٌ**’tir. Dedi: Bunun çoğu siyahlık ve beyazlıktır. Ve **فرس أَخْصَفُ**: karnından yanlarına doğru **البلَق** yükseldiği zaman.
  Ve bâbdan **الخَصَفةُ** vardır; o, hurmadan **الجُلَّةُ**’dir; ve **مخصوفةً** olur. Dedi:
  * تَبِيعُ بَنِيهَا بالخِصافِ وبالتَّمْرِ([3]) *
  Ve bu cümleden şâz olan şeydendir: deveyi, dokuz aydan sonra yükünü bıraktığı zaman “**خَصَفَتْ** **تخْصِف** **خِصافاً**” demeleri; ve o, **خَصُوفٌ**’tur.

  (**خصل**)  **الخاء** ve **الصاد** ve **اللام** tek bir asıldır; kesmeye ve şeyden bir parçaya delâlet eder; sonra benzetme ve mecaz olarak onun üzerine taşınır. Şu hâlde **الخَصْل**: kesmedir. Ve **سيف مِخْصَل**: kesici([4]). Ve **الخُصْلة** saçtan bilinen bir tutamdır. Ve **الخَصِيلة**: içinde sinir bulunan her ettir. Asıl budur.
  Ve onun üzerine taşınan şeylerdendir: **الخُصَل**; sarkmış ağaç uçlarıdır. Ve bu bâbdandır: **الخَصْل** rehin bahsinde; o da, onu elde etmendir. Ve onu elde eden, şeyden bir taifedir. Sonra denildi: Falan kimsede iyi bir **خَصْلةٌ** ve kötü bir **خَصْلةٌ** vardır. Asıl, zikrettiğimizdir.

  (**خصم**)  **الخاء** ve **الصاد** ve **الميم** iki asıldır: birincisi çekişme, ikincisi bir kabın yanı.
  Birincisi: çekişen kimse olan **الخَصْمُ**’dur. Erkek ve dişi onda eşittir. Ve **الخِصام**: “**خاصمتُه** **مُخاصَمةً** ve **خِصاماً**”ın mastarıdır. Ve cem‘, **خُصومٍ** üzerine cem‘lenebilir. Dedi:
  * وقد جَنَفَتْ عَلَيَّ خُصُومِي([5]) *
  İkinci asıl: **الخُصْم**; içinde **العُرْوة** bulunan **العِدْل**’in yanıdır. Ve denilir ki her şeyin yanı **خُصْمٌ**’dür. Ve **أخْصامُ العين**: kirpiklerin üzerine toplandığı şeylerdir. Ve iki asıl, bir tek mânaya döndürülerek birleştirilebilir. Bu da şudur: **العِدل**’in yanı iki taraftan birine meyillidir; ve çekişen **الخَصْم** bir yandadır; şu hâlde asıl birdir.

  (**خصن**)  **الخاء** ve **الصاد** ve **النون** bir asıl değildir. Ve onda, sahih olursa, tek bir kelime vardır. Dediler: **الخَصِين**: küçük balta.

   (**خصي**)  **الخاء** ve **الصاد** ve illetli harf tek bir kelimedir; ancak mecaz olarak ona kıyas edilir; o da onların “**خَصَيتُ** **الفَحْل** **خَصْياً**” sözleridir. Ve “**برِئْتُ** إليك من **الخِصاء**”. Ve **خَصَيْت**’in mânası, **الخُصْي**’den türemiş bir fiildir; ve o, onunla bir icrâdır; nitekim “**ظَهَرْتُه** ve **بطنته**” denilir: sırtını ve karnını vurduğun zaman. İşte böylece **خَصَيْته**: iki **خُصْي**’sini çıkardın.

  (**خصب**)  **الخاء** ve **الصاد** ve **الباء** tek bir asıldır; o da **الجَدْب**’in zıddıdır. **مكانٌ مُخْصِبٌ**: **خَصِيبٌ**. Ve bâbdan **الخِصَاب** vardır: **نَخْل الدَّقَل**([6]).

  (**خصر**)  **الخاء** ve **الصاد** ve **الراء** iki asıldır: birincisi soğuk, ikincisi şeyin ortası.
  Birincisi onların “**خَصِر** insan **يَخْصَر** **خَصَراً**” sözleridir; uçlarında soğuk ona acı verdiği zaman. Ve “Günümüz **خَصِر** oldu **خَصَراً**”, yani soğuğu şiddetlendi. Ve **يومٌ خَصِرٌ**. Hassân dedi:
رُبَّ خالٍ لِيَ لو أبْصَرْتِهِ *** سَبِطِ المِشيْةِ في اليومِ الخَصِرْ([7])
  İkincisine gelince: **الخَصْر**; insanın ve başkasının **خَصْر**’udur; o, kalçaların üstünde incelen orta kısmıdır. Ve **المُخَصَّر**: ince **الخَصْر**’lıdır. Ve ondan: **النَّعلُ المُخَصَّرَة**. **المِخْصَرَةُ** ise, konuştuğu zaman hatiple birlikte bulunan bir çubuk yahut asadır; çoğulu **مَخاصر**’dir. Dedi:
  * إذا وصَلُوا أيمانَهُمْ بالمخاصرِ([8]) *
  Ancak ona bu ad verilmiştir; çünkü o, insanın **خَصْر**’una paralel olur. Ve **المخَاصَرة**: adamın [başkasının eliyle([9])] tutması ve ikisinin yürüyüşmesi; ve her birinin eli, arkadaşının **خَصْر**’u yanında olmasıdır. Dedi:
ثُمَّ خاصَرْتُها إلى القبَّة الخَضْـ *** ـرَاءِ تمشِي في مَرْمَرٍ مَسْنُونِ([10])
  Ve **خَصْر** kumun: onun ortasıdır. Dedi:
أَخَذْنَ خُصُورَ الرّمْلِ ثمَّ جَزَعْنَه *** على كُلِّ قَيْنِيٍّ قَشيبٍ وَمُفْأَمِ([11])
  Ve sözde **الاختصار**: fazlalıklarını terk etmek ve mânalarını kısaltmaktır. Dil ehlinin bazısı, **الاختصار**’ın sözün ortalarını almak ve dallarını terk etmek olduğunu söylerdi. Ve denilir ki yolda **المخاصرة**, **المخَازَمَة**([12]) gibidir. Zikredilmiştir. Allah daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ص ر
دق خصره وخاصرته ومخصره ودقت خصورهم وخواصرهم‏.‏
ورجل مخصر ومخصور البطـن‏.‏
وخاصـر المـرأة فـي البضـع‏:‏ قبـض علـى خاصرتيهـا‏.‏
وخاصـره فـي الطريـق‏.‏
قـال عبد الرحمن بن حسان‏:‏ ثم خاصرتها إلى القبة الخض - راء تمشي في مرمرٍ مسنون وخرجـوا متخاصريـن‏.‏
واختصـر الرجـل وتخاصـر‏:‏ وضـع يـده علـى خصـره‏.‏
واختصـر الكلـام واختصـر الطريـق‏:‏ أخـذ فـي أقربـه‏.‏
وهـذا أخصـر مـن ذاك وأقصـر‏.‏
واختصـر الجزّ إذا لم يستأصل‏.‏
واختصر بالعصا‏:‏ اعتمد عليها في مشيه‏.‏
ونكت الأرض بالمخصرة وهي قضيب كان الملك يأخذه بيده يشير به ويصل به كلامه‏.‏
قال حسان‏:‏ يصيبون فصل القول في كل خطبة إذا وصلوا أيمانهم بالمخاصر وتخصر الملك به‏.‏
قال سهم بن حنظلة‏:‏ خذهـا أبـا عبـد المليك بحها وارفع يمينـك بالعصـا فتخصـر وخصر يومنا ويوم خصر‏.‏
وثغر خصر‏:‏ بارد المقبـل‏.‏
وخصـرت أناملـه مـن البـرد وأخصرهـا القر‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو تحت خصر قدمه وهو أخمصها‏.‏
ودقق خصر نعلك وقـدم ونعـل مخصـرة‏.‏
وأخذوا خصر الرمل ومخصره‏:‏ أسفله وما رق منه‏.‏
قال الراعي‏:‏ إذا الرمل لم يعرض له بخصوره تعسفـن منـه كـل كبـداء عاقر وقال زهير‏:‏ أخدن خصور الرمل ثم جرعنه على كـل قينـي قشيـب ومفـأم
ولطِّفْ خصْر السهم وهو ما تحت الفُوقِ.

##### Türkçe

خ ص ر
Onun **خصره**’si inceldi; **خاصرته** ve **مخصره** (da böyledir); onların **خصورهم**’u ve **خواصرهم**’u inceldi.
Ve (o) **مخصر** ve karın **مخصور** olan bir adamdır.
Ve kadını cima’da **خاصر** etti: onun iki **خاصرة**’sine (yanına) kabzetti (tuttu).
Ve onu yolda **خاصره** etti.
Abdurrahman b. Hassan dedi: Sonra onu yeşil kubbeye doğru **خاصرتها** ettim; yontulmuş mermer üzerinde yürür. Ve **متخاصرين** olarak çıktılar.
Ve adam **اختصر** etti ve **تخاصر** etti: elini **خصره**’sinin üzerine koydu.
Ve sözü **اختصر** etti ve yolu **اختصر** etti: onun en yakınına girdi (en kısa olanını tuttu).
Ve bu, şundan daha **أخصر** ve daha **أقصر**’dır.
Ve **الجزّ**’ı **اختصر** etti; kökünden söküp çıkarmadığı zaman.
Ve asâ ile **اختصر** etti: yürüyüşünde ona dayandı.
Ve **المخصرة** ile yeri dürttü; o, kralın eline alıp onunla işaret ettiği ve onunla sözünü birleştirdiği bir çubuktur.
Hassan dedi: Her hutbede sözün faslını (ayrımını) isabet ettirirler; yeminlerini **المخاصر** ile birleştirdikleri zaman; ve kral onunla **تخصر** eder.
Sehm b. Hanzala dedi: Onu al, ey Ebû Abdülmelik; onu güzelce tut; ve sağ elini asâ ile kaldır da **تخصر** et. Ve günümüz **خصر** etti ve **خصر** günü.
Ve **ثغر خصر**: geliş (ön taraf) soğuktur.
Ve onun parmak uçları soğuktan **خصرت**; ve ayaz onları **أخصر** etti.
Ve mecazdan: o, ayağının **خصر**’unun altındadır; ve o, onun **أخمص**’udur.
Ve nalının **خصر**’unu incelt; ve **مخصرة** bir ayak ve bir nal (vardır).
Ve kumun **خصر**’unu ve **مخصره**’ni aldılar: onun altı ve ondan incelen (seyrelen) olan.
Er-Râî dedi: Eğer kuma onun **خصور**’unda enine (genişlikçe) bir şey arız olmazsa, ondan her kısır büyük karınlı (deve) zorla gider. Züheyr dedi: Kumun **خصور**’unu aldılar, sonra onu her sert, yeni ve dolgun (deve) üzerinde yutturdular.
Ve okun **خصر**’unu incelt; o, **الفوق**’un altındaki şeydir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَصْرُ: وَسَطُ الإِنسان، وجمعه خُصُورٌ. والخَصْرانِ
والخاصِرَتانِ: ما بين الحَرْقَفَةِ والقُصَيْرَى، وهو ما قَلَصَ عنه القَصَرَتانِ وتقدم من الحَجَبَتَيْنِ، وما فوق الخَصْرِ من الجلدة الرقيقةِ: الطِّفْطِفَةِ. ويقال: رجل ضَخْمُ الخواصر. وحكى اللحياني: إِنها لمُنْتَفِخَةُ الخَواصِر، كأَنهم جعلوا كل جزء خاصِرَةً ثم جمع على هذا؛ قال الشاعر: فلما سَقَيْناها العَكِيسَ تَمَذَّحَتْ
خَواصِرُها، وازْدادَ رَشْحاً وَرِيدُها
وكَشْحٌ مُخَصَّرٌ أَي دقيق. ورجل مَخْصُورُ البطن والقدم ورجل مُخَصَّرٌ: ضامر الخَصْرِ أَو الخاصِرَةِ. ومَخْصُورٌ: يشتكي خَصْرَهُ أَو خاصِرَتَه. وفي الحديث: فأَصابني خاصِرَةٌ؛ أَي وجع في خاصرتي، وقيل: وجع في الكُلْيَتَيْنِ.
والاخْتِصارُ والتَّخاصُرُ: أَن يضرب الرجل يده إِلى خَصْرِه في الصلاة. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه نهى أَن يصلي الرجل مُخْتَصِراً، وقيل: مُتَخَصِّراً؛ قيل: هو من المَخْصَرَة؛ وقيل: معناه أَن يصلي الرجل وهو واضع يده على خَصْرِه. وجاء في الحديث: الاخْتِصارُ في الصلاة راحَةُ أَهل النار؛ أَي أَنه فعل اليهود في صلاتهم، وهم أَهل النار، على أَنه ليس لأَهل النار الذين هم خالدون فيها راحة؛ هذا قول ابن الأَثير. قال محمد بن المكرم: ليس الراحة المنسوبة لأَهل النار هي راحتهم في النار، وإِنما هي راحتهم في صلاتهم في الدنيا، يعني أَنه إِذا وضع يده على خَصْرِه كأَنه استراح بذلك، وسماهم أَهل النار لمصيرهم إِليها لا لأَن ذلك راحتهم في النار. وقال الأَزهري في الحديث الأَوّل: لا أَدري أَرُوي مُخْتَصِراً أَو مُتَخَصِّراً، ورواه ابن سيرين عن أَبي هريرة مختصراً، وكذلك رواه أَبو عبيد؛ قال: هو أَن يصلي وهو واضع يده على خصره؛ قال: ويروى في كراهيته حديث مرفوع، قال: ويروى فيه الكراهة عن عائشة وأَبي هريرة، وقال الأَزهري: معناه أَن يأْخذ بيده عصا يتكئ عليها؛ وفيه وجه آخر: وهو أَن يقرأَ آية من آخر السورة أَو آيتين ولا يقرأْ سورة بكمالها في فرضه؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه ابن سيرين عن أَبي هريرة. وفي حديث آخر: المُتَخَصِّرُون يوم القيامة على وجوههم النورُ؛ معناه المصلون بالليل فإِذا تعبوا وضعوا أَيديهم على خواصرهم من التعب؛ قال: ومعناه يكون أَن يأْتوا يوم القيامة ومعهم أَعمال لهم صالحة يتكئون عليها، مأْخوذ من المَخْصَرَةِ. وفي الحديث: أَنه نهى عن اخْتِصارِ السَّجْدَةِ؛ وهو على وجهين: أَحدهما أَن يختصر الآية التي فيها السجود فيسجد بها، والثاني اين يقرأَ السورة فإِذا انتهى إِلى السجدة جاوزها ولم يسجد لها.
والمُخاصَرَةُ في البُضْعِ: أَن يضرب بيده إِلى خَصْرها. وخَصْرُ القَدَمِ: أَخْمَصُها. وقَدَمٌ مُخَصَّرَةٌ ومَخْصُورَةٌ: في رُسْغِها تَخْصِير، كأَنه مربوط أَو فيه مَحَزٌّ مستدير كالحَزِّ، وكذلك اليدُ. ورجل مُخَصَّرُ القدمين إِذا كانت قدمه تمس الأَرض من مُقَدَّمِها وعَقِبها ويَخْوَى أَخْمَصُها مع دِقَّةٍ فيه. وخَصْرُ الرمل: طريق بين أَعلاه وأَسفله في الرمال خاصة، وجمعه خُصُورٌ؛ قال ساعدة بن جؤية:
أَضَرَّ به ضاحٍ فَنَبْطا أُسَالَةٍ،
فَمَرٌّ فَأَعْلَى حَوْزِها فَخُصُورُها
وقال الشاعر:
أَخَذْنَ خُصُورَ الرَّمْلِ ثم جَزَعْنَهُ
وخَصْرُ النعل: ما اسْتَدَقَّ من قدّام الأُذنين منها. ابن الأَعرابي: الخَصْرانِ من النعل مُسْتَدَقُّها. ونعل مُخَصَّرَةٌ: لها خَصْرانِ. وفي الحديث: أَن نعله، عليه السلام، كانت مُخَصَّرَةً أَي قطع خَصْراها حتى صارا مُسْتَدِقَّيْنِ. والخاصِرَةُ: الشَّاكِلَةُ. والخَصْرُ من السهم: ما بين أَصل الفُوقِ وبين الريش؛ عن أَبي حنيفة. والخَصْرُ: موضع بيوت الأَعراب، والجمع من كل ذلك خُصُورٌ. غيره: والخَصْرُ من بيوت الأَعراب موضع لطيف. وخاصَرَ الرجلَ: مشى إِلى جنبه. والمُخاصَرَةُ: المُخازَمَةُ، وهو أَن يأْخذ الرجلُ في طريق ويأْخذ الآخر في غيره حتى يلتقيا في مكان. واخْتَصارُ الطريق: سلوكُ أَقْرَبِه. ومُخْتَصَراتُ الطُّرُقِ: التي تَقْرُبُ في وُعُورِها وإِذا سلك الطريق الأَبعد كان أَسهل. وخاصَرَ الرجلُ صاحبه إِذا أَخذ بيده في المشي. والمُخاصَرَةُ: أَخْذُ الرجل بيد الرجل؛ قال عبد الرحمن بن حسان:
ثم خاصَرْتُها إِلى القُبَّةِ الخَضْـ
ـراءِ تَمْشِي في مَرْمَرٍ مَسْنُونِ
أَي أَخذت بيدها، تمشي في مرمر أَي على مرمر مسنون أَي مُمَلَّسٍ. قال الله تعالى: ولأُصَلِّبَنَّكُمْ في جُذُوعِ النخل؛ أَي على جذوع النخل. قال ابن بري: هذا البيت يروى لعبد الرحمن بن حسان كما ذكره الجوهري وغيره، قال: والصحيح ما ذهب إِليه ثعلب أَنه لأَبي دهْبَلٍ الجُمَحِيِّ، وروى ثعلب بسنده إِلى إِبراهيم بن أَبي عبدالله قال: خرج أَبو دهبل الجمحي يريد الغزو، وكان رجلاً صالحاً جميلاً، فلما كان بِجَيْرُونَ جاءته امرأَة فأَعطته كتاباً، فقالت: اقرأْ لي هذا الكتاب، فقرأَه لها ثم ذهبت فدخلت قصراً، ثم خرجت إِليه فقالت: لو تبلغت معي إِلى هذا القصر فقرأْت هذا الكتاب على امرأَة فيه كان لك في ذلك حسنة، إِن شاء الله تعالى، فإِنه أَتاها من غائب يعنيها اَّمره. فبلغ معها القصر فلما دخله إِذا فيه جوارٍ كثيرة، فأَغلقن عليه القصر، وإِذا امرأَة وضيئة فدعته إِلى نفسها فأَبى، فحُبس وضيق عليه حتى كاد يموت، ثم دعته إِلى نفسها، فقال: أَما الحرام فوالله لا يكون ذلك ولكن أَتزوّجك. فتزوجته وأَقام معها زماناً طويلاً لا يخرج من القصر حتى يُئس منه، وتزوج بنوه وبناته واقتسموا ماله وأَقامت زوجته تبكي عليه حتى عمشت، ثم إِن أَبا دهبل قال لامرأَته: إِنك قد أَثمت فيّ وفي ولدي وأَهلي، فأْذني لي في المصير إِليهم وأَعود إِليك. فأَخذت عليه اليهود أَن لا يقيم إِلا سنة، فخرج من عندها وقد أَعطته مالاً كثيراً حتى قدم على أَهله، فرأَى حال زوجته وما صارت إِليه من الضر، فقال لأَولاده: أَنتم قد ورثتموني وأَنا حيّ، وهو حظكم والله لا يشرك زوجتي فيما قدمت به منكم أَحد، فتسلمت جميع ما أَتى به، ثم إِنه اشتاق إِلى زوجته الشامية وأَراد الخروج إِليها، فبلغه موتها فأَقام وقال:
صاحِ حَيَّا الإِلَهُ حَيّاً ودُوراً،
عند أَصْلِ القَناةِ من جَيْرُونِ،
طالَ لَيْلِي وبِتُّ كالمَجْنُونِ،
واعْتَرَتْنِي الهُمُومُ بالماطِرُونِ
عن يَسارِي إِذا دَخَلْتُ من البا
بِ، وإِن كنتُ خارجاً عن يَميني
فَلِتِلْكَ اغْتَرَبْتُ بالشَّامِ حتى
ظَنَّ أَهْلي مُرَجَّماتِ الظُّنُونِ
وهْيَ زَهْرَاءُ، مِثْلُ لُؤْلُؤَةِ الغَـ
ـوَّاصِ، مِيْزَتْ من جوهرٍ مَكنُونِ
وإِذا ما نَسَبْتَها، لم تَجِدْها
في سنَاءٍ من المَكارِم دونِ
تَجْعَلُ المِسْكَ واليَلَنْجُوجَ والنَّـ
ـدَّ صِلاءً لها على الكانُونِ
ثم خاصَرْتُها إِلى القُبَّةِ الخَضْـ
ـراءِ تَمْشِي في مَرْمَرٍ مَسْنُونِ
قُبَّةٌ من مَراجِلٍ ضَرَبَتْها،
عند حدِّ الشِّتاء في قَيْطُونِ
ثم فارَقْتُها على خَيْرِ ما كا
نَ قَرِينٌ مُفارِقاً لِقَرِينِ
فبَكَتْ خَشْيَةَ التَّفَرُّقِ للبَيْـ
ـنِ، بُكاءَ الحَزِين إِثْرَ الحَزِينِ
قال: وفي رواية أُخرى ما يشهد أَيضاً بأَنه لأَبي دهبل أَن يزيد قال لأَبيه معاوية: إِن أَبا دهبل ذكر رملة ابنتك فاقتله، فقال: أَيّ شيء قال؟ فقال: قال:
وهي زهراء، مثل لؤلؤة الغـ
ـوّاص، ميزت من جوهر مكنون
فقال معاوية: أَحسن، قال: فقد قال:
وإِذا ما نسبتها، لم تجدها
في سناء من المكارم دون
فقال معاوية: صدق؛ قال: فقد قال:
ثم خاصرتها إِلى القبة الخضـ
ـراء تمشي في مرمر مسنون
فقال معاوية: كذب.
وفي حديث أَبي سعيد وذكر صلاة العيد: فخرج مُخاصِراً مَرْوانَ؛ المخاصرة: أَن يأْخذ الرجل بيد رجل آخر يتماشيان ويد كل واحد منهما عند خَصْرِ صاحبه. وتَخَاصَرَ القومُ: أَخذ بعضهم بيد بعض. وخرج القوم متخاصرين إِذا كان بعضهم آخذاً بيد بعض.
والمِخْصَرَةُ: كالسوط، وقيل: المخصرة شيء يأْخذه الرجل بيده ليتوكأ عليه مثل العصا ونحوها، وهو أَيضاً مما يأْخذه الملك يشير به إِذا خطب؛ قال:يَكادُ يُزِيلُ الأَرضَ وَقْعُ خِطابِهِمْ،
إِذا وصَلُوا أَيْمانَهُمْ بالمَخاصِرِ
واخْتَصَرَ الرجل: أَمسك المِخْصَرَةَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، خرج إِلى البقيع وبيده مِخْصَرَةٌ له فجلس فَنَكَتَ بها في الأَرض؛ أَبو عبيد: المِخْصَرَةُ ما اخْتَصَر الإِنسانُ بيده فأَمسكه من عصا أَو مِقْرَعَةٍ أَو عَنَزَةٍ أَو عُكَّازَةٍ أَو قضيب وما أَشبهها، وقد يتكأُ عليه. وفي الحديث: فإِذا أَسلموا فاسْأَلْهُمْ قُضُبَهُمُ الثلاثةَ التي إِذا تَخَصَّرُوا بها سُجِدَ لهم؛ أَي كانوا إِذا أَمسكوها بأَيديهم سجد لهم أَصحابهم، لأَنهم إِنما يمسكونها إِذا ظهروا للناس. والمِخْصَرَةُ: كانت من شعار الملوك، والجمع المخاصر؛ ومنه حديث عليّ وذكر عمر، رضي الله عنهما، فقال: واخْتَصَرَ عَنَزَتَهُ؛ العنزة شبه العكازة. ويقال: خاصَرْتُ الرجلَ وخازَمْتُه، وهو أَن تأْخذ في طريق ويأْخذ هو في غيره حتى تلتقيا في مكان واحد. ابن الأَعرابي: المُخَاصَرَةُ أَن يمشي الرجلان ثم يفترقا حتى يلتقيا على غير ميعاد.
واخْتِصارُ الكلام: إِيجازه. والاختصار في الكلام: أَن تدع الفضول وتَسْتَوْجِزَ الذي يأْتي على المعنى، وكذلك الاختصار في الطريق. والاختصار في الجَزِّ: أَن لا تستأْصله. والاختصارُ: حذفُ الفضول من كل شيء. والخُصَيْرَى: كالاختصار؛ قال رؤبة:
وفي الخُصَيْرَى، أَنت عند الوُدِّ
كَهْفُ تَمِيم كُلِّها وسَعْدِ
والخَصَرُ، بالتحريك: البَرْدُ يجده الإِنسان في أَطرافه. أَبو عبيد: الخَصِرُ الذي يجد البرد، فإِذا كان معه جوع فهو خَرِصٌ. والخَصِرُ: البارِدُ من كل شيء. وثَغْرٌ بارد المُخَصَّرِ: المُقَبَّلِ. وخَصِرَ الرجلُ إِذا آله البرد في أَطرافه؛ يقال: حَضِرَتْ يدي. وخَصِرَ يومنا: اشتدّ برده؛ قال الشاعر:
رُبَّ خالٍ ليَ، لو أَبْصَرْتَهُ،
سَبِط المِشْيَةِ في اليومِ الخَصِرُ
وماء خَصِرٌ: بارِدٌ.

##### Türkçe

**الخَصْرُ**: insanın ortası; çoğulu **خُصُورٌ**’dur. Ve **الخَصْرانِ**
ve **الخاصِرَتانِ**: **الحَرْقَفَةِ** ile **القُصَيْرَى** arasındaki şeydir; o, **القَصَرَتانِ**’ın ondan kısaldığı şeydir
ve **الحَجَبَتَيْنِ**’den öne gelen şeydir; ve **الخَصْرِ**’ün üstündeki ince deriden olan şey:
**الطِّفْطِفَةِ**. Ve denir: **رجل ضَخْمُ الخواصر**. Ve اللحياني nakletti: “Şüphesiz o, **مُنْتَفِخَةُ الخَواصِر**’dir”; sanki onlar her bir parçayı bir **خاصِرَةً** kılmışlar, sonra buna göre çoğul yapmışlar; şair dedi ki:
فلما سَقَيْناها العَكِيسَ تَمَذَّحَتْ
خَواصِرُها، وازْدادَ رَشْحاً وَرِيدُها
Ve **كَشْحٌ مُخَصَّرٌ**: yani ince. Ve **رجل مَخْصُورُ البطن والقدم** ve bir adam
**مُخَصَّرٌ**: **الخَصْرِ**’ü yahut **الخاصِرَةِ**’si zayıf. Ve **مَخْصُورٌ**: **خَصْرَهُ**’ünden yahut
**خاصِرَتَه**’inden şikâyet eder. Ve hadiste: “Bana bir **خاصِرَةٌ** isabet etti”; yani **خاصرتي**’mde bir ağrı; ve denildi: **الكُلْيَتَيْنِ**’de bir ağrı.

Ve **الاخْتِصارُ** ve **التَّخاصُرُ**: adamın namazda elini **خَصْرِه**’ne vurmasıdır.
Ve Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayet olundu ki, adamın
**مُخْتَصِراً** olarak namaz kılmasını yasakladı; ve denildi: **مُتَخَصِّراً**; denildi: o, **المَخْصَرَة**’dendir; ve denildi: manası, adamın
eli **خَصْرِه** üzerinde iken namaz kılmasıdır. Ve hadiste geldi: namazda **الاخْتِصارُ**
cehennem ehlinin rahatıdır; yani o, Yahudilerin namazlarındaki fiilidir, ve onlar cehennem ehlidir; şu da var ki, orada ebedî kalan cehennem ehli için rahat yoktur; bu, İbnü’l-Esîr’in sözüdür. Muhammed b. el-Mukrem dedi: cehennem ehline nispet edilen rahat, onların cehennemdeki rahatları değildir;
ancak o, onların dünyadaki namazlarındaki rahatlarıdır; yani elini
**خَصْرِه**’ne koyduğunda sanki bununla rahat etmiş olur; ve onları cehennem ehli diye adlandırdı, oraya varacakları için; yoksa bunun
cehennemdeki rahatları olması için değil. Ve el-Ezherî birinci hadiste dedi: bilmiyorum, **مُخْتَصِراً** mı rivayet olunur yoksa **مُتَخَصِّراً** mı; İbn Sîrîn onu Ebû Hureyre’den **مختصراً** olarak rivayet etti; Ebû Ubeyd de onu böyle rivayet etti; dedi: o, **خَصْرِه** üzerine elini koymuş olarak namaz kılmasıdır; dedi: bunun kerih görülmesine dair merfû bir hadis rivayet olunur; dedi: onda kerâhet, Âişe ve Ebû Hureyre’den rivayet olunur; el-Ezherî dedi: manası, eline bir değnek alıp ona dayanmasıdır; onda başka bir vecih daha vardır: o da, farzında sûrenin sonundan bir âyet yahut iki âyet okuması ve sûrenin tamamını okumamasıdır; İbnü’l-Esîr dedi: İbn Sîrîn onu Ebû Hureyre’den böyle rivayet etti. Ve başka bir hadiste:
**المُتَخَصِّرُون** kıyamet günü yüzlerinde nur vardır; manası, gece namaz kılanlardır; yorulduklarında yorgunluktan ellerini **خواصرهم** üzerine koyarlar; dedi: ve manası, kıyamet günü, kendilerine dayanacakları salih amellerle gelmeleri olabilir; **المَخْصَرَةِ**’den alınmıştır. Ve hadiste: **اخْتِصارِ السَّجْدَةِ**’den nehyetti; o iki vecih üzeredir: birincisi, secde bulunan âyeti kısaltıp onunla secde etmesidir; ikincisi, sûreyi okur da secdeye geldiğinde onu geçer ve onun için secde etmez.

Ve **المُخاصَرَةُ** **في البُضْعِ**: eliyle onun **خَصْرها**’sına vurmasıdır. Ve **خَصْرُ القَدَمِ**: onun **أَخْمَصُها**’sıdır. Ve **قَدَمٌ مُخَصَّرَةٌ** ve **مَخْصُورَةٌ**: **رُسْغِها**’nda
**تَخْصِير** vardır; sanki bağlanmış yahut onda **مَحَزٌّ** vardır, **الحَزِّ** gibi yuvarlak; el de böyledir. Ve **رجل مُخَصَّرُ القدمين**: ayağı önünden ve topuğundan yere değdiğinde
ve **أَخْمَصُها**’sı, onda bir incelikle birlikte, içe çöktüğünde. Ve **خَصْرُ الرمل**: özellikle kumlarda, üstü ile altı arasında bir yoldur; çoğulu **خُصُورٌ**’dur; ساعدة بن جؤية dedi ki:
أَضَرَّ به ضاحٍ فَنَبْطا أُسَالَةٍ،
فَمَرٌّ فَأَعْلَى حَوْزِها فَخُصُورُها
Ve şair dedi ki:
أَخَذْنَ خُصُورَ الرَّمْلِ ثم جَزَعْنَهُ
Ve **خَصْرُ النعل**: ondan, iki **الأُذنين**’in ön tarafından incelen kısımdır. İbnü’l-A‘râbî:
**الخَصْرانِ** ayakkabıdan onun incelen kısmıdır. Ve **نعل مُخَصَّرَةٌ**: onun iki **خَصْرانِ**’ı vardır. Ve hadiste: onun, عليه السلام, nalını **مُخَصَّرَةً** idi; yani iki **خَصْراها**’sını kesti, ta ki ikisi **مُسْتَدِقَّيْنِ** oldular. Ve **الخاصِرَةُ**: **الشَّاكِلَةُ**’dir. Ve **الخَصْرُ** oktan: **أَصل الفُوقِ** ile tüy arasındaki şeydir; Ebû Hanîfe’den. Ve **الخَصْرُ**: bedevîlerin evlerinin yeri; bütün bunların çoğulu **خُصُورٌ**’dur. Başkası: bedevîlerin evlerinden **الخَصْرُ** latif bir yerdir. Ve **خاصَرَ الرجلَ**: onun yanına yürüdü. Ve **المُخاصَرَةُ**: **المُخازَمَةُ**’dir; o da, bir adamın bir yola girmesi ve ötekinin başka bir yola girmesi, sonra bir yerde buluşmalarıdır. Ve **اخْتَصارُ الطريق**: onun en yakınını tutmaktır. Ve **مُخْتَصَراتُ الطُّرُقِ**: sarplığında yakın olanlardır; uzak yol tutulduğunda daha kolay olur. Ve **خاصَرَ الرجلُ صاحبه**: yürüyüşte elinden tuttuğunda. Ve **المُخاصَرَةُ**: adamın adamın elinden tutmasıdır; عبد الرحمن بن حسان dedi ki:
ثم خاصَرْتُها إِلى القُبَّةِ الخَضْـ
ـراءِ تَمْشِي في مَرْمَرٍ مَسْنُونِ
Yani elinden tuttum; “mermer içinde yürür” yani “mermer üzerinde”; **مَسْنُونِ** yani düzeltilmiş, yani pürüzsüz. Allah تعالى dedi: **ولأُصَلِّبَنَّكُمْ في جُذُوعِ النخل**; yani hurma gövdeleri üzerinde. İbn Berî dedi: bu beyit, Cevherî ve başkalarının zikrettiği üzere, عبد الرحمن بن حسان’a rivayet olunur; dedi: ve doğru olan, Sa‘leb’in gittiği şeydir: onun Ebû دهبل الجُمَحِيِّ’ye ait olmasıdır. Sa‘leb, سند’iyle İbrâhîm b. Ebî Abdullah’a kadar rivayet etti, dedi ki: Ebû دهبل el-Cumahî gazaya çıkmak istedi; salih, güzel bir adam idi; **بِجَيْرُونَ**’da olunca bir kadın ona geldi
ve ona bir mektup verdi; dedi: “Bu mektubu benim için oku”; onu ona okudu, sonra gitti ve bir köşke girdi; sonra ona çıktı ve dedi: “Benimle şu köşke kadar gitsen de bu mektubu içindeki bir kadına okusan, bunda senin için bir hasene olur, inşallah تعالى; çünkü ona, onu ilgilendiren bir iş hakkında bir gaipten geldi.” Onunla köşke vardı; içine girince, içinde çokça cariye vardı; köşkü onun üzerine kapattılar; ve bir de güzel bir kadın vardı; onu kendisine çağırdı, o ise reddetti; hapsedildi ve üzerine daraltıldı, neredeyse ölecekti; sonra onu kendisine çağırdı; dedi: “Haram ise, vallahi bu olmaz; fakat seninle evlenirim.” Onunla evlendi ve onunla uzun bir zaman kaldı; köşkten çıkmadı, ondan ümit kesildi; oğulları ve kızları evlendi, malını paylaştılar; karısı onun için ağlayıp durdu, ta ki gözleri bozuldu; sonra Ebû دهبل karısına dedi: “Sen benim hakkımda, çocuklarım ve ehlim hakkında günaha girdin; bana onların yanına varmak için izin ver, sana döneyim.” Ona Yahudileri şart koştular: bir yıldan başka kalmamak üzere. Onun yanından çıktı; ona çok mal vermişti; nihayet ehline geldi; karısının hâlini ve zarardan ne hâle geldiğini gördü; oğullarına dedi: “Siz beni ben hayatta iken miras aldınız; bu sizin payınızdır; vallahi, sizin hiçbirinizi, getirdiğim şeyde karıma ortak etmem.” Getirdiğinin tamamını teslim aldı. Sonra Şamlı karısına özlem duydu ve ona çıkmak istedi; onun ölüm haberi kendisine ulaştı; kaldı ve dedi:
صاحِ حَيَّا الإِلَهُ حَيّاً ودُوراً،
عند أَصْلِ القَناةِ من جَيْرُونِ،
طالَ لَيْلِي وبِتُّ كالمَجْنُونِ،
واعْتَرَتْنِي الهُمُومُ بالماطِرُونِ
عن يَسارِي إِذا دَخَلْتُ من البا
بِ، وإِن كنتُ خارجاً عن يَميني
فَلِتِلْكَ اغْتَرَبْتُ بالشَّامِ حتى
ظَنَّ أَهْلي مُرَجَّماتِ الظُّنُونِ
وهْيَ زَهْرَاءُ، مِثْلُ لُؤْلُؤَةِ الغَـ
ـوَّاصِ، مِيْزَتْ من جوهرٍ مَكنُونِ
وإِذا ما نَسَبْتَها، لم تَجِدْها
في سنَاءٍ من المَكارِم دونِ
تَجْعَلُ المِسْكَ واليَلَنْجُوجَ والنَّـ
ـدَّ صِلاءً لها على الكانُونِ
ثم خاصَرْتُها إِلى القُبَّةِ الخَضْـ
ـراءِ تَمْشِي في مَرْمَرٍ مَسْنُونِ
قُبَّةٌ من مَراجِلٍ ضَرَبَتْها،
عند حدِّ الشِّتاء في قَيْطُونِ
ثم فارَقْتُها على خَيْرِ ما كا
نَ قَرِينٌ مُفارِقاً لِقَرِينِ
فبَكَتْ خَشْيَةَ التَّفَرُّقِ للبَيْـ
ـنِ، بُكاءَ الحَزِين إِثْرَ الحَزِينِ
Dedi: ve başka bir rivayette, onun Ebû دهبل’e ait olduğuna yine şahitlik eden şey vardır: Yezîd babası Muâviye’ye dedi ki: “Ebû دهبل kızın Ramlah’ı zikretti; onu öldür.” Dedi: “Ne dedi?” Dedi: dedi ki:
وهي زهراء، مثل لؤلؤة الغـ
ـوّاص، ميزت من جوهر مكنون
Muâviye dedi: “Güzel.” Dedi: “Şu da dedi”:
وإِذا ما نسبتها، لم تجدها
في سناء من المكارم دون
Muâviye dedi: “Doğru söyledi.” Dedi: “Şu da dedi”:
ثم خاصرتها إِلى القبة الخضـ
ـراء تمشي في مرمر مسنون
Muâviye dedi: “Yalan söyledi.”

Ve Ebû Saîd hadîsinde, bayram namazını zikretti: “Mervân’ı **مُخاصِراً** olarak çıktı”; **المخاصرة**: adamın başka bir adamın elinden tutmasıdır; ikisi birlikte yürürler ve her birinin eli, arkadaşının **خَصْرِ**’ü yanındadır. Ve **تَخَاصَرَ القومُ**: bazısı bazısının elinden tuttu. Ve kavim **متخاصرين** olarak çıktı: bazısı bazısının elinden tutuyor idi.

Ve **المِخْصَرَةُ**: kamçı gibidir; ve denildi: **المخصرة** adamın eline aldığı, ona dayanacağı şeydir; değnek ve benzeri gibi; ve o, ayrıca, kralın hutbe okuduğunda işaret ettiği, eline aldığı şeylerdendir; dedi:
يَكادُ يُزِيلُ الأَرضَ وَقْعُ خِطابِهِمْ،
إِذا وصَلُوا أَيْمانَهُمْ بالمَخاصِرِ
Ve **اخْتَصَرَ الرجل**: **المِخْصَرَةَ**’yi tuttu. Ve hadiste: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, **البقيع**’e çıktı ve elinde kendisine ait bir **مِخْصَرَةٌ** vardı; oturdu ve onunla yere dürttü; Ebû Ubeyd: **المِخْصَرَةُ**, insanın eliyle **اخْتَصَر** edip tuttuğu şeydir: değnekten yahut sopa/çomaktan yahut **عَنَزَةٍ**’den yahut **عُكَّازَةٍ**’den yahut kamçıdan ve benzerlerinden; ve ona dayanabilir. Ve hadiste: “Müslüman olurlarsa, onlardan, **تَخَصَّرُوا** ettiklerinde kendilerine secde edilen üç **قُضُب**’larını iste”; yani onu elleriyle tuttuklarında, arkadaşları onlara secde ederdi; çünkü onu ancak insanlara göründüklerinde tutarlar.

Ve **المِخْصَرَةُ**: kralların alâmetlerinden idi; çoğulu **المخاصر**; ondan, Ali hadisi ve Ömer’i zikretti, رضي الله عنهما: “ve **اخْتَصَرَ عَنَزَتَهُ**”; **العنزة** **العكازة**’ye benzer. Ve denir: **خاصَرْتُ الرجلَ** ve **خازَمْتُه**; o, senin bir yola girmen ve onun başka bir yola girmesi, sonra bir yerde buluşmanızdır. İbnü’l-A‘râbî: **المُخَاصَرَةُ**, iki adamın yürümesi, sonra ayrılmaları, sonra bir randevu olmaksızın buluşmalarıdır.

Ve **اخْتِصارُ الكلام**: onun veciz kılınmasıdır. Ve sözde ihtisar: fazlalıkları bırakman
ve manayı karşılayan şeyi kısa tutmandır; yolda ihtisar da böyledir. Ve kırpmada ihtisar: onu kökünden kazımamandır. Ve **الاختصارُ**: her şeyden fazlalıkların çıkarılmasıdır.

Ve **الخُصَيْرَى**: ihtisar gibidir; رؤبة dedi ki:
وفي الخُصَيْرَى، أَنت عند الوُدِّ
كَهْفُ تَمِيم كُلِّها وسَعْدِ
Ve **الخَصَرُ**, hareke ile: insanın uçlarında bulduğu soğuktur. Ebû Ubeyd:
**الخَصِرُ** soğuğu bulan kimsedir; eğer onunla birlikte açlık olursa o **خَرِصٌ**’tur. Ve **الخَصِرُ**: her şeyden soğuk olan. Ve **ثَغْرٌ بارد المُخَصَّرِ**: **المُقَبَّلِ**. Ve **خَصِرَ الرجلُ**
uçlarında soğuk ona döndüğünde; denir: “**حَضِرَتْ يدي**.” Ve **خَصِرَ يومنا**: onun soğuğu şiddetlendi; şair dedi ki:
رُبَّ خالٍ ليَ، لو أَبْصَرْتَهُ،
سَبِط المِشْيَةِ في اليومِ الخَصِرُ
Ve **ماء خَصِرٌ**: soğuk.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ص ر * * الخَصْرُ * وسط الإنسان وكشح * مُخَصَّرٌ * أي دقيق و * الخَاصِرةُ * الشاكلة و * الخَصَرُ * بفتحتين البرد وقد * خَصرَ * الرجل إذا آلمه البرد في أطرافه وخصر يومنا اشتد برده وماء * خَصِرٌ * بارد بكسر الصاد وباب الكل طرِب و * الخِنْصِرُ * بكسر الخاء والصاد الإصبع الصغرى والجمع * الخَنَاصِرُ * و * المِخْصَرَةُ * بكسر الميم كالسوط كل ما اختصر الإنسان بيده فأمسكه من عصا ونحوها و * خاصَرَهُ * أخذ بيده في المشي و * اخْتِصارُ * الطريق سلوك أقربه واختصار الكلام إيجازه

##### Türkçe

* خ ص ر * * **الخَصْرُ** * insanın ortası ve böğür; * **مُخَصَّرٌ** * yani ince; ve * **الخَاصِرةُ** * yan (böğür); ve * **الخَصَرُ** * iki fetha ile: soğuk; ve muhakkak * **خَصرَ** * adam, uçlarında soğuk ona acı verdiği zaman; ve “bugünümüz **خصر**” (yani) onun soğuğu şiddetlendi; ve * **خَصِرٌ** * su: soğuk; صاد’ın kesresiyle; ve hepsinin babı **طرِب**’dir; ve * **الخِنْصِرُ** * خاء ve صاد’ın kesresiyle: küçük parmak; çoğulu * **الخَنَاصِرُ** *; ve * **المِخْصَرَةُ** * ميم’in kesresiyle: kamçı gibi; insanın eliyle kısalttığı her şey; böylece onu bir değnek ve benzeri şeylerden tutar; ve * **خاصَرَهُ** * yürüyüşte eliyle tuttu; ve * **اخْتِصارُ** * yol: onun en yakınına girmek; ve sözün ihtisarı: onu veciz kılmak.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخصر وسط الإنسان، وقيل: هو المستدق فوق الوركين، كما في المصباح. من المجاز: الخصر: أخمص القدم. ويقال هو تحت خصر قدمه. من المجاز: الخصر: طريق بين أعلى الرمل وأسفله خاصة. يقال: أخذوا خصر الرمل ومخصره، أي أسفله وما دق منه ولطف، كما في الأساس. قال ساعدة بن جؤية:
  أضر به ضاح فنبطـا أسـالة                      فمر فأعلى حوزها فخصورها وقال آخر:

  أخذن خصور الرمل ثم جزعنه من المجاز: الخصر: ما بين أصل الفوق من السهم والريش، عن أبي حنيفة. الخصر: موضع بيوت الأعراب، وقال بعضهم: هو من بيوت الأعراب، موضع نظيف جمع الكل خصور. الخصر، بالتحريك: البرد يجده الإنسان في أطرافه. وما أحسن بيت التلخيص:
  لو اختصرتم من الإحسان زرتكـم                      والعذب يهجر للإفراط في الخصر قال شيخنا: ووقع في التصريح للشيخ خالد ضبطه بالحاء والصاد المهملتين في قول امرئ القيس:
  لنعم الفتى تعشو إلى ضوء نارهطريف بن مال ليلة الجوع والحصر وهو غلط ظاهر والصواب والخصر بالخاء المعجمة، كما أشرت إليه في حاشية التوضيح. الخصر ككتف: البارد من كل شيء. وقال أبو عبيد: الخصر: الذي يجد البرد، فإذا كان معه الجوع فهو الخرص. وخصر الرجل، إذا آلمه البرد في أطرافه. يقال: خصرت يدي وخصرت أناملي:تألمت من البرد، وأخصرها القر: آلمها البرد. ويوم خصر: أليم البرد. وخصر يومنا:اشتد برده. قال الشاعر:
  رب خال لي لو أبـصـرتـه                      سبط المشية في اليوم الخصر وماء خصر: بارد. المخصر، كمعظم: الرجل الدقيق الخصر الضامره، أو ضامر الخاصرة. والخأصرة: الشاكلة، وهما خاصرتان، قيل: الخصران والخاصرتان: ما بين الحرقفة والقصيرى، وهو ما قلص عنه القصرتان وتقدم من الحجبتين وما فوق الخصر من الجلدة الرقيقة الطفطفة،ذلك فقول ابن الأجدابي إن الخصر والخاصرة مترادفان، أي بهذا المعنى، كما عرفت، هو كلام موافق لكلام أئمة اللغة. فقول شيخنا إنه لا يعرف ولا يعتد به محل تأمل.
 ومخاصر الطريق: أقربها. ويقال لها: المختصرات أيضا. والمخصرة كمكنسة، كالسوط، وقيل:هو ما يأخذه الرجل بيده، يتوكأ عليه، كالعصا ونحوه. يقال: نكت الأرض بالمخصرة، هو ما يأخذه الملك يشير به إذا خاطب ويصل به كلامه، كذلك الخطيب إذا خطب. والمخصرة: كانت من شعار الملوك، والجمع المخاصر، قال:
  يكاد يزيل الأرض وقع خطابهم                      إذا وصلوا أيمانهم بالمخاصـر

  وفي الحديث:  أن النبي صلى الله عليه وسلم خرج إلى البقيع وبيده مخصرة له، فجلس فنكت بها الأرض  قال أبو عبيد: المخصرة: ما اختصر الإنسان بيده فأمسكه، من عصا أو مقرعة أو عنزة أو عكازة أو قضيب وما أشبها، وقد يتكأ عليه. وذو المخصرة: لقب عبد الله ابن أنيس بن أسعد الجهني ثم الأنصاري حليفهم، عقبي، ويكنى أبا يحيى، روى عنه أولاده عطية وعمرو وضمرة وعبد الله، وبسر بن سعيد، وإنما لقب به لأن النبي صلى الله عليه وسلم أعطاه مخصرة وقال:  تلقاني بها في الجنة  فلما مات أوصى أن تدفن معه في قبره. وذو الخويصرة اليمامي: صحابي، هكذا بالميم على الصواب، ويوجد في بعض نسخ المعاجم بالنون، وهو البائل في المسجد، هكذا يروى في حديث مرسل. أما ذو الخويصرة التميمي فهو حرقوص بن زهير السعدي ضئضئ الخوارج ورئيسهم. قال الطبري: له صحبة، وأمد به عمر المسلمين الذين نازلوا الأهواز فافتتح حرقوص سوق الأهواز. وله أثر كبير في قتال الهرمزان، ثم كان مع علي بصفين، ثم صار من الخوارج عليه، فقتل يوم النهروان معهم، وهو القائل: يا رسول الله اعدل. هو في صحيح الإمام أبي عبد الله البخاري. ونصه فأتاه ذو الخويصرة فقال: يا رسول الله اعدل. وقال مرة من طريق آخر: فأتاه عبد الله بن ذي الخويصرة وهو ذو الخويصرة بعينه، وكأنه وهم، وتفصيله في الإصابة، والله أعلم بالحقائق.
 واختصر الرجل: أخذها، أي المخصرة، أو اعتمد عليها في مشيه. ومنه حديث علي وذكر عمر رضي الله عنهما فقال: واختصر عنزته، والعنزة: شبه العكازة. ويقال فيه: تخصر، كما صرح به صاحب اللسان وغيره. اختصر الكلام: أوجزه، ويقال: أصل الختصار في الطريق، ثم استعمل في الكلام مجازا. وقد فرق بعض المحقين بين الإختصار والإيجاز فقال: الإيجاز تحرير المعنى، من غير رعاية للفظ الصل، بلفظ يسير. والإختصار: تجريد اللفظ اليسير من اللفظ الكثير مع بقاء المعنى، كذا نقله شيخنا. وفي اللسان: والإختصار في الكلام: أن يدع الفضول ويستوجز الذي يأتي على المعنى، وكذلك الإختصار في الطريق. اختصر السجدة: قرأ سورتها وترك آيتها كي لا يسجد، أو أفرد آيتها فقرأ بها ليسجد فيها، وقد نهي عنهما في الحديث. ونصه:  نهى عن اختصار السجدة  . وذكروا فيه الوجهين كما ذكره المصنف، وكره عندنا الأول لا الثاني كما في الكنز وشروحه.
 اختصر: وضع يده على خاصرته، وفي الأساس: على خصره، كتخصر، وفي الأساس: تخاصر ويؤيده عبارة اللسان. والإختصار والتخاصر: أن يضرب الرجل يده إلى خصره في الصلاة. وروي عن النبي صلى الله عليه وسلم  أنه نهى أن يصلي الرجل مختصرا  وقيل متخصرا، قيل: هو من المخصرة: وقيل: معناه أن يصلي وهو واضع يده على خصره. وجاء في الحديث:  الإختصار في الصلاة راحة أهل النار  أي أنه فعل اليهود في صلاتهم وهم لأهل النار.

  قال الأزهري في الحديث الأول: لا أدري أروي مختصرا أو متخصرا. ورواه ابن سيرين عن أبي هريرة: مختصرا. وكذلك رواه لأبو عبيد. قال: ويروى في كراهيته حديث مرفوع، ويروى فيه أيضا عن عائشة وأبي هريرة: اختصر: قرأ آية أو آيتين من آخر السورة في الصلاة ولم يقرأ سورة بكمالها في فرضه. وبه فسر الأزهري حديث أبي هريرة السابق، وهو أحد الوجهين في تأويله. وقال ابن الأثير: هكذا رواه ابن سيرين عن أبي هريرة. اختصر: حذف الفضول من الشيء عمة، وهو الخضيري، بضم ففتح فألف مقصورة وفي بعض النسخ بكسر الراء وياء النسبة، أي الخصري. كالاختصار. قال رؤبة:
  وفي الخصيري أنت عند الود                      كهف تميم كلهـا وسـعـد اختصر الطريق: سلك أقربه. قال بعضهم: هذا هو الأصل اختصر في الحز، هكذا في النسخ بالحاء المهملة والزاي، وفي بعضها بالجيم والزاي، إذا ما استأصله. وخاصره: أخذ بيده في المشي. قال عبد الرحمن بن حسان:
  ثم خاصرتها إلى القبة الخض                      راء تمشي في مرمر مسنون. قال ابن بري: هذا البيت يروى لعبد الرحمن بن حسان كما ذكره الجوهري وغيره. قال: والصحيح ما ذهب إليه ثعلب أنه لأبي دهبل الجمحي، وذكر قصته. وفي حديث أبي سعيد وذكر صلاة العيد:  فخرج مخاصرا مروان  . قال ابن الأثير: والمخاصرة أن يأخذ الرجل بيد رجل آخر يتماشيان ويد كل واحد منهما عند خصر صاحبه. كتخاصر، يقال خرج القوم متخاصرين، إذا كان بعضهم آخذا يد بعض. أو خاصر: أخذ كل في طريق حتى يلتقيا في مكان، وهو المخازمة. وقال ابن الأعرابي: أن يمشي الرجلان ثم يفترقا حتى يلتقيا على غير ميعاد. أو خاصر، إذا مشى عند، وفي بعض النسخ: إلى جنبه.
 والخضار ككتاب: الإزار، لأنه يتخصر به. وفي الحديث:  المتخصرون يوم القيامة على وجوههم النور  ، أي المصلون بالليل، فإذا تعبوا وضعوا أيديهم على خواصرهم من التعب. هكذا أورده ابن الأثير وفسره. قال ومعناه يكون أن يأتوا يوم القيامة ومعهم أعمال لهم صالحة يتكئؤن عليها. مأخوذ من المخصرة. قال شيخنا: وهذا هو الظاهر الذي ذكره أئمة الغريب وإلا تناقض الحديثان فاعرف ذلك. وكشح مخصر، كمعظم: دقيق. ومن المجاز: نعل مخصرة، أي مستدقة الوسط. وخصر النعل: ما استدق من قدام الأذنين منها. قال ابن الأعرابي: الخصران من النعل: مستدقها. ونعل مخصرة: لها خصران. وفي الحديث  أن نعله صلى الله عليه وسلم كانت مخصرة  ، أي قطع خصراها حتى صارا مستدقين. من المجاز: رجل مخصر القدمين إذا كانت قدمه تمس الأرض من مقدمها وعقبها ويخوى أخمصها مع دقة فيه. وقدم مخصرة ومخصورة، ويد مخصورة ومخصرة في رسغها تخصير كأنه مربوط، أو فيه محز مستدير كالحز. ومما يستدرك عليه: رجل ضخم الخواصر. وحكى اللحياني: إنها لمنتفخة الخواصر، كأنهم جعلوا كل جزء خاصرة، ثم جمع على هذا. قال الشاعر:
  فلما سقيناها العكيس تمـذحـت                      خواصرها وازداد رشحا وريدها

  ورجل مخصور: يشتكي خصره أو خاصرته. وفي الحديث:  فأصابني خاصرة  ، أي وجع في خاصرتي. وقيل: وجع في الكليتين. وفي مسند الحارث بن أسامة يرفعه: الخاصرة: عرق في الكلية إذا تحرك وجع صاحبه. والمخاصرة في البضع: أن يضرب بيده إلى خصرها. ومخترات الطرق: التي تقرب في عورها، وإذا سلك الطريق ألبعد كان أسهل. وثغر بارد المخصر: المقبل. وعبارة الأساس: ثغر خصر، بارد المقبل. وهذا أخضر من ذاك وأقصر.

##### Türkçe

**الخصر** insanın ortasıdır; ve denildi ki: o, kalçaların üstündeki incelmiş olandır; **المصباح**’ta olduğu gibi. Mecazdan: **الخصر**: ayağın tabanı çukuru. Ve denilir: o, ayağının **خصر**’ının altındadır. Mecazdan: **الخصر**: özellikle kumun üstü ile altı arasında bir yol. Denilir: kumun **خصر**’ını ve **مخصره**’ni aldılar; yani onun altını ve ondan ince olanı ve latif olanı; **الأساس**’ta olduğu gibi. Sâide b. Cüvey’e dedi ki:
  Ona açık bir yer zarar verdi de bir **أسالة** fışkırttı                      Derken geçti; onun **حوز**’unu yükseltti; sonra onun **خصور**’larını
Ve bir başkası dedi:

  Kumun **خصور**’larını aldılar, sonra onu aştılar
Mecazdan: **الخصر**: okta, okun **الفوق**’unun kökü ile tüy arasında olan; Ebû Hanîfe’den. **الخصر**: bedevîlerin evlerinin yeri; bazıları dedi ki: o, bedevîlerin evlerinden (olan) temiz bir yerdir; hepsinin çoğulu **خصور**. **الخصر**, harekeli olarak: insanın uçlarında bulduğu soğuk. **التلخيص**’in beyti ne güzeldir:
  İhsandan kısaltsaydınız sizi ziyaret ederdim                      Ve tatlı (olan) **الخصر**’da aşırılık sebebiyle terk edilir
Şeyhimiz dedi ki: Şeyh Hâlid’in **التصريح**’inde, İmru’ul-Kays’ın şu sözünde, onun **الحاء** ve **الصاد** (mu‘cemesiz) ile ضبط edildiği vâki oldu:
  Ne iyi delikanlıdır; ateşinin ışığına şaşı bakar                      Açlık ve **الحصر** gecesinin Târîf b. Mâlik’i
Bu apaçık bir yanlıştır; doğrusu ise **الخصر** (mu‘cemeli **الخاء** ile)dir; **التوضيح** hâşiyesinde ona işaret ettiğim gibi. **الخصر** ( **كتف** gibi): her şeyden soğuk olan. Ebû Ubeyd dedi ki: **الخصر**: soğuğu bulan kimsedir; eğer onunla birlikte açlık olursa o **الخرص**’tur. Ve adam **خصر** olur; uçlarında soğuk onu acıtırsa. Denilir: elim **خصرت** ve parmaklarım **خصرت**: soğuktan acıdım; **القر** onu **أخصر** etti: soğuk onu acıttı. Ve **يوم خصر**: soğuğu acı veren. Ve günümüz **خصر** oldu: onun soğuğu şiddetlendi. Şair dedi ki:
  Nice dayım vardır ki onu görseydin                      **اليوم الخصر**’da yürüyüşü düzgün (olandır)
Ve **ماء خصر**: soğuk. **المخصر** ( **معظم** gibi): beli ince, zayıf adam; yahut böğrü zayıf olan. Ve **الخأصرة**: şekil/biçim; ve ikisi **خاصرتان**’dır. Denildi ki: **الخصران** ve **الخاصرتان**: **الحرقفة** ile **القصيرى** arasındadır; o, iki **قصرتان**’ın ondan çekilip toplandığı şeydir; ve iki **حجبتين**’den öne geçen ve **الخصر**’ın üstündeki ince, yumuşak deri **الطفطفة**’dir. Şu hâlde İbnü’l-Ecdâbî’nin, **الخصر** ile **الخاصرة**’nin müteradif oldukları sözü; yani bu mânâ ile, bildiğin gibi, dil imamlarının sözüne uygun bir sözdür. Şeyhimizin “onu bilmez ve ona itibar edilmez” sözü, düşünmeye mahaldir.
 Ve **مخاصر الطريق**: onun en yakınları. Ve onlara: **المختصرات** da denilir. Ve **المخصرة** ( **مكنسة** gibi): kamçı gibidir; ve denildi ki: o, adamın eline aldığı, ona dayanarak yürüdüğü şeydir; asa ve benzeri gibi. Denilir: **المخصرة** ile yere dürttü. O, kralın konuştuğunda onunla işaret ettiği ve onunla sözünü ulaştırdığı şeydir; aynı şekilde hatip hutbe okuduğunda. Ve **المخصرة**: kralların alâmetlerinden idi; çoğulu **المخاصر**. Dedi ki:
  Konuşmalarının vuruşu neredeyse yeri yerinden oynatır                      Sağ ellerini **المخاصر** ile birleştirdiklerinde

  Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم **البقيع**’a çıktı; elinde kendisine ait bir **مخصرة** vardı; oturdu da onunla yere dürttü. Ebû Ubeyd dedi ki: **المخصرة**: insanın eliyle kısaltıp (tutup) elinde tuttuğu şeydir; asa, değnek, **عنزة**, **عكازة**, dal ve benzerleri gibi; ve onunla dayanılır. Ve **ذو المخصرة**: Cühenî sonra Ensârî, onların müttefiki, Ukbî; Es‘ad b. Enîs’in oğlu Abdullah’ın lakabıdır; Ebû Yahyâ künyelenir. Ondan oğulları Atiyye, Amr, Damra ve Abdullah; ve Büsr b. Saîd rivayet etti. Ancak onun bu lakapla anılması, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in ona bir **مخصرة** vermesi ve: “Onunla cennette bana kavuş” demesi sebebiyledir. Öldüğünde, onunla birlikte kabrine gömülmesini vasiyet etti. Ve **ذو الخويصرة اليمامي**: sahâbîdir; doğru olan üzere böyle, **الميم** ile; bazı sözlük nüshalarında **النون** ile bulunur. O, mescidde bevleden kimsedir; mürsel bir hadiste böyle rivayet edilir. Ama **ذو الخويصرة التميمي** ise, Harkûs b. Züheyr es-Sa‘dî’dir; Hâricîlerin kökü ve reisleridir. Taberî dedi ki: onun sahâbeliği vardır; Ömer, Ahvâz’ı kuşatan Müslümanlara onunla yardım etti; Harkûs Ahvâz çarşısını fethetti. Hürmüzân’la savaşta büyük bir izi vardır; sonra Ali ile Sıffîn’de idi; sonra ona karşı Hâricîlerden oldu; Nehrevan günü onlarla birlikte öldürüldü. “Ey Allah’ın Resûlü, adaletli ol” diyen odur. O, İmam Ebû Abdullah el-Buhârî’nin sahihindedir. Metni: **ذو الخويصرة** geldi de dedi ki: “Ey Allah’ın Resûlü, adaletli ol.” Bir defa da başka bir yoldan: “**ذو الخويصرة**’nin oğlu Abdullah geldi; o da bizzat **ذو الخويصرة**’dir” dedi; sanki bir vehimdir. Tafsilatı **الإصابة**’dadır; Allah hakikatleri daha iyi bilir.
 Ve adam **اختصر** etti: onu aldı; yani **المخصرة**’yi; yahut yürüyüşünde ona dayandı. Ondandır: Ali’nin hadisi; Ömer’i رضي الله عنهما zikretti de dedi ki: “**عنزته**’sini **اختصر** etti.” Ve **العنزة**: **العكازة** benzeri. Ve onda: **تخصر** denilir; **اللسان** sahibi ve başkaları açıkça söylediği gibi. **اختصر الكلام**: onu veciz kıldı. Ve denilir: **الختصار**’ın aslı yolda (kısaltmadadır); sonra sözde mecaz olarak kullanıldı. Bazı muhakkikler **الإختصار** ile **الإيجاز** arasında fark koydu da dedi ki: **الإيجاز** mânâyı tahrir etmektir; asıl lafza riayet etmeksizin, az bir lafızla. **الإختصار** ise: mânâ kalmakla birlikte, çok lafızdan az lafzı soyup çıkarmaktır. Şeyhimiz böyle nakletti. **اللسان**’da: “Sözde **الإختصار**: fazlalıkları bırakması ve mânâya geleni kısaca getirmesidir; yolda **الإختصار** da böyledir.” **اختصر السجدة**: secde etmesin diye sûresini okudu ve âyetini bıraktı; yahut âyetini tek başına ayırdı da onunla okudu ki onda secde etsin; hadiste ikisi de yasaklanmıştır. Metni: “**اختصار السجدة**’den nehyetti.” İki vechi, musannifin zikrettiği gibi zikrettiler. Bizim yanımızda birincisi mekruhtur, ikincisi değil; **الكنز** ve şerhlerinde olduğu gibi.
 **اختصر**: elini **خاصرة**’sine koydu. **الأساس**’ta: **خصر**’ına; **تخصر** gibi. **الأساس**’ta: **تخاصر**; ve **اللسان**’ın ibaresi onu destekler. **الإختصار** ve **التخاصر**: adamın namazda elini **خصر**’ına vurmasıdır. Peygamber صلى الله عليه وسلم’den rivayet edildi: “Adamın **مختصرا** namaz kılmasını nehyetti.” Ve denildi: **متخصرا**. Denildi ki: o, **المخصرة**’dendir. Ve denildi ki: mânâsı, elini **خصر**’ına koymuş olarak namaz kılmasıdır. Hadiste geldi: “Namazda **الإختصار**, cehennem ehlinin rahatıdır”; yani o, namazlarında Yahudilerin fiilidir; onlar cehennem ehlidir.

  Ezherî birinci hadiste dedi ki: bilmiyorum, **مختصرا** mı rivayet ediliyor yoksa **متخصرا** mı. İbn Sîrîn onu Ebû Hureyre’den: **مختصرا** diye rivayet etti. Ebû Ubeyd de onu böyle rivayet etti. Dedi ki: onun kerâheti hakkında merfû bir hadis rivayet edilir; onda ayrıca Âişe ve Ebû Hureyre’den de rivayet edilir: **اختصر**: namazda sûrenin sonundan bir âyet veya iki âyet okudu ve farzında sûrenin tamamını okumadı. Ezherî, Ebû Hureyre’nin önceki hadisini bununla tefsir etti; bu, onun te’vilindeki iki vechten biridir. İbnü’l-Esîr dedi ki: İbn Sîrîn onu Ebû Hureyre’den böyle rivayet etti. **اختصر**: şeyden fazlalıkları genel olarak çıkardı. O, **الخضيري**’dir; (harfleri) damme sonra fetha sonra maksûre elif iledir; bazı nüshalarda **الراء**’ın kesresi ve nisbet yâ’sı iledir; yani **الخصري**. **كالاختصار**. Rü’be dedi ki:
  Ve **الخصيري**’de sen, sevgi yanında                      Bütün Temîm’in ve Sa‘d’ın sığınağısın
**اختصر الطريق**: onun en yakınını tuttu. Bazıları dedi ki: asıl budur. **اختصر في الحز**: nüshalarda **الحاء** mu‘cemesiz ve **الزاي** ile böyledir; bazılarında **الجيم** ve **الزاي** iledir; onu kökünden kazıdıysa. Ve **خاصره**: yürüyüşte eliyle tuttu. Abdurrahman b. Hassân dedi ki:
  Sonra onu yeşil kubbeye doğru **خاصرتها**                      Yontulmuş mermer üzerinde yürürken
İbn Berrî dedi ki: bu beyit, Cevherî ve başkalarının zikrettiği gibi Abdurrahman b. Hassân’a rivayet edilir. Dedi ki: doğru olan, Sa‘leb’in, onun Ebû Dehbel el-Cumahî’ye ait olduğu görüşüdür; ve kıssasını zikretti. Ebû Saîd hadîsinde, bayram namazını zikrederken: “Mervân’ı **مخاصرا** olarak çıktı.” İbnü’l-Esîr dedi ki: **المخاصرة**, iki kişinin yürüyerek gitmesi ve her birinin elinin diğerinin **خصر**’ı yanında olması için, adamın bir başka adamın elini almasıdır. **كتخاصر**. Denilir: kavim **متخاصرين** olarak çıktı; eğer bazısı bazısının elini almışsa. Yahut **خاصر**: her biri bir yoldan aldı da bir yerde buluştular; o, **المخازمة**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: iki adam yürür, sonra ayrılırlar; sonra randevusuz olarak buluşurlar. Yahut **خاصر**: yanında yürüdüyse; bazı nüshalarda: onun yanına.
 Ve **الخضار** ( **كتاب** gibi): izardır; çünkü onunla **يتخصر** olunur. Hadiste: “Kıyamet günü **المتخصرون** yüzleri üzerinde nur (ile)dir”; yani gece namazı kılanlardır; yorulduklarında yorgunluktan ellerini **خواصر**’larına koyarlar. İbnü’l-Esîr onu böyle getirdi ve böyle tefsir etti. Dedi ki: mânâsı, kıyamet günü, kendilerine dayanacakları salih amellerle gelmeleridir. **المخصرة**’den alınmıştır. Şeyhimiz dedi ki: garîb imamlarının zikrettiği bu, zâhir olandır; yoksa iki hadis çelişir; bunu bil. Ve **كشح مخصر** ( **معظم** gibi): ince. Mecazdan: **نعل مخصرة**; yani ortası incelmiş. **خصر النعل**: onun iki **أذنين**’inin ön tarafından incelen kısmıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: nalın **الخصران**’ı: onun incelmiş kısmıdır. Ve **نعل مخصرة**: onun iki **خصران**’ı vardır. Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم’in nalının **مخصرة** olduğu (vardır); yani iki **خصر**’ını kesti de ikisi incelmiş oldu. Mecazdan: **رجل مخصر القدمين**: ayağı, önünden ve topuğundan yere değerse ve taban çukuru, onda bir incelikle birlikte içe çökerse. Ve **قدم مخصرة** ve **مخصورة**; ve **يد مخصورة** ve bileğinde **مخصرة**: **تخصير** ile; sanki bağlanmış gibidir; yahut onda, yarık gibi yuvarlak bir çentik vardır. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رجل ضخم الخواصر**. Lihyânî nakletti: “O, şişkin **الخواصر**’lıdır”; sanki her parçayı bir **خاصرة** kıldılar; sonra buna göre çoğul yaptılar. Şair dedi ki:
  Ona **العكيس**’i içirdiğimizde kabardı                      **خواصر**’ı; ve damarı daha çok terledi

  Ve **رجل مخصور**: **خصر**’ından yahut **خاصرة**’sinden şikâyet eder. Hadiste: “Bana bir **خاصرة** isabet etti”; yani **خاصرة**mde bir ağrı. Ve denildi ki: böbreklerde bir ağrı. Hâris b. Üsâme’nin Müsned’inde onu merfû olarak: **الخاصرة**: böbrekte bir damardır; hareket ederse sahibini ağrıtır. Ve **المخاصرة** cinsel ilişkide: elini onun **خصر**’ına vurmasıdır. Ve **مخترات الطرق**: eğriliğinde kısaltan (yollar)dır; yol uzak olunca onu tutmak daha kolay olur. Ve **ثغر بارد المخصر**: önden gelen. **الأساس**’ın ibaresi: **ثغر خصر**: önden geleni soğuk. Ve bu, ondan daha yeşildir ve daha kısadır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَصرَ
1 خَصرَ خصر , (S, A,) aor. خَصَرَ , inf. n. خَصَرٌ, (TK,) It (a day) was, or became, intensely cold. (S, A.) He (a man) suffered pain from the cold in his extremities. (S.) And خَصِرَتْ يَدِى, (S, TA,) and أَنَامِلِى, (TA,) My arm, or hand, and my fingers' ends, were pained by the cold. (S, * TA.)

تَخْصِيرٌ
2 تَخْصِيرٌ تخصير [an inf. n. of which the verb, if it have one, is خُصِّرَ]: see مُخَصَّرٌ.

خاصر المَرْأَةَ
3 خاصر المَرْأَةَ ذ , (A,) inf. n. مُخَاصَرَةٌ, (TA,) He laid hold upon the woman's خَاصِرَة [or flank], (A,) or put his hand to her خَصْر [or waist], (TA,) in compressing her. (A, TA.) ― -b2- And خاصرهُ He took his hand in walking, or walked with him hand in hand, (S, A, IAth, K,) so that the hand of each was by the waist (خَصْر) of the other: (IAth:) and, (so in the S, but in the K “ or, ”) inf. n. as above, (S,) he took a different way from his (another's) until he met him in a place: (S, K:) مخاصرة as the inf. n. of the verb in this sense is syn. with مُخَازَمَةٌ: (S:) or خاصرهُ signifies he walked with him, and then parted from him, and so continued until he met him at a time, or place, at which they had not appointed to meet: (IAar:) or he walked by his side. (K.)

اخصر
4 اخصر أخصر اخصر خصر It (cold) pained a man's arms, or hands, and his fingers' ends. (A, * TA.)

5 تَخَصَّرَ see 8, in the first sentence: -A2- and again, in the last two sentences.

تخاصر
6 تخاصر تخاصر خاصر : see 8. ― -b2- تخاصروا They took one another by the hand in walking, or walked together hand in hand [so that the hand of each was by the waist (خَصْر) of another: see 3]. (S, K. *)

اختصر
8 اختصر أختصر اختصر ٱختصر (A, Mgh, L, Msb, K) and ↓ تخصّر, (Mgh, Msb, K,) or ↓ تخاصر, (A, L,) He put his hand upon his خَصْر [or waist], (A, Mgh, L, Msb,) or upon his خَاصِرَة [or flank], (Mgh, K,) in prayer. (Mgh, L, Msb.) The doing this in prayer [except in the night, when tired, (see المُتَخَصِّرُونَ,)] is forbidden, or disapproved. (Mgh, TA.) -A2- اختصر الطَّرِيقَ He went the nearest way. (S, A, Msb, K.) ― -b2- And hence, (Msb, TA,) اختصر الكَلَامَ (tropical:) He abridged the language, or the discourse; syn. أَوْجَزَهُ: (S, A, K:) [and in like manner, الكِتَابَ the book, or writing:] or, accord. to some, the latter (اوجزهُ) signifies “ he expressed its correct meaning concisely, without regard to the original words; ” and the former, he curtailed its words, preserving the meaning: (MF:) or properly, he abridged the expressions, making the words fewer, but preserving the entire meaning: (Msb:) or he abridged the language by omitting superfluities, and choosing from it concise expressions which conveyed the meaning. (L.) [You say, اختصرهُ عَلَى الرُّبْعِ (assumed tropical:) He reduced it by abridgment to the fourth of its original bulk.] And اختصر السَّجْدَةَ (assumed tropical:) He recited the chapter in which a prostration should be performed, omitting the verse requiring prostration, in order that he might not prostrate himself: or he recited only the verse requiring a prostration, to prostrate himself in so doing: both which practices are forbidden. (T, * Mgh, * Msb, * K.) And the verb alone (assumed tropical:) He recited a verse, or two verses, of the last part of the chapter, in prayer; (K;) not the whole chapter. (TA.) ― -b3- Also, the verb alone, He curtailed a thing of its superfluities, (K,) in a general sense. (TA.) ― -b4- And اختصر فِى الجَزِّ, (JK, K, TA,) in some copies of the K فِى الحَزِّ, with ح, (TA,) or اختصر الجَزَّ, (A,) He did not extirpate in cutting; did not cut off entirely, or utterly: (A, K:) or he extirpated in cutting; cut off utterly. (JK.) -A3- اختصر also signifies He took a مِخْصَرَة [in his hand]: (S, * K:) and بِهَا ↓ تخصّر he took it in his hand; namely, a مخصرة: (Har p. 122:) or the former, he leaned upon it in walking: (TA:) or he took a مخصرة or a staff in his hand, to lean upon it. (Mgh.) You say also, اختصر العَنَزَةَ [He took in his hand the عنزة: or he leaned upon the عنزة in walking]: it is a thing [i. e. a kind of staff, or short spear,] like the عُكَّازَة: and in like manner, ↓ تخصّر; as in the L &c.: (TA:) and اختصر بِالعَصَا He leaned upon the staff in walking. (A.)

خَصْرٌ
خَصْرٌ خصر The middle, or waist, of a man or woman: (S, A, Msb, K;) i. e. the slender part above the hips or haunches: (Msb:) pl. خُصُورٌ. (A, K.) See also الخَاصِرَةُ, in two places. ― -b2- (tropical:) The hollow part of the sole of the foot, which does not touch the ground: (A, K:) pl. as above. (K.) ― -b3- (tropical:) The narrow part of a sandal, before the أُذُنَانِ [which are the two loops whereto is attached the strap that passes behind the wearer's heel]: (TA:) or خَصْرَانِ [the dual] signifies the narrow part of a sandal. (IAar, TA.) ― -b4- (tropical:) The part which is between the base of the notch and the feathers of an arrow: (AHn, A, * K:) pl. as above. (K.) ― -b5- (tropical:) A way between the upper and lower parts of a heap of sand; (K, TA:) or (tropical:) the lower part of a heap of sand; the thin part thereof; as also ↓ مُخَصَّرٌ: (A, TA:) pl. as above. (K.) ― -b6- (assumed tropical:) The place of the بُيُوت [or tents] of the Arabs of the desert: (K:) or, as some say, of such بيوت, a clean place: (TA:) pl. as above. (K.)

خَصَرٌ
خَصَرٌ خصر Cold (S, K) which a man feels in his extremities. (TA.)

خَصِرٌ
خَصِرٌ خصر , applied to a day, Painfully cold. (A, TA.) ― -b2- Cold, as an epithet, (S, K,) applied to water, (S,) and to anything. (TA.) ― -b3- A man feeling cold [especially in his extremities: see 1]: to signify cold and hungry, the epithet خَرِصٌ is used. (A 'Obeyd.) ― -b4- ثَغْرٌ خَصِرٌ [A mouth, or front teeth,] cold, or cool, in the place that is hissed. (A, TA. [See also مُخَصَّرٌ.])

خُصَيْرَى
خُصَيْرَى خصيرى خصيري , (K, TA,) in some copies of the K خُصَيْرِىٌّ, (TA,) [but the former is shown to be the right reading by a verse cited in the TA,] The curtailment of the superfluities of a thing; like اِخْتِصَارٌ. (K, * TA.)

الخَاصِرَةُ
الخَاصِرَةُ الخاصره الخاصرة خاصرة [The flank; i. e. each of the ilia;] i. q. الشَّاكِلَةُ; (Zj, in his “ Khalk el-Insلn; ” S, K;) i. e. the طَفْطَفَة [or quivering flesh] of the side, that reaches to the extremities of the ribs: (Zj, ibid.:) and [so in the K, but more properly “ or, ”] الخَاصِرَةُ, (K,) or الخَاصِرَاتَانِ (JK, TA) and ↓ الخَصْرَانِ, (TA,) what is between the حَرْقَفَة [or crest of the hip] and the lowest rib; (JK, K, TA;) i. e. the part from which retires each of the lowest ribs, and in advance of which projects each of the حَجَبَتَانِ: [explained by the words ما قلص عنه القُصَيْرَيَانِ وتقدّم من الحجبتين: but for من الحجبتين, I read مِنْهُ الحَجَبَتَانِ; referring, for corroboration, to explanations of this last word; and therefore I have rendered the passage as above: the meaning seems evidently to be the part between the lowest rib and the crest of the hip, on each side:] the thin skin which is above the خَصْر is called the طَفْطَفَة: so in the M, agreeably with the saying of Ibn-El-Ajdلbee, that ↓ الخَصْرُ and الخَاصِرَةُ are syn.; i. e., in this sense: [this assertion, however, requires consideration; for all the explanations of الخاصرة are easily reconcileable:] pl. خَوَاصِرُ [which is also used in the sense of the sing. or dual]. (TA.) You say رَجُلٌ ضَخْمُ الخَواصِرِ [A man large in the flank or flanks]: and Lh mentions the phrase اـِنَّهَا لَمُنْتَفِخَةُ الخَوَصِرِ [Verily she is inflated, or swollen, in the flank or flanks]; as though the term خاصرة were applicable to every portion [of the flank]. (TA.) ― -b2- Also A pain in the خَاصِرَة [or flank]: or in the kidneys. (TA.) ― -b3- And it is also said to signify A certain vein (عِرْق) in the kidney, which occasions pain to the person when it is in motion. (TA.)

خِنْصِرٌ
خِنْصِرٌ خنصر : see art خنصر.

أَخْصَرُ
أَخْصَرُ ذ [Shorter: and shortest]. You say, هٰذَا أَخْصَرُ مِنْ ذَاكَ This [road] is shorter than that. (A.) But this is irregular; أَخْصَرُ being formed from اُخْتُصِرَ, a verb of more than three letters. (I' Ak p. 237.)

مِخْصَرَةٌ
مِخْصَرَةٌ مخصره مخصرة A thing like a whip: and anything that a man takes (يَخْتَصِرُ) with his hand, and holds, such as a staff and the like: (S:) a thing which a man takes in his hand, and upon which he leans, such as a staff and the like: (K, * TA:) a rod [or sceptre] which a king used to take in his hand, with which he made signs, or pointed, in holding a discourse, or addressing, (A, K, *) and accompanied what he said, (A,) and in like manner the خَطِيب in reciting a خُطْبَة: (K, * TA:) it was one of the insignia of kings: (TA:) a rod, or what is termed عَنَزَة, or the like, with which the خَطِيب makes signs, or points, in addressing the people: (Msb:) a thing which a man holds in his hand, such as any of the things termed عَصًا and مِقْرَعَةٌ and عَنَزَةٌ and عُكَّازَةٌ and قَضِيبٌ, or the like; and upon which he sometimes leans: (A 'Obeyd:) pl. مَخَاصِرُ. (S, TA.)

مُخَصَّرٌ
مُخَصَّرٌ مخصر , applied to a man, (TA,) Slender (K, TA) in the waist: (TA:) lean, or lank in the belly: (K:) or, in the خَاصِرَة [or flank]: (TA:) and البَطْنِ ↓ مَخْصُورٌ is also applied to a man [as meaning lank in the belly]. (A, TA.) ― -b2- كَشْحٌ مُخَصَّرٌ A thin [flank or rather waist: see a verse of Imra-el-Keys cited voce مُذَلَّلٌ]. (S, A, K.) ― -b3- قَدَمٌ مُخَصَّرَةٌ (JK, A, TA) and ↓ مَخْصُورَةٌ (JK, TA) (tropical:) [A foot that touches the ground with its fore part and heel; the middle of the sole being hollow and narrow: this meaning, or a meaning similar to that of يَدٌ مُخَصَّرَةٌ explained below, seems to be indicated in the TA: the latter is the meaning accord. to the JK; but this [ think doubtful, on account of what here follows]. مُخَصَّرُ القَدَمَيْنِ means (tropical:) A man whose feet touch the ground with the fore part and the heel; the middle of the sole being hollow and narrow: (S, K:) and you say also ↓ مَخْصُورُ القَدَمَيْنِ. (A, TA.) ― -b4- يَدٌ مُخَصَّرَةٌ, or ↓ مَخْصُورَةٌ, (as in different copies of the K,) or both, (TA,) (tropical:) An arm, or a hand, in the wrist of which is what is termed ↓ تَخْصِيرٌ, as though it were bound: or which has an encircling groove-like depression. (K, TA.) ― -b5- نَعْلٌ مُخَصَّرَةٌ (tropical:) A sandal narrow in the middle. (S, * A, * K, TA.) ― -b6- See also خَصْرٌ. -A2- ثَغْرٌ بَارِدُ المُخَصَّرِ [A mouth, or front teeth,] cold, or cool, in the place that is kissed. (TA. [See also خَصِرٌ.])

مَخْصُورٌ
مَخْصُورٌ مخصور A man having a complaint of, or a pain in, his خَصْر [or waist], or his خَاصِرَة [or flank]. (TA.) ― -b2- See also the next preceding paragraph, in four places.

مَخَاصِرُ
مَخَاصِرُ مخاصر مخصرة pl. of مِخْصَرَةٌ. (S, TA.) -A2- مَخَاصِرُ الطَّرِيقِ The nearest roads or ways; (K;) as also ↓ المُخْتَصَرَاتُ: (TA:) or مُخْتَصِرَاتُ الطُّرُقِ signifies The roads, or ways, that are near, notwithstanding their ruggedness, but not so easy as those that are longer. (L.)

المُخْتَصَرَاتُ
المُخْتَصَرَاتُ المختصرات مختصر , or مُخْتَصِرَاتُ الطُّرُقِ: see the paragraph next preceding.

المُتَخَصِّرُونَ
المُتَخَصِّرُونَ المتخصرون , (K,) or المُتَخَصِّرُونَ فِى الصَّلَاةِ, (Mgh,) Those who, in praying in the night, becoming tired thereby, put their hands upon their خَوَاصِر [or flanks]: of such it is said (in a trad., IAth, K) that light shall be [seen] on their faces (IAth, Mgh, K) on the day of resurrection: (IAth, K:) [in other cases, this action is forbidden, or disapproved: see 8:] or, in the instance mentioned above, it may mean those who shall rest upon their righteous works on the day of resurrection: (IAth, Mgh, TA:) this latter is apparently the right meaning: otherwise, two trads. contradict each other. (MF.)

##### Türkçe

**خَصرَ**
1 **خَصرَ** خصر , (S, A,) muzâri‘ı **خَصَرَ** , mastar ismi **خَصَرٌ**, (TK,) O (bir gün) şiddetle soğuk oldu yahut şiddetle soğuklaştı. (S, A.) O (bir adam) uzuvlarının uçlarında soğuktan acı çekti. (S.) Ve **خَصِرَتْ يَدِى**, (S, TA,) ve **أَنَامِلِى**, (TA,) Kolum yahut elim ve parmaklarımın uçları soğuktan ağrıdı. (S, * TA.)

**تَخْصِيرٌ**
2 **تَخْصِيرٌ** تخصير [mastar ismi; fiili, eğer varsa, **خُصِّرَ**’dir]: bkz. **مُخَصَّرٌ**.

**خاصر المَرْأَةَ**
3 **خاصر المَرْأَةَ** ذ , (A,) mastar ismi **مُخَاصَرَةٌ**, (TA,) O, kadının **خَاصِرَة**’sini [yahut böğrünü] tuttu, (A,) yahut onu sıkıştırırken elini onun **خَصْر**’ına [yahut beline] koydu. (A, TA.) ― -b2- Ve **خاصرهُ** O, yürürken onun elini tuttu, yahut onunla el ele yürüdü, (S, A, IAth, K,) öyle ki her birinin eli ötekinin belinin (**خَصْر**) yanında idi: (IAth:) ve, (S’de böyle; fakat K’da “yahut” ile) mastar ismi yukarıdaki gibidir, (S,) o, onun (başkasının) yolundan başka bir yola saptı; ta ki bir yerde ona rastlayıncaya kadar: (S, K:) bu mânâda fiilin mastar ismi olarak **مخاصرة**, **مُخَازَمَةٌ** ile eşanlamlıdır: (S:) yahut **خاصرهُ** şu mânâya gelir: onunla yürüdü, sonra ondan ayrıldı, ve böylece, buluşmak üzere sözleşmedikleri bir vakitte yahut yerde ona rastlayıncaya kadar devam etti: (IAar:) yahut onun yanında yürüdü. (K.)

**اخصر**
4 **اخصر** أخصر اخصر خصر O (soğuk), bir adamın kollarını yahut ellerini ve parmaklarının uçlarını ağrıttı. (A, * TA.)

5 **تَخَصَّرَ** bkz. 8, ilk cümlede: -A2- ve yine, son iki cümlede.

**تخاصر**
6 **تخاصر** تخاصر خاصر : bkz. 8. ― -b2- **تخاصروا** Onlar yürürken birbirlerinin elini tuttular, yahut birlikte el ele yürüdüler [öyle ki her birinin eli bir başkasının belinin (**خَصْر**) yanında idi: bkz. 3]. (S, K. *)

**اختصر**
8 **اختصر** أختصر اختصر **ٱختصر** (A, Mgh, L, Msb, K) ve ↓ **تخصّر**, (Mgh, Msb, K,) yahut ↓ **تخاصر**, (A, L,) O, namazda elini **خَصْر**’ının [yahut belinin] üzerine koydu, (A, Mgh, L, Msb,) yahut **خَاصِرَة**’sinin [yahut böğrünün] üzerine. (Mgh, K,) (Mgh, L, Msb.) Namazda bunu yapmak [geceleyin, yorulunca, müstesna, (bkz. **المُتَخَصِّرُونَ**,)] yasaktır yahut mekruhtur. (Mgh, TA.) -A2- **اختصر الطَّرِيقَ** O, en yakın yoldan gitti. (S, A, Msb, K.) ― -b2- Ve buradan, (Msb, TA,) **اختصر الكَلَامَ** (mecazen:) O, sözü yahut konuşmayı kısalttı; eşanlamlısı **أَوْجَزَهُ**: (S, A, K:) [ve aynı şekilde, **الكِتَابَ** kitabı yahut yazıyı:] yahut, bazılarına göre, ikincisi (**اوجزهُ**) “onun doğru mânâsını, asıl kelimelere bakmaksızın, veciz olarak ifade etti” demektir; birincisi ise, mânâyı koruyarak onun kelimelerini kısalttı: (MF:) yahut asıl olarak, ifadeleri kısalttı; kelimeleri daha az yaptı, fakat bütün mânâyı korudu: (Msb:) yahut, fazlalıkları atarak ve mânâyı ileten veciz ifadeleri ondan seçerek dili kısalttı. (L.) [Sen **اختصرهُ عَلَى الرُّبْعِ** (farazî mecaz:) dersin: O, onu ihtisar ile aslî hacminin dörtte birine indirdi.] Ve **اختصر السَّجْدَةَ** (farazî mecaz:) O, secde yapılması gereken sûreyi, secdeyi gerektiren âyeti atlayarak okudu; ta ki secde etmesin diye: yahut, secde etmek için yalnız secdeyi gerektiren âyeti okudu: bu iki uygulama da yasaktır. (T, * Mgh, * Msb, * K.) Ve fiil tek başına (farazî mecaz:) O, namazda sûrenin son kısmından bir âyet yahut iki âyet okudu; (K;) sûrenin tamamını değil. (TA.) ― -b3- Yine, fiil tek başına, O, bir şeyi fazlalıklarından kısalttı, (K,) genel bir mânâda. (TA.) ― -b4- Ve **اختصر فِى الجَزِّ**, (JK, K, TA,) K’nın bazı nüshalarında **فِى الحَزِّ**, **ح** ile, (TA,) yahut **اختصر الجَزَّ**, (A,) O, kesmede kökünden sökmedi; bütünüyle yahut tamamen kesip koparmadı: (A, K:) yahut, kesmede kökünden söktü; tamamen kesti. (JK.) -A3- **اختصر** ayrıca şu mânâya gelir: O, eline bir **مِخْصَرَة** aldı: (S, * K:) ve **تخصّر** ↓ **بِهَا** onu eline aldı; yani bir **مخصرة**’yi: (Har p. 122:) yahut birincisi, yürürken ona dayanıp yaslandı: (TA:) yahut, dayanmak için eline bir **مخصرة** yahut bir asa aldı. (Mgh.) Sen ayrıca **اختصر العَنَزَةَ** dersin [**عنزة**’yi eline aldı: yahut yürürken **عنزة**’ye dayanıp yaslandı]: o, **عُكَّازَة** gibi bir şeydir [yani bir tür asa yahut kısa mızrak]: ve aynı şekilde, ↓ **تخصّر**; L vb.’de olduğu üzere: (TA:) ve **اختصر بِالعَصَا** O, yürürken asaya dayanıp yaslandı. (A.)

**خَصْرٌ**
**خَصْرٌ** خصر Bir erkek yahut kadının orta kısmı, yahut beli: (S, A, Msb, K;) yani kalçaların yahut butların üstündeki ince kısım: (Msb:) çoğulu **خُصُورٌ**. (A, K.) Ayrıca iki yerde **الخَاصِرَةُ**’ye bak. ― -b2- (mecazen:) Ayağın tabanının, yere değmeyen çukur kısmı: (A, K:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (K.) ― -b3- (mecazen:) Sandalın, **أُذُنَانِ**’dan önceki dar kısmı [ki bunlar, giyenin topuğunun arkasından geçen kayışın bağlandığı iki halkadır]: (TA:) yahut **خَصْرَانِ** [tesniye] sandalın dar kısmı demektir. (IAar, TA.) ― -b4- (mecazen:) Okun, kertik tabanı ile tüyleri arasındaki kısım: (AHn, A, * K:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (K.) ― -b5- (mecazen:) Bir kum yığınının üst ve alt kısımları arasında bir yol; (K, TA:) yahut (mecazen:) bir kum yığınının alt kısmı; onun ince kısmı; ve ayrıca ↓ **مُخَصَّرٌ**: (A, TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (K.) ― -b6- (farazî mecaz:) Çöl Araplarının **بُيُوت**’larının [yahut çadırlarının] yeri: (K:) yahut, bazılarına göre, bu tür **بيوت**’lardan, temiz bir yer: (TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (K.)

**خَصَرٌ**
**خَصَرٌ** خصر Bir adamın uzuvlarının uçlarında hissettiği soğuk. (TA.)

**خَصِرٌ**
**خَصِرٌ** خصر , bir güne nispetle, Acı veren derecede soğuk. (A, TA.) ― -b2- Soğuk; bir sıfat olarak, (S, K,) suya, (S,) ve her şeye uygulanır. (TA.) ― -b3- Soğuk hisseden bir adam [özellikle uzuvlarının uçlarında: bkz. 1]: soğuk ve aç mânâsını ifade etmek için **خَرِصٌ** sıfatı kullanılır. (A 'Obeyd.) ― -b4- **ثَغْرٌ خَصِرٌ** [Bir ağız yahut ön dişler,] ıslıkla ses çıkarılan yerde soğuk yahut serin. (A, TA. [Ayrıca **مُخَصَّرٌ**’e bak.])

**خُصَيْرَى**
**خُصَيْرَى** خصيرى خصيري , (K, TA,) K’nın bazı nüshalarında **خُصَيْرِىٌّ**, (TA,) [fakat birincisinin doğru okunuş olduğu, TA’da zikredilen bir beyitle gösterilmiştir,] Bir şeyin fazlalıklarının kısaltılması; **اِخْتِصَارٌ** gibi. (K, * TA.)

**الخَاصِرَةُ**
**الخَاصِرَةُ** الخاصره الخاصرة خاصرة [Böğür; yani iki kalça kemiğinin her biri;] **الشَّاكِلَةُ** ile aynı mânâdadır; (Zj, “Khalk el-Insān”ında; S, K;) yani kaburgaların uçlarına kadar ulaşan yanın **طَفْطَفَة**’si [yahut titreyen eti]: (Zj, a.g.e.:) ve [K’da böyle; fakat daha doğru olan “yahut”tur] **الخَاصِرَةُ**, (K,) yahut **الخَاصِرَاتَانِ** (JK, TA) ve ↓ **الخَصْرَانِ**, (TA,) **حَرْقَفَة** [yahut kalça çıkıntısı] ile en alt kaburga arasındaki şeydir; (JK, K, TA;) yani en alt kaburgaların her birinin çekildiği kısım ve onun önünde her bir **حَجَبَتَانِ**’ın çıkıntı yaptığı kısım: [şu sözlerle açıklanmıştır: ما قلص عنه القُصَيْرَيَانِ وتقدّم من الحجبتين:] **خَصْر**’ın üstündeki ince deriye **طَفْطَفَة** denir: M’de, İbn-El-Ajdabee’nin, ↓ **الخَصْرُ** ile **الخَاصِرَةُ**’nin eşanlamlı olduğu sözüne uygun olarak böyledir; yani bu mânâda: çoğulu **خَوَاصِرُ**’dur [ki bu, tekil yahut tesniye mânâsında da kullanılır]. (TA.) Sen **رَجُلٌ ضَخْمُ الخَواصِرِ** [böğrü yahut böğürleri iri bir adam] dersin: ve Lh, **اـِنَّهَا لَمُنْتَفِخَةُ الخَوَصِرِ** [Şüphesiz o, böğürde yahut böğürlerde şişkindir] ibaresini zikreder; sanki **خاصرة** terimi [böğrün] her bir kısmına uygulanabilir gibidir. (TA.) ― -b2- Ayrıca **خَاصِرَة**’de [yahut böğürde] bir ağrı: yahut böbreklerde. (TA.) ― -b3- Ve ayrıca, hareket ettiğinde kişiye ağrı veren, böbrekteki belirli bir damar (**عِرْق**) mânâsına geldiği de söylenir. (TA.)

**خِنْصِرٌ**
**خِنْصِرٌ** خنصر : bkz. madde **خنصر**.

**أَخْصَرُ**
**أَخْصَرُ** ذ [Daha kısa; ve en kısa]. Sen, **هٰذَا أَخْصَرُ مِنْ ذَاكَ** Bu [yol] şundan daha kısadır, dersin. (A.) Fakat bu düzensizdir; çünkü **أَخْصَرُ**, üç harften fazla olan bir fiil olan **اُخْتُصِرَ**’den türetilmiştir. (I' Ak p. 237.)

**مِخْصَرَةٌ**
**مِخْصَرَةٌ** مخصره مخصرة Kamçı gibi bir şey: ve bir adamın eliyle alıp (**يَخْتَصِرُ**) tuttuğu ve elinde bulundurduğu her şey; asa ve benzeri gibi: (S:) bir adamın eline aldığı ve üzerine dayandığı şey; asa ve benzeri gibi: (K, * TA:) bir kralın, konuşma yaparken yahut hitap ederken, işaret ettiği yahut gösterdiği, eline alageldiği bir değnek [yahut asa]: (A, K, *) ve söylediğine eşlik ederdi, (A,) ve aynı şekilde **خَطِيب**, bir **خُطْبَة** okurken: (K, * TA:) kralların alâmetlerinden biriydi: (TA:) **خَطِيب**’in halka hitap ederken işaret ettiği yahut gösterdiği, **عَنَزَة** denilen şey yahut benzeri bir değnek: (Msb:) bir adamın elinde tuttuğu şey; **عَصًا** ve **مِقْرَعَةٌ** ve **عَنَزَةٌ** ve **عُكَّازَةٌ** ve **قَضِيبٌ** denilen şeylerden herhangi biri yahut benzeri; ve bazen üzerine dayandığı: (A 'Obeyd:) çoğulu **مَخَاصِرُ**. (S, TA.)

**مُخَصَّرٌ**
**مُخَصَّرٌ** مخصر , bir adama nispetle, (TA,) Belde ince. (K, TA) (TA:) karında zayıf yahut sıska: (K:) yahut **خَاصِرَة**’de [yahut böğürde]: (TA:) ve **مَخْصُورٌ** ↓ **البَطْنِ** de bir adama uygulanır [karında sıska mânâsında]. (A, TA.) ― -b2- **كَشْحٌ مُخَصَّرٌ** İnce bir [böğür, daha doğrusu bel: bkz. **مُذَلَّلٌ** maddesinde zikredilen İmru’ul-Kays beyti]. (S, A, K.) ― -b3- **قَدَمٌ مُخَصَّرَةٌ** (JK, A, TA) ve ↓ **مَخْصُورَةٌ** (JK, TA) (mecazen:) **مُخَصَّرُ القَدَمَيْنِ** (mecazen:) Ayakları, ön kısmı ve topuğu ile yere değen; tabanın orta kısmı çukur ve dar olan adam: (S, K:) ve sen ayrıca ↓ **مَخْصُورُ القَدَمَيْنِ** de dersin. (A, TA.) ― -b4- **يَدٌ مُخَصَّرَةٌ**, yahut ↓ **مَخْصُورَةٌ**, (K’nın farklı nüshalarında olduğu üzere,) yahut ikisi birden, (TA,) (mecazen:) bileğinde ↓ **تَخْصِيرٌ** denilen şey bulunan kol yahut el; sanki bağlanmış gibi: yahut çevreleyen, oluk gibi bir çöküklüğü olan. (K, TA.) ― -b5- **نَعْلٌ مُخَصَّرَةٌ** (mecazen:) ortası dar bir sandal. (S, * A, * K, TA.) ― -b6- Ayrıca **خَصْرٌ**’a bak. -A2- **ثَغْرٌ بَارِدُ المُخَصَّرِ** [Bir ağız yahut ön dişler,] öpülen yerde soğuk yahut serin. (TA. [Ayrıca **خَصِرٌ**’e bak.])

**مَخْصُورٌ**
**مَخْصُورٌ** مخصور **خَصْر**’ında [yahut belinde] yahut **خَاصِرَة**’sinde [yahut böğründe] bir rahatsızlığı yahut ağrısı olan adam. (TA.) ― -b2- Ayrıca bir önceki paragrafın dört yerinde geçene bak.

**مَخَاصِرُ**
**مَخَاصِرُ** مخاصر مخصرة **مِخْصَرَةٌ**’nin çoğuludur. (S, TA.) -A2- **مَخَاصِرُ الطَّرِيقِ** En yakın yollar yahut güzergâhlar; (K;) ve ayrıca ↓ **المُخْتَصَرَاتُ**: (TA:) yahut **مُخْتَصِرَاتُ الطُّرُقِ** şu mânâya gelir: engebeli olmalarına rağmen yakın olan, fakat daha uzun olanlar kadar kolay olmayan yollar yahut güzergâhlar. (L.)

**المُخْتَصَرَاتُ**
**المُخْتَصَرَاتُ** المختصرات مختصر , yahut **مُخْتَصِرَاتُ الطُّرُقِ**: bkz. bir önceki paragraf.

**المُتَخَصِّرُونَ**
**المُتَخَصِّرُونَ** المتخصرون , (K,) yahut **المُتَخَصِّرُونَ فِى الصَّلَاةِ**, (Mgh,) Geceleyin namaz kılarken, bununla yorulup ellerini **خَوَاصِر**’lerinin [yahut böğürlerinin] üzerine koyanlar: bunlar hakkında (bir hadiste, IAth, K) kıyamet gününde yüzlerinde bir nurun görüleceği söylenir: (IAth, Mgh, K) (IAth, K:) [diğer durumlarda bu fiil yasaktır yahut mekruhtur: bkz. 8:] yahut, yukarıda zikredilen örnekte, kıyamet gününde salih amellerine dayanacak olanlar mânâsına gelebilir: (IAth, Mgh, TA:) bu ikincisi görünüşte doğru mânâdır: aksi halde iki rivayet birbirine zıt olur. (MF.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَصِرَ
خَصِرَ A ( n. ac. خَصَر 4 ),
a.  Was cold; was chilled, numbed.

خَاْصَرَ
خَاْصَرَ III ,
a.  Walked hand in hand; walked side by side.

تَخَصَّرَ
تَخَصَّرَ V
a.  [ Bi ], Took, held in his hand ( staff ).

تَخَاْصَرَ
تَخَاْصَرَ VI ,
a.  Walked hand in hand.

اِخْتَصَرَ
اِخْتَصَرَ VIII ,
a.  Placed his hand upon his hip.

b.  Abridged, curtailed.

c.  see V .

خَصْر
خَصْر 1 , ( pl. خُصُوْر 27 ),
a.  Waist.

b.  Hollow of the foot.

c.  Road traversing a ravine.

خَصَر
خَصَر 4 ,
a.  Cold, sensation of cold.

خَصِر
خَصِر 5 ,
a.  Cold, icy.

مِخْصَرَة
مِخْصَرَة 20t , ( pl. مَخَاْصِرُ 44 ),
a.  Staff, rod, sceptre.

خَاْصِرَة
خَاْصِرَة 21t , ( pl. خَوَاْصِرُ 41 ),
a.  Flank, haunch, hip.

اِخْتَصَرَ
N. P. اِخْتَصَرَ VIII ,
a.  Summary, epitome, compendium.

اِخْتَصَرَ
N. Ac. اِخْتَصَرَ VIII ,
a.  Abbreviation.

##### Türkçe

**خَصِرَ**
**خَصِرَ** A ( n. ac. **خَصَر** 4 ),
a. Soğuk oldu; üşüdü, uyuştu.

**خَاْصَرَ**
**خَاْصَرَ** III ,
a. El ele yürüdü; yan yana yürüdü.

**تَخَصَّرَ**
**تَخَصَّرَ** V
a. [ Bi ], Elinde aldı, tuttu ( asa ).

**تَخَاْصَرَ**
**تَخَاْصَرَ** VI ,
a. El ele yürüdü.

**اِخْتَصَرَ**
**اِخْتَصَرَ** VIII ,
a. Elini kalçasının üzerine koydu.

b. Kısalttı, kısalttı (muhtasar etti).

c. V’e bak.

**خَصْر**
**خَصْر** 1 , ( pl. **خُصُوْر** 27 ),
a. Bel.

b. Ayağın çukuru.

c. Bir vadi yarığını kat eden yol.

**خَصَر**
**خَصَر** 4 ,
a. Soğuk, soğukluk hissi.

**خَصِر**
**خَصِر** 5 ,
a. Soğuk, buz gibi.

**مِخْصَرَة**
**مِخْصَرَة** 20t , ( pl. **مَخَاْصِرُ** 44 ),
a. Asa, değnek, saltanat asası.

**خَاْصِرَة**
**خَاْصِرَة** 21t , ( pl. **خَوَاْصِرُ** 41 ),
a. Yan, kalça, kalça.

**اِخْتَصَرَ**
N. P. **اِخْتَصَرَ** VIII ,
a. Özet, hulâsa, derleme.

**اِخْتَصَرَ**
N. Ac. **اِخْتَصَرَ** VIII ,
a. Kısaltma.
